ას-260-245-2010 10 მაისი, 2010 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. სულხანიშვილი (თავმჯდომარე)

მოსამართლეები:

ნ. კვანტალიანი (მომხსენებელი), ლ. ლაზარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ ლ. ა-შვილი (მოსარჩელე)

წარმომადგენელი _ ლ. ჭ-ძე

მოწინააღმდეგე მხარე _ შპს „.. ..” (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 4 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი _ ბრძანების ბათილად ცნობა, ფულადი კომპენსაციის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ლ. ა-შვილმა სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „.. ..-ის” მიმართ საზოგადოების დირექტორის 2009 წლის 20 თებერვლის ბრძანების ბათილად ცნობისა და საკომპენსაციო თანხის _ 21000 ლარის დაკისრების შესახებ შემდეგი საფუძვლებით: 2007 წლის ივლისიდან ლ. ა-შვილი მუშაობდა შპს „.. ..-ის” თბილისის ფილიალის უფროსი აუდიტის თანამდებობაზე. შრომითი ურთიერთობის საფუძველს წარმოადგენდა მხარეებს შორის 2007 წლის 20 ივლისს გაფორმებული ¹ზკ/008/07 ხელშეკრულება, რომლის მიხედვით მოსარჩელე სამუშაოზე მიღებული იყო 6 თვით და შრომის ანაზღაურება შეადგენდა 2000 აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარს. 2007 წლის 31 დეკემბერს მხარეებს შორის გაფორმდა დამატებითი ხელშეკრულება, რომლითაც ცვლილებები შევიდა ძირითად ხელშეკრულებაში და მისი მოქმედების ვადა გაგრძელდა 2008 წლის 1 ოქტომბრამდე. 2008 წლის 30 სექტემბერს შრომით ხელშეკრულებაში განხორციელებული ახალი ცვლილებებით, ვადა გაგრძელდა 2009 წლის 1 ოქტომბრამდე და მოსარჩელის ხელფასი გაიზარდა 4200 ლარამდე.

2008 წლის 30 დეკემბერს შპს „.. ..-ის“ თბილისის ფილიალის დირექტორის ¹91 ბრძანებით თანამშრომლებს გადაეცათ პრემიები, ხოლო ბრძანების მეორე პუნქტის მიხედვით დადგინდა, რომ, არსებული ეკონომიური მდგომარეობის გათვალისწინებით, შპს „.. ..-ის“ თბილისის ფილიალის თანამშრომლების სამსახურიდან განთავისუფლების შემთხვევაში, ყოველ გათავისუფლებულ თანამშრომელზე გაცემულიყო ფულადი კომპენსაცია 6 თვის ხელფასის ოდენობით. ამ ბრძანებით განსაზღვრული უფლება თავისი სამართლებრივი ბუნებით წარმოადგენს შრომითი ხელშეკრულების იმ პირობის დაზუსტებას და ისეთი ცვლილების შეტანას შრომით ხელშეკრულებაში, რომელიც ახლებურად არეგულირებს დასაქმებულისათვის გათავისუფლებისას ფულადი კომპენსაციის გაცემის საკითხს. 2009 წლის 20 თებერვლის ბრძანებით ზემოხსენებული ბრძანების გაუქმებით დაირღვა შრომის კოდექსის მე-11 მუხლის მეორე პუნქტი, რადგან მოცემულ შემთხვევაში მითითებული ნორმით გათვალისწინებული შეთანხმება არ მომხდარა. შესაბამისად, გასაჩივრებული ბრძანებით შეილახა ლ.ა-შვილის შრომითი უფლება, მიეღო ფულადი კომპენსაცია.

2009 წლის 20 თებერვალს შპს „.. ..-ის“ თბილისის ფილიალის დირექტორის ბრძანებით 2008 წლის 30 დეკემბრის ¹91 ბრძანების მეორე პუნქტი გაუქმდა. 2009 წლის 2 მარტის ¹16 ბრძანებით მოსარჩელე შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის “დ” პუნქტისა და 38-ე მუხლის მესამე ნაწილის საფუძველზე სამსახურიდან გათავისუფლდა, მიეცა ერთი თვის ხელფასი და გამოუყენებელი შვებულება 12 დღის ოდენობით.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ ხელშეკრულებაში ცვლილების შეტანა შესაძლებელი იყო მხოლოდ ორმხრივი შეთანხმებით. რადგან ორმხრივი შეთანხმება არ არსებობდა, ამიტომ მოსარჩელეს ეკუთვნოდა ერთი თვის ხელფასის ანაზღაურება, რაც მოპასუხის მიერ გადახდილ იქნა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილებით ლ. ა-შვილის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ლ. ა-შვილმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 4 ნოემბრის განჩინებით ლ. ა-შვილის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო სასამართლომ უდავოდ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: 2007 წლის ივლისიდან ლ. ა-შვილი მუშაობდა შპს „.. ..-ის“ თბილისის ფილიალში უფროსი აუდიტის თანამდებობაზე. 2008 წლის 30 დეკემბერს შპს „.. ..-ის“ თბილისის ფილიალის დირექტორის მიერ გამოცემული ¹91 ბრძანების მეორე პუნქტით თანამშრომლებისათვის პრემიების გაცემის შესახებ დადგინდა, რომ შპს „.. ..-ის“ თბილისის ფილიალის თანამშრომლებს სამსახურიდან გათავისუფლების შემთხვევაში გადაეცემოდათ ფულადი კომპენსაცია 6 თვის ხელფასის ოდენობით. 2009 წლის 20 თებერვალს შპს „.. ..-ის“ თბილისის ფილიალის დირექტორის ბრძანებით გაუქმდა ზემოთ აღნიშნული 2008 წლის 30 დეკემბრის ¹91 ბრძანების მეორე პუნქტი.

2007 წლის 20 ივლისს უშუალოდ დამსაქმებელსა და ლ. ა-შვილს შორის გაფორმებული ¹ზკ/008/07 ხელშეკრულებით და მასში 2007 წლის 31 დეკემბერსა და 2008 წლის 30 სექტემბერს განხორციელებული ცვლილებებით გათვალისწინებული არ არის დამსაქმებლს ვალდებულება, მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლებისას მისთვის კომპენსაციის _ 6 თვის ხელფასის გადახდის თაობაზე.

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ 2008 წლის 30 დეკემბრის ბრძანებით დადგინდა თანამშრომლების სამსახურიდან გათავისუფლების შემთხვევაში 6 თვის კომპენსაციის გაცემის შესახებ პირობის შრომითი ხელშეკრულების შემადგენელ ნაწილად, ხელშეკრულების პირობად მიჩნევა, რომლის შეცვლა მხოლოდ ორმხრივი ნების საფუძველზე იყო შესაძლებელი.

სასამართლომ იხელმძღვანელა შრომის კოდექსის მე-2 მუხლის მეორე ნაწილით, მე-6 მუხლით, მე-11 მუხლის მეორე ნაწილით, სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 328-ე მუხლის პირველი ნაწილით და მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მხარეთა შორის 2007 წლის 20 ივლისის ¹ზკ/008/07 შრომითი ხელშეკრულება დაიდო წერილობითი ფორმით, მასში 2007 წლის 31 დეკემბერსა და 2008 წლის 30 სექტემბერს შეტანილი ცვლილებებიც ასევე წერილობით გაფორმდა. ამდენად, მხარეებმა შრომითი ხელშეკრულებისათვის გაითვალისწინეს წერილობითი ფორმა, რომლითაც განსაზღვრეს მისი ყველა არსებითი პირობა და ამ პირობათა შეცვლაც ასევე წერილობითი ფორმით განხორციელდა.

სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ 2008 წლის 30 დეკემბერს შპს „.. ..-ის“ თბილისის ფილიალის დირექტორის მიერ მიღებული ¹91 ბრძანება დამსაქმებელსა და დასაქმებულს შორის დადებული შრომითი ხელშეკრულების შემადგენელი ნაწილი არ არის, არამედ წარმოადგენს უფლებამოსილი პირის _ ორგანიზაციის ხელმძღვანელის მიერ ცალმხრივი ნების გამოვლენის საფუძველზე გამოცემულ შიდაკორპორატიულ აქტს, რომლის მიზანიც თანამშრომელთა წახალისება და სოციალური მდგომარეობის სრულყოფა გახდა. სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ აღნიშნული ბრძანებით ახლებურად დარეგულირდა დამსაქმებელსა და ყველა თანამშრომელს შორის ურთიერთობა სამუშაოდან გათავისუფლების შემთხვევაში, კომპენსაციის ოდენობის კუთხით, რითაც გამოირიცხა თითოეულ მათგანთან ცალ-ცალკე შრომითი ხელშეკრულებების დადების აუცილებლობა.

პალატის მითითებით, შპს „.. ..“ მეწარმე სუბიექტია, რომელსაც საწარმოს ეკონომიკური მდგომარეობის გათვალისწინებით შეუძლია დაადგინოს შრომის წახალისებისა და მუშაკთა სოციალური მდგომარეობის გაუმჯობესების სხვადასხვა პირობები, რისი შეცვლა ყველა თანამშრომლის წინასწარ თანხმობაზე დამოკიდებული არ არის და დამსაქმებლის ნების არარსებობის შემთხვევაში, არ შეიძლება, მისი მოქმედება საწარმოს არსებობის მთელ პერიოდზე გავრცელდეს, გარდა იმ შემთხვევისა, თუ ეს პირობები დამსაქმებელსა და დასაქმებულს შორის შრომითი ხელშეკრულებით არის განსაზღვრული. 2009 წლის 20 თებერვლის ბრძანებით 2008 წლის 30 დეკემბრის ბრძანების მე-2 პუნქტის გაუქმებაც, სწორედ საწარმოში არსებული ეკონომიკური მდგომარეობით არის მოტივირებული, რომლის განსაზღვრის უფლებამოსილებაც ხელმძღვანელ პირს გააჩნია.

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნა იმის შესახებ, რომ 2008 წლის 30 დეკემბრის ბრძანებით გამოხატული ცალმხრივი ნების გაუქმება, რაც განხორციელდა 2009 წლის 20 თებერვალს გამოცემული ბრძანებით, არ არის შრომითი ხელშეკრულების პირობების შეცვლა, ამდენად, შრომის კოდექსის მე-11 მუხლის მეორე ნაწილიდან გამომდინარე, მხარეთა შეთანხმებას არ მოითხოვდა. შესაბამისად, სადავო ბრძანება კანონსაწინააღმდეგო არ არის და მისი ბათილად ცნობის საფუძველი არ არსებობს.

სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ 2009 წლის 20 თებერვლის ბრძანების ბათილად ცნობის შესახებ სარჩელი უსაფუძვლოა ასევე აღნიშნული მოთხოვნის მიმართ ლ. ა-შვილის იურიდიული ინტერესის არარსებობის გამოც. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლის თანახმად, პალატამ ჩათვალა, რომ აღიარებითი სარჩელის მიმართ იურიდიული ინტერესის არსებობა გულისხმობს, რომ სარჩელის დაკმაყოფილებას უნდა უკავშირდებოდეს კონკრეტული იურიდიული შედეგი. აღიარებითი სარჩელის გადაწყვეტა მოსარჩელისათვის დავის გადაწყვეტის საუკეთესო საშუალება უნდა იყოს და სრულიად გარკვეული სარგებლობა მოჰქონდეს მისთვის. სასამართლოს მოსაზრებით, ლ. ა-შვილს არ გააჩნია მის მიერ სადავოდ გამხდარი ბრძანების ბათილად ცნობის მიმართ იურიდიული ინტერესი, რადგან აღნიშნული ბრძანებით გაუქმებული 2008 წლის 30 დეკემბრის ¹91 ბრძანების მე-2 პუნქტი ითვალისწინებდა 6 თვის ხელფასის ოდენობით კომპენსაციის გაცემას იმ თანამშრომელთა მიმართ, რომლებიც გათავისუფლდებოდნენ შტატების შემცირების გამო. სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულება შეწყდა 2009 წლის 2 მარტიდან. სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას წარმოდგენილი 2009 წლის 15 თებერვლის საშტატო განრიგის თანახმად, დაწესებულების ფილიალში უფროსი აუდიტორის თანამდებობაზე დასაქმებული იყო მხოლოდ ლ. ა-შვილი. 2009 წლის მარტიდან აგვისტოს ჩათვლით სხვადასხვა აუდიტ-პროექტების განსახორციელებლად შპს „.. ..-ის” ერევნის ოფისიდან მოწვეული იყო ცხრა უფროსი აუდიტორი. 2009 წლის 2 ნოემბრის მდგომარეობით, ორგანიზაციის ფილიალში დასაქმებულია 2 უფროსი აუდიტორი. ამდენად, სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ შპს „.. ..-ის” თბილისის ფილიალში უფროსი აუდიტორის თანამდებობაზე შტატების შემცირება არ მომხდარა, შესაბამისად, ლ. ა-შვილთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის მოტივით შტატები არ შემცირებულა და 2009 წლის 20 თებერვლის ბრძანების ბათილად ცნობის შემთხვევაშიც, მასზე 2008 წლის 30 დეკემბრის მე-2 პუნქტით დადგენილი წესი ვერ გავრცელდებოდა.

სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მართებულად არ დაკმაყოფილდა მოსარჩელის 6 თვის ხელფასის ოდენობით კომპენსაციის დაკისრების მოთხოვნა, რადგან, შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მესამე ნაწილის მიხედვით, მხარეთა შორის დადებული შრომითი ხელშეკრულება და მასში განხორციელებული ცვლილებები არ ითვალისწინებდა დამსაქმებლის ვალდებულებას დასაქმებულის გათავისუფლებისას 6 თვის ხელფასის ოდენობით კომპენსირების გადახდის თაობაზე. ამასთან, ლ. ა-შვილთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის დროისათვის 2008 წლის 30 დეკემბრის ბრძანება აღარ მოქმედებდა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ლ. ა-შვილის წარმომადგენელმა ლ. ჭ-ძემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება შემდეგ გარემოებათა გამო: დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა, რომ დირექტორის ბრძანება ხელშეკრულებაში არსებით ცვლილებას არ წარმოადგენდა, ვინაიდან მხარეებს შორის ხელშეკრულება დადებული იყო კონკრეტულად მათ შორის ურთიერთობის დასარეგულირებლად, ხოლო დირექტორის ბრძანება არეგულირებს ურთიერთობას კონკრეტულ იურიდიულ პირსა და დანარჩენ ყველა თანამშრომელს შორის. ამდენად, ხელმძღვანელობასა და თითოეულ თანამშრომელს შორის ერთსა და იმავე საკითხზე ცალ-ცალკე ხელშეკრულება არ იდება და ასეთი სახის ბრძანება (თუ იგი სხვა პირთა უფლებების შემლახველი არ არის ან, თუ არ გასაჩივრდება) წარმოადგენს ხელშეკრულების ნაწილს.

სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ 2009 წლის 20 თებერვლის სადავო ბრძანებით დაირღვა შრომის კოდექსის მე-11 მუხლის მეორე პუნქტი, ვინაიდან 2009 წლის 20 თებერვლის ბრძანების მიღებისას აღნიშნული ნორმით გათვალისწინებული შეთანხმება არ არსებულა. სადავო ბრძანების გამოცემის შედეგად აპელანტმა ვერ მიიღო გათავისუფლების საკომპენსაციო 6 თვის ხელფასი, რაც მისი გათავისუფლების დროს _ 25 200 ლარს, ხოლო გამოუყენებელი შვებულების სარგო 4 200 ლარს შეადგენს.

დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა, რომ ლ.ა-შვილს დავის მიმართ იურიდიული ინტერესი არ გააჩნია, ვინაიდან სადავო ბრძანებაში კომპენსაციის გაცემა გათვალისწინებული იყო იმ თანამშრომლებისათვის, ვინც განთავისუფლდებოდა შტატების შემცირების გამო. აღნიშნულ საკითხზე მოწინააღმდეგე მხარეს საქალაქო სასამართლოში არავითარი პრეტენზია არ გამოუთქვამს, ვინაიდან ჩათვალა, რომ კასატორი გათავისუფლდა შტატების შემცირების გამო. სააპელაციო სასამართლომ კანონდარღვევით, საკუთარი ინიციატივით იმსჯელა აღნიშნულზე, გამოითხოვა საშტატო განრიგი, რითაც გასცდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის პირველი პუნქტით დადგენილ სააპელაციო საჩივრის ფარგლებს.

ამასთან, საშტატო განრიგის მიხედვით ირკვევა, რომ კასატორის გათავისუფლების შემდეგ უფროსი აუდიტორის შტატი არ არსებობდა და უფროსი აუდიტორების მოწვევა სხვადასხვა ქვეყნებიდან ხდებოდა. 2009 წლის 1 ნოემბერს კი დაშვებულ იქნა აუდიტორის ორი საშტატო ერთეული. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოწინააღმდეგე მხარემ თავიდან შეამცირა აუდიტორის საშტატო ერთეული, რის გამოც კასატორი სამუშაოდან გაათავისუფლა, ხოლო შემდეგ კვლავ დაამატა იგი.

ამდენად, კასატორს გააჩნდა დავის მიმართ იურიდიული ინტერესი, რადგან სადავო ბრძანების გაუქმება კონკრეტულ გავლენას მოახდენდა მის მატერიალურ მდგომარეობაზე, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა შრომის კოდექსის მე-11 მუხლის მეორე პუნქტი, სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლი და არასწორად შეაფასა 2008 წლის 30 დეკემბრის ბრძანება, როდესაც იგი არ მიიჩნია ხელშეკრულების პირობაში შეტანილ ცვლილებად.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 6 აპრილის განჩინებით ლ. ა-შვილის წარმომადგენელ ლ. ჭ-ძის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ლ. ა-შვილის წარმომადგენელ ლ. ჭ-ძის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხს უკავშირებს გარკვეულ შეზღუდვებს და ადგენს იმ დავათა კატეგორიებს, რომლებზეც შეტანილი საკასაციო საჩივარი საკასაციო სასამართლოს მიერ დასაშვებად უნდა იქნეს ცნობილი. აღნიშნული დანაწესები მოცემულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლში.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები მითითებული ნორმით გათვალისწინებული არც ერთი საფუძვლით.

მოცემული დავის საგანია მუშაკის სამუშაოდან გათავისუფლების ბრძანების ბათილობისა და საკომპენსაციო თანხის დაკისრების მართლზომიერება. ასევე კასატორი სადავო მიიჩნევს არსებული დავის მიმართ მისი იურიდიული ინტერესის არსებობის საკითხს. აღნიშნულ საკითხებზე არსებობს სასამართლოს პრაქტიკა, რომელიც ეფუძნება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლს, შრომის კოდექსის მე-2 მუხლის მეორე ნაწილს, მე-6 მუხლს, მე-11 მუხლის მეორე ნაწილს, სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის პირველ ნაწილს, 328-ე მუხლის პირველ ნაწილს. აღნიშნული პრაქტიკა ასახულია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებაში.

კასატორი ვერ ასაბუთებს და საქმის მასალებითაც არ დასტურდება სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვა ისეთი საპროცესო დარღვევით, რაც არსებითად იმოქმედებს საქმის შედეგზე, შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ამ საფუძვლითაც დაუშვებელია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ლ. ა-შვილის წარმომადგენელ ლ. ჭ-ძის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.