ას-178-170-2010 26 აპრილი, 2010 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. სულხანიშვილი (თავმჯდომარე)

მოსამართლეები:

ნ. კვანტალიანი (მომხსენებელი), ლ. ლაზარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ ტ. ს-ინა (მოპასუხე)

წარმომადგენელი _ მ. ნ-ძე

მოწინააღმდეგე მხარე _ ა. რ-შვილი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 18 იანვრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება

დავის საგანი – საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ა. რ-შვილმა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ტ. და ს. ს-ინების მიმართ ქ.თბილისში, ... ქ¹9^ა-ში მდებარე საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემის შესახებ შემდეგი საფუძვლებით: ქ.თბილისში, ... ქ.¹9^ა-ში არსებული სახლთმფლობელობა საჯარო რეესტრში აღრიცხულია ს. და ტ. ს-ინების სახელზე, რაც მათ მემკვიდრეობით მიიღეს დედის _ ტ. ს-ინასაგან. 1960 წლის 20 თებერვალს მოსარჩელისა და მოპასუხეთა დედებს _ რ. ჩ-აევასა და ტ. ს-ინას შორის მოწმეთა თანდასწრებით გაფორმდა ნასყიდობა, რომლითაც რ.ჩ-აევამ 27 000 მანეთად შეიძინა 6 და 14 კვ.მ ოთახები. 1969 წლის 1 სექტემბერს ა.რ-შვილმა მოპასუხეთა მამკვიდრებლისაგან 4800 მანეთად გაყიდვის უფლებით სანოტარო წესის დაუცველად იყიდა იმავე მისამართზე მდებარე 15 კვ.მ ოთახი, 10 კვ.მ კორიდორი და სამომავლოდ საკუჭნაოს მოსაწყობად საჭირო ფართი ყოველთვიურად 5 მანეთის გადახდის პირობით. ხელწერილის მიხედვით, შემძენს ფართის გაყიდვის შემთხვევაში გამსხვისებლისათვის უნდა გადაეხადა ნასყიდობის შედეგად მიღებული თანხის 15%. მოსარჩელე ნაკისრ ვალდებულებას პირნათლად ასრულებდა. ამდენად, “საცხოვრებელი სადგომის სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის პირველი, 1¹, მე-2 და მე-7 მუხლების შესაბამისად, ზემოხსენებული ფართი ა.რ-შვილს უნდა გადაეცეს საკუთრებაში.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს შემდეგი მოტივებით: სადავო სახლთმფლობელობა იმთავითვე წარმოადგენდა და ახლაც არის კერძო საკუთრების ობიექტი, შესაბამისად, მისი ყიდვა-გაყიდვა 1960 წელს მოქმედი კანონმდებლობის მიხედვით აკრძალული არ იყო. დაუსაბუთებელია მოსარჩელის მითითება, რომ 1960 და 1969 წელს რ. და ა. ჩ-აევებმა შეიძინეს სადავო ფართი, რადგან ორივე შემთხვევაში გაფორმებული ხელწერილები წარმოადგენს არა ნასყიდობის, არამედ ქირავნობის ხელშეკრულებებს. ამდენად, სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი არ არსებობს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 14 თებერვლის გადაწყვეტილებით ა.რ-შვილის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ტ. და ს. ს-ინებისათვის 4830 ლარის გადახდის სანაცვლოდ მოსარჩელე ა. რ-შვილი ცნობილ იქნა ქ.თბილისში, ... ქ¹9ა-ში (9-9ა) მდებარე ლიტერ “ა” და ლიტერ “ვ” ნაგებობაში განთავსებული 13.76 კვ.მ ¹1 ოთახის, 14.36 კვ.მ ¹2 ოთახის, 6.72 კვ.მ ¹3 სამზარეულოს, 8.61 კვ.მ ¹4, 2.59 კვ.მ ¹5 საკვანძო ფართის, 2.44 კვ.მ ¹6 ტერასის, ასევე 5.55 კვ.მ ¹7 სათავსის, სულ _ 54 კვ.მ ფართის მქონე საცხოვრებელი სახლის მესაკუთრედ.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება ტ. და ს. ს-ინებმა გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.

აღნიშნული საქმე განხილულ იქნა არაერთი ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 18 იანვრის გადაწყვეტილებით ტ. და ს. ს-ინების სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ა. რ-შვილის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ა. რ-შვილს გადაეცა საკუთრების უფლება ქ.თბილისში, ... ქ¹9-9ა-ში განთავსებულ 13.76 კვ.მ ფართის ¹1 ოთახზე, 6.72 კვ.მ ¹3 ოთახსა და 2.59 კვ.მ ¹5 სათავსზე აღნიშნული ფართის საბაზრო ღირებულების 10%-ის _ 1380 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ტ. და ს. ს-ინებისათვის სოლიდარულად გადახდის სანაცვლოდ, ა. რ-შვილს გადაეცა საკუთრების უფლება ქ.თბილისში, ... ქ¹9-9ა-ში განთავსებულ 14.36 კვ.მ ფართის ¹2 ოთახზე, 8.61 კვ.მ ფართის ¹4 ოთახზე, 8.13 კვ.მ ფართის ¹6 ტერასის სათავსზე (ტერასის ფართის დამყვანი კოეფიციენტით) 2.44 კვ.მ სათავსზე და 5.55 კვ.მ ფართის ¹7 სათავსზე მისი საბაზრო ღირებულების 25%-ის _ 4629.91 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ტ. და ს. ს-ინებისათვის სოლიდარულად გადახდის სანაცვლოდ შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები 1960 წლის 20 თებერვლის ხელწერილთან დაკავშირებით, აგრეთვე მისი შეფასება და ჩათვალა, რომ, „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, 1960 წლის 20 თებერვლის ხელწერილი წარმოადგენს ნასყიდობის ხელშეკრულებას. შესაბამისად, პალატა არ დაეთანხმა აპელანტის მოსაზრებას, რომ ფართი გადაცემული იყო “გირავნობის შესახებ” კანონის საფუძველზე, რადგან აპელანტმა აღნიშნული არგუმენტის დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება ვერ წარადგენა. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმაზე, რომ აღნიშნულ საკითხზე აპელანტს პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას არ მიუთითებია, ხოლო სააპელაციო ინსტანციაში მოცემულ საკითხზე აპელირება წარმოადგენს ახალ ფაქტებზე მითითებას, რაც, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლით, საპატიო მიზეზის მოყვანის გარეშე დაუშვებელია, ასეთი მიზეზის არსებობა კი მხარეს არ დაუსაბუთებია.

შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნა რ. ჩ-აევას ხელწერილით განსაზღვრული ფართის აპელანტებისთვის მიკუთვნებასთან დაკავშირებით. სააპელაციო პალატა არ დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ 1969 წლის 1 სექტემბრის ხელწერილი ნასყიდობის ხელშეკრულებაა და მიიჩნია, რომ თავისი შინაარსით აღნიშნული ხელწერილი წარმოადგენს, „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მესამე პუნქტის მიხედვით, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის დათმობის გარიგებას. პალატის მოსაზრებით, აღნიშნული დასკვნა ემყარება თავად ხელწერილის არსს, რომლითაც ირკვევა, რომ ა. რ-შვილს (ჩ-აევს) აპელანტების დედის – ტ. ს-ინასათვის ყოველთვიურად უნდა გადაეხადა 5 მანეთი, აგრეთვე, ფართის გაყიდვის შემთხვევაში მისთვის აენაზღაურებინა გაყიდვის შედეგად მიღებული თანხის 15%, ხოლო ნასყიდობის ხელშეკრულება მიღებული თანხის ნაწილის სხვისთვის გადაცემას და ყოველთვიური თანხის გადახდას არ ითვალისწინებს, რაც გამორიცხავს მხარეთა შორის ნასყიდობის არსებობას.

სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტების მოთხოვნა ა.რ-შვილისათვის სადავო ფართის საკუთრებაში გადაცემის სანაცვლოდ მათთვის ქონების საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადაცემის შესახებ, ვინაიდან აღნიშნული მოთხოვნა მათ საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით არ წარუდგენიათ, ხოლო სააპელაციო სასამართლოში ამ მოთხოვნის წარდგენის სამართლებრივი საფუძვლები არ არსებობს. ამდენად, მხარეთა განმარტებებისა და ხელწერილების შინაარსიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ ქ.თბილისში, ... ქ.¹9-9^ა-ში მდებარე, ა. რ-შვილის მიერ დაკავებული ფართის ნაწილის, კერძოდ, 1960 წლის 20 თებერვლის ხელწერილით განსაზღვრული – 13,76 კვ.მ ¹1 ოთახის, 6,72 კვ.მ ¹3 ოთახისა და 2,59 კვ.მ ¹5 სათავსის მიკუთვნების ნაწილში მხარის მოთხოვნა უნდა მოწესრიგდეს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის პირველი და მეორე პუნქტების საფუძველზე და, მითითებული ფართის საბაზრო ღირებულების 10%-ის ტ. და ს. ს-ინებისათვის გადახდის სანაცვლოდ, ა. რ-შვილს უნდა გადაეცეს მასზე საკუთრების უფლება.

სასამართლომ მიიჩნია, რომ ანალოგიურად უნდა გადაწყდეს დავა ქ.თბილისში, ... ქ.¹9-9ა-ში მდებარე ა. რ-შვილის მიერ დაკავებული ფართიდან დაკავშირებით და 1969 წლის 1 სექტემბრის ხელწერილით განსაზღვრული 14,36 კვ.მ ¹2 ოთახზე, 8,61 კვ.მ ¹4 ოთახზე, 8,13 კვ.მ ¹6 ტერასაზე (ტერასის ფართის დამყვანი კოეფიციანტით), 2,44 კვ.მ სათავსზე და 5,55 კვ.მ ¹7 სათავსზე საკუთრების უფლება, „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მესამე და მეექვსე პუნქტის შესაბამისად, აღნიშნული ფართის საბაზრო ღირებულების 25%-ის ტ. და ს. ს-ინებისათვის გადახდის სანაცვლოდ, გადაეცეს ა. რ-შვილს. სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა საქმეში წარმოდგენილ ექსპერტიზის დასკვნაზე, რომლის თანახმად ა. რ-შვილის მიერ დაკავებული მთელი საცხოვრებელი სადგომის ფართი განისაზღვრ 48,45 კვ.მ-ით და მასში არ შედის 5,55 კვ.მ ¹7 სათავსი. ცალკე აღებული ყველა სათავსის ფართის შეჯამებისას პალატამ მიიჩნია, რომ მათი ოდენობა არის არა 48,45, არამედ 48,48 კვ.მ. ამდენად, ექსპერტის მიერ აღნიშნული საერთო ფასის – 29 000 აშშ დოლარის 48.48 კვ.მ-ზე გაყოფის შედეგად იანგარიშება 1 კვ.მ-ის ფასი, რაც 598,18 აშშ დოლარს შეადგენს. სასამართლომ ჩათვალა, რომ 1960 წლის 20 თებერვლის ხელწერილით განსაზღვრული ფართის საერთო ოდენობაა 23,07 კვ.მ, მისი ღირებულება შეადგენს 13800 აშშ დოლარს, რისი 10% 1 380 აშშ დოლარია, ხოლო 1969 წლის 1 სექტემბრის ხელწერილში ასახულია სულ _ 30,96 კვ.მ, რომლის ფასი წარმოადგენს 18519,65 აშშ დოლარს, 10% კი _ 4629,91 აშშ დოლარს.

სასამართლომ იხელმძღვანელა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის პირველი და მეორე პუნქტებით და მიიჩნია, რომ, ვინაიდან 1960 წლის 20 თებერვლის ხელწერილი ნასყიდობის გარიგებაა, ხოლო აპელანტებს სასარჩელო წარმოების გზით 90%-ის გადახდის სანაცვლოდ მოსარგებლის მფლობელობის შეწყვეტა არ მოუთხოვიათ, ამ ნაწილში ა. რ-შვილის სარჩელი სრულად უნდა დაკმაყოფილდეს. ამავე კანონის მე-2 მუხლის მესამე და მეექვსე პუნქტების შესაბამისად, სასამართლომ ჩათვალა, რომ 1969 წლის 1 სექტემბრის ხელწერილი წარმოადგენს რა გარიგებას საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ, ამასთან, აპელანტებს 75%-ის გადახდის სანაცვლოდ მოსარგებლის მფლობელობის შეწყვეტის თაობაზე მოთხოვნა სასამართლოსათვის არ წარუდგენიათ, ამ ნაწილში ა. რ-შვილის სარჩელი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, რადგან მოსარჩელე 1969 წლის ხელწერილსაც ნასყიდობის გარიგებად მიიჩნევდა და ითხოვდა მასზეც 10%-იანი რეჟიმის გავრცელებას.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ტ. ს-ინას წარმომადგენელმა მ. ნ-ძემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო პალატას არ შეუსრულებია საკასაციო სასამართლოს მითითებები, საფუძვლიანად გამოეკვლია და სწორად შეეფასებინა საქმეში არსებული მტკიცებულებები. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ საქმის სააპელაციო პალატისათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნებისას ყურადღება გაამახვილა 1960 წლის 20 თებერვალს რ. ჩ-აევასა და ტ. ს-ინას შორის არსებული შინაურული ხელწერილის შინაარსზე, რა დროსაც მიუთითა, რომ სასამართლოს მიერ მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობა არ შეიძლება, მიჩნეულ იქნას მათ შორის არსებული შეთანხმება ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების თაობაზე. ამდენად, სადავო 1960 წლის 20 თებერვლის შინაურული ხელწერილი გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით არასწორად შეფასდა, ვინაიდან ამ დოკუმენტით ნათლად ირკვევა, რომ ტ. ს-ინამ რ. ჩ-აევას დაუთმო მის “საკუთარ სახლში” მდებარე ფართი.

„საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მეოთხე ნაწილიდან გამომდინარე, სადავო უძრავი ნივთი მოწინააღმდეგე მხარეს არც საკუთრების უფლებით და არც ქირავნობით არ დასთმობია, კერძოდ, რ.ჩ-აევა სადავო მისამართზე ჩაწერილის იყო 5 წლის განმავლობაში, 1965 წელს იგი ამოეწერა და დარეგისტრირდა კლდიაშვილის ქ.¹3-ში. საქმეში წარმოდგენილი არ არის ასევე არც კომუნალური გადასახადების გადახდის დამადასტურებელი მტკიცებულება. ამდენად, ზემოხსენებული კანონის გამოყენების საფუძველი სასამართლოს არ გააჩნდა და დავა უნდა მოწესრიგებულიყო 1961 წლამდე მოქმედი სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინული გირავნობის ხელშეკრულების მარეგულირებელი ნორმებით. რ.ჩ-აევამ აღნიშნული ფართი გადასცა თავის მეუღლე ს.ეგიანს, ხოლო ორივეს გარდაცვალების შემდეგ სადავო უძრავი ნივთი მემკვიდრეობით ა.რ-შვილზე არ გადასულა, რადგან ეს უკანასკნელი მასში რეგისტრირებული არ ყოფილა, არამედ ჩაწერილი იყო მასა და სახლის მესაკუთრეს შორის დადებული ხელწერილით გადაცემულ ფართში, საიდანაც 1971 წელს ამოეწერა. შესაბამისად, ფართი დარჩა სახლის მესაკუთრეს.

აღსანიშნავია, რომ სააპელაციო სასამართლოში საქმის დაწყებისას კასატორთა მოთხოვნის მიუხედავად, ა.რ-შვილს არც მშობლების სამკვიდროს მიღების დამადასტურებელი მოწმობა არ წარმოუდგენია. სააპელაციო პალატამ არასწორად შეაფასა გარემოება 1960 წლის 20 თებერვლის შინაურულ ხელშეკრულებაში მითითებული 27 000 რუსული რუბლის გადახდასთან დაკავშირებითაც, ვინაიდან საბჭოთა კავშირის მინისტრთა საბჭოს 1960 წლის 4 მაისის ¹470 დადგენილების პირველი პუნქტის თანახმად 27 000 რუბლი გახდა 2700 რუსული რუბლი, რაც 1969 წელს ა.რ-შვილის მიერ გადახდილ ოდენობაზე ნაკლებია.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 19 მარტის განჩინებით ტ. ს-ინას წარმომადგენელ მ. ნ-ძის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ტ. ს-ინას წარმომადგენელ მ. ნ-ძის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხს უკავშირებს გარკვეულ შეზღუდვებს და ადგენს იმ დავათა კატეგორიებს, რომლებზეც შეტანილი საკასაციო საჩივარი საკასაციო სასამართლოს მიერ დასაშვებად უნდა იქნეს ცნობილი. აღნიშნული დანაწესები მოცემულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლში.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები მითითებული ნორმით გათვალისწინებული არც ერთი საფუძვლით.

მოცემული საკასაციო საჩივრის საგანია მხარეთა მიერ უძრავ ნივთთან დაკავშირებით კანონით დადგენილი წესის დაცვის გარეშე შედგენილი წერილობითი დოკუმენტების საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობისა და ნასყიდობის შესახებ გარიგებებად მიჩნევის მართლზომიერება. აღნიშნულ საკითხზე არსებობს სასამართლოს პრაქტიკა, რომელიც ემყარება “საცხოვრებელი სადგომის სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის პირველ, მეორე, მესამე და მეექვსე ნაწილებს. აღნიშნული პრაქტიკა ასახულია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში.

კასატორი ვერ ასაბუთებს და საქმის მასალებითაც არ დასტურდება სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვა ისეთი საპროცესო დარღვევით, რაც არსებითად იმოქმედებს საქმის შედეგზე, შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ამ საფუძვლითაც დაუშვებელია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ტ. ს-ინას წარმომადგენელ მ. ნ-ძის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.