ას-209-196-2011 02 მაისი, 2011 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პ. ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ნ. კვანტალიანი, ბ. ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი _ მ. ს-ძე

მოწინააღმდეგე მხარე _ მ. ა-ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 17 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი _ შვილად აყვანის ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2010 წლის 4 ივნისს ... რაიონულ სასამართლოს სარჩელით მიმართა მ. ს-ძემ მოპასუხე მ. ა-ის მიმართ და მოითხოვა შვილად აყვანის ბათილად ცნობა (ს.ფ. 2-10).

... რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 16 ივლისის გადაწყვეტილებით მ. ს-ძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

რაიონულმა სასამართლომ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

... მშრომელთა დეპუტატების რაიონული საბჭოს აღმასკომის 19... წლის ... სექტემბრის გადაწყვეტილებით თ. ს-ძეს (მ. ს-ძის ბებიას, მამის დედას) ნება დაერთო შვილად აეყვანა 19... წლის ... იანვარს დაბადებული მ. ა-ი, რომლის მშობლები არიან: დედა _ ი. ა-ი, მამა _ დ. ს-ძე;

... მშრომელთა დეპუტატების რაიონული საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის გადაწყვეტილებით მ. ა-ს მიენიჭა გვარი, სახელი და მამის სახელი _ ს-ძე მ. დედა _ თ. ს-ძე, მამა _ დ. ს-ძე;

ი. ა-ი გარდაიცვალა 20... წლის ... თებერვალს, ხოლო თ. ს-ძე _ 19... წლის ... ივნისს;

რაიონულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ თ. ს-ძის მიერ მ. ა-ის შვილება მოხდა კანონით დადგენილი წესის დაცვით და შვილება არ ყოფილა ფიქციური. სასამართლოს აღნიშნული დასკვნა დაეფუძნა: ა. მოპასუხის ახსნა-განმარტებას; ბ. მოწმეების, ც. ყ-ისა და ი. გ-ძის ჩვენებებს; გ. ... მშრომელთა დეპუტატების რაიონული საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის ¹350 გადაწყვეტილებას.

რაიონულმა სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილზე, რომლის მიხედვით, სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედების გამო ძალადაკარგული ნორმატიული აქტების საფუძველზე წარმოშობილი ურთიერთობების მიმართ გამოიყენება ეს ნორმატიული აქტები, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ურთიერთობის მონაწილეებს სურთ ერთმანეთს შორის ურთიერთობა ამ კოდექსით მოაწესრიგონ. სასამართლომ აღნიშნა, რომ სადავო ურთიერთობა უნდა მოწესრიგებულიყო მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის ნორმების შესაბამისად, რამდენადაც მხარეებს სურდათ ურთიერთობა მოეწესრიგებინათ მოქმედი სამოქალაქო კოდექსით.

სასამართლომ მოიხმო სამოქალაქო კოდექსის 1265-ე, 1245-ე, 1272-ე მუხლები, რომელთა თანახმად, შვილად აყვანის ბათილად ცნობა შეიძლება მხოლოდ სასამართლო წესით; მშვილებელი შეიძლება იყოს ნებისმიერი სრულწლოვანი ქმედუნარიანი პირი, გარდა იმ პირისა, რომელსაც ჩამორთმეული ან შეზღუდული აქვს მშობლის უფლება. მშვილებელი არ შეიძლება იყოს ასევე პირი, რომელსაც ავადმყოფობის ან მორალური თვისებების გამო არ შეუძლია განახორციელოს მშობლის უფლებები; შვილად აყვანა შეიძლება ბათილად იქნეს ცნობილი იმ შემთხვევებში, თუ: ა. გადაწყვეტილება შვილად აყვანის შესახებ ემყარება ყალბ დოკუმენტებს; ბ. შვილად აყვანა ფიქციურია; გ. მშვილებელი სასამართლოს მიერ ქმედუუნაროდ იყო ცნობილი; დ. მშვილებელს ჩამორთმეული ჰქონდა მშობლის უფლება.

რაიონულმა სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია, რომ მ. ს-ძის გაშვილება იყო ფიქციური, გაშვილება მოხდა ოჯახურ წრეში და უკანონოა, რადგან გაშვილება მოხდა დედის წერილობითი თანხმობის გარეშე. სასამართლო პროცესზე დაკითხული მოწმეების ჩვენებებით უდავოდ დგინდებოდა, რომ ი. ა-მა (მოსარჩელის დედამ) უარი თქვა მ. ს-ძის აღზრდაზე და იგი იშვილა ბებიამ თ. ს-ძემ. სასამართლოს განმარტებით, სამოქალაქო კანონმდებლობა არ კრძალავს ბებიის მიერ შვილიშვილის შვილად აყვანას. მშვილებელი შეიძლება იყოს ნებისმიერი სრულწლოვანი ქმედუნარიანი პირი, გარდა იმ პირისა, რომელსაც ჩამორთმეული ან შეზღუდული აქვს მშობლის უფლება, ან ავადმყოფობის ან მორალური თვისებების გამო არ შეუძლია განახორციელოს მშობლის უფლება.

მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელემ სასამართლოს ვერ წარუდგინა მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა, რომ მ. ს-ძის გაშვილება მოხდა დედის წერილობითი თანხმობის გარეშე და, რომ ... მშრომელთა დეპუტატების რაიონული საბჭოს აღმასკომის 19... წლის ... სექტემბრის ¹350 გადაწყვეტილება შვილების შესახებ არის ყალბი. აღნიშნულის დასადასტურებლად მოსარჩელემ მიუთითა 2010 წლის 18 თებერვლის საარქივო ცნობაზე, რომლის თანახმად, ზემოხსენებულ ¹350 გადაწყვეტილებას მ. ა-ის (ს-ძის) შვილად აყვანის შესახებ არ ახლავს თანდართული მასალები. სასამართლოს მოსაზრებით, ის ფაქტი, რომ ამ დროისათვის გადაწყვეტილებას არ ახლდა მასალები, არ ნიშნავდა იმას, რომ შვილების შესახებ გადაწყვეტილება მიღებულ იქნა საჭირო დოკუმენტების არსებობის გარეშე. ¹350 გადაწყვეტილებაში აღნიშნულია, რომ არასრულწლოვანი ბავშვის შვილად აყვანა არ ეწინააღმდეგება ჩვილ ბავშვთა ინტერესებს, რომ წარდგენილი საბუთები აკმაყოფილებს მოთხოვნებს შვილად აყვანის შესახებ.

ამდენად, რაიონულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ ვერ წარადგინა მტკიცებულება, ასევე ვერ მიუთითა საფუძვლიან გარემოებაზე, რომელიც დაადასტურებდა, რომ მ. ს-ძის შვილად აყვანა იყო ფიქციური, ასევე ¹350 გადაწყვეტილება შვილად აყვანის შესახებ იყო ყალბი, რაც შეიძლებოდა გამხდარიყო შვილად აყვანის ბათილად ცნობის საფუძველი (ს.ფ. 68-70).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მ. ს-ძემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება (ს.ფ. 74-82).

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 17 დეკემბრის განჩინებით მ. ს-ძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა ... რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 16 ივლისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მიიჩნია, რომ 19... წლის ... სექტემბერს თ. ს-ძის მიერ მოსარჩელის შვილება მოხდა კანონით დადგენილი წესის დაცვით და შვილება არ ყოფილა ფიქციური.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1265-ე, 1272-ე მუხლებზე, 1239-ე მუხლის პირველ ნაწილზე. სასამართლომ განმარტა, რომ სამოქალაქო კანონმდებლობა არ კრძალავს ბებიის მიერ შვილიშვილის შვილად აყვანას და ეს გარემოება არ შეიძლება ჩაითვალოს შვილების ფიქციურობად. ამავე კოდექსის 1245-ე მუხლის თანახმად, მშვილებელი შეიძლება იყოს ნებისმიერი სრულწლოვანი ქმედუნარიანი პირი, გარდა იმ პირისა, რომელსაც ჩამორთმეული ან შეზღუდული აქვს მშობლის უფლება. მშვილებელი არ შეიძლება იყოს ასევე პირი, რომელსაც ავადმყოფობის ან მორალური თვისებების გამო არ შეუძლია განახორციელოს მშობლის უფლებები.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ როგორც საქმეზე დგინდებოდა თ. ს-ძეს არ ჰქონია ჩამორთმეული მშობლის უფლება, ის იყო პირი, რომელსაც კანონის თანახმად შეეძლო შვილად აეყვანა ბავშვი, კონკრეტულ შემთხვევაში შვილიშვილი. სააპელაციო სასამართლომ ეს პოზიცია გაამყარა ... რაისაბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის 19... წლის ... სექტემბრის ¹350 გადაწყვეტილებით, სადაც ცალსახად იყო მითითებული, რომ არასრულწლოვანი ბავშვის შვილად აყვანა არ ეწინააღმდეგებოდა ჩვილ ბავშვთა ინტერესებს და წარდგენილი საბუთები აკმაყოფილებდა მოთხოვნებს შვილად აყვანის შესახებ.

ზემომითითებულის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია იმასთან დაკავშირებით, რომ ¹350 გადაწყვეტილება არ იყო საკმარისი საფუძველი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის სათქმელად. გარდა ამისა, გაზიარებული ვერ იქნებოდა აპელანტის მოსაზრება ამ გადაწყვეტილების სიყალბის შესახებ, რამდენადაც მ. ს-ძეს აღნიშნულის დამადასტურებელი მტკიცებულება სასამართლოსათვის არ წარუდგენია. აპელანტის მიერ მარტოოდენ 2010 წლის 18 თებერვლის ცნობაზე აპელირება არ იყო საკმარისი შვილად აყვანის შესახებ გადაწყვეტილების სიყალბის დასადასტურებლად, ვინაიდან ამ ცნობაში მხოლოდ ის იყო აღნიშნული, რომ გადაწყვეტილებას მ. ა-ის (ს-ძის) შვილად აყვანის შესახებ, არ ახლდა თანდართული მასალები.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს განმარტება, რომლის თანახმად, თუკი ამ დროისათვის ¹350 გადაწყვეტილებას არ ახლავს მასალები, ეს არ ნიშნავს იმას, რომ შვილების შესახებ გადაწყვეტილება მიღებულ იქნა საჭირო დოკუმენტების არსებობის გარეშე. ¹350 გადაწყვეტილებაში აღნიშნულია, რომ არასრულწლოვანი ბავშვის შვილად აყვანა არ ეწინააღმდეგება ჩვილ ბავშვთა ინტერესებს, რომ წარდგენილი საბუთები აკმაყოფილებს მოთხოვნებს შვილად აყვანის შესახებ.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მ. ს-ძის სააპელაციო საჩივარი დაუკმაყოფილებლობას, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად დატოვებას ექვემდებარებოდა (ს.ფ. 151-159).

სააპელაციო სასამართლოს 2010 წლის 17 დეკემბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მ. ს-ძემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება.

კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არის პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ გამოტანილი გადაწყვეტილების იდენტური. საქმის განმხილველმა სასამართლოებმა ცალმხრივად გაიზიარეს მოწმეთა ჩვენებები, რომლებიც მხოლოდ მოპასუხის დასმულ შეკითხვებს პასუხობდნენ სრულყოფილად. სასამართლო არ შეეცადა მათი პასუხებიდან გაერკვია, თუ რა იყო სიმართლე და მისთვის სამართლებრივი შეფასება მიეცა.

კასატორი აღნიშნავს, რომ სასამართლომ არ გაითვალისწინა მისი არგუმენტი ¹350 გადაწყვეტილების ბათილობასთან მიმართებით. სასამართლო დაეყრდნო დასახელებულ გადაწყვეტილებაში არსებულ ჩანაწერს იმის თაობაზე, რომ წარდგენილი დოკუმენტები აკმაყოფილებდნენ მოთხოვნას შვილად აყვანის შესახებ. ასეთ შემთხვევაში ჩნდება კითხვა, თუ სად არის დღეისათვის ეს «წარდგენილი დოკუმენტები», ანდა თავად გადაწყვეტილება რატომ არ შეიცავს მოცემული დოკუმენტების ნუსხას.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 30 მარტის განჩინებით მ. ს-ძის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მ. ს-ძის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას მ. ს-ძის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% _ 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. მ. ს-ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. კასატორ მ. ს-ძეს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ი. გ-ძის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% _ 210 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.