ას-211-201-2010 22 ივნისი, 2010 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. სულხანიშვილი (თავმჯდომარე)

მოსამართლეები:

ნ. კვანტალიანი (მომხსენებელი), ლ. ლაზარაშვილი

სხდომის მდივანი _ ლ.სანიკიძე

კასატორი _ თ. ჩ-შვილი-ო-ელი (მოსარჩელე)

წარმომადგენელი _ ა.მ-ძე

მოწინააღმდეგე მხარე _ ს. ხ-იდი (შეგებებული სარჩელის ავტორი) ლ. ხ-იდი (მოპასუხე)

წარმომადგენელი _ თ.რ-ძე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 6 იანვრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება

დავის საგანი _ გარიგებების ბათილად ცნობა, უძრავი ნივთის მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

თ. ჩ-შვილი-ო-ელმა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ს. და ლ. ხ-იდების მიმართ ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და უძრავი ნივთის მესაკუთრედ ცნობის შესახებ შემდეგი საფუძვლებით: 1992 წელს მოსარჩელემ ნ. გ-ოვასაგან შეიძინა ქ.თბილისში, ... ქ.¹12-ში მდებარე სახლთმფლობელობა, რაც სანოტარო ფორმის დაცვით გაფორმდა 2003 წლის 27 მარტს. გარიგების საჯარო რეესტრში აღრიცხვა მხარემ ვერ მოახერხა. 2007 წელს მისთვის ცნობილი გახდა, რომ ნ. გ-ოვამ 2004 წლის 14 დეკემბერს ლ. ხ-იდის სახელზე ქ.რიგაში გაცემული მინდობილობის საფუძველზე ნოტარიუს ე.შ-შვილის მიერ დამოწმებული გარიგებით 2006 წლის 16 ნოემბერს იგივე ბინა მიჰყიდა ს. ხ-იდს. ლ. და ს. ხ-იდები არიან დედა-შვილი. ქ.რიგის მოხუცებულთა სახლის მიერ გაცემული 2007 წლის 7 მაისის ცნობით ირკვევა, რომ ნ.გ-ოვა 2006 წლის 12 ნოემბერს, ანუ ლ.ხ-იდის სახელზე მინდობილობის გაცემამდე 4 დღით ადრე გარდაიცვალა.

ს. ხ-იდმა შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს თ.ჩ-შვილი-ო-ელის მიმართ ქონების გასხვისების შესახებ მინდობილობისა და ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნით შემდეგი დასაბუთებით: ს.ხ-იდი წარმოადგენს ქ.თბილისში, ... ქ.¹12-ში მდებარე მიწის ნაკვეთისა და სახლთმფლობელობის თანამესაკუთრეს, რომელიც შეიძინა აწ გარდაცვლილი ნ. გ-ოვასაგან. მოგვიანებით მისთვის ცნობილი გახდა, რომ 2003 წლის 17 იანვარს ნოტარიუსმა ალ.შ-შვილმა დაამოწმა ნ.გ-ოვას მიერ თ. ჩ-შვილი-ო-ელის მეუღლის _ ე. ო-ელის სახელზე გაცემული მინდობილობა სადავო უძრავი ნივთის გასხვისების თაობაზე. აღნიშნული მინდობილობა ყალბია, რადგან 2000 წლის ოქტომბრიდან ნ.გ-ოვა საცხოვრებლად საზღვარგარეთ გაემგზავრა და იქვე გარდაიცვალა. ამასთან, მან ქართულად წერა-კითხვა არ იცოდა, ხოლო მინდობილობის გაფორმებას თარჯიმანი არ დასწრებია. აღნიშნული ყალბი მინდობილობის საფუძველზე 2003 წლის 27 მარტს სანოტარო წესით დამოწმებული ნასყიდობის ხელშეკრულებით სადავო ქონება ე. ო-ელმა მიჰყიდა თ. ჩ-შვილი-ო-ელს, რაც ასევე ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 31 მარტის გადაწყვეტილებით თ. ჩ-შვილი-ო-ელის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, ს. ხ-იდის შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი ქ.თბილისის ნოტარიუს ა.შ-შვილის მიერ 2003 წლის 17 იანვარს დამოწმებული ნ. გ-ოვას სახელით ე. ო-ელის სახელზე გაცემული მინდობილობა, ასევე ბათილად იქნა ცნობილი ნ.გ-ოვას სახელით ე.ო-ელსა და თ.ჩ-შვილი-ო-ელს შორის 2003 წლის 27 მარტს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება თ. ჩ-შვილი-ო-ელმა გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 6 იანვრის გადაწყვეტილებით თ.ჩ-შვილი-ო-ელის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ნაწილობრივ გაუქმდა და ახალი გადაწყვეტილებით ს.ხ-იდის შეგებებული სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ს.ხ-იდს უარი ეთქვა ნ.გ-ოვას სახელით ე.ო-ელის სახელზე გაცემული მინდობილობის ბათილად ცნობის მოთხოვნაზე, დანარჩენ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ნ. გ-ოვას მიერ ე. ო-ელის სახელზე გაცემული მინდობილობის ბათილად ცნობის თაობაზე ს. ხ-იდის შეგებებული სარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილების ნაწილში იურიდიულად დაუსაბუთებელია. პალატამ სრულად გაიზიარა დავის ამ ნაწილში პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, თუმცა ჩათვალა, რომ 2003 წლის 17 იანვრის სადავო მინდობილობის ბათილობასთან დაკავშირებით სასამართლოს დასკვნა მის მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და შეფასებებს სრულად ეწინააღმდეგება. ამასთან, სასამართლოს არ მიუთითებია სამართლის ნორმა, რომლის საფუძველზეც იგი მივიდა შესაბამის დასკვნამდე.

პალატის მითითებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების აღწერილობით და სამოტივაციო ნაწილებში ასახული მსჯელობა, სარეზოლუციო ნაწილში გაკეთებულ დასკვნას ეწინააღმდეგება. სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ საქალაქო სასამართლომ სწორად არ გაიზიარა ს. ხ-იდის მოსაზრება 2003 წლის 17 იანვრის მინდობილობაზე ე.ო-ელის მიერ ნ.გ-ოვას ხელმოწერის გაყალბებისა და ამ საფუძვლით ხსენებული მინდობილობის ბათილობის შესახებ, ვინაიდან აღნიშნული საქმის მასალებით არ დადასტურებულა. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილით, 102-ე მუხლით, 103-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 169-ე მუხლის პირველი ნაწილით და მიიჩნია, რომ შეგებებული სარჩელის ავტორმა ს. ხ-იდმა ვერ შესძლო, სასამართლოსათვის წარმოედგინა ნ.გ-ოვას მიერ ქართულ ენაზე შესრულებული ხელმოწერის თავისუფალი ნიმუშები და, შესადარებელი მასალის სიმცირის გამო, გრაფიკულმა ექსპერტიზამ ვერ დაადგინა ხსენებულ სადავო მინდობილობაზე და სანოტარო მოქმედებათა რეგისტრაციის საერთო რეესტრში ნ.გ-ოვას სახელით შესრულებული ხელმოწერები შესრულებული იყო ერთი და იმავე, თუ სხვადასხვა პირის მიერ. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატის მოსაზრებით, საქალაქო სასამართლომ სწორად დაასკვნა, რომ ნ.გ-ოვას ხელმოწერის არარსებობის და მისი გაყალბების საფუძვლით, სადავო მინდობილობის ბათილობაზე სასამართლო ვერ იმსჯელებდა.

პალატამ ჩათვალა, რომ სადავო მინდობილობის ბათილად ცნობის საფუძველი ვერ გახდება საქართველოს შსს სასაზღვრო პოლიციიდან და ლატვიის რესპუბლიკის სასაზღვრო დაცვის ადმინისტრაციიდან მიღებული ინფორმაცია მინდობილობის გაფორმების პერიოდში ნ.გ-ოვას მიერ საქართველოსა და ლატვიის საზღვრების გადაკვეთის შესახებ და ქ.რიგის პანსიონატ „გაილეზერსის“ მიერ გაცემული ცნობა, რომ ნ.გ-ოვა პანსიონატში ცხოვრობდა გაუსვლელად. სასამართლომ გაიზიარა ლ.ხ-იდის წარმომადგენელ თ.რ-ძის მოსაზრება, რომ ნ.გ-ოვას მიერ ე.ო-ელის სახელზე გაცემული მინდობილობა წარმოადგენდა ცალმხრივ გარიგებას და, მინდობილობის შინაარსის მიხედვით, ე.ო-ელისათვის ნ.გ-ოვას მისი კუთვნილი უძრავი ქონების გასხვისების უფლებამოსილება არ მიუნიჭებია, ვინაიდან აღნიშნულ დოკუმენტში მითითებულია, რომ ე.ო-ელს ენიჭებოდა უფლებამოსილება, ყოფილიყო ნ.გ-ოვას წარმომადგენელი ქ.თბილისის ტექაღრიცხვის სამსახურში, საჯარო რეესტრსა და საქართველოს ნოტარიუსთა პალატაში ცნობების ასაღებად ქ.თბილისში, ... ქ.¹12-ში მდებარე ბინასთან დაკავშირებით. პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად მიუთითა, რომ მინდობილობაში არსებული ჩანაწერი – „შემდგომი გასხვისების მიზნით“, არ ნიშნავდა, რომ ამ მინდობილობით ე.ო-ელს მინიჭებული ჰქონდა ნ.გ-ოვას კუთვნილი ბინის გასხვისების უფლებამოსილება და შეეძლო, მისი სახელით დაედო გარიგება სადავო ბინაზე ან ყოფილიყო ამ გარიგებაში მისი წარმომადგენელი.

სასამართლოს მითითებით, ნ.გ-ოვას ე.ო-ელისათვის ბინის გასხვისების უფლებამოსილება რომ მიენიჭებინა, მინდობილობაში აღინიშნებოდა, რომ ე.ო-ელს შეეძლო დაედო გარიგება ბინაზე ნ.გ-ოვას სახელით. სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს დასკვნა, რომ აღნიშნული მინდობილობის საფუძველზე ე.ო-ელი არ იყო უფლებამოსილი, ნ.გ-ოვას სახელით დაედო ნასყიდობის ხელშეკრულება ამ უკანასკნელის კუთვნილ უძრავ ქონებაზე, რის გამოც ე. ო-ელის, როგორც არაუფლებამოსილი პირის მიერ, თ. ჩ-შვილი-ო-ელთან დადებული ნასაყიდობის ხელშეკრულება ბათილია. ამასთან, პალატამ ჩათვალა, რომ სადავო მინდობილობის ბათილად ცნობის სამართლებრივი წინაპირობები არ არსებობს.

დანარჩენ ნაწილში სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებას. პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ სასამართლოს უნდა ემსჯელა და ბათილად ეცნო ლ. და ს. ხ-იდებს შორის სადავო ბინაზე 2006 წლის 16 ნოემბერს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ წინამდებარე აღიარებითი სარჩელით თ. ჩ-შვილი-ო-ელის იურიდიულ ინტერესს წარმოადგენდა სადავო ბინაზე მისი საკუთრების უფლების ცნობა. სწორედ ამ მიზნის მიღწევას ემსახურებოდა მისი აღიარებითი სარჩელის მოთხოვნები ნ. გ-ოვას მიერ ლ. ხ-იდის სახელზე 2004 წლის 14 დეკემბერს გაცემული მინდობილობის, ასევე 2006 წლის 16 ნოემბერს ნ. გ-ოვას წარმომადგენელ ლ. ხ-იდსა და ს. ხ-იდს შორის დადებული საცხოვრებელი ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ.

ამდენად, მიუხედავად იმისა, მოწინააღმდეგე მხარე შეგებებული სარჩელით ან სხვა საპროცესო ფორმით (შესაგებლით) სადავოდ გახდიდა თუ არა 2003 წლის 27 მარტის ნასყიდობის ხელშეკრულებას, სარჩელის განმხილველი სასამართლო ვალდებული იყო, ემსჯელა ამ ხელშეკრულების კანონიერებაზე, რადგან მხოლოდ იმ შემთხვევაში ექნებოდა მოსარჩელე თ.ჩ-შვილი-ო-ელს განსახილველ აღიარებით სარჩელზე დაცვის ღირსი სამართლებრივი ინტერესი, თუკი ხელშეკრულება, რომლითაც მან მოიპოვა სადავო ბინაზე მესაკუთრედ დარეგისტრირების უფლება, ჩაითვლებოდა კანონიერ გარიგებად. სასამართლოს მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში უდავოდ დასტურდება, რომ ეს ხელშეკრულება უცილოდ ბათილი გარიგებაა, ამდენად, სარჩელით მოთხოვნილი გარიგებების ბათილად ცნობის პირობებშიც კი თ. ჩ-შვილი-ო-ელი ვერ მიაღწევდა მიზანს და სადავო ბინაზე მესაკუთრედ ცნობის შესახებ იურიდიულ ინტერესს ვერ დაიკმაყოფილებდა. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლის შესაბამისად, აღნიშნული გარემოება სასამართლომ სარჩელზე უარის თქმის საფუძვლად ჩათვალა. ასეთ პირობებში, პალატის მითითებით, საფუძველს მოკლებულია აპელანტის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ სასამართლოს არსებითად უნდა ემსჯელა გარდაცვლილ ნ. გ-ოვას სახელით ლ. ხ-იდის მიერ 2006 წლის 16 ნოემბერს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების კანონიერებაზე და ბათილად ეცნო იგი სამოქალაქო კოდექსის 54-ე, 56-ე მუხლების შესაბამისად.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება თ. ჩ-შვილი-ო-ელმა გაასაჩივრა საკასაციო წესით და მოითხოვა მისი გაუქმება შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის მე-11 მუხლის მესამე ნაწილი, როდესაც არ გაითვალისწინა, რომ ლ. ხ-იდს, როგორც ნ. გ-ოვას წარმომადგენელსა და ს. ხ-იდს შორის 2006 წლის 16 ნოემბერს ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების მომენტში ნ. გ-ოვა გარდაცვლილი იყო. ნ.გ-ოვა გარდაიცვალა 2006 წლის 12 ნოემბერს, ამდენად, ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების მომენტში გამყიდველი ცოცხალი აღარ იყო. სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 109-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტი, რადგან 2006 წლის 16 ნოემბერს ლ. ხ-იდი უფლებამოსილი არ იყო, ესარგებლა გარდაცვლილი ნ. გ-ოვას მიერ მინიჭებული უფლებებით და მისი სახელით დაედო ნასყიდობის ხელშეკრულება ს. ხ-იდთან. დასახელებული ნორმის თანახმად, წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება შეწყდებოდა, მიუხედავად იმისა, იცოდა თუ არა ლ. ხ-იდმა ნ. გ-ოვას გარდაცვალების შესახებ. მით უფრო, რომ აღნიშნულის თაობაზე მისთვის ცნობილი იყო. მიუხედავად ამისა, სასამართლომ არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლი, გარდაცვლილის სახელით დადებული ხელშეკრულება ბათილად არ ცნო და დატოვა შეფასების გარეშე.

დაუსაბუთებელია სასამართლოს მსჯელობა კასატორის მიერ დავის საგნის მიმართ იურიდიული ინტერესის არქონის შესახებ. სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლი. თ. ჩ-შვილი-ო-ელს ნამდვილი იურიდიული ინტერესი გააჩნდა სადავო ხელშეკრულების ბათილობის მიმართ, რაც მდგომარეობს მის უფლებამოსილებაში, წარედგინა 2003 წლის 27 მარტით დათარიღებული ხელშეკრულება საჯარო რეესტრის სამსახურში და დარეგისტრირებულიყო ქ.თბილისში, ... ქუჩა ¹12-ში მდებარე უძრავი ქონების მესაკუთრედ. აღნიშნულის განხორციელება შეუძლებელია 2006 წლის 16 ნოემბერს გაფორმებული ხელშეკრულების არსებობის შემთხვევაში. სააპელაციო პალატის ზემოხსენებული დასაბუთება ეწინააღმდეგება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2008 წლის 18 ნოემბრის განჩინებაში ასახულ სასამართლო პრაქტიკას, კერძოდ, „მიწის რეგისტრაციის შესახებ“ კანონის თანახმად, ყველა ხელშეკრულება, რომელიც გავლენას ახდენდა მიწაზე და მასთან დაკავშირებულ უძრავ ქონებაზე, საჯარო რეესტრში რეგისტრაციისთვის წარდგენილი უნდა ყოფილიყო არა უგვიანეს 30 დღისა მისი შედგენიდან. ამ ვადის გასვლის შემდეგ დოკუმენტის სარეგისტრაციოდ წარდგენისას მხარეს არ ერთმეოდა უძრავი ქონების რეგისტრაციის უფლება, თუმცა მოსაკრებლის გარდა დამატებით უნდა გადაეხადა თანხა. ამდენად, ზემოხსენებულ განჩინებაში სადავო ნაჩუქრობის ხელშეკრულების დადებისას მხარეს წაერთვა ზემოაღნიშნული უძრავი ქონების საკუთრების უფლებით რეგისტრაციის შესაძლებლობა. შესაბამისად, ამ შემთხვევაში თავდაპირველ შემძენს გააჩნია იურიდიული ინტერესი შემდგომში გაფორმებული ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მიმართ.

სააპელაციო სასამართლოს ე. ო-ელის სახელზე გაცემული მინდობილობა ხარვეზის მქონედ ჩათვალა და ამის გამო ბათილად ცნო ნ. გ-ოვასა და თ. ჩ-შვილს შორის დადებული ხელშეკრულება, თუმცა გაურკვეველია, რატომ არ უნდა ემსჯელა იმ საკითხზე, რომ ლ. ხ-იდმა ისარგებლა გარდაცვლილი პირის სახელით გაცემული მინდობილობით.

სასამართლომ არასწორად განმარტა და სამოქალაქო კოდექსის 1158-ე მუხლის პირველი ნაწილი, ვინაიდან აღნიშნული ნორმის განმარტებისთვის სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა ამავე კოდექსის 1164-ე მუხლიც.

სააპელაციო პალატამ არ გაითვალისწინა, რომ 2003 წლის 27 მარტის ხელშეკრულების შინაარსით ირკვევა, რომ სადავო ქონება შეიძინა მხოლოდ თ.ჩ-შვილი-ო-ელმა. ხელშეკრულებას ხელს აწერდა თ. ჩ-შვილი-ო-ელის მეუღლე – ე. ო-ელი, რომელმაც ფაქტობივად გამოხატა ნება, სადავო ქონება გადასულიყო თ. ჩ-შვილი-ო-ელის პირად საკუთრებაში, რაც კანონით აკრძალული არ არის. სასამართლომ თ.ჩ-შვილი-ო-ელი და ე. ო-ელი სამართლებრივი თვალსაზრისით ერთ პირად მიიჩნია, რაც დაუშვებელია. სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლი, როდესაც 2003 წლის 27 მარტს გაფორმებული ხელშეკრულება ბათილად ცნო.

გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით არასწორად შეფასდა ნ.გ-ოვას მიერ 2003 წლის 17 იანვარს ე.ო-ელის სახელზე გაცემული მინდობილობის შინაარსი, როდესაც სასამართლომ მიიჩნია, რომ ე. ო-ელს სადავო ბინის გასხვისების უფლებამოსილება არ მინიჭებია. ზემოხსენებული დოკუმენტით ნ. გ-ოვა ე. ო-ელს ანიჭებს მის მაგივრად ხელის მოწერისა და ყველა მოქმედების შესრულების უფლებამოსილებას, რაც დაკავშირებულია დავალების შესრულებასთან. ამგვარად, მინდობილობის ტექსტი ადასტურებს, რომ ნ. გ-ოვამ ე. ო-ელს სხვასთან ერთად მიანიჭა უფლებამოსილება, ქ.თბილისში, ... ქ.¹12-ში მდებარე უძრავი ქონების გასხვისების მიზნით, ხელი მოაწეროს მის მაგივრად და შეასრულოს ყველა ის მოქმედება, რაც დაკავშირებულია ამ დავალების შესრულებასთან. აღნიშნული კი სასამართლომ არ გაითვალისწინა.

2003 წლის 17 იანვრის მინდობილობაში ასახულია ნ. გ-ოვას ნება, გაესხვისებინა მისი კუთვნილი უძრავი ნივთი, რაც, სამოქალაქო კოდექსის 53-ე მუხლის თანახმად, ნათელია გარეგნული გამოხატვიდანაც, რადგან მინდობილობის გაცემისას მის ბინაში უკვე ცხოვრობდა თ. ჩ-შვილი-ო-ელი. ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებას ხელს უშლიდა ტექაღრიცხვის ბიუროდან და საჯარო რეესტრის სამსახურიდან გარიგების გაფორმებისთვის აუცილებელი დოკუმენტების მიუღებლობა, რის გამოც მინდობილობაში მიეთითა, რომ ე. ო-ელი უფლებამოსილია, მოიპოვოს დასახელებული დოკუმენტები და გაასხვისოს ქონება. ზემოაღნიშნულით დასტურდება, რომ სასამართლომ ამ ნაწილში არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლი, რადგან ნ.გ-ოვას მიერ ე. ო-ელზე გაცემული მინდობილობის ტექსტის გონივრული განმარტების შედეგად სწორედ ის დგინდება, რომ მან ე.ო-ელს მიანიჭა კუთვნილი უძრავი ქონების გასხვისების უფლებამოსილება.

სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ 2006 წლის 16 ნოემბერს დედა-შვილს შორის გაფორმებული ხელშეკრულება მოჩვენებითი და იმავდროულად თვალთმაქცური ხელშეკრულებაა, რომელიც ლ. ხ-იდის მიერ სადავო ბინის მისაკუთრების მიზნით გაფორმდა. ამდენად, სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 54-ე, 56-ე მუხლები და ბათილად ეცნო 2006 წლის 16 ნოემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულება. მნიშვნელოვანია, რომ 2006 წლის 16 ნოემბრით დათარიღებული ხელშეკრულების ხელმოწერების ვიზუალური დათვალიერებაც საკმარისია იმაში დასარწმუნებლად, რომ „მყიდველისა“ და „გამყიდველის“ გრაფებში ხელმოწერები ერთი და იმავე პირის მიერაა შესრულებული, ანუ არსებობს საფუძვლიანი ეჭვი, რომ 87 წლის ლ. ხ-იდი საერთოდ არ ყოფილა ნოტარიუსთან და გარიგებაზე ხელი არ მოუწერია. აღნიშნულის გამო კასატორმა იშუამდგომლა სასამართლოს წინაშე კალიგრაფიული ექსპერტიზის დანიშვნის შესახებ, რაც უკანონოდ არ დაკმაყოფილდა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შეწავლისა და გასაჩირებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ თ. ჩ-შვილი-ო-ელის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება თ. ჩ-შვილი-ო-ელის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმისა და ს. ხ-იდის შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში გაუქმდეს და საქმე ამ ნაწილში განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, დანარჩენ ნაწილში გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლომ უნდა გააუქმოს გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დააბრუნოს სააპელაციო სასამართლოში, თუ საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა. ამავე კოდექსის 393-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი. მითითებული ნორმით, სასამართლომ ყოველ კონკრეტულ საქმესთან მიმართებით უნდა შეაფასოს, საპროცესო ნორმის დარღვევამ რა გავლენა მოახდინა გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაზე.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო პალატამ არ გამოიკვლია საქმისათვის მნიშვნელოვანი გარემოებები, რის გამოც გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იმდენად დაუსაბუთებელია, რომ მისი სამართლებრივი დასაბუთების შემოწმება შეუძლებელია, კერძოდ:

მოცემულ საქმეზე სადავოს აღარ წარმოადგენს ნ. გ-ოვას სახელით ე. ო-ელზე გაცემული 2003 წლის 17 იანვრის მინდობილობის კანონიერების ფაქტი, ვინაიდან ს. ხ-იდის სარჩელი აღნიშნული მინდობილობის ბათილად ცნობის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა და იგი ს.ხ-იდს არ გაუსაჩივრებია.

მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს დასკვნა, რომ ზემოაღნოიშნული მინდობილობის საფუძველზე ე.ო-ელი არ იყო უფლებამოსილი, ნ.გ-ოვას სახელით დაედო ნასყიდობის ხელშეკრულება ამ უკანასკნელის კუთვნილ უძრავ ქონებაზე, რის გამოც ე. ო-ელის, როგორც არაუფლებამოსილი პირის მიერ თ. ჩ-შვილი-ო-ელთან დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება ბათილია.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ ბათილად ცნო 2003 წლის 27 მარტის ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება, თუმცა ამავე ხელშეკრულების მხარე ე. ო-ელი სამოქალაქო საქმეში მხარედ არ ჩაურთავს. აღნიშნულით სასამართლოს მიერ უხეშად იქნა დარღვეული სამოქალაქო საპროცესო სამართლის უმნიშვნელოვანესი დებულებები, რის შედეგადაც შეუძლებელია გადაწყვეტილების კანონიერების შემოწმება, კერძოდ:

სამოქალაქო საპროცესო სამართლის ძირითად პრინციპს წარმოადგენს მართლმსაჯულების განხორციელება დისპოზიციურობისა (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლი) და შეჯიბრებითობის (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლი) პრინციპის საფუძველზე. პირველი მათგანი მოიაზრებს მხარეთა თავისუფლებას მატერიალური და საპროცესო უფლებების განკარგვაში, ხოლო შეჯიბრებითობა კი გულისხმობს მხარეთა თანაბარ შესაძლებლობას თავისი უფლებების დაცვასა და ვალდებულების განხორციელებაში. შეჯიბრებითობის პრინციპი წარმოადგენს რა კონსტიტუციურ პრინციპს, პირის ამგვარი უფლება გარანტირებულია საქართველოს კონსტიტუციის 85-ე მუხლის მესამე ნაწილით, რომლის თანახმად, სამართალწარმოება ხორციელდება მხარეთა თანასწორობისა და შეჯიბრებითობის საფუძველზე, ხოლო 42-ე მუხლის პირველი ნაწილით კი, ყოველ ადამიანს უფლება აქვს თავის უფლებათა და თავისუფლებათა დასაცავად მიმართოს სასამართლოს. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის “გ” ქვეპუნქტით, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება დაინტერესებული პირის განცხადებით შეიძლება ბათილად იქნეს ცნობილი, თუ პირი რომლის უფლებებსა და კანონიერ ინტერესებს უშუალოდ ეხება მიღებული გადაწყვეტილება, არ იყო მოწვეული საქმის განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი ზემოხსენებულ ნორმათა შესაბამისად, განამტკიცებს პირის სასამართლოს მეშვეობით დაცვის უფლებას. სწორედ კანონის ამგვარი მიდგომა განაპირობებს იმ გარემოებას, რომ სასამართლო პირს აძლევს შესაძლებლობას, დაიცვას თავისი უფლებები მაშინაც, როდესაც იგი მხარედ არ იყო ჩართული პროცესში. ამასთან, სასამართლომ გადაწყვეტილების გამოტანისას უნდა გამორიცხოს უფლებებისა და ვალდებულების განსაზღვრა იმ პირებისათვის, რომლებსაც სამოქალაქო საქმის წარმოებაში მონაწილეობა არ მიუღიათ. მოცემულ შემთხვევაში კი სასამართლომ ისე მიიჩნია ბათილად სადავო ხელშეკრულების მხარის მიერ გამოხატული ნება, რომ ხელშეკრულების ამ მხარეს პროცესში მონაწილეობა არ მიუღია.

გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველს წარმოადგენს ის მნიშვნელოვანი გარემოებაც, რომ სასამართლომ ისე დააკმაყოფილა ს. ხ-იდის შეგებებული სარჩელი ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე, რომ გადაწყვეტილებით არ შეუფასებია ს. ხ-იდის უფლებამოსილების საკითხი ნ. გ-ოვას ქონებასთან მიმართებით, კერძოდ:

ს. ხ-იდის უფლებამოსილება სადავოს წარმოადგენს თ. ჩ-შვილი-ო-ელის სარჩელით, თუმცა ამ სარჩელით მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებზე, ს. ხ-იდის უფლებამოსილებასთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლოს არ უმსჯელია და შემოიფარგლა იმ დასაბუთებით, რომ თ.ჩ-შვილი-ო-ელს აღნიშნულთან დაკავშირებით იურიდიული ინტერესი არ გააჩნია.

სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული დასკვნა დაუსაბუთებელია, ვინაიდან, მოცემულ შემთხვევაში თავდაპირველად სარჩელი აღძრულია თ.ჩ-შვილი-ო-ელის მიერ, რომელიც სადავო ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე გამოხატავს იურიდიულ ინტერესს ქონებაზე საკუთრების უფლების დასადგენად. იგი ამავე საფუძვლით სადავოდ _ შეწყვეტილად მიიჩნევს როგორც აწ გარდაცვლილ ნ. გ-ოვას მიერ ლ. ხ-იდზე გაცემულ წარმომადგენლობით უფლებამოსილებას, ასევე ლ. ხ-იდის მიერ ს. ხ-იდზე სადავო ნივთზე დადებულ ნასყიდობის ხელშეკრულებას.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო საქმის გარემოებათა გათვალისწინებით თვლის, რომ ორივე _ ძირითად და შეგებებულ სარჩელზე მოსარჩელეთა უფლებამოსილება და იურიდიული ინტერესი უნდა შეფასდეს ერთდროულად.

მოცემულ შემთხვევაში ს. ხ-იდის შეგებებული სარჩელზე გადაწყვეტილების მიღებისათვის არსებითია, გაირკვეს მოსარჩელის უფლებამოსილება, ვინაიდან სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლით უფლების დაცვაზე მოთხოვნის წარდგენა მხოლოდ უფლების მქონე პირის კომპეტენციაა, ხოლო ს. ხ-იდის უფლება სადავო საგანთან მიმართებით სადავოა. ამდენად, სასამართლო ვალდებულია ს. ხ-იდის უფლებამოსილება, უპირველესად, მის შეგებებულ სარჩელთან მიმართებით შეამოწმოს. ამდენად, თ.ჩ-შვილი-ო-ელის მიერ სადავოდ გამხდარი ს. ხ-იდის უფლებამოსილება აწ გარდაცვლილი ნ.გ-ოვას ქონებასთან დაკავშირებით გამოსაკვლევია არა მხოლოდ იმიტომ, რომ აღნიშნული თ.ჩ-შვილის სასარჩელო მოთხოვნაა, არამედ იმიტომაც, რომ ს. ხ-იდის სასარჩელო მოთხოვნის ობიექტს სწორად ნ.გ-ოვას საკუთრებაში არსებული ნივთი წარმოადგენს.

ზემოაღნიშნულ გარემოებათა გამორკვევის შემდეგ საქმის ხელახლა განმხილველმა სასამართლომ საჭიროების შემთხვევაში შეფასება უნდა მისცეს ასევე კასატორის მიერ სადავოდ მიჩნეულ განჩინების კანონიერებას ლ. და ს. ხ-იდებს შორის დადებული ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე განხორციელებულ ხელმოწერებზე ექსპერტიზის დანიშვნის თაობაზე (ტ.1, ს.ფ. 368, 370).

საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანისას მნიშვნელოვანია შეფასდეს ფაქტები იმის შესახებ, თუ რა სამართლებრივი საფუძვლით ფლობს მოსარჩელე თ.ჩ-შვილი-ო-ელი ნ.გ-ოვას სახელზე რიცხულ ბინას 1992 წლიდან და ამ ფაქტთან მიმართებით ჰქონდა თუ არა რაიმე პრეტენზია ნ. გ-ოვას მის გარდაცვალებამდე _ 2003 წლამდე. ეს გარემოებები თ.ჩ-შვილის მოთხოვნის საფუძვლადაა მითითებული და სასამართლო, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის დანაწესების თანახმად, ვალდებულია, შეაფასოს და დაასაბუთოს თავისი მოსაზრება მათ საფუძვლიანობაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

თ. ჩ-შვილი-ო-ელის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 6 იანვრის გადაწყვეტილება თ. ჩ-შვილი-ო-ელის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმისა და ს. ხ-იდის შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში გაუქმდეს და ამ ნაწილში საქმე განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

დანარჩენ ნაწილში გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელად.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.