¹ას-213-200-2011 21 ივნისი, 2011 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პ. ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ნ. კვანტალიანი, ბ. ალავიძე

სხდომის მდივანი _ ლ. სანიკიძე

საკასაციო საჩივრის ავტორი _ ვ. ო-შვილი

მოწინააღმდეგე მხარე _ ნ. ო-შვილი (წარმომადგენ. მ. დ-შვილი)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 20 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი _ საზიარო უფლების გაუქმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2002 წლის 17 ივლისს გორის რაიონულ სასამართლოს სარჩელით მიმართა ვ. ო-შვილმა მოპასუხე ვ. ო-შვილის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა ქ. გორში, ... ¹6-ში არსებული საერთო შესასვლელიდან (პორტალიდან) იზოლირებული ფართის გამოყოფა.

სარჩელის თანახმად, ვ. ო-შვილი ცხოვრობს ქ. გორში, ... .¹6-ში. ერთ ეზოში დგას ორი ბინა, საიდანაც ერთი მისი ძმის _ვ. ო-შვილის საკუთრებაა. ორივე ბინას საერთო შესასვლელი (პორტალი) აქვს, რომლითაც ორივე ოჯახი სარგებლობდა. მოპასუხემ აღნიშნულ შესასვლელს ბოქლომი დაადო და ვ. ო-შვილს მისასვლელი გზა დაუკეტა. ამიტომ, მოსარჩელემ მოითხოვა საერთო სარგებლობაში არსებული შესასვლელის იზოლირებულად გამოყოფა (ტომი I, ს.ფ. I, ს.ფ. 1).

გორის რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 1 აგვისტოს განჩინებით მოცემული საქმის წარმოება შეჩერდა ვ. ო-შვილის სარჩელით აღძრულ სხვა სამოქალაქო დავაზე (საქმე ვ. ო-შვილის სარჩელისა გამო მოპასუხე ვ. ო-შვილის, მესამე პირების _ საჯარო რეესტრის გორის სამსახურისა და ნოტარიუს მ. კობალაძის მიმართ სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელების, სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობის და საჯარო რეესტრის ჩანაწერების გაუქმების შესახებ) საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე (ტომი I, ს.ფ. 159).

საქმის წარმოების განახლების შემდეგ გამოირკვა, რომ 2003 წლის 31 ოქტომბერს გარდაიცვალა ვ. ო-შვილი, რის გამოც გორის რაიონული სასამართლოს 2009 წლის 18 თებერვლის საოქმო განჩინებით მის უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა მისი მეუღლე, ნ. ო-შვილი (ტომი I, ს.ფ. 174-175).

გორის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 3 ივნისის გადაწყვეტილებით ვ. ო-შვილის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

რაიონულმა სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგებს უფლების ბოროტად გამოყენებას. უფლების ბოროტად გამოყენებად ჩაითვლება საკუთრებით ისეთი სარგებლობა, რომლითაც მხოლოდ სხვებს ადგებათ ზიანი ისე, რომ არ არის გამოკვეთილი მესაკუთრის ინტერესის უპირატესობა და მისი მოქმედების აუცილებელობა გაუმართლებელია.

რაიონულმა სასამართლომ აღნიშნა, რომ ექსპერტის დასკვნის შესაბამისად, სადავო გასასვლელი განთავსებულია ნ. ო-შვილის საკუთრებაში არსებული ¹1 და ¹2 ოთახების მიმდებარედ და წარმოადგენს სახლის განუყოფელ ნაწილს, რაც გამორიცხავს ვ. ო-შვილის (ანუ არამესაკუთრის) მხრიდან მისი იზოლირებულად გაყოფის მოთხოვნის კანონიერებას.

სასამართლომ ასევე მიუთითა სამოქალაქო კოდექის 173-ე მუხლზე, რომლის შესაბამისად, საერთო (თანაზიარი და წილადი) საკუთრება წარმოიშობა კანონის ძალით ან გარიგების საფუძველზე. სასამართლოს დასკვნით, სადავო ფართი წარმოადგენდა მხოლოდ ნ. ო-შვილის ინდივიდუალურ საკუთრებას და მასზე პრეტენზიის გაცხადების უფლება ვ. ო-შვილს არ გააჩნდა. სასამართლომ დამატებით აღნიშნა, რომ ექსპერტის დასკვნის შესაბამისად, სადავო შესასვლელის გაყოფა სახანძრო უსაფრთხოების თვალსაზრისით შეუძლებელი იყო და უნდა დარჩენილიყო მხარეთა საერთო სარგებლობაში. ამდენად, თუნდაც დადასტურებულიყო ვ. ო-შვილის საკუთრების უფლება სადავო შესასვლელზე, მისი იზოლირებულად გაყოფა მაინც შეუძლებელი იქნებოდა. იმ შემთხვევაში, თუკი დადგინდებოდა, რომ ვ. ო-შვილს არ ჰქონდა სხვა მისასვლელი თავის სახლთან, გარდა ამ შესასვლელისა, აღნიშნულის დარეგულირება სცილდებოდა მოცემული საქმის განხილვის ფარგლებს და ცალკე მსჯელობის საგანს წარმოადგენდა.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, რაიონულმა სასამართლომ სარჩელი პორტალის იზოლირებულად გაყოფაზე უსაფუძვლოდ მიიჩნია და არ დააკმაყოფილა (ტომი III, ს.ფ. 65-67).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ვ. ო-შვილმა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება.

აპელანტმა სადავოდ გახადა სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ სადავო შესასვლელი წარმოადგენდა ნ. ო-შვილის საკუთრებაში არსებული სახლის განუყოფელ ნაწილს. აპელანტის მოსაზრებით, სადავო შესასვლელი წარმოადგენდა მხარეთა საერთო სარგებლობაში არსებულ ფართს (თანასაკუთრებას), ანუ სადავო ფართი არ წარმოადგენდა მოპასუხის ინდივიდუალურ საკუთრებას. მიუხედავად ამისა, მოსარჩელეს მოპასუხის მიერ ეზღუდებოდა სარგებლობის უფლება (ტომი III, ს.ფ. 70-78).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 20 ოქტომბრის განჩინებით ვ. ო-შვილის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გორის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 3 ივნისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემული საქმის ფაქტობრივი მხარე შემდეგში მდგომარეობდა:

საქმის მასალებით დგინდებოდა, რომ ქ. გორში, ...¹6-ში მდებარე შენობა-ნაგებობა ლიტ «ბ» საკუთრების უფლებით ირიცხებოდა მოსარჩელე ვ. ო-შვილის სახელზე, ლიტ «ა» წარმოადგენდა ვ. ო-შვილის საკუთრებას, რომელიც მემკვიდრეობით მიიღო ნ. ო-შვილმა. საჯარო რეესტრის მონაცემებით ნ. ო-შვილის სახელზე აღიცხულია საცხოვრებელი ბინა ფართით 122.2 კვ.მ და მიწის ნაკვეთი 195 კვ.მ.;

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოება იმის შესახებ, რომ სადავო გასასვლელი წარმოადგენდა ნ. ო-შვილის საკუთრებას. სასამართლოს მოცემული დასკვნა დაემყარა შემდეგ მტკიცებულებებს:

სადავო გასასვლელზე ნ. ო-შვილის საკუთრების უფლება დგინდებოდა ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროს ტექნიკური პასპორტით, რომლის მიხედვით ლიტ «ა-ს» პირველი სართული მოიცავს სადავო გასასვლელს (ლიტ «ა-ს» სიგანე 13.20, რომელშიც შედის გასასვლელი სიგანით 2.65);

ექსპერტის 2010 წლის 23 აპრილის დასკვნაში აღნიშნულია, რომ ლიტ «ა-ს» პირველ სართულზე მდებარე ¹1 და ¹2 ოთახების მიმდებარედ განთავსებულია ღია გასასვლელი, რომლის ფართი შეადგენს 50.24 კვ.მ-ს გასასვლელის მარჯვენა კაპიტალური კედელი წარმოადგენს ლიტერ «ა-ს» განუყოფელ კონსტრუქციას, რომელზედაც დაშენებულია მეორე სართული, ხოლო ღია გასასვლელის თავზე განთავსებულია ლიტერ «ა-ს» მეორე სართულის ნახევარი. ექსპერტის დასკვნით პირველ სართულზე მდებარე ღია გასასვლელი წარმოადგენს ნ. ო-შვილის კუთვნილი ლიტერ «ა-ს» განუყოფელ ნაწილს;

ექსპერტის დასკვნის შესაბამისად, სადავო შესასვლელის გაყოფა სახანძრო უსაფრთხოების თვალსაზრისით შეუძლებელია.

სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში შემოწმების შედეგად დაასკვნა, რომ სააპელაციო საჩივრის პრეტენზია დაუსაბუთებელი იყო, ვინაიდან სახეზე არ იყო გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე და 394-ე მუხლებით გათვალისწინებული საფუძვლები.

სამოქალაქო კოდექსის 173-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, საერთო (თანაზიარი და წილადი) საკუთრება წარმოიშობა კანონის ძალით ან გარიგების საფუძველზე; 953-ე მუხლის შესაბამისად, თუ უფლება რამდენიმე პირს ერთობლივად ეკუთვნის, მაშინ გამოიყენება ამ თავის წესები, თუკი კანონიდან სხვა რამ არ გამომდინარეობს; 961-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულ მოწილეს შეუძლია ნებისმიერ დროს მოითხოვოს საზიარო უფლების გაუქმება.

მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენდა გასასვლელის იზოლირებულად გაყოფა, ანუ მასზე საზიარო უფლების გაუქმება იმ მოტივით, რომ ის წარმოადგენდა მხარეთა თანასაკუთრებას და მოპასუხის მხრიდან ხელი ეშლებოდა სარგებლობაში.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, როდესაც რამდენიმე პირს ერთობლივად ეკუთვნის ესა თუ ის უფლება, მაშინ ეს უფლება საზიაროა და მხარეთა შორის ურთიერთობები წესრიგდება სამოქალაქო კოდექსის საზიარო უფლებების შესახებ თავის წესებით. საქმის მასალებით დადგინდა, რომ სადავო ფართი არ წარმოადგენდა საზიარო უფლების ობიექტს, არამედ იგი წარმოადგენდა მოპასუხის ინდივიდუალურ საკუთრებაში არსებულ ქონებას. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა მოკლებული იყო ფაქტობრივ-სამართლებრივ საფუძველს და არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო. რაც შეეხებოდა მოსარჩელის პრეტენზიას, რომ მას არ გააჩნდა სახლთან დასაკავშირებლად სხვა გზა და მოპასუხის მხრიდან ხელი ეშლებოდა სარგებლობაში, აღნიშნული საკითხი მოცემულ დავაში მსჯელობის საგანი ვერ გახდებოდა (ტომი IV, ს.ფ. 25-30).

სააპელაციო სასამართლოს 2010 წლის 20 ოქტომბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ვ. ო-შვილმა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება.

კასატორი აღნიშნავს, რომ სადავო შესასვლელი (ე.წ. პორტალი) არის მისი და მოპასუხის საერთო შესასვლელი, რითიც ორივე მათგანი სარგებლობდა. მიუხედავად ამისა, მოსარჩელეს მოპასუხისგან ეზღუდება სადავო პორტალით სარგებლობის უფლება. ვ. ო-შვილს სახლამდე მისასვლელი სხვა გზა არ გააჩნია, რაც იკვეთება ნახაზებით და რასაც ადასტურებს ექსპერტიზის დასკვნა. გასაჩივრებული განჩინების არსებობის პირობებში მოსარჩელეს ეზღუდება სახლამდე მისასვლელი ერთადერთი გზით სარგებლობის უფლება. საქმის განმხილველმა სასამართლოებმა სწორად არ შეაფასეს მტკიცებულებები. წლების განმავლობაში ხსენებული შესასვლელი წარმოადგენდა თანაზიარ საკუთრებას. აქედან გამომდინარე, სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა საზიარო უფლებების შესახებ დადგენილი წესების დაცვით და მომხდარიყო აღნიშნულ პორტალზე საზიარო უფლების გაუქმება (ტომი IV, ს.ფ. 37-43).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ვ. ო-შვილის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო კოდექსის 173-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, საერთო (თანაზიარი და წილადი) საკუთრება წარმოიშობა კანონის ძალით ან გარიგების საფუძველზე, ამავე კოდექსის 953-ე მუხლის შესაბამისად, თუ უფლება რამდენიმე პირს ერთობლივად ეკუთვნის, მაშინ გამოიყენება ამ თავის წესები, თუკი კანონიდან სხვა რამ არ გამომდინარეობს, ხოლო, ამავე კოდექსის 961-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულ მოწილეს შეუძლია, ნებისმიერ დროს მოითხოვოს საზიარო უფლების გაუქმება.

ზემოაღნიშნულ ნორმათა მიხედვით, ქონება ერთობლივად შეიძლება ეკუთვნოდეს რემდენიმე პირს. ასეთ შემთხვევაში, თითოეული მათგანი იქნება ამ ქონების თანამესაკუთრე. საერთო საკუთრების თითოეულ მოწილეს (თანამესაკუთრეს) შეუძლია, ნებისმიერ დროს მოითხოვოს საზიარო უფლების გაუქმება.

მოცემულ შემთხვევაში, კასატორის (მოსარჩელის) მოთხოვნას წარმოადგენს ქ. გორში, ...¹6-ში მდებარე მხარეთა თანასაკუთრებაში არსებულ 50.24 კვ.მ საერთო გასასვლელზე (ე.წ. პორტალზე) საზიარო უფლების გაუქმება.

სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ სადავო ფართი წარმოადგენს არა მხარეთა თანასაკუთრებას, არამედ მოპასუხის ინდივიდუალურ საკუთრებას, რის გამოც ამ ფართზე საზიარო უფლების გაუქმების სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობს.

სააპელაციო სასამართლომ სადავო ფართი (ე.წ. პორტალი) მოპასუხის ინდივიდუალურ საკუთრებად მიიჩნია საცხოვრებელი სახლის ტექნიკურ პასპორტზე და ექსპერტის დასკვნაზე დაყრდნობით. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, მითითებული მტკიცებულებებით უტყუარად არ დასტურდება სადავო ფართზე მოპასუხის საკუთრების უფლება, კერძოდ, სახლის ტექნიკური პასპორტის მიხედვით, მოპასუხე ნ. ო-შვილის კუთვნილ ლიტერ «ა-ს» სარდაფ სართულში მდებარე ფართი შეადგენს 29.6 კვ.მ-ს, პირველ სართულზე მდებარე ფართი _ 29.61 (15.11+14.5) კვ.მ-ს, ხოლო მეორე სართულზე მდებარე ფართი კი _ 92.6 (9.3+19.4+32.5+31.4) კვ.მ-ს, ანუ პირველ და მეორე სართულებზე ნ. ო-შვილის საკუთრებაში ირიცხება 122.21 კვ.მ, ხოლო სარდაფ-სართულში – 29.6 კვ.მ (ტომი 3, ს.ფ. 50-51). სსიპ ... ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნის მიხედვით, მოპასუხე ნ. ო-შვილის კუთვნილ ლიტერ «ა-ს» პირველ და მეორე სართულებზე მდებარე საერთო სასარგებლო ფართი შეადგენს 125,11 კვ.მ-ს, ხოლო სარდაფ-სართულში – 29.6 კვ.მ-ს (ტომი 3, ს.ფ. 38-48). არც ერთ ზემოაღნიშნულ ფართში არ შედის სადავო გასასვლელი (ე.წ. პორტალი). ექსპერტის დასკვნის თანახმად, სადავო ფართი შეადგენს 50.24 კვ.მ-ს, იგი მდებარეობს ლიტერ «ა»-ს პირველ სართულზე ¹1 და ¹2 ოთახების მიმდებარედ და წარმოადგენს ღია გასასვლელს, რომლის თავზეც განთავსებულია ლიტერ «ა-ს» მეორე სართული. ამდენად, არც სახლის ტექნიკური პასპორტი და არც ექსპერტის დასკვნა არ შეიცავს პირდაპირ მითითებას იმის თაობაზე, რომ სადავო ფართი (ე.წ. პორტალი) წარმოადგენს მოპასუხე ნ. ო-შვილის საკუთრებას.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სადავო საკითხის სწორად გადასაწყვეტად აუცილებელია საკუთრების უფლების გარკვევა იმ მიწის ნაკვეთზე, რომელზედაც სადავო გასასვლელი, ე.წ. პორტალია განლაგებული. ამ თვალსაზრისით, საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს და შეაფასოს საქმეში წარმოდგენილი ამონაწერები საჯარო რეესტრიდან, რომელთა თანახმად, ქ.გორში, ...¹6-ში მდებარე არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 192 კვ.მ ¹225 მიწის ნაკვეთი წარმოადგენს ნ. და ა. ო-შვილების საერთო საკუთრებას (ტომი 3, ს.ფ. 52-53), ხოლო ამავე მისამართზე მდებარე 195 კვ.მ ¹226 მიწის ნაკვეთი ირიცხება ნ., ა. და ვ. ო-შვილების საერთო საკუთრებაში (ტომი 3, ს.ფ. 54-55). მითითებული მტკიცებულებების გამოკვლევის შედეგად, სააპელაციო სასამართლომ უნდა დაადგინოს, თუ რომელ მიწის ნაკვეთზეა განთავსებული სადავო გასასვლელი (ე.წ. პორტალი). სწორედ ამ ფაქტის დადგენაზე იქნება დამოკიდებული იმ საკითხის გარკვევა, თუ ვის საკუთრებაში იმყოფება სადავო ფართი.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ზემოაღნიშნული საკითხის გამოკვლევის შედეგად შეიძლება შეფასდეს, თუ რამდენად საფუძვლიანია მოსარჩელის მოთხოვნა სადავო გასასვლელზე (ე.წ. პორტალზე) საზიარო უფლების გაუქმების შესახებ.

ზემოხსენებულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება დაუსაბუთებელია, რაც მისი გაუქმების და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის თანახმად.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის შესაბამისად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. აღნიშნული ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მოცემულ საქმეზე გადაწყვეტილების მიღებისას უნდა გადაწყვიტოს სასამართლო ხარჯების მხარეთა შორის განაწილების საკითხი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ვ. ო-შვილის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 20 ოქტომბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.