ას-241-227-2010 14 ივნისი, 2010წ.

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლ. ლაზარაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ნ. კვანტალიანი, ვ. როინიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორები (მოსარჩელეები) _ ნ. კ-ძე, მ. კ-ძე, ო. ჯ-იანი, თ. ქ-ძე, გ. მ-შვილი, მ. ბ-შვილი, გ. ძ-შვილი, ნ. ჯ-ძე

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) _ სსიპ ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 8 ოქტომბრის განჩინება

დავის საგანი _ იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2006 წლის 29 დეკემბერს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას სასარჩელო განცხადებით მიმართეს დ. ქ-ძემ, მ. ს-ძემ, ნ. გ-შვილმა, ლ. ა-შვილმა, ი. დ-იანმა, ნ. მ-ძემ, ე. მ-შვილმა, ლ. კ-შვილმა, გ. მ-შვილმა, მ. ა-შვილმა, მ. კ-ძემ, ქ. მ-შვილმა, ნ. ჯ-ძემ, ლ. ც-შვილმა, გ. ძ-შვილმა, გ. მ-მა, ნ. გ-ძემ, მ. ბ-შვილმა, მ. კ-ძემ, ნ. კ-ძემ, დ. მ-იანმა, ე. ჯ-შვილმა, ჯ. ჯ-ელმა და ც. ს-შვილმა მოპასუხე თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მიმართ. მოსარჩელეებმა მოითხოვეს:

ა. სამუშაოდან მათი დათხოვნის თაობაზე თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორის მოვალეობის შემსრულებლის 2006 წლის 1 დეკემბრის ¹01-02/636 ბრძანების ბათილად ცნობა;

ბ. მოსარჩელეებთან ორჯერ თითო წლით დადებული შრომითი ხელშეკრულების განახლება;

გ. 2005 წლის 13 ივლისიდან შრომითი ურთიერთობის არსებობის აღიარება;

დ. იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება (ტომი I, ს.ფ. 1-6).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 9 თებერვლის განჩინებით საქმე განსჯადობით განსახილველად გადაეგზავნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას (ტომი I, ს.ფ. 172-173).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგია 2007 წლის 19 თებერვლის განჩინებით არ დაეთანხმა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის მიერ საქმის განსჯადობის საკითხის გადაწყვეტას და აღნიშნული საქმე განსჯადობის დავის გადასაწყვეტად საქართველოს უზენაეს სასამართლოს გადაუგზავნა (ტომი I, ს.ფ. 175-177).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2007 წლის 11 ოქტომბრის განჩინებით დ. ქ-ძის, მ. ს-ძის, ნ. გ-შვილის, ლ. ა-შვილის, ი. დ-იანის, ნ. მ-ძის, ე. მ-შვილის, ლ. კ-შვილის, გ. მ-შვილის, მ. ა-შვილის, მ. კ-ძის, ქ. მ-შვილის, ნ. ჯ-ძის, ლ. ც-შვილის, გ. ძ-შვილის, გ. მ-ის, ნ. გ-ძის, მ. ბ-შვილის, მ. კ-ძის, ნ. კ-ძის, დ. მ-იანის, ე. ჯ-შვილის, ჯ. ჯ-ელისა და ც. ს-შვილის სარჩელი მოპასუხე ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მიმართ განსჯადობით განსახილველად გადაეცა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას (ტომი I, ს.ფ. 180-189).

საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 1 მაისის სხდომაზე მოსარჩელეების საბოლოო მოთხოვნები შემდეგნაირად ჩამოყალიბდა: სამუშაოდან მათი დათხოვნის თაობაზე თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორის მოვალეობის შემსრულებლის 2006 წლის 1 დეკემბრის ბრძანების ბათილად ცნობა; სამუშაოზე აღდგენა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება (ტომი I, ს.ფ. 432-438).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 13 მაისის გადაწყვეტილებით დ. ქ-ძის, მ. ს-ძის, ლ. ა-შვილის, ი. დ-იანის, ნ. მ-ძის, ე. მ-შვილის, გ. მ-შვილის, მ. ა-შვილის, მ. კ-ძის, ქ. მ-შვილის, ნ. ჯ-ძის, ლ. ც-შვილის, გ. ძ-შვილის, გ. მ-ის, ნ. გ-ძის, მ. ბ-შვილის, მ. კ-ძის, ნ. კ-ძის, დ. მ-იანის, მ. მ-აიას, ო. ჯ-იანის, თ. ქ-ძის, შ. მ-შვილის, ჯ. ჯ-ელისა და ც. ს-შვილის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლომ საქმეზე უდავოდ დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ მოსარჩელეები მოპასუხე სსიპ ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტთან შრომით ურთიერთობაში იმყოფებოდნენ განუსაზღვრელი ვადით; განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროსა და სსიპ ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტს შორის 2005 წლის 13 ივლისს საქართველოს 2005 წლის “სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ” კანონით გათვალისწინებული სამეცნიერო-კვლევითი სამუშაოების ხელშეწყობის პროგრამის დაფინანსების შესახებ დადებული ხელშეკრულების შესრულების მიზნით, სსიპ ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტსა და მოსარჩელეებს შორის ივლისი-აგვისტო-სექტემბრის თვეში გაფორმდა ხელშეკრულებები საქართველოს 2005 წლის “სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ” კანონით გათვალისწინებული “სამეცნიერო-კვლევითი სამუშაოების ხელშეწყობის პროგრამის” ფარგლებში კონკურსში გამარჯვებული პროექტის ¹63 “აქტუალურ პერსპექტიულ მასალებს, მათ ბაზაზე შექმნილ ელემენტებსა და სტრუქტურებში ფიზიკური მოვლენების გამოკვლევის თაობაზე; სსიპ ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორის მოვალეობის შემსრულებლის 2006 წლის 1 დეკემბრის ¹01-02/636 ბრძანებით შრომითი ურთიერთობა მოსარჩელეებთან შეწყდა 2006 წლის 1 დეკემბრიდან.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-3 ნაწილზე, ამავე კოდექსის 37-ე მუხლის “დ” ქვეპუნქტზე, რომელთა თანახმად, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის ერთ-ერთ საფუძველს წარმოადგენს შრომითი ხელშეკრულების მოშლა. შრომითი ხელშეკრულების დამსაქმებლის ინიციატივით მოშლის შემთხვევაში დასაქმებულს მიეცემა არანაკლებ ერთი თვის შრომის ანაზღაურება. მოცემულ შემთხვევაში შრომითი ხელშეკრულების მოშლის ინიციატორს წარმოადგენდა სსიპ ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ადმინისტრაცია. გასაჩივრებული ბრძანების მიღებისას მოპასუხემ ისარგებლა მისთვის შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის “დ” პუნქტით მინიჭებული უფლებით და მოსარჩელეებთან მოშალა შრომითი ურთიერთობა.

საქალაქო სასამართლოს განმარტებით, შრომის კანონმდებლობა დამსაქმებელს არ ავალდებულებს მიუთითოს შრომითი ხელშეკრულების მოშლის მოტივებზე და ანიჭებს მას უფლებას ნებისმიერ დროს, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში თავისი შეხედულებისამებრ შრომითი ურთიერთობის გაგრძელების მიზანშეწონილობიდან გამომდინარე მიიღოს გადაწყვეტილება ხელშეკრულების მოშლის შესახებ.

საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეებთან განუსაზღვრელი ვადით დადებული შრომითი ურთიერთობის მოშლის თაობაზე, სსიპ ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ადმინისტრაციის 2006 წლის 1 დეკემბრის ბრძანებაში, 2005 წლის ივლისი-აგვისტო-სექტემბრის თვეში მოსარჩელეებთან დადებული ხელშეკრულებების 2006 წლის 1 დეკემბრიდან შეწყვეტის შესახებ, ნების გამოხატივით არ შელახულა მოსარჩელეთა შრომითი უფლებები და კანონით დაცული ინტერესები. ამდენად, ის გარემოება, რომ სსიპ ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ადმინისტრაციამ ერთ ბრძანებაში გამოხატა მოსარჩელეებთან სხვადასხვა დროს დადებულ ხელშეკრულებებთან მიმართებით თავის ნება, არ შეიძლებოდა გამხდარიყო გასაჩივრებული ბრძანების ბათილად ცნობის საფუძველი (ტომი I, ს.ფ. 443-445).

საქალაქო სასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა დ. ქ-ძის, მ. ს-ძის, ლ. ა-შვილის, ი. დ-იანის, ნ. მ-ძის, გ. მ-შვილის, მ. ა-შვილის, მ. კ-ძის, ქ. მ-შვილის, ნ. ჯ-ძის, ლ. ც-შვილის, გ. ძ-შვილის, მ. ბ-შვილის, მ. კ-ძის, ნ. კ-ძის, დ. მ-იანის, ჯ. ჯ-ელის, ც. ს-შვილის, მ. მ-აიას, ო. ჯ-იანის, თ. ქ-ძისა და შ. მ-შვილის (წარმომადგენელი მ. პ-აია) მიერ. აპელანტებმა მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სამუშაოდან მათი დათხოვნის თაობაზე თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორის მოვალეობის შემსრულებლის 2006 წლის 1 დეკემბრის ¹01-02/636 ბრძანების პირველი და მეორე პუნქტების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა და იძულებით გაცდენილი დროის ხელფასის ანაზღაურება (ტომი 1, ს.ფ. 450-472).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 7 აგვისტოს განჩინებით სააპელაციო საჩივარს დაუდგინდა ხარვეზი, კერძოდ, თითოეულ აპელანტს დაევალა ამ განჩინების ასლის ჩაბარებიდან 10 დღის ვადაში სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის გადახდის დამადასტურებელი ქვითრის წარდგენა. განჩინებით მათვე განემარტათ, რომ სასამართლოს მიერ დანიშნულ ვადაში ხარვეზის შეუვსებლობის შემთხვევაში სააპელაციო საჩივარი დარჩებოდა განუხილველი (ტომი II, ს.ფ. 2-4).

სასამართლოს მიერ დადგენილ საპროცესო ვადაში სააპელაციო საჩივრის ხარვეზი დ. ქ-ძის, შ. მ-შვილის, მ. კ-ძისა და მ. ს-ძის ნაწილში შევსებულ იქნა, რის შედეგადაც სააპელაციო სასამართლომ 2008 წლის 23 სექტემბრის განჩინებით მათი სააპელაციო საჩივარი წარმოებაში მიიღო (ტომი II, ს.ფ. 23-25).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 27 ოქტომბრის განჩინებით ლ. ა-შვილის, ი. დ-იანის, ნ. მ-ძის, გ. მ-შვილის, მ. ა-შვილის, მ. კ-ძის, ქ. მ-შვილის, ნ. ჯ-ძის, ლ. ც-შვილის, გ. ძ-შვილის, მ. ბ-შვილის, ნ. კ-ძის, დ. მ-იანის, ჯ. ჯ-ელის, ც. ს-შვილის, მ. მ-აიას, ო. ჯ-იანისა და თ. ქ-ძის სააპელაციო საჩივარი თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 13 მაისის გადაწყვეტილებაზე დარჩა განუხილველი (ტომი II, ს.ფ. 64-69).

სააპელაციო სასამართლოს მითითებულ განჩინებაზე კერძო საჩივარი შეიტანეს ლ. ა-შვილმა, ი. დ-იანმა, ნ. მ-ძემ, გ. მ-შვილმა, მ. ა-შვილმა, მ. კ-ძემ, ქ. მ-შვილმა, ნ. ჯ-ძემ, ლ. ც-შვილმა, გ. ძ-შვილმა, მ. ბ-შვილმა, ნ. კ-ძემ, დ. მ-იანმა, ჯ. ჯ-ელმა, ც. ს-შვილმა, მ. მ-აიამ, ო. ჯ-იანმა და თ. ქ-ძემ (წარმომადგენელი მ. პ-აია), რომლებმაც მოითხოვეს: მათი სააპელაციო საჩივრის განუხილველად დატოვების შესახებ 2008 წლის 27 ოქტომბრის განჩინების გაუქმება, დ. მ-იანის, ო. ჯ-იანის, ნ. კ-ძის, გ. მ-შვილისა და თ. ქ-ძის ნაწილში სააპელაციო საჩივრის განსახილველად მიღება, აგრეთვე, ლ. ა-შვილის, ი. დ-იანის, ნ. მ-ძის, მ. ა-შვილის, მ. კ-ძის, ქ. მ-შვილის, ნ. ჯ-ძის, ლ. ც-შვილის, გ. ძ-შვილის, მ. ბ-შვილის, ჯ. ჯ-ელის, ც. ს-შვილისა და მ. მ-აიას ნაწილში ხარვეზის დადგენის შესახებ სააპელაციო სასამართლოს 2008 წლის 7 აგვისტოსა და ამავე სასამართლოს 2008 წლის 22 სექტემბრის განჩინებების გაუქმება, დასახელებული პირების სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლება და მათი სააპელაციო საჩივრის განსახილველად მიღება (ტომი II, ს.ფ. 97-100).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2009 წლის 9 თებერვლის განჩინებით გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთაAპალატის 2008 წლის 27 ოქტომბრის განჩინება და ლ. ა-შვილის, ი. დ-იანის, ნ. მ-ძის, გ. მ-შვილის, მ. ა-შვილის, მ. კ-ძის, ქ. მ-შვილის, ნ. ჯ-ძის, ლ. ც-შვილის, გ. ძ-შვილის, მ. ბ-შვილის, ნ. კ-ძის, დ. მ-იანის, ჯ. ჯ-ელის, ც. ს-შვილის, მ. მ-აიას, ო. ჯ-იანისა და თ. ქ-ძის (წარმომადგენელი მ. პ-აია) სააპელაციო საჩივარი დასაშვებობის ხელახლა შესამოწმებლად დაუბრუნდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს (ტომი II, ს.ფ. 143-152).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 8 ოქტომბრის განჩინებით დ. ქ-ძის, მ. ს-ძის, ლ. ა-შვილის, ი. დ-იანის, ნ. მ-ძის, გ. მ-შვილის, მ. ა-შვილის, მ. კ-ძის, ქ. მ-შვილის, ნ. ჯ-ძის, ლ. ც-შვილის, გ. ძ-შვილის, მ. ბ-შვილის, მ. კ-ძის, ნ. კ-ძის, დ. მ-იანის, მ. მ-აიას, ო. ჯ-იანის, თ. ქ-ძის, შ. მ-შვილის, ჯ. ჯ-ელისა და ც. ს-შვილის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 13 მაისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ არსებითად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნები საქმის ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით, აგრეთვე, მათი სამართლებრივი შეფასება.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტების მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მოახდინა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის “დ” ქვეპუნქტის არასწორი ინტერპრეტაცია, როდესაც დაასკვნა, რომ დამსაქმებელს შეეძლო მუშაკთან შრომის ხელშეკრულების ვადამდე შეწყვეტა ნებისმიერი მიზეზით ან საერთოდ უმიზეზოდ. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, კანონის დასახელებული ნორმა სწორედაც, რომ არ ზღუდავდა დამსაქმებელს მოეშალა შრომითი ხელშეკრულება დასაქმებულთან კონკრეტული საფუძვლის მითითების გარეშე. ასეთი იყო კანონმდებლის ნება, მოქმედი შრომის კოდექსის მიღებისას და ასე განმარტავდა მას საკასაციო სასამართლო.

საააპელაციო სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა აპელანტების მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ მოცემული ურთიერთობის მოსაწესრიგებლად გამოყენებული უნდა ყოფილიყო სამოქალაქო კოდექსის ნორმები გრძელვადიანი ხელშეკრულების მოშლის პირობებთან დაკავშირებით. აღნიშნული მოსაზრების გასამყარებლად აპელანტების წარმომადგენელმა მიუთითა საკონსტიტუციო სასამართლოს 2009 წლის 7 აპრილის ¹2/1/456 განჩინების მე-5 პუნქტზე, სადაც მითითებულია, რომ შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის “დ” ქვეპუნქტით არ არის მოწესრიგებული შრომითი ხელშეკრულების მოშლის ინსტიტუტი, ხელშეკრულების მოშლის წესი და პირობები. სადავო ნორმა წარმოადგენს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლების ჩამონათვალის ნაწილს და არა შრომითი ხელშეკრულების მოშლის მარეგულირებელ ნორმას. აქედან გამომდინარე, პოტენციურად შეუძლებელია მსჯელობა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის “დ” ქვეპუნქტზე, როგორც დამსაქმებლის მხრიდან შრომითი ხელშეკრულების მოშლისას თვითნებობის შესაძლო დამდგენ ნორმაზე.

საკონსტიტუციო სასამართლოს ზემომითითებულ განმარტებასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა შემდეგი:

საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს ფუნქციას შეადგენს ნორმატიული აქტების საქართველოს კონსტიტუციასთან შესაბამისობის შემოწმება და არა საერთო სასამართლოების მიერ ნორმის განმარტების, მისი გამოყენების თუ არგამოყენების მართებულობის დადგენა. ამის შესახებ საკონსტიტუციო სასამართლოს ადრინდელ განჩინებაში პირდაპირ არის მითითებული, კერძოდ, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2008 წლის 29 ოქტომბრის ¹2/8/448 განჩინებაში, საქმეზე, მოქალაქე ლია სურმავა საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ, სასამართლომ განმარტა: საკონსტიტუციო სასამართლოს მსჯელობის საგანია ნორმის კონსტიტუციურობა და არა საერთო სასამართლოების მიერ კონკრეტულ შემთხვევებში სამართლის გარკვეული ნორმის გამოყენების ან არგამოყენების მართებულობა.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია აპელანტების წარმომადგენლის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ მოცემული ურთიერთობის მოსაწესრიგებლად გამოყენებული უნდა ყოფილიყო სამოქალაქო კოდექსის ნორმები, ვინაიდან შრომის კოდექსის 37-ე და 38-ე მუხლები ითვალისწინებენ შრომითი ხელშეკრულების მოშლის ინსტიტუტს, ხელშეკრულების მოშლის წესს და პირობებს. რამდენადაც დადგინდა, რომ მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად, მოწინააღმდეგე მხარეს გააჩნდა აპელანტებთან შრომის ხელშეკრულების მოშლის უფლებამოსილება, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია აპელანტების მოთხოვნა მათი სამსახურიდან გათავისუფლების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, როგორც ძირითადი მოთხოვნის თანმდევი შედეგი (ტომი III, ს.ფ. 183-191).

სააპელაციო სასამართლოს 2009 წლის 8 ოქტომბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მ. ბ-შვილმა, მ. კ-ძემ, ნ. კ-ძემ, დ. მ-იანმა, გ. მ-შვილმა, შ. მ-შვილმა, მ. ს-ძემ, თ. ქ-ძემ, დ. ქ-ძემ, გ. ძ-შვილმა, ო. ჯ-იანმა და ნ. ჯ-ძემ (წარმომადგენელი მ. პ-აია), რომლებმაც მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სამუშაოდან მათი დათხოვნის თაობაზე თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორის მოვალეობის შემსრულებლის 2006 წლის 1 დეკემბრის ¹01-02/636 ბრძანების პირველი და მეორე პუნქტების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა და იძულებით გაცდენილი დროის ხელფასის ანაზღაურება.

კასატორების მოთხოვნის საფუძვლები შემდეგში მდგომარეობს:

მოცემულ შემთხვევაში დავის არსს წარმოადგენს მოსარჩელეებთან დადებული უვადო შრომითი ხელშეკრულებების შეწყვეტის კანონიერება. კასატორებს მიაჩნიათ, რომ შრომის ხელშეკრულების მოშლა დაუშვებელია და ეწინააღმდეგება კანონს, თუ არ არსებობს ლეგიტიმური, პატივსადები, კეთილსინდისიერი და არადისკრიმინაციული მოტივი და ეს მოტივი არ არის აღნიშნული თავად ხელშეკრულების მოშლის აქტში.

სადავო ბრძანება სამოქალაქო კოდექსის მიხედვით წარმოადგენს ცალმხრივ გარიგებას, რომელიც მიმართულია სამართლებრივი ურთიერთობის შეწყვეტისაკენ. ამავე კოდექსის 54-ე მუხლის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს. კასატორების აზრით, გასაჩივრებული ბრძანებით მოპასუხე დაწესებულების ადმინისტრაციამ უწინარესად დაარღვია საქართველოს კონსტიტუციის 30.1 მუხლი. ამ მუხლის 1-ლი პუნქტი აღიარებს არა შრომის უფლებას, არამედ შრომის თავისუფლებას. შრომა თავისუფალია _ ეს იმას ნიშნავს, რომ ადამიანს მინიჭებული აქვს უფლება, თავად განკარგოს საკუთარი შესაძლებლობები შრომით საქმიანობაში, თავად აირჩიოს შრომითი საქმიანობის ესა თუ ის სფერო. შრომის თავისუფლება აგრეთვე ნიშნავს, რომ სახელმწიფო უკვე აღარ იღებს შრომითი დასაქმების ვალდებულებას, მაგრამ არ ნიშნავს იმას, რომ სახელმწიფომ უარი თქვას დასაქმებულ პირთა შრომითი უფლებების დაცვაზე. ამდენად, სახელმწიფო უარს ამბობს მოქალაქეთა შრომითი დასაქმების ვალდებულებაზე, მაგრამ კისრულობს ვალდებულებას, დაიცვას დასაქმებულ მოქალაქეთა შრომითი უფლებები.

კასატორები აღნიშნავენ, რომ სადავო ბრძანების საფუძვლად მითითებული შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის “დ” ქვეპუნქტით არ არის მოწესრიგებული შრომითი ხელშეკრულების მოშლის წესი და პირობები. დასახელებული ნორმა წარმოადგენს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლების ჩამონათვალის ნაწილს. აქედან გამომდინარე, პოტენციურად შეუძლებელია მსჯელობა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის “დ” ქვეპუნქტზე, როგორც დამსაქმებლის მხრიდან შრომითი ხელშეკრულების მოშლისას თვითნებობის შესაძლო დამდგენ ნორმაზე.

კასატორები მიიჩნევენ, რომ, რამდენადაც შრომის კოდექსი არ შეიცავს შრომითი ხელშეკრულების მოშლის არსობრივად მარეგულირებელ ნორმებს, ამ თვალსაზრისით სააპელაციო სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა საქართველოს კონსტიტუცია და სამოქალაქო კოდექსის ნორმები. მათი მითითებით, სასამართლომ არ იმსჯელა აპელანტების მიერ საქართველოს კონსტიტუციის 30.1 მუხლის დარღვევაზე, რომელიც მოცემულ შემთხვევაში სრულიად აშკარაა.

ამდენად, კასატორთა აზრით, სადავო ბრძანება ეწინააღმდეგება და არღვევს საქართველოს კონსტიტუციით გამყარებულ ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა ფუნდამენტურ დებულებებს, კონსტიტუციის 30.1 მუხლს. ამ ბრძანებით მოსარჩელეთა მიმართ დარღვეულია ევროპის სოციალისტური ქარტიის ფუნდამენტური დებულებები. რაც შეეხება შრომის კოდექსის 38-ე მუხლს, არც ამ ნორმაში დევს ის შინაარსი, რაზეც მიუთითებს სადავო გადაწყვეტილება. აღნიშნულს ადასტურებს თავად ნორმის დისპოზიცია და საერთო სასამართლოების პრაქტიკა. იგი ტექნიკური ხასიათის ნორმაა და მიუთითებს შრომითი ხელშეკრულების მოშლის სუბიექტებზე, ვადებზე და საკომპენსაციო ანაზღაურებაზე.

სამოქალაქო, მათ შორის, შრომითი ურთიერთობები და შესაბამისად, ამ ურთიერთობებიდან გამომდინარე მოქმედებები უნდა ემყარებოდეს კანონს. სადავო ბრძანება არ მიუთითებს შრომითი ურთიერთობების შეწყვეტის მომწესრიგებელი ნორმის რომელიმე დებულებაზე. ამიტომ კასატორები მიიჩნევენ, რომ იგი ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი ამ თვალსაზრისითაც.

კასატორები მიუთითებენ სამოქალაქო კოდექსის 408-ე, 411-ე მუხლებზე, რომელთა თანახმად, პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ზიანისათვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისათვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც ის მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. სამუშაოზე აღდგენის თვალსაზრისით, კასატორები მოითხოვენ ზიანის ანაზღაურებას იმ მდგომარეობის აღდგენით, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი მდგომარეობა, ხოლო იძულებით გაცდენილი დროის ხელფასის ანაზღაურება მათთვის წარმოადგენს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლში მითითებულ ფაქტობრივ დანაკლისს და მიუღებელ შემოსავალს (ტომი III, ს.ფ. 202-224).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 30 აპრილის განჩინებით დ. ქ-ძის, შ. მ-შვილის, დ. მ-იანისა და მ. ს-ძის ნაწილში საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული დასაშვებობის შესამოწმებლად (ტომი III, ს.ფ. 276-277).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 2 ივნისის განჩინებით მ. კ-ძის, ნ. კ-ძის, ო. ჯ-იანის, თ. ქ-ძის, გ. მ-შვილის, მ. ბ-შვილის, გ. ძ-შვილისა და ნ. ჯ-ძის საკასაციო საჩივარი აგრეთვე მიღებულ იქნა წარმოებაში განაცდურის ანაზღაურების მოთხოვნის ნაწილში, ხოლო ამავე ფიზიკური პირების საკასაციო საჩივარი ბრძანების ბათილად ცნობისა და სამუშაოზე აღდგენის მოთხოვნების ნაწილში დარჩა განუხილველი (ტომი III, ს.ფ. 292-294).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ნ. კ-ძის, მ. კ-ძის, ო. ჯ-იანის, თ. ქ-ძის, გ. მ-შვილის, მ. ბ-შვილის, გ. ძ-შვილისა და ნ. ჯ-ძის საკასაციო საჩივარი იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების მოთხოვნის ნაწილში არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების ამომწურავ პირობებს, როგორიცაა: ა. საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ. გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რამაც არსებითად იმოქმედა საქმის შედეგზე და განაპირობა არასწორი განჩინების გამოტანა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო საჩივარი იძულებითი განაცდურის მოთხოვნის ნაწილში არ ექვემდებარება განსახილველად დაშვებას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ნ. კ-ძის, მ. კ-ძის, ო. ჯ-იანის, თ. ქ-ძის, გ. მ-შვილის, მ. ბ-შვილის, გ. ძ-შვილისა და ნ. ჯ-ძის საკასაციო საჩივარი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 8 ოქტომბრის განჩინებაზე იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების მოთხოვნის ნაწილში მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.