საქმე N:ას-187-178-2010

ას-187-178-2010 27 მაისი, 2010 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. სულხანიშვილი (თავმჯდომარე)

მოსამართლეები:

ნ. კვანტალიანი (მომხსენებელი), ლ. ლაზარაშვილი

სხდომის მდივანი _ ვ.ბოკუჩავა

კასატორი _ თ. ა-შვილი (მოპასუხე)

წარმომადგენელი _ მ.ბ-ძე

მოწინააღმდეგე მხარე _ ს. უ-ევი (მოსარჩელე)

წარმომადგენელი _ ლ.პ-შვილი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 30 ნოემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება

დავის საგანი _ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ს. უ-ევმა სარჩელი აღძრა სასამართლოში თ. ა-შვილის მიმართ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემის შესახებ შემდეგი საფუძვლებით: ქ.თბილისში, 300 ... ქ.¹4^ა-ში მდებარე სახლთმფლობელობის 4/7 საკუთრების უფლებით ირიცხება მოპასუხის სახელზე. მოსარჩელე წლების განმავლობაში ცხოვრობს აღნიშნული ფართის ნაწილში, რეგისტრირებულია იქ და საკუთარი სახელით იხდის კომუნალურ გადასახადებს. მან არა ერთხელ უშედეგოდ მიმართა თ.უ-ევს სადგომის სანაცვლოდ კომპენსაციის გადახდის შემდეგ სადავო უძრავი ნივთის საკუთრებაში გადაცემის თაობაზე.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო შემდეგი დასაბუთებით: მხარეები არიან ნათესავები, შესაბამისად, ს.უ-ევი სადავო სახლში ცხოვრობდა არა რაიმე სახის ნასყიდობის ხელშეკრულების, არამედ მესაკუთრესთან ნათესაური კავშირის საფუძველზე. ამდენად, “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის გამოყენების საფუძველი არ არსებობს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილებით ს. უ-ევის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება ს. უ-ევმა გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 30 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ს. უ-ევის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და ს. უ-ევის სარჩელი დაკმაყოფილდა, იგი ცნობილ იქნა ქ.თბილისში, 300 ... შესახვევ ¹4^ა/17-ში მდებარე თ. ა-შვილის კუთვნილი ფართიდან 41,5 კვ.მ-ს მესაკუთრედ თ. ა-შვილისათვის 7262,50 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდის სანაცვლოდ შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო პალატამ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებანი: ქ.თბილისში, 300 ... შესახვევის ¹4ა/17-ში მდებარე უძრავი ქონების 4/7 წარმოადგენს მოპასუხე თ. ა-შვილის საკუთრებას. სადავო უძრავი ნივთის ფლობის წესზე მესაკუთრეებს შორის არსებობს ფაქტობრივი შეთანხმება და სადავო არ არის, რომ ის ფართი, რომელზეც მოსარჩელე მხარე ითხოვს საკუთრების უფლების აღიარებას, სწორედ მოპასუხის კუთვნილ წილში შედის. სადავო უძრავი ქონების მისამართი არაერთხელ შეიცვალა, საბოლოოდ დადგინდა, რომ 300 ... შესახვევი ¹4ა/17, 300 ... შეს. ¹4ა, 300 ... პირველი შეს. ¹4ა/17, 300 ... ¹4ა და 300 ... 17 ერთი და იგივე მისამართია. გადაწყვეტილებით დადგენილია და სააპელაციო საჩივრით სადავოდ არ არის გამხდარი ნათესაური კავშირი მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის, კერძოდ, მოსარჩელე ს. უ-ევის ბაბუა (მისი მამის _ სპ. უ-ევის მამა) _ სა. უ-ევი სახლის პირვანდელი მესაკუთრის _ სო. უ-ევის შვილია. სო. უ-ევისაგან ქონება ანდერძით მიიღო მისმა შვილიშვილმა შ. უ-ევმა (მოსარჩელის მამის ძმამ), რომელმაც, თავის მხრივ, იგი მემკვიდრეობით გადასცა დის შვილს _ თ. ა-შვილს. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელესა და სახლის ადრინდელ თუ ამჟამინდელ მესაკუთრეს შორის ნათესაური კავშირი თავისთავად არ გამორიცხავს მათ, როგორც მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის ურთიერთობის (გარიგების) არსებობას. პალატის მითითებით, მოსარჩელე ს. სპ.ის ძე უ-ევი 1976 წლიდან დღემდე რეგისტრირებულია ქ.თბილისში, 300 ... 4ა-ში (ანუ ამჟამინდელ 300 ... შესახვევი ¹4ა/17-ში), იგივე რეგისტრაციის ადგილია აღნიშნული 2000 წელს გაცემულ მოწმობაშიც, ხოლო მამამისი სპ. უ-ევი ამავე მისამართზეა ჩაწერილი 1952 წლიდან. სასამართლოს მოსაზრებით, მოსარჩელის მიერ 41,5 კვ.მ-ს ფლობის ფაქტი სადავო არ არის, არამედ მხარეთა დავას იწვევს აღნიშნული ფართის ფლობის საფუძველი. პალატამ აღნიშნა, რომ საქმის მასალებში წარმოდგენილია კომუნალური გადასახადების გადახდის ქვითრები უ-ევის გვარზე ინიციალის მითითების გარეშე, ასევე ს. უ-ევის სახელზეც. ამ უკანასკნელი ქვითრებით ძირითადად დასტურდება კომუნალური გასახადების 1984 წელს გადახდა. სასამართლოს მითითებით, საქმეში ასევე წარმოდგენილია 1974 წლის 1 იანვარს მოსარჩელის მამას _ “მობინადრე” სპ. უ-ევსა და რაიონის დასუფთავების სამსახურს შორის გაფორმებული ხელშეკრულება დასუფთავებაზე (საოჯახო ნარჩენების გატანაზე). პალატამ უდავო გარემოებად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე და მამამისი _ სპ. უ-ევი რეალურად ცხოვრობდნენ სადავო უძრავ ქონებაში. სასამართლომ ჩათვალა, რომ ს. უ-ევი წარმოადგენს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე მოსარგებლეს, რომელიც რეგისტრირებულია სადავო საცხოვრებელ სადგომში და იხდის კომუნალურ გადასახდებს. გადაწყვეტილებით დადგენილია და სააპელაციო საჩივრით სადავო არ არის, რომ სახლის მესაკუთრე შ. უ-ევი სომხეთში ცხოვრობდა ოჯახთან ერთად და მხოლოდ 80-იან წლებში დაბრუნდა, მთელი ამ პერიოდის განმავლობაში სადავო ქონებაში ცხოვრობდნენ მოსარჩელე და მამამისი. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა საქმეში წარმოდგენილ 1967 და 1981 წლების ხელწერილებზე, რომლებიც ადასტურებს, რომ სპ. უ-ევმა (ანუ მოსარჩელის მამამ) გადაუხადა თანხა ხ-შვილსა და გ-ოვს. ხელწერილებში თანხის მიმღები პირები მითითებული არიან მოსარგებლეებად („ასტუპნოით“, „აცტუპნოით“ მცხოვრებ პირებად). სასამართლო დაეთანხმა აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარის წარმომადგენლის მსჯელობას, რომ არც სპ. უ-ევი და არც მოსარჩელის ბაბუა სა. უ-ევი (ვისი სახელობის ბეჭედიც არის ხელწერილებზე დასმული), არ წარმოადგენდნენ სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრეებს და არამესაკუთრის მიერ მოსარგებლეებისათვის თანხის გადახდის ფაქტი მოსარჩელისათვის მოსარგებლის სტატუსს თავისთავად არ წარმოშობს. ამასთან, პალატამ აღნიშნა, რომ მოსარჩელის მოსარგებლეობა დასტურდება სადავო ფართში მისი ჩაწერითა და კომუნალური გადასახადების გადახდით. სასამართლომ საქმეში წარმოდგენილი აუდიტორული დასკვნით დადასტურებულად ჩათვალა, რომ სადავო 41,5 კვ.მ საცხოვრებელი ფართის საბაზრო ღირებულებაა 29 050 აშშ დოლარი. აღნიშნული შეფასება არ არის სადავო. პალატამ იხელმძღვანელა “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის “ა” ქვეპუნქტით, მე-2 მუხლის მეოთხე პუნქტით და სადავო ფართში მოსარჩელის რეგისტრაციისა და მის მიერ კომუნალური გადასახდების გადახდის ფაქტები დადგენილად ჩათვალა. ამავე კანონის მე-2 მუხლის მეექვსე პუნქტის თანახმად, პალატამ მიიჩნია, რომ კანონმდებელი ითვალისწინებს მოსარგებლის მესაკუთრედ ცნობას თანხის გადახდის სანაცვლოდ, თუ მესაკუთრე არ იყენებს უფლებას _ თავად გადაუხადოს კომპენსაცია, მოცემულ შემთხვევაში კი მესაკუთრეს აღნიშნული უფლებით არ უსარგებლია.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება თ. ა-შვილმა გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო სასამართლომ ს.უ-ევი “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონით გათვალისწინებულ სადავო ფართის მოსარგებლედ არასწორად ცნო და არ დაადგინა, რეალურად არსებობდა თუ არა სადავო ფართზე უფლების დათმობის გარიგება. სასამართლოს სადავო ურთიერთობა ზემოხსენებული კანონის საფუძველზე არ უნდა მოეწესრიგებინა, ვინაიდან მხარეები წარმოადგენენ ოჯახის წევრებს და მათ შორის საცხოვრებელ სადგომთან დაკავშირებით არანაირი გარიგება არ დადებულა. მოცემული დავა უნდა გადაწყვეტილიყო სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის საფუძველზე, რომელიც არეგულირებდა სპ. და შ. უ-ევებს შორის რეალურად არსებულ ქონებრივ ურთიერთობას. ამავე კოდექსის 554-ე მუხლის შესაბამისად, მოსარჩელის მამა იმავე რიგის კანონისმიერი მემკვიდრე იყო, რაც მოპასუხის მამკვიდრებელი _ შ. უ-ევი. სპ. უ-ევი დაბადებიდან ცხოვრობდა სადავო ფართში და 1962 წლამდე სრული უფლება გააჩნდა, პრეტენზია განეცხადებინა მასზე, რაც ამ უკანასკნელს არ განუხორციელებია. სასამართლოს მიერ ს.უ-ევის სადავო ფართის მოსარგებლედ მიჩნევის შემთხვევაშიც მისი მოთხოვნა ვერ დაკმაყოფილდებოდა, ვინაიდან მხარემ მიატოვა სადავო ფართი. ამდენად, სააპელაციო პალატას უნდა ეხელმძღვანელა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 2002 წლის 29 აპრილის ¹3კ/678-01 გადაწყვეტილებით და სადავო შემთხვევაზე გაევრცელებინა სამოქალაქო კოდექსის 156-ე მუხლის დანაწესი. სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სსრ საბინაო კოდექსის 62-69 მუხლები და დაედგინა, რომ მხარეები იყვნენ ოჯახის წევრები, მათ გააჩნდათ სადავო საცხოვრებელი ფართით ფლობის უფლება და მათ შორის არსებული ურთიერთობა მითითებულ ქონებასთან დაკავშირებით “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონით არ უნდა მოწესრიგდეს. სააპელაციო პალატამ არასწორად განმარტა ზემოხსენებული კანონი, როდესაც სარჩელი დააკმაყოფილა მოსარჩელის მხრიდან სადავო ფართით სარგებლობისდ ფაქტის დადგენის საფუძველზე, საცხოვრებელი სადგომის დათმობაზე გარიგების არარსებობის პირობებში. სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 368-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ვ” ქვეპუნქტი, როდესაც წარმოებაში მიიღო და განიხილა სრულიად დაუსაბუთებელი სააპელაციო საჩივარი. პალატამ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება, რომ შ. უ-ევმა სო. უ-ევისაგან ქონება ანდერძით მიიღო. რეალურად, აღნიშნული ქონება შ.უ-ევმა მიიღო კანონისმიერი მემკვიდრეობის საფუძველზე. მითითებული გარემოება მნიშვნელოვანია იმდენად, რამდენადაც შ.უ-ევის ძმა და მოსარჩელის მამა _ სპ. უ-ევი იმავე რიგის მემკვიდრე იყო და შეეძლო, მიეღო სადავო სამკვიდრო საკუთრების უფლებით. სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელე სადავო ფართში დარეგისტრირდა 1976 წლიდან, ხოლო მამამისი _ 1952 წლიდან. პალატამ უგულებელყო მხარეთა განმარტებები, რომ ს.უ-ევი და მამამისი სადავო ფართში ცხოვრობდნენ დაბადებიდან. გასაჩივრებული განჩინებით არასწორად დადგინდა, რომ ს.უ-ევს დაკავებული ჰქონდა სადავო სახლთმფლობელობიდან 41,5 კვ.მ. სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ აღნიშნული ფართის ნაწილი 1993 წელს ხანძრის დროს განადგურდა, ხოლო დარჩენილი ნაწილის ფლობა მოსარჩელემ მიატოვა.

საკასაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას მხარეებმა წარმოადგინეს მორიგების აქტი და იშუამდგომლეს მისი დამტკიცება შემდეგი პირობებით:

1. კასატორი თ. ა-შვილი 2011 წლის 1 თებერვლამდე გადაუხდის ს. უ-ევს 21788 (ოცდაერთი ათას შვიდას ოთხმოცდარვა) აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარს;

2. თ. ა-შვილი თანახმაა, რომ მორიგების პირობების საფუძველზე მის მიერ ნაკისრი 21788 (ოცდაერთი ათას შვიდას ოთხმოცდარვა) აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდის ვალდებულება აღრიცხოს საჯარო რეესტრში, როგორც სადავო ქონების (თ. ა-შვილის კუთვნილი ქონების ნაწილი _ 41 კვ.მ, მდებარე ქ.თბილისში, 300 ... ქ.¹4ა/17-ში, საკადასტრო კოდი ¹01.17.01.138.021) მესაკუთრის მიერ ნაკისრი უძრავი ქონების საკუთრების უფლებასთან დაკავშირებული ვალდებულება და ეს ჩანაწერი უნდა გაუქმდეს თ. ა-შვილის მიერ 21788 (ოცდაერთი ათას შვიდას ოთხმოცდარვა) აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ს. უ-ევისათვის გადახდის დამადასტურებელი საბუთის წარდგენის ან ს. უ-ევის სადავო ქონების თანამესაკუთრედ ცნობის შემთხვევაში;

3. იმ შემთხვევაში, თუ თ. ა-შვილი 2011 წლის 1 თებერვლამდე არ გადაუხდის ს. უ-ევს 21788 (ოცდაერთი ათას შვიდას ოთხმოცდარვა) აშშ დოლარის ოდენობის თანხას, ის ვალდებულია, ამ ვადის გასვლის შემდეგ აღრიცხოს ს.უ-ევი სადავო ქონების ნაწილის 41 (ორმოცდაერთი) კვ.მ-ს თანამესაკუთრედ, ს. უ-ევის მხრიდან თ. ა-შვილისათვის 7262 (შვიდი ათას ორას სამოცდაორი) აშშ დოლარის გადახდის სანაცვლოდ;

4. წინამდებარე მორიგების პირობებით ს. უ-ევი უარს ამბობს თ. ა-შვილის წინააღმდეგ მიმდინარე დავაზე (საქმე ¹ას-187-178-2010, რომელიც იმყოფება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის წარმოებაში) და ყველა არსებულ მოთხოვნაზე, რომელიც სადავოდ ხდის თ. ა-შვილის საკუთრების უფლებას უძრავ ქონებაზე და/ან სხვა რაიმე ფორმით შელახავს უძრავ ქონებასთან დაკავშირებულ მის ქონებრივ ინტერესებს;

5. ს. უ-ევი იღებს ვალდებულებას, რომ არ შეუშლის ხელს თ. ა-შვილს უძრავი ქონების გასხვისებაში და/ან ამ შეთანხმებით ნაკისრი სხვა ვალდებულებების შესრულებაში;

6. ს. უ-ევს უფლება აქვს, თ. ა-შვილის მიერ თავისი ვალდებულების შესრულებამდე იცხოვროს სადავო ფართის ნაწილში _ 21 (ოცდაერთი) კვ.მ ერთ ოთახში;

7. მხარეები უფლებამოსილი არიან, შეიტანონ ცვლილებები და დამატებები მორიგების პირობებში მათი დამტკიცების შემდეგ სანოტარო წესით დამოწმებული ორმხრივი ხელშეკრულებით.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო გაეცნო რა მხარეთა მიერ წარმოდგენილ მორიგების აქტს, თვლის, რომ მათი მოთხოვნა მორიგების დამტკიცების თაობაზე კანონიერია და უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს ამ საქმეზე სასამართლოს მიერ მიღებული ყველა გადაწყვეტილება, ხოლო მოცემული საქმის წარმოება შეწყდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მეორე ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მითითებული ნორმა ითვალისწინებს მოდავე მხარეთა მიერ გარკვეული შეთანხმების მიღწევის შემთხვევაში საქმის მორიგებით დამთავრების შესაძლებლობას. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში მხარეთა მიერ შეთანხმებული მორიგების პირობები არ ეწინააღმდეგება კანონს და არ ლახავს მესამე პირთა ინტერესებს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, წარმოდგენილი მორიგების აქტი უნდა დამტკიცდეს.

მოდავე მხარეების მიერ შედგენილი მორიგების აქტი დაერთო საქმეს.

მხარეებს განემარტათ, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის “დ” ქვეპუნქტის თანახმად, მხარეთა მორიგების შედეგად მოცემულ დავაზე სამოქალაქო საქმის წარმოება უნდა შეწყდეს, ხოლო, ამავე კოდექსის 273-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, საქმის წარმოების შეწყვეტის შემთხვევაში სასამართლოსათვის ხელმეორედ მიმართვა დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით არ შეიძლება.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ თ. ა-შვილს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ 2010 წლის 18 თებერვალს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი _ 100 ლარი, ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში მხარეებმა მორიგების აქტი წარმოადგინეს საკასაციო სასამართლოს მთავარი სხდომის დაწყებამდე. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 49-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად კი, თუ სასამართლოს მთავარ სხდომამდე მხარეები მორიგდებიან, მხარეები მთლიანად თავისუფლდებიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

დამტკიცდეს მორიგება თ. ა-შვილსა და ს. უ-ევს შორის შემდეგი პირობებით:

შეწყდეს საქმის წარმოება ს. უ-ევის სარჩელის გამო თ. ა-შვილის მიმართ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემის შესახებ.

გაუქმდეს მოცემულ საქმეზე მიღებული ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებები.

განემარტოთ მხარეებს, რომ სასამართლოში დავა იმავე მხარეებს შორის, იმავე საფუძვლითა და იმავე საგანზე დაუშვებელია.

თ. ა-შვილს დაუბრუნდეს მის მიერ 2010 წლის 18 თებერვალს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი _ 100 ლარი.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.