ას-288-237-2010 21 ივნისი, 2010 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნ. კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ლ. ლაზარაშვილი, ვ. როინიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ ბ. ს-ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ შპს “თბილგვირაბმშენი” (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 9 დეკემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება

დავის საგანი _ სარჩოს დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ბ. ს-ძემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს “თბილმეტრომშენის” მიმართ მიუღებელი სარჩოს _ 8076 ლარის ერთობლივად ანაზღაურების, 2009 წლის ივლისიდან ყოველთვიურად 330 ლარისა და საადვოკატო მომსახურების ხარჯების ანაზღაურების შესახებ შემდეგი საფუძვლებით: მოსარჩელე მუშაობდა მოპასუხე ორგანიზაციაში მესამე თანრიგის გვირაბმშენად. სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას ბ.ს-ძემ მიიღო საწარმოო ტრავმა. წლების განმავლობაში მოსარჩელე მოპასუხისაგან იღებდა სარჩოს შრომითი დასახიჩრების გამო. 2006 წლის დეკემბერში მოპასუხემ მას სარჩოს გადახდა შეუწყვიტა, რითაც არღვევს მის კანონიერ ინტერესებს.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო შემდეგი დასაბუთებით: 2006 წლის ბოლოდან შპს “თბილგვირაბმშენმა” შეწყვიტა ყოველგვარი მშენებლობა დაუფინანსებლობის გამო, შესაბამისად, საზოგადოებას არ გააჩნია საპენსიო თანხების გაცემის შესაძლებლობა. მოპასუხე საზოგადოების წილთა 100%-ის მფლობელია სახელმწიფო, რის გამოც მოცემულ შემთხვევაში სათანადო მოპასუხეს წარმოადგენს სსიპ “ქონების მართვის სააგენტო”.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2009 წლის 2 სექტემბრის გადაწყვეტილებით ბ.ს-ძის სარჩელი შპს “თბილმეტრომშენის” მიმართ ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს ბ.ს-ძის სასარგებლოდ დაეკისრა 16 თვის მიუღებელი სარჩოს _ 806,40 ლარის გადახდა, ასევე ადვოკატის მომსახურების ხარჯების ანაზღაურება.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება ბ.ს-ძემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 9 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ბ. ს-ძის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება მოპასუხისათვის ბ. ს-ძის სასარგებლოდ 2009 წლის 1 ივნისიდან სარჩოს სახით ყოველთვიურად 50 ლარისა და 40 თეთრის გადახდის დაკისრების ნაწილში გაუქმდა და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც შპს “თბილგვირაბმშენს” ბ. ს-ძის სასარგებლოდ 2009 წლის 1 ივნისიდან დაეკისრა სარჩოს სახით ყოველთვიურად 70,40 ლარის გადახდა, დანარჩენ ნაწილში კი გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებანი: შპს “თბილმეტრომშენის” 2006 წლის 15 ივნისის ¹23 ბრძანებით 2006 წლის 1 თებერვლიდან ყოფილ მესამე თანრიგის მიწისქვეშა გვირაბმშენ ბ. ს-ძეს მუდმივად გაუგრძელდა პენსიასა და საშუალო ხელფასს შორის განსხვავების _ ყოველთვიურად 50,40 ლარის გადახდა. სარჩელის წარდგენის მომენტში ბ. ს-ძისათვის გაუცემელი სარჩოს დავალიანება შეადგენდა 16 თვეს. ამდენად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მოპასუხეს დაეკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ სარჩოს 16 თვის დავალიანების გადახდა 2006 წლის 15 ივნისის ¹23 ბრძანებით განსაზღვრული ოდენობით, სულ _ 806,40 ლარის ფარგლებში და 2009 წლის 1 ივნისიდან, ანუ სარჩელის აღძვრის მომენტიდან ყოველთვიურად 50,40 ლარის ანაზღაურება. მოსარჩელემ გაზრდილი სარჩო მოითხოვა 2007 წლის მარტიდან. უდავოა, რომ მოსარჩელის მიერ დაკავებული ან იმავე თანრიგის თანამდებობა მოპასუხე საწარმოში წლებია არ არსებობს და არც 2006 წლის 15 ივნისის ბრძანების გამოცემის მომენტში არ არსებობდა. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ მოპასუხეს უნდა დაეკისროს მოსარჩელის სასარგებლოდ სარჩოს ანაზღაურება სხვა საწარმოში, კერძოდ, სს “ჰიდროსპეცგვირაბმშენში” მესამე თანრიგის გვირაბმშენის საშუალო ხელფასის ოდენობის გათვალისწინებით, რადგან მოსარჩელე ზიანის ანაზღაურებას ითხოვს როგორც შპს “თბილმეტრომშენის” და არა როგორც სს “ჰიდროსპეცგვირაბმშენის” თანამშრომელი. სასამართლოს მოსაზრებით, აღნიშნული საწარმოები მეწარმე სუბიექტებია და მათ შეუძლიათ, დაადგინონ შრომის ანაზღურების სრულიად განსხვავებული პირობები, შესაბამისად, ერთ საწარმოში კონკრეტული თანამდებობისათვის დანიშნული თუნდაც დიდი ოდენობის ხელფასი მეორე საწარმოში სარჩოს გამოანგარიშებისას მხედველობაში ვერ მიიღება. პალატამ დაადგინა, რომ შპს “თბილმეტრომშენს” შეეცვალა სახელწოდება და ეწოდა შპს “თბილგვირაბმშენი”, შესაბამისი ცვლილება შევიდა სამეწარმეო რეესტრის მონაცემებშიც. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 9 დეკემბრის სხდომაზე აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარის _ შპს “თბილგვირაბმშენის” უფლებამოსილმა წარმომადგენლებმა სარჩელი ნაწილობრივ, კერძოდ, 2009 წლის 1 ივნისიდან ყოველთვიურად დამატებით 20 ლარის, სულ _ 70,40 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრების ნაწილში ცნო. საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის ¹53 დადგენილების პირველი მუხლის, შრომის კოდექსის 44-ე მუხლისა და სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის საფუძველზე სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში უდავოა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ მოსარჩელის მიერ გაზრდილი ოდენობის სარჩოს დაკისრების მოთხოვნის მომენტიდან მოპასუხე საწარმოში იგივე ან იმავე თანრიგის თანამდებობა, რაზეც მოსარჩელე მუშაობდა აღარ არსებობდა. პალატის მითითებით, თითოეული საწარმო თავისი თანამშრომლების ხელფასის ოდენობას განსაზღვრავს თავისი ეკონომიკური მდგომარეობის გათვალისწინებით. ამდენად, ხელფასიდან გამოანგარიშებული სარჩოს ოდენობა სხვადასხვა საწარმოს მუშაკისათვის საწარმოო ტრავმით მიყენებული ზიანის ანაზღურებისას სხვადასხვა იქნება. ამასთან, პალატამ აღნიშნა, რომ სამეწარმეო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, შპს “თბილგვირაბმშენის” ქონება ვადაგადაცილებული დავალიანების გამო დატვირთულია გირავნობით/იპოთეკით. სასამართლომ მიუთითა, რომ სადავო სარჩო საქართველოს პრეზიდენტის ¹351 ბრძანებით (2006 წლის 12 დეკემბრის ცვლილებების გათვალისწინებით) დადგენილ მინიმალური ხელფასის ოდენობაზე (40 ლარზე) ნაკლები არ არის. ყოველივე აღნიშნულზე დაყრდნობით სააპელაციო პალატას მიიჩნია, რომ საქალაქო სასამართლომ მოპასუხეს შპს “თბილმეტრომშენის” 2006 წლის 15 ივნისის ¹23 ბრძანებით განსაზღვრული ოდენობის საფუძველზე სარჩო კანონიერად დააკისრა. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 372-ე, მე-3 მუხლებით და ჩათვალა, რომ სარჩელის ცნობა წარმოადგენს დისპოზიციურობის პრინციპის კონკრეტულ გამოვლინებას, ანუ მოპასუხის მიერ თავისი მატერიალურ-სამართლებრივი უფლებების განკარგვის აქტს.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში ბ. ს-ძემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა გასაჩივრებულ ნაწილში მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით: დაუსაბუთებელია სააპელაციო პალატის მსჯელობა, რომ ბ.ს-ძისათვის ასანაზღაურებელი სარჩოს ოდენობა მოპასუხე საწარმოს გარდა სხვა მსგავს ორგანიზაციაში არსებული თანამდებობრივი სარგოს მიხედვით არ უნდა განისაზღვროს. სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ კასატორმა შრომის უნარი მოწინააღმდეგე მხარის ბრალით დაკარგა და შპს “თბილგვირაბმშენში” საწარმოო ტრავმის მიუღებლობის შემთხვევაში იგი შესძლებდა სამუშაო სხვა საწარმოში მოეძებნა, სადაც 70,40 ლარზე მეტ ანაზღაურებას მიიღებდა. სააპელაციო პალატამ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლი, ვინაიდან მხედველობაში არ მიიღო, რომ მოცემულ შემთხვევაში ბ.ს-ძის მიმართ პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა შეუძლებელია, მას შრომის უნარი არ აღუდგება, რის გამოც იგი ვალდებულია, აანაზღაუროს შესაბამისი ზიანი. ამდენად, თუ კასატორი შრომის უნარს არ დაკარგავდა, ხოლო მოპასუხე საწარმოში მესამე თანრიგის გვირაბმშენის თანამდებობა აღარ იარსებებდა, იგი ზემოხსენებულ თანამდებობაზე იმუშავებდა საქართველოში არსებულ სხვა საწარმოში, მათ შორის, სს “ჰიდროსპეცგვირაბმშენში”. საფუძველს მოკლებულია სასამართლოს მოსაზრება, რომ სადავო სარჩოს ოდენობა სწორად განისაზღვრა, რადგან იგი საქართველოს პრეზიდენტის ¹351 ბრძანებულებით გათვალისწინებულ ზღვრულ ოდენობას _ 40 ლარს აღემატება. საქართველოს პრეზიდენტის აღნიშნული ბრძანებულებით ხელფასის მინიმალური ოდენობის დადგენა არ ნიშნავს, რომ ბ.ს-ძეს არა აქვს უფლება, მოითხოვოს სარჩოს სახით მიიღოს მის მიერ დაკავებული თანამდებობის შესაბამისი მოქმედი სამუშაო ადგილისათვის განსაზღვრული სარგოს გათვალისწინებით გამოანგარიშებული ოდენობის თანხა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ბ. ს-ძის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ა” და “ბ” ქვეპუნქტების თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი და სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო პალატამ სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, კერძოდ:

მოცემულ საქმეზე უდავოდაა დადგენილი, რომ ბ.ს-ძემ შპს “თბილგვირაბშენში” (ამჟამად შპს “თბილმეტრომშენი”) მესამე თანრიგის გვირაბმშენად მუშაობისას მიიღო ტრავმა და 60%-ით მუდმივად დაკარგა შრომის უნარი, რის გამოც დაენიშნა ყოველთვიური სარჩო მის მიერ დაკავებული თანამდებობის სარგოს გათვალისწინებით.

2006 წლის 15 ივნისის ¹23 ბრძანებით ყოფილ მესამე თანრიგის გვირაბმშენ ბ. ს-ძეს მუდმივად გაუგრძელდა პენსიასა და საშუალო ხელფასს შორის განსხვავების _ ყოველთვიურად 2006 წლის 1 თებერვლიდან 50,40 ლარის გადახდა.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის დასაბუთებას და მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით ბ.ს-ძეს მართებულად ეთქვა უარი სასარჩელო მოთხოვნის იმ ნაწილში დაკმაყოფილებაზე, რომლითაც მოსარჩელე მოითხოვდა მისთვის ყოველთვიური სარჩოს ოდენობის გამოანგარიშებას სს “ჰიდროსპეცმშენში” არსებული გვირაბმშენის თანამდებობრივ სარგოსთან მიმართებით, კერძოდ:

საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის ¹53 დადგენილების პირველი მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საწარმოში, დაწესებულებასა და ორგანიზაციაში, ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმის მიუხედავად, შრომითი მოვალეობის შესრულებისას დასაქმებულის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება ამ წესით, საქართველოს შრომის კოდექსითა და სამოქალაქო კოდექსით განსაზღვრულ შემთხვევებში.

საქართველოს შრომის კოდექსის 44-ე მუხლის მიხედვით, შრომითი ურთიერთობისას მხარის მიერ მეორე მხარისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით.

ამდენად, ზემოხსენებული დადგენილებითა და შრომის კანონმდებლობით შრომითი მოვალეობის შესრულებისას დასაქმებული პირისათვის ზიანის ანაზღაურების წესი მოწესრიგდა იმდაგვარად, რომ სხეულის დაზიანებითა და ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენებით გამოწვეული ზიანი ანაზღაურდება არასახელშეკრულებო (დელიქტური) პასუხისმგებლობის ფორმით.

სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. ამავე კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ამავე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, თუ სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად დაზარალებულს წაერთვა შრომის უნარი ან შეუმცირდა იგი, ანდა იზრდება მისი მოთხოვნილებები, დაზარალებულს უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი ყოველთვიური სარჩოს გადახდით.

კანონის ზემოხსენებული დანაწესიდან გამომდინარე, ზიანის მიმყენებელ პირს, კონკრეტულ შემთხვევაში _ დამსაქმებელს ევალება ზიანის ანაზღაურების გზით ზიანის მიყენებამდე არსებული მდგომარეობის აღდგენა, რა მიზნითაც ბ.ს-ძეს შრომის უნარის დაკარგვის საკომპენსაციოდ დაენიშნა ყოველთვიური სარჩო, თუმცა სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა და კასატორს სადავოდ არ გაუხდია ის გარემოება, რომ მოსარჩელის მიერ სარჩოს ოდენობის გაზრდის მოთხოვნილი პერიოდისათვის შპს “თბილმეტრომშენში” გვირაბმშენის თანამდებობა აღარ არსებობდა. შესაბამისად, მხარის არგუმენტი, პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის მიზნით, სარჩოს ოდენობის გაზრდის შესახებ საფუძველს მოკლებულია და გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სადავო ნაწილში მართებულად არ დაკმაყოფილდა.

სამართლებრივად დასაბუთებულია სააპელაციო სასამართლოს პოზიცია სადავო სარჩოს ოდენობის სს “ჰიდროსპეცგვირაბმშენში” არსებული გვირაბმშენის თანამდებობრივი სარგოს საფუძველზე განსაზღვრის დაუშვებლობის თაობაზე. ყოველი საწარმო დასაქმებულთა ანაზღაურებას ადგენს თავისი ეკონომიკური შესაძლებლობების ფარგლებში და დაუშვებელია საწარმოსათვის მუშაკის სასარგებლოდ იმ ოდენობის სარჩოს დაკისრება, რაც სხვა _ მეტი ან ნაკლები რესურსების მქონე დაწესებულების მიერაა განსაზღვრული. სარჩოს ოდენობის განსაზღვრისას სააპელაციო პალატამ მართებულად მიუთითა შპს “თბილმეტრომშენში” შექმნილ ფინანსურ სიძნელეებზეც (შპს “თბილმეტრომშენის” ქონება ვადაგადაცილებული დავალიანებების არსებობის გამო დატვირთულია გირავნობა/იპოთეკით), რაც პირდაპირ გავლენას ახდენს სარჩოს ოდენობის განსაზღვრასა და მისი გადახდის რეალურობაზე.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივრის ფარგლებში შეამოწმა რა სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერების საკითხი, მიაჩნია, რომ იგი უნდა დარჩეს უცვლელად, ხოლო საკასაციო საჩივარს უარი ეთქვას დაკმაყოფილებაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ბ. ს-ძის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 9 დეკემბრის გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელად.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.