¹ას-263-247-2011 06 ივნისი, 2011 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პ. ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ნ.კვანტალიანი, ბ. ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ზ. ა-ძე (წარმომადგენელი ჯ. მ-ძე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ სს «...»

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 24 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი – სარჩოს სახით მიუღებელი თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2009 წლის 11 დეკემბერს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა ზ. ა-ძემ მოპასუხე სს «...ს» მიმართ და მოითხოვა სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკისათვის ვნების მიყენებით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება 57768 ლარის ოდენობით.

სარჩელის თანახმად, ზ. ა-ძე მუშაობდა თბილქალაქმშენის ¹14 ტრესტის ¹8 სამშენებლო სამმართველოში. 1983 წლის 22 აპრილს, მუშაობის დროს ტექნიკური უსაფრთხოების ზომების დაუცველობის გამო, მან მიიღო თვალის დაზიანება, რის გამოც შრომის სამედიცინო კომისიამ განუსაზღვრა შრომის უნარის დაკარგვა 60%-ით უვადოდ. აღნიშნულის შედეგად იგი გახდა მესამე ჯგუფის ინვალიდი. ქ.თბილისის ოქტომბრის რაიონის სასამართლოს 1984 წლის 13 თებერვლის გადაწყვეტილებით ზ. ა-ძეს დაეინიშნა სარჩო 231 მანეთის ოდენობით, რასაც იგი უწყვეტად იღებდა 1986 წლამდე. ამის შემდეგ მოპასუხემ მას უკანონოდ შეუწყვიტა სარჩოს გადახდა. მოსარჩელის განმარტებით, სარჩოს შეწყვეტის საკითხის მიზეზის გასარკვევად მან მიმართა მოპასუხე ორგანიზაციას მისი ადგილმდებარეობის მიხედვით. მოგვიანებით, მისთვის ცნობილი გახდა, რომ ყოფილი თბილქალაქმშენის ¹14 ტრესტის ¹8 სამშენებლო სამმართველომ მრავალჯერ შეიცვალა ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმა და მისამართი. ამჟამად, იგი არსებობს სააქციო საზოგადოება «...ს» სახელწოდებით, რომელიც წარმოადგენს თბილქალაქმშენის ¹14 ტრესტის ¹8 სამშენებლო სამმართველოს უფლებამონაცვლეს. აქედან გამომდინარე, მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხეს დაკისრებოდა 1986 წლიდან სარჩელის შეტანის დრომდე სარჩოს ერთდროული გადასახდელი, რაც შეადგენდა 57768 ლარს (ტომი 1, ს.ფ. 1-10, 181-187).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 14 მაისის გადაწყვეტილებით ზ. ა-ძის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 1458 ლარის ოდენობით სარჩოს გადახდა, დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სასამართლომ მიუთითა შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

ქ.თბილისის ოქტომბრის რაიონის სასამართლოს 1984 წლის 13 თებერვლის გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ ზ. ა-ძემ, მუშაობდა რა თბილქალაქმშენის ¹14 ტრესტის ¹8 სამშენებლო სამმართველოში მუშად, მიიღო საწარმოო ტრავმა, დაკარგა ცალი თვალი, საექსპერტო კომისიის შემოწმების აქტით იგი არის III ჯგუფის ინვალიდი, მისი გადამოწმება უნდა მომხდარიყო 1984 წლის 19 აგვისტოს, ამ პერიოდამდე 1983 წლის 20 დეკემბრიდან მის სასარგებლოდ ზემოაღნიშნულ ორგანიზაციას დაეკისრა 1177 მანეთისა და ყოველთვიურად 231 მანეთის ოდენობით სარჩოს გადახდა, გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით გაიცა სააღსრულებო ფურცელი და მოხდა გადაწყვეტილების იძულებით აღსრულება;

ზ. ა-ძე წარმოადგენს მე-3 ჯგუფის ინვალიდს უვადოდ და მას დანიშნული აქვს პენსია 1983 წლის 20 დეკემბრიდან;

უბედური შემთხვევა, რის შემდეგადაც ზ. ა-ძემ მიიღო საწარმოო ტრავმა და გახდა მე-3 ჯგუფის ინვალიდი, მოხდა 1983 წლის 22 აპრილს;

თბილქალაქმშენის ¹14 ტრესტის ¹8 სამშენებლო სამმართველოში მოსარჩელე მუშაობდა მუშად;

მოსარჩელეს სარჩო დანიშნული ჰქონდა 231 მანეთი საშუალო ხელფასიდან 1983 წლის 20 დეკემბრიდან ჯერ გარკვეული ვადით, შემდეგ კი უვადოდ;

მოსარჩელეს დადგენილი აქვს პროფესიული შრომისუნარის დაკარგვის ხარისხი 60%-ით;

მოსარჩელე სამსახურიდან გათავისუფლდა 1987 წელს;

მოპასუხის მიერ წარდგენილი ცნობით და მისი განმარტებით, საქართველოს მშენებლობის სამინისტროს 1985 წლის 7 მარტის ¹53 ბრძანებით თბილქალაქმშენის ¹14 ტრესტის ბაზაზე შეიქმნა სახლმშენებელი კომბინატები ¹4 და ¹5, ყოფილ ¹14 ტრესტში შემავალი სამშენებლო სამმართველოებიდან ¹8, სადაც მუშაობდა მოსარჩელე, შევიდა სმკ ¹4-ის შემადგენლობაში, რომელმაც მრავალჯერ შეიცვალა არსებობის სამართლებრივი ფორმა და რომელიც ამჟამად არსებობს სააქციო საზოგადოება «...ს” სახელწოდებით, რომელიც წარმოადგენს თბილქალაქმშენის ¹14 ტრესტის ¹8 სამშენებლო სამმართველოს უფლებამონაცვლეს;

სოციალური მომსახურების სააგენტოს გლდანი-ნაძალადევის სოციალური მომსახურების ცენტრის მიერ გაცემული ცნობით დადგენილია, რომ ზ. ა-ძეს, როგორც შ.შ.მ.პ. III ჯგუფის ინვალიდს 1983 წლის 20 დეკემბრიდან დაენიშნა პენსია, რისი საფუძველიც იყო ს.ს.ე. აქტის ამონაწერი ¹044957, გაცემული 1983 წლის 19 დეკემბერს, 2006 წლიდან ბენეფიციარმა შეიცვალა პენსიის სახე და გადავიდა ასაკით პენსიაზე;

1994 წლის 2 ნოემბერს ისნის რაიონის სოცუზრუნველყოფის განყოფილების მიერ გაცემული ¹22/29 ცნობით დადგენილია, რომ ზ. ა-ძე არის III ჯგუფის ინვალიდი უვადოდ და მითითებულია პენსიის ოდენობა, რასაც იგი იღებდა 1993-1994 წლებში;

თვალის სნეულებათა თბილისის საქალაქო სპეციალიზირებული საექიმო – შრომითი საექსპერტო შემოწმების აქტით ¹69, რომელიც შედგენილია 1984 წლის 30 აგვისტოს, დადგენილია, რომ წარმოებაში მიღებული ტრავმის გამო, რომელიც მოხდა 1983 წლის 22 აპრილს დასახიჩრების აქტის მიხედვით, ზ. ა-ძე ცნობილია III ჯგუფის ინვალიდად მარჯვენა თვალის უქონლობის დიაგნოზით.

პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქმეში წარდგენილი დოკუმენტების შესწავლის საფუძველზე დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე წარმოადგენდა მე-3 ჯგუფის ინვალიდს უვადოდ, მისი ინვალიდობა უკავშირდებოდა მოპასუხე ორგანიზაციაში 1983 წლის 22 აპრილს მიღებულ საწარმოო ტრავმას, რაც დადასტურდა საექიმო-შრომითი საექსპერტო კომისიის დასკვნით, საპენსიო წიგნაკით, უბედური შემთხვევის აქტით, სს «...ს» დირექტორ ნ.გ-იას მიერ 2006 წლის 24 ოქტომბერს და 2008 წლის 26 ივნისს გაცემული ცნობებით.

საქალაქო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელემ სასამართლოს ვერ წარუდგინა დადგენილი წესით დამადასტურებელი მტკიცებულება, როდემდე იღებდა იგი შესაბამის პენსიას. მისი განმარტებით, პენსიას იგი იღებდა 1986 წლამდე. მოპასუხეს აღნიშნულის საწინააღმდეგო არ წარუდგენია, თუმცა როგორც უკვე დადგენილად მიიჩნია სასამართლომ, უდავო იყო, რომ მოსარჩელე პენსიას იღებდა 1983 წლის 20 დეკემბრიდან.

საქალაქო სასამართლოს მითითებით, მხარეებმა ვერ წარადგინეს იმის დამადასტურებელი მტკიცებულებები, რომ მოპასუხესთან არსებობდა შესაბამისი თანრიგი და პროფესიები. მოპასუხემ განმარტა, რომ ამჟამად იმავე თანრიგის პროფესიები და თანამდებობები არ არსებობდა.

საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს სასამართლოსათვის არ წარუდგენია დამადასტურებელი მტკიცებულება ხანდაზმულობის ვადის შეჩერებასთან დაკავშირებით, რასაც სასამართლო ჩათვლიდა ხანდაზმულობის ვადის შეჩერების ან შეწყვეტის საფუძვლად, და მასზე სარწმუნოდაც არ მიუთითებია. სს «...ს” დირექტორ ნ.გ-იას მიერ 2006 წლის 24 ოქტომბერს და 2008 წლის 26 ივნისს გაცემული ცნობები პირველი ინსტანციის სასამართლოს განმარტებით არ შეიძლებოდა მიჩნეულიყო იმ დოკუმენტად, რომლიდანაც თავიდან უნდა ათვლილიყო ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადა, რადგან ეს ცნობები წარმოადგენდა ინფორმაციული ხასიათის დოკუმენტს და არა ვალდებულების აღიარების ხელწერილს.

საქალაქო სასამართლომ სამართლებრივად გადაწყვეტილება შემდეგ არგუმენტებზე დააფუძნა:

შრომის კოდექსის 53-ე მუხლის თანახმად, ეს კოდექსი ვრცელდება არსებულ შრომით ურთიერთობებზე, მიუხედავად მათი წარმოშობის დროისა. საქმეზე დგინდებოდა, რომ მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობა შეწყდა 1987 წელს, შესაბამისად მოცემული დავის გადასაწყვეტად შრომის კოდექსის ნორმების გამოყენება ვერ მოხდებოდა და უნდა გამოყენებულიყო საქართველოს შრომის კანონთა კოდექსი.

საქართველოს შრომის კანონთა კოდექსის 155-ე მუხლის თანახმად, საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად საწარმოები, დაწესებულებები, ორგანიზაციები მატერიალურად პასუხისმგებელნი არიან მუშებისა და მოსამსახურეებისათვის მიყენებული ზიანის გამო, რაც გამოწვეულია შრომითი მოვალეობის შესრულებასთან დაკავშირებით მათი დასახიჩრებით ან ჯანმრთელობის სხვაგვარი ვნებით.

საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს მიღებული ჰქონდა საწარმოო ტრავმა. სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის განმარტება იმის თაობაზე, რომ საწარმოს ბრალი არ მიუძღვოდა მოსარჩელის დასახიჩრებაში, რადგან მოსარჩელეს ისედაც დაზიანებული ჰქონდა თვალი და ა.შ. ამასთან დაკავშირებით, საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელე ითხოვდა არა სარჩოს დანიშვნას, არამედ ითხოვდა მიუღებელ სარჩოს. შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სამართლომ მიიჩნია, რომ სასამართლოს მსჯელობის საგანი არ შეიძლებოდა კონკრეტულ შემთხვევაში ყოფილიყო საწარმოს ბრალეულობაზე მსჯელობა.

საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულების 42-ე მუხლის მიხედვით, საწარმოს, დაწესებულების, ორგანიზაციის რეორგანიზაციის (შერწყმა, შეერთება, გაყოფა, გამოყოფა, გარდაქმნა) შემთხვევაში უფლებამონაცვლე ორგანიზაცია ვალდებულია ზიანი აანაზღაუროს.

სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის განმარტება, რომ მას არ შეიძლებოდა დაკისრებოდა შესაბამისი პასუხისმგებლობა «შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ” საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის ¹53 დადგენილების მე-2 მუხლის მოთხოვნებიდან გამომდინარე. ამასთან დაკავშირებით, სასამართლომ მხარეებს განუმარტა, რომ მოპასუხეს სასამართლოსათვის არ წარუდგენია მისი ლიკვიდაციის ან გაკოტრების შესახებ დამადასტურებელი მტკიცებულება.

რამდენადაც მოსარჩელე ითხოვდა არა სარჩოს დანიშვნას, არამედ უკვე დანიშნული, მაგრამ შეწყვეტილი სარჩოს მიღებას, სასამართლომ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაზე არ უნდა გავრცელებულიყო პრეზიდენტის ზემოაღნიშნული ბრძანებულების მე-3 მუხლი.

საქალაქო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის განმარტება იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა ხანდაზმული იყო. ამასთან დაკავშირებით, სასამართლომ აღნიშნა, რომ ვინაიდან კონკრეტულ შემთხვევაში დავის საგანს საწარმოო ტრავმით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების შესახებ ვალდებულების შეუსრულებლობა წარმოადგენდა, აღნიშნულზე ვერ გავრცელდებოდა სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლის მოთხოვნები. სასამართლოს განმარტებით, საწარმოო ტრავმის შედეგად მიყენებული ზიანის საკომპენსაციოდ ყოველთვიური პენსიის გადახდა პერიოდულად შესასრულებელ ვალდებულებას წარმოადგენს. სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, ხანდაზმულობის ვადა იმ მოთხოვნებისა, რომლებიც წარმოიშობა პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებებიდან არის სამი წელი. ამავე კოდექსის 130-ე მუხლის მიხედვით, ხანდაზმულობის ვადის დენა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებების დარღვევიდან გამომდინარე მოთხოვნის მიმართ ხანდაზმულობის ვადის ათვლის თავისებურება იმაში მდგომარეობს, რომ თანხის გადახდის თითოეული პერიოდისათვის ვალდებულების შეუსრულებლობა ცალ-ცალკე განიხილება, როგორც პირის უფლების დარღვევა და ხანდაზმულობის ვადის ათვლა თავიდან იწყება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს უნდა ანაზღაურებოდა მხოლოდ სარჩელის აღძვრამდე (2009 წლის დეკემბრამდე) ბოლო სამი წლის სარჩო. მაშასადამე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა 1986 წლიდან 2009 წლის დეკემბრის ჩათვლით 57768 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრების თაობაზე ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილებულიყო. კერძოდ, მოსარჩელის მოთხოვნა უნდა დაკმაყოფილებულიყო 2006 წლის 28 დეკემბრიდან სასამართლოსათვის მიმართვის თარიღამდე _ 2009 წლის 28 დეკემბრამდე ხანდაზმულობის 3 წლიანი ვადის გათვალისწინებით გადაწყვეტილების მიღებამდე პერიოდისათვის (სულ 40 თვენახევარი).

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა «შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების მე-11 მუხლის «ბ” და «გ” ქვეპუნქტებზე, რომელთა თანახმად, თუ ორგანიზაციაში აღარ არსებობს დაზარალებულის ან იმავე თანრიგის პროფესიები და თანამდებობები, დაზარალებულს სარჩო განესაზღვრება სახელმწიფოს მიერ დადგენილი მინიმალური ხელფასის სამმაგი ოდენობიდან, იმ ოდენობით, რამდენი პროცენტითაც დაკარგული აქვს შრომის უნარის ხარისხი. ამასთან, საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 4 ივნისის ¹351 ბრძანებულების 1-ლი მუხლით განსაზღვრულია მინიმალური ხელფასი 20 ლარის ოდენობით. მოცემულ შემთხვევაში საქმეზე დადგინდა, რომ მოსარჩელეს შრომის უნარი 60%-ით ჰქონდა დაკარგული. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიიჩნია, რომ რამდენადაც მოპასუხესთან იმავე თანრიგის პროფესიები და თანამდებობები არ არსებობდა, მოსარჩელისათვის მისაცემი სარჩოს თანხის დაანგარიშება უნდა განხორციელებულიყო მინიმალური ხელფასის სამმაგი ოდენობიდან სასამართლოში სარჩელის წარდგენის მომენტამდე უკანასკნელი სამი წლის განმავლობაში (20*3*40.5*60%=1458 ლარი) (ტომი 1, ს.ფ. 193-199, 218-220).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 6 ოქტომბრის განჩინებით სს «...ს» სააპელაციო საჩივარი დატოვებულ იქნა განუხილველად დადგენილ ვადაში ხარვეზის შეუვსებლობის გამო (ტომი 2, ს.ფ. 38-40, 221-229).

ზ. ა-ძის სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნას წარმოადგენდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

აპელანტის მოსაზრებით, სასამართლომ არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა მის მიერ სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლად მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებას. კერძოდ, საქალაქო სასამართლომ არასწორად შეაფასა სს «...ს” დირექტორ ნ.გ-იას მიერ გაცემული ცნობები ვალის აღიარების თაობაზე. გარდა ამისა, სასამართლომ არ მიიღო მხედველობაში სს «...ს” დირექტორის მიერ ვალის არაპირდაპირი აღიარება, რაც დაფიქსირდა სხდომის ოქმში. ამით სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 131-ე მუხლის იმპერატიული მოთხოვნა, მოწინააღმდეგე მხარის მიერ აღიარებითი ჩვენების მიცემის თაობაზე. საქალაქო სასამართლომ არ გაითვალისწინა აპელანტის მითითება, რომ მთელი იმ დროის განმავლობაში, როდესაც მას არ უხდიდნენ კუთვნილ თანხას, სს «...” გააჩნდა შემოსავალი.

აპელანტი მიიჩნევდა, რომ სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 129-ე მუხლის მე-2 ნაწილი. მოცემულ შემთხვევაში არ უნდა ყოფილიყო გამოყენებული ხანდაზმულობის ის ვადა, რაც სახელშეკრულებო ურთიერთობისათვის არის დადგენილი, ვინაიდან აპელანტსა და მოპასუხე ნ. გ-იას შორის არანაირი სახელშეკრულებო ურთიერთობა არ არსებობდა. მუდმივი ინვალიდობის პენსიის გაცემა წარმოადგენდა არა პერიოდულად შესასრულებელ ვალდებულებას, არამედ მუდმივად შესასრულებელ ვალდებულებას (ტომი 1, ს.ფ. 207-217)

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 24 ნოემბრის განჩინებით ზ. ა-ძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 14 მაისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე მუხლის მე-3 ნაწილის ,,გ» ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად, თუ სააპელაციო სასამართლო ეთანხმება პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებებს და დასკვნებს საქმის ფაქტობრივ ან/და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით, მაშინ დასაბუთება იცვლება მათზე მითითებით.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, იგი ეთანხმებოდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და სამართლებრივ შეფასებებს.

სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში შემოწმების შედეგად დაასკვნა, რომ სააპელაციო საჩივრის პრეტენზია დაუსაბუთებელი იყო, ვინაიდან სახეზე არ იყო გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე, 394-ე მუხლებით გათვალისწინებული საფუძვლები.

სააპელაციო სასამართლოს 2010 წლის 24 ნოემბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ზ. ა-ძემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

კასატორი არ იზიარებს სასამართლოს მსჯელობას იმ ნაწილში, რომლითაც დადგენილია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნაზე უნდა გავრცელდეს სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლით სახელშეკრულებო მოთხოვნებისათვის დადგენილი ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადა. მასა და მოპასუხეს შორის არანაირი ხელშეკრულება არ არსებობდა და არც შეიძლებოდა არსებულიყო. მუდმივი ინვალიდობის პენსიის გაცემა არ წარმოადგენდა პერიოდულად შესასრულებელ ვალდებულებას, ეს ვალდებულება იარსებებდა მანამ, სანამ თავად მოპასუხე ორგანიზაცია იარსებებდა (ტომი 2, ს.ფ. 81-87).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების გამოკვლევის შედეგად მიიჩნევს, რომ ზ. ა-ძის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 24 ნოემბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

გასაჩივრებული განჩინებით სააპელაციო სასამართლო სრულად დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებებსა და დასკვნებს საქმის ფაქტობრივ-სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე მუხლის «გ» ქვეპუნქტის მიხედვით, თუ სააპელაციო სასამართლო ეთანხმება პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებებსა და დასკვნებს საქმის ფაქტობრივ ან/და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით, მაშინ დასაბუთება იცვლება მათზე მითითებით.

სააპელაციო სასამართლოსათვის კანონით მინიჭებული ზემოაღნიშნული შესაძლებლობა ისე არ უნდა იქნეს გაგებული, რომ სააპელაციო სასამართლოს უფლება აქვს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების დასაბუთების სრულად გაზიარების შემთხვევაში მარტოოდენ მიუთითოს მათზე და იმავდროულად, არ იმსჯელოს ამ გადაწყვეტილების უსწორობის დასასაბუთებლად აპელანტის მიერ საჩივარში მოყვანილ არგუმენტებზე. კანონის ასეთი განმარტება ეწინააღმდეგება სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობის პრინციპებსა და სასამართლოს, როგორც პირის ინტერესების დაცვის ეფექტური საშუალების მიზნებს.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე მუხლის მე-3 ნაწილის «გ» ქვეპუნქტის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს განჩინება უნდა შეიცავდეს მოკლე დასაბუთებას გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების ან უცვლელად დატოვების შესახებ. «მოკლე დასაბუთება» არ ნიშნავს ბლანკეტურ მითითებას. ამგვარი დასაბუთებით არ უნდა ირღვეოდეს 249-ე მუხლით განსაზღვრული სასამართლო გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილის შინაარსი, რომლის მიხედვითაც გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში უნდა აღინიშნოს სამართლებრივი შეფასება და კანონები, რომლებითაც სასამართლო ხელმძღვანელობდა.

თუ სააპელაციო სასამართლო ეთანხმება პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებებსა და დასკვნებს, შეიძლება ეს შეფასებები და დასკვნები არ გაიმეოროს, მაგრამ დასაბუთება უნდა შეიცვალოს თითოეულ მათგანზე და არა ზოგადად გადაწყვეტილებაზე ან მის რომელიმე სტრუქტურულ ნაწილზე მითითებით.

«ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის» ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, სამოქალაქო უფლებათა და მოვალეობათა განსაზღვრისას ან წარდგენილი ნებისმიერი სისხლისსამართლებრივი ბრალდების საფუძვლიანობის გამორკვევისას ყველას აქვს გონივრულ ვადაში მისი საქმის სამართლიანი და საქვეყნო განხილვის უფლება კანონის საფუძველზე შექმნილი დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი სასამართლოს მიერ.

აღნიშნული საერთაშორისო აქტით განმტკიცებული სამართლიანი სასამართლოს უფლება გულისხმობს სასამართლოს ვალდებულებას, დაასაბუთოს მის მიერ მიღებული გადაწყვეტილება. პროცესის მონაწილეებისათვის, ისევე, როგორც საზოგადოებისათვის, ნათელი უნდა იყოს განსჯის ის პროცესი, რომელიც სასამართლომ გაიარა კონკრეტული გადაწყვეტილების მიღებამდე. გადაწყვეტილებაში ასახული უნდა იყოს სასამართლოს მოსაზრებები და სამართლებრივი დასკვნები, რომლებმაც დავის სწორედ ამგვარი გადაწყვეტა გამოიწვია.

ამდენად, უფლების სასამართლოს წესით დაცვის განხორციელება უნდა იყოს სრული, რაც გულისხმობს არა მარტო პირის შესაძლებლობას, მიმართოს სასამართლოს, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გამოიტანოს სამართლიანი და დასაბუთებული გადაწყვეტილება. ეს მოთხოვნა მიზნად ისახავს მხარის მიერ გასაჩივრების უფლების განხორციელების შესაძლებლობის უზრუნველყოფას.

სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში გადაწყვეტილების გასაჩივრების უფლება აპელანტს იმის უფლებასაც ანიჭებს, რომ სააპელაციო სასამართლოსაგან მის პრეტენზიებზე დასაბუთებული პასუხი მიიღოს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, შესაძლებელია წაგებულ მხარეს სრულიად სამართლიანად გაუჩნდეს განცდა იმისა, რომ მიზანი, რომელიც მიმართული იყო უფლების ზემდგომ სასამართლოში დაცვისაკენ, უშედეგო გამოდგა, სასამართლომ უპასუხოდ დატოვა სააპელაციო საჩივრის პრეტენზიები, რომლებიც მისი აზრით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონსაწინააღმდეგობას ასაბუთებდა.

მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს აპელანტის სააპელაციო საჩივრის პრეტენზიებზე საერთოდ არ უმსჯელია, ისინი არ შეუფასებია და მხოლოდ იმაზე მითითებით შემოიფარგლა, რომ ეს პრეტენზიები დაუსაბუთებელი და უსაფუძვლო იყო.

ამდენად, გასაჩივრებული განჩინება არ შეიცავს სააპელაციო საჩივრის ფაქტობრივი და სამართლებრივი პრეტენზიების გამაქარწყლებელ არგუმენტებს, დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ განჩინების სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის «ე¹” მუხლის თანახმად, მისი გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად უბრუნებს სააპელაციო სასამართლოს, თუ არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები ან საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა; ასეთ გადაწყვეტილებას საკასაციო სასამართლომ საფუძვლად უნდა დაუდოს სამართლებრივი შეფასება, რომელიც სავალდებულოა სააპელაციო სასამართლოსათვის.

მოცემულ შემთხვევაში, არსებობს სააპელაციო სასამართლოში საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების აუცილებლობა. საქმის ხელახალი განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ უნდა იმსჯელოს აპელანტის პრეტენზიებზე, შეაფასოს ისინი და მხოლოდ ამის შემდეგ გადაწყვიტოს დავა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ზ. ა-ძის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 24 ნოემბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.