ას-267-251-2011 10 მაისი, 2011 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პ. ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ნ. კვანტალიანი, ბ. ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი _ ა. ა-იანი

მოწინააღმდეგე მხარეები _ მ. ზ-შვილი, გ. ხ-შვილი

მესამე პირი _ ნოტარიუსი ნ. მ-ია

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 21 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახალი განხილვისათვის სააპელაციო სასამართლოში დაბრუნება

დავის საგანი _ ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2009 წლის 4 თებერვალს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელი მიმართა ა. ა-იანმა მოპასუხეების: მ. ზ-შვილის, გ. ხ-შვილის, ს. ს-იანისა და ნოტარიუს ნ. მ-იას მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა 2004 წლის 23 აპრილს, ქ.თბილისში, ...ში, ... ქ.¹16-ში მდებარე უძრავ ქონებაზე ვ. ა-იანსა და მ. ზ-შვილს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა (ტომი 1, ს.ფ. 2-14).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 23 ივნისის საოქმო განჩინებით არასათანადო მოპასუხე ს. ს-იანი შეიცვალა სათანადო მოპასუხე ვ. ა-იანით (ტომი 1, ს.ფ. 191-195).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 2 ივლისის საოქმო განჩინებით მოსარჩელის წარმომადგენლის შუამდგომლობა მოპასუხე ნ. მ-იას ნაწილში სარჩელის განუხილველად დატოვების თაობაზე დაკმაყოფილდა, ამავე განჩინებით ნ. მ-ია საქმეში ჩაება მესამე პირად დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე (ტომი 1, ს.ფ. 209-121).

ამავე სასამართლოს 2009 წლის 27 ოქტომბრის საოქმო განჩინებით ა. ა-იანის სარჩელი მოპასუხე ვ. ა-იანის მიმართ დარჩა განუხილველად (ტომი 1, ს.ფ. 242-250).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 30 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ა. ა-იანის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა საქალაქო სასამართლოს მიერ 2009 წლის 4 მარტს გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიება, ყადაღა მოეხსნა ქ.თბილისში, ...ის დასახლებაში, ... ქ.¹16-ში მდებარე უძრავ ქონებას.

საქალაქო სასამართლომ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2004 წლის 23 აპრილს ნოტარიუსმა ნ. მ-იამ დაამოწმა ქ.თბილისში, ...ში, ... ქ.¹16-ში მდებარე უძრავ ნივთზე ნასყიდობის ხელშეკრულება ვ. ა-იანსა და მ. ზ-შვილს შორის;

ვ. ა-იანი გარდაიცვალა 2007 წლის 15 ივლისს;

ა. ა-იანი არის ნასყიდობის ხელშეკრულების მხარის, ვ. ა-იანის რძალი (შვილის მეუღლე), რომელსაც კრწანისის რაიონის სასამართლოს 1993 წლის 24 ივნისის გადაწყვეტილებით დაუდგინდა სადავო ხელშეკრულების საგნის მიმართ სარგებლობის (მფლობელობის) უფლება;

ქ.თბილისში, ...ში, ... ქ.¹16 მდებარე უძრავი ქონება 2006 წლის 4 აგვისტოდან საკუთრების უფლებით აღრიცხულია მ. ზ-შვილის სახელზე;

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 7 მარტის გადაწყვეტილებით ა. ა-იანის სარჩელი მოპასუხე ნანული ზ-შვილის მიმართ მფლობელისათვის ნივთით სარგებლობაში უკანონო ხელშეშლის აღკვეთის შესახებ არ დაკმაყოფილდა;

სარჩელის აღძვრის მომენტისათვის ა. ა-იანს არანაირი უფლება სადავო ხელშეკრულების საგანზე არ გააჩნდა;

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 7 მარტის გადაწყვეტილებით დგინდებოდა, რომ ა. ა-იანს შეწყვეტილი ჰქონდა სადავო ხელშეკრულების საგანზე მფლობელობის უფლება.

საქალაქო სასამართლოს შეფასებით, ხელშეკრულების მხარე ვ. ა-იანის მიერ 2004 წლის 23 აპრილის ხელშეკრულების დადებისას გამოხატული ნება ნამდვილი იყო, ვინაიდან აღნიშნულის საწინააღმდეგო დოკუმენტი მოსარჩელეს სასამართლოსათვის არ წარუდგენია.

სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლზე და აღნიშნა, რომ მოსარჩელე მოთხოვნის საფუძვლად მითითებული გარემოებების დასადასტურებლად შემოიფარგლა მხოლოდ სასამართლო სხდომაზე გაკეთებული ახსნა-განმარტებით და იმ გარემოებაზე მითითებით, რომ სოციალური მომსახურების სააგენტოს ისანი-სამგორის სოციალური მომსახურების ცენტრში წარდგენილ განცხადებებზე, გრაფაში განმცხადებელი და თბილისის კრწანისის-მთაწმინდის რაიონულ სასამართლოში წარდგენილ სარჩელზე – ხელმოწერა შესრულებულია ვ. ა-იანის მიერ. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის თანახმად, შეჯიბრებითობის პრინციპიდან გამომდინარე, მხარე თვითონ განსაზღვრავს, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მის მოთხოვნას და რომელი მტკიცებულებებით უნდა დადასტურდეს ეს ფაქტები.

საქალაქო სასამართლოს მოსაზრებით, მოსარჩელის მიერ მოთხოვნის საფუძვლად მითითებული ფაქტები წარმოადგენდა საქმისათვის მნიშვნელოვან გარემოებებს, რომელთა არსებობის დასადასტურებლად მტკიცებულების სახით, მხოლოდ მოსარჩელე მხარის ახსნა-განმარტება და მითითება იმ გარემოებებზე, რომ ვ. ა-იანის სახელით სხვადასხვა სახელმწიფო დაწესებულებებში წარდგენილ განცხადებებზე ხელმოწერა შესრულებულია ვ. ა-იანის მიერ, სასამართლოსათვის არ იყო სარწმუნო და საკმარისი.

საქალაქო სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელემ ვერც ის დაადასტურა, რომ სადავო გარიგება მოტყუებით იყო დადებული.

სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, სარჩელი შეიძლება აღიძრას უფლებისა და სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობა არარსებობის დადგენის, დოკუმენტის ნამდვილობის აღიარების ან დოკუმენტების სიყალბის დადგენის შესახებ, თუ მოსარჩელეს აქვს იმის იურიდიული ინტერესი, რომ ასეთი აღიარება სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოხდეს. სასამართლომ განმარტა, რომ აღიარებითი სარჩელის დროს სარჩელის მიმართ მოსარჩელეს უნდა გააჩნდეს არა მხოლოდ ინტერესი ზოგადად, არამედ ეს ინტერესი, ამავე დროს უნდა იყოს ნამდვილი ანუ სარჩელის დაკმაყოფილებას მოსარჩელისათვის კონკრეტული დადებითი იურიდიული შედეგი უნდა მოჰქონდეს. განსახილველ შემთხვევაში ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობით ა. ა-იანისათვის დადებითი იურიდიული შედეგი უნდა ყოფილიყო სადავო ხელშეკრულების საგნის ვ. ა-იანისათვის დაბრუნება და ბინით სარგებლობის უფლება. ვ. ა-იანი სარჩელის აღძვრამდე გარდაიცვალა, უფლებამონაცვლე არ დადგენილა, ხოლო ა. ა-იანს შეწყვეტილი ჰქონდა სადავო ხელშეკრულების საგნით სარგებლობის უფლება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლოს მოსაზრებით, გარდა იმისა, რომ სარჩელი დაუსაბუთებელი იყო, მოსარჩელე ა. ა-იანს სარჩელის მიმართ არ გააჩნდა იურიდიული ინტერესი. ამდენად, სარჩელი დაკმაყოფილებას არ ექვემდებარებოდა (ტომი 1, ს.ფ. 254-260).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ა. ა-იანმა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება (ტომი 1, ს.ფ. 273-284).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 21 ოქტომბრის განჩინებით ა. ა-იანის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 30 ოქტომბრის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, დასკვნები, სამართლებრივი შეფასებები, მიუთითა მათზე და სააპელაციო საჩივარში მოყვანილ ფაქტობრივ და სამართლებრივ გარემოებებთან დაკავშირებით დამატებით აღნიშნა შემდეგი:

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ სასამართლომ საქმეზე წარდგენილი მთელი რიგი მტკიცებულებები, რომლითაც დასტურდებოდა ვ. ა-იანის მიერ ქართული ენის ცოდნა ისე არ ჩათვალა სარწმუნოდ, რომ არ დაუსაბუთებია. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე მოთხოვნის საფუძვლად მითითებული გარემოებების დასადასტურებლად, შემოიფარგლა სასამართლო სხდომაზე გაკეთებული ახსნა-განმარტებით და იმ გარემოებაზე მითითებით, რომ სოციალური მომსახურების სააგენტოს ისანი-სამგორის სოციალური მომსახურების ცენტრში წარდგენილ განცხადებებზე გრაფაში განმცხადებელი, აგრეთვე, თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონულ სასამართლოში წარდგენილ სარჩელზე – ხელმოწერა შესრულებულია ვ. ა-იანის მიერ. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, საქალაქო სასამართლომ მართებულად მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მიერ მოთხოვნის საფუძვლად მითითებული ფაქტები წარმოადგენდა საქმისათვის მნიშვნელოვან გარემოებებს, რომელთა არსებობის დასადასტურებლად მტკიცებულების სახით, მხოლოდ მოსარჩელის ახსნა-განმარტება და მითითება იმ გარემოებებზე, რომ ვ. ა-იანის სახელით სხვადასხვა სახელმწიფო დაწესებულებებში წარდგენილ განცხადებებზე ხელმოწერა შესრულებულია ვ. ა-იანის მიერ, სასამართლოსათვის არ იყო სარწმუნო და საკმარისი.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 7 მარტის გადაწყვეტილებაში არსად არ იყო საუბარი სადავო სახლზე ა. ა-იანისათვის მფლობელობის უფლების შეწყვეტის თაობაზე. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ პალატამ მიუთითა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 7 მარტის გადაწყვეტილებით (ტომი 1. ს.ფ. 153-156) დადგენილია, რომ ა. ა-იანს შეწყვეტილი ჰქონდა სადავო ხელშეკრულების საგანზე მფლობელობის უფლება სამოქალაქო კოდექსის 156-ე მუხლის თანახმად.

რაც შეეხებოდა მოსარჩელის იურიდიულ ინტერესს დავის საგანთან მიმართებით, სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა, რომ აღიარებითი სარჩელის დროს სარჩელის მიმართ მოსარჩელეს უნდა გააჩნდეს არა მხოლოდ ინტერესი ზოგადად, არამედ ეს ინტერესი, ამავე დროს უნდა იყოს ნამდვილი ანუ სარჩელის დაკმაყოფილებას მოსარჩელისათვის კონკრეტული დადებითი იურიდიული შედეგი უნდა მოჰქონდეს. Gგანსახილველ შემთხვევაში ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობით ა. ა-იანისათვის დადებითი იურიდიული შედეგი უნდა ყოფილიყო სადავო ხელშეკრულების საგნის ვ. ა-იანისათვის დაბრუნება და ბინით სარგებლობის უფლება. ვ. ა-იანი სარჩელის აღძვრამდე გარდაიცვალა, უფლებამონაცვლე დადგენილი არ იყო, ხოლო ა. ა-იანს შეწყვეტილი ჰქონდა სადავო ხელშეკრულების საგნით სარგებლობის უფლება.

სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია აპელანტის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ უმკვიდრო ქონება გადადის სახელმწიფოზე და ამით მოთხოვნის მიმართ მისი იურიდიული ინტერესი დადებითი შედეგის მომტანია. სასამართლოს მითითებით, ასეთი შედეგის დადგომის პირობებშიც კი, სახელმწიფოს ნება ა. ა-იანისათვის სადავო ხელშეკრულების საგნით სარგებლობის ან საკუთრების უფლების გადაცემის თაობაზე, არ დასტურდებოდა (ტომი 2, ს.ფ. 101-110).

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ა. ა-იანმა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახალი განხილვისათვის სააპელაციო სასამართლოში დაბრუნება, შემდეგი საფუძვლებით:

სასამართლომ სათანადო შეფასება არ მისცა იმ ფაქტს, რომ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება გაფორმდა ვ. ა-იანის ნების საწინააღმდეგოდ, მხოლოდ ერთი მოწმის ხელმოწერით. არასწორია სასამართლოს მსჯელობა იმის შესახებ, რომ ა. ა-იანს შეწყვეტილი აქვს სახლზე მფლობელობა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 7 მარტის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით. ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ ვ. ა-იანი წერა-კითხვის უცოდინარი არ იყო, დგინდება საქმეში არსებული მტკიცებულებებით, მან საკმაოდ კარგად იცოდა წერა-კითხვა, ხელს აწერდა სარჩელებს, ყველა დოკუმენტაციას. სადავო შემთხვევაში ნოტარიუსმა დაარღვია კანონი «ნოტარიატის შესახებ», რამდენადაც თარჯიმნად მოიყვანა მხოლოდ ერთი მოწმე. სანოტარო აქტით არ დასტურდება ვ. ა-იანის ნება ქონების გასხვისებაზე, ვინაიდან მყიდველმა და გამყიდველის მოწმემ ხელი მოაწერეს ვ. ა-იანის დასწრებისა და მეორე მოწმის გარეშე. ნოტარიუსმა მყიდველს ხელშეკრულებით გაუფრომა 900კვ.მ მიწის ფართი, მაშინ როდესაც მემკვიდრეობა გაცემულია 600კვ.მ ფართზე, ხოლო 300კვ.მ მიწის ფართი არის უფლების დამდგენი დოკუმენტის გარეშე, მასზე დგას შენობა-ნაგებობა ¹2 უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე (ტომი 2, ს.ფ. 125-132).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 23 მარტის განჩინებით ა. ა-იანის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ა. ა-იანის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% _ 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ა. ა-იანის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. კასატორ ა. ა-იანს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% _ 210 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.