ას-290-275-2010 27 სექტემბერი, 2010წ.

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლ. ლაზარაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვ. როინიშვილი, პ. ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) _ სს “... ბანკი”

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) _ ა. მ-ია

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 9 თებერვლის განჩინება

დავის საგანი _ ვალდებულების შესრულება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2009 წლის 23 ივლისს სს “... ბანკმა” სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე ა. მ-იას მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა: მოპასუხისათვის სესხის ძირითადი თანხის _ 14 880.88 აშშ დოლარის, პროცენტის _ 4 500.96 აშშ დოლარის, ჯარიმის _ 10 524.55 აშშ დოლარის, მთლიანობაში 29 906.39 აშშ დოლარის დაკისრება; სესხის ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად მოპასუხის საკუთრებაში არსებული, იპოთეკით დატვირთული, მცხეთის რაიონის სოფელ ... მდებარე უძრავი ქონების რეალიზაცია; აღსრულების განხორციელება მოპასუხის მთელი ქონებიდან.

სარჩელის თანახმად, 2007 წლის 13 ივნისს სს “... ბანკსა” და ა. მ-იას შორის დაიდო საკრედიტო ხელშეკრულება, რომლითაც მოპასუხეზე გაიცა კრედიტი 15 000 ლარის ოდენობით. კრედიტის ვადად განისაზღვრა 120 თვე, ხოლო წლიურ საპროცენტო განაკვეთად _ 15%. კრედიტის უზრუნველსაყოფად გაფორმდა იპოთეკის ხელშეკრულება.

მოსარჩელის მითითებით, სასამართლოსათვის სარჩელით მიმართვის აუცილებლობა განაპირობა იმ გარემოებამ, რომ მსესხებელმა დაარღვია საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება, მნიშვნელოვნად გადააცილა კრედიტის დაფარვის გრაფიკით განსაზღვრულ ვადებს და მიუხედავად მოსალოდნელი ღონისძიებების გატარების შესახებ ბანკის წერილობითი გაფრთხილებისა, არ განახორციელა ბანკის მიმართ არსებული დავალიანების დაფარვა (ტომი I, ს.ფ. 1-10).

მოპასუხე ა. მ-იამ სარჩელი ცნო ნაწილობრივ, კერძოდ, ძირითადი თანხის _ 14 880.88 აშშ დოლარის, ასევე სარგებლისა და პირგასამტეხლოს ნაწილში, ხოლო დანარჩენ ნაწილში მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა (ტომი I, ს.ფ. 50-53, 65-66).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 29 სექტემბრის გადაწყვეტილებით სს “... ბანკის” სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: ა. მ-იას სს “... ბანკის” სასარგებლოდ დაეკისრა 21 486.75 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა; დადგინდა დავალიანების გადახდევინება სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დატვირთული, ა. მ-იას სახელზე საკუთრების უფლებით რიცხული, მცხეთაში, სოფელ ... მდებარე უძრავი ნივთის იძულებით აუქციონზე რეალიზაციის გზით; სს “... ბანკს” უარი ეთქვა აღსრულების განხორციელების მოთხოვნაზე ა. მ-იას კუთვნილი მთელი ქონებიდან.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა საქმის მასალებით დადგენილ შემდეგ უდავო ფაქტობრივ გარემოებებზე:

2007 წლის 13 ივნისს სს “... ბანკმა” და ა. მ-იამ დადეს ხელშეკრულება საბანკო მომსახურების შესახებ (“იპო+”). აღნიშნული ხელშეკრულებით მხარეებმა თანხმობა განაცხადეს, რომ ბანკმა მიაწოდოს, ხოლო კლიენტმა მიიღოს საბანკო მომსახურების პაკეტი, რომელიც მოიცავს საბანკო კრედიტებს, სამომხმარებლო კრედიტებს, პლასტიკურ ბარათს, ოვერდრაფტს, საბანკო ანგარიშს, ინტერნეტ-ბანკის მომსახურებას, მობილ-ბანკის მომსახურებას, ინტერნეტ-გადახდებს, მუდმივ საგადასახადო დავალებას და ტელეფონ-ბანკის მომსახურებას;

ხელშეკრულებით კრედიტის თანხად განისაზღვრა 15 000 ლარი, ვადად _ 120 თვე, საპროცენტო განაკვეთად _ წლიური 15%, პირგასამტეხლოდ _ 0.5% ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე. ყოველთვიურად გადასახდელი თანხის ოდენობა დადგინდა კრედიტის დაფარვის გრაფიკით;

საბანკო მომსახურების შესახებ ხელშეკრულებითა (“იპო+”) და მის ფარგლებში მოქმედი ხელშეკრულებ(ებ)ით გათვალისწინებულ ვალდებულებათა უზრუნველსაყოფად იმავე დღეს იპოთეკით დაიტვირთა ტ. ი-ძის საკუთრებაში არსებული, მცხეთის რაიონის სოფელ ... მდებარე 0.4ჰა სასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთი. ხელშეკრულებით სს “... ბანკს”, როგორც პირველი რიგის იპოთეკარს, მიენიჭა ზემოაღნიშნული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნის იპოთეკით დატვირთული ქონებიდან დაკმაყოფილების უფლება;

საბანკო მომსახურების შესახებ ხელშეკრულების ფარგლებში “... ბანკსა” და ა. მ-იას შორის 2007 წლის 13 ივნისს გაფორმდა იპოთეკის ხელშეკრულება;

იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონება 2007 წლის 13 ივნისს შეიძინა ა. მ-იამ;

იპოთეკა კანონით დადგენილი წესით რეგისტრირებულია საჯარო რეესტრში;

სს “... ბანკმა” სრულად შეასრულა კანონით ნაკისრი ვალდებულება;

ა. მ-ია ჯეროვნად არ ასრულებდა სახელშეკრულებო ვალდებულებას, რაც გამოიხატება კრედიტის დაფარვის გრაფიკის დარღვევაში;

სასამართლოში სარჩელის აღძვრის დროისათვის ა. მ-იას ძირითადი თანხის დავალიანება შეადგენდა 14 880.88 აშშ დოლარს;

2007 წლის 5 დეკემბერს ვ. მ-იანმა, როგორც ა. მ-იას რწმუნებულმა, სს “... ბანკის” თანამშრომელ მ. ო-ძეს მიანიჭა მცხეთის რაიონის სოფელ ... მდებარე 0.4ჰა მიწის ნაკვეთის მართვისა და განკარგვის უფლებამოსილება.

საქალაქო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის განმარტება იმის თაობაზე, რომ მასა და ბანკს შორის მოხდა შეთანხმება, რომლის თანახმად მოსარჩელე ორგანიზაციის თანამშრომელ მ. ო-ძისათვის მცხეთის რაიონის სოფელ ... მდებარე 0.4ჰა მიწის ნაკვეთის მართვისა და განკარგვის უფლებამოსილების მინიჭების შემდეგ შეწყდებოდა მისთვის საპროცენტო სარგებლისა და პირგასამტეხლოს დარიცხვა. საქალაქო სასამართლოს მითითებით, მართალია, მოსარჩელეს სადავოდ არ გაუხდია ის გარემოება, რომ მინდობილობა ბანკის თანამშრომელის სახელზე გაიცა იპოთეკით დატვირთული ქონების გასხვისებისა და დავალიანების დაფარვის მიზნით, მაგრამ მისი განმარტებით, რაიმე დამატებითი შეთანხმება სარგებელსა და პირგასამტეხლოსთან დაკავშირებით არ მომხდარა. ასეთი პირობის არსებობის შესახებ არც თავად მინდობილობაში იყო საუბარი. ა. მ-იას ამ თვალსაზრისით დამატებით რაიმე მტკიცებულება არ წარუდგენია.

საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სარჩელის აღძვრის დროისათვის ა. მ-იას მიერ სს “... ბანკისათვის” გადასახდელი საპროცენტო დავალიანება შეადგენდა 4 500.96 აშშ დოლარს. მოპასუხემ აღნიშნული გარემოება მხოლოდ იმ კუთხით გახადა სადავო, რომ ბანკს შეთანხმებისამებრ უნდა შეეწყვიტა მსესხებლისათვის საპროცენტო სარგებლის დარიცხვა 2007 წლის 5 დეკემბრიდან, ანუ მას შემდეგ, რაც ბანკის წარმომადგენელს მიენიჭა მიწის ნაკვეთის მართვისა და განკარგვის უფლებამოსილება. რამდენადაც ა. მ-იამ ასეთი შეთანხმების არსებობა საქმეზე ვერ დაადასტურა, საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საპროცენტო დავალიანების მოსარჩელის მიერ მითითებული ოდენობა. გარდა ამისა, მოპასუხემ ამავე საფუძვლით სადავოდ გახადა მისთვის დასაკისრებელი პირგასამტეხლოს ოდენობა _ 10 524.55 ლარი, რაც საქალაქო სასამართლომ ზემოაღნიშნული მიზეზით ასევე არ გაიზიარა.

საქალაქო სასამართლოს განმარტებით, სამოქალაქო კოდექსის 873-ე მუხლის თანახმად, კრედიტის გამცემს შეუძლია შეწყვიტოს საკრედიტო ურთიერთობა, თუ გათვალისწინებულია კრედიტის დაბრუნება ნაწილ-ნაწილ და კრედიტის ამღებმა გადააცილა ზედიზედ, სულ ცოტა, ორ ვადას. შეწყვეტა ძალაში შედის მაშინ, თუ ორკვირიანი დამატებითი ვადის მიცემის შემდეგაც არ მოხდება გადახდა. სასამართლოს მოსაზრებით, რამდენადაც კრედიტის ამღებმა (ა. მ-ია) მოცემულ შემთხვევაში არაერთხელ დაარღვია სესხის დაფარვის გრაფიკი, ბანკი უფლებამოსილი იყო მოეთხოვა ხელშეკრულების შეწყვეტა და ამ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნების დაკმაყოფილება.

იმის გათვალისწინებით, რომ მოპასუხე ა. მ-იამ სარჩელი ცნო მისთვის 2007 წლის 13 ივნისის ხელშეკრულების საფუძველზე არსებული ძირითადი თანხის დავალიანების დაკისრების ნაწილში, საქალაქო სასამართლომ დასახელებულ ნაწილში მოსარჩელის მოთხოვნა დააკმაყოფილა.

პირგასამტეხლოს დაკისრების შესახებ მოსარჩელის მოთხოვნასთან მიმართებით საქალაქო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 417-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, პირგასამტეხლო _ მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული ფულადი თანხა _ მოვალემ უნდა გადაიხადოს ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულებისათვის. ამასთან, სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირგასამტეხლოს ოდენობა _ 0.5% შეუსაბამოდ მაღალი იყო, სამოქალაქო კოდექსის 420-ე მუხლიდან გამომდინარე იგი უნდა შემცირებულიყო და განსაზღვრულიყო 0.1%-ით. ამგვარი გაანგარიშებით, სარჩელის აღძვრის დროისათვის პირგასამტეხლოს ოდენობა იქნებოდა 2 104.91 აშშ დოლარი.

რამდენადაც საქმეზე დგინდებოდა, რომ ა. მ-იამ ხელშეკრულებით დადგენილ ვადაში და წესით არ შეასრულა იპოთეკური კრედიტის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება, საქალაქო სასამართლომ ჩათვალა, რომ კრედიტორის (იპოთეკარი) მოთხოვნა ფულადი ვალდებულების შესრულების თაობაზე უნდა დაკმაყოფილებულიყო მოპასუხის საკუთრებაში არსებული, იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონების იძულებით აუქციონზე რეალიზაციის გზით.

საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ უსაფუძვლო იყო სს “... ბანკის” მოთხოვნა, ა. მ-იასათვის დასაკისრებელი თანხის ამოღება მომხდარიყო არა მარტო იპოთეკით დატვირთული, არამედ მოპასუხის კუთვნილი მთელი ქონებიდან. საქალაქო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 286-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, უძრავი ნივთი შეიძლება ისე იქნეს გამოყენებული (დატვირთული) მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად, რომ უზრუნველყოფილ კრედიტორს მიეცეს უფლება, სხვა კრედიტორებთან შედარებით პირველ რიგში მიიღოს თავისი მოთხოვნის დაკმაყოფილება ამ ნივთის რეალიზაციით ან მის საკუთრებაში გადაცემით (იპოთეკა). სასამართლომ ასევე მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის მე-300 მუხლის მე-3 ნაწილზე, რომლის თანახმად, იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის კრედიტორის (იპოთეკარი) საკუთრებაში გადასვლისას, მოთხოვნა დაკმაყოფილებულად ითვლება იმ შემთხვევაშიც, როდესაც იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის ღირებულება მთლიანად არ ფარავს ამ მოთხოვნის ოდენობას, თუ მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის დადგენილი. იპოთეკის დადგენისას მხარეები იმთავითვე ითვალისწინებენ საგნის ღირებულებას, ამიტომ, როგორც წესი, იპოთეკის საგნის ღირებულება რამდენჯერმე აღემატება უზრუნველყოფილი მოთხოვნის ოდენობას. ამ შემთხვევაში წინდაწინ იქმნება იმის ვარაუდი, რომ იპოთეკის საგნის რეალიზაციაა სწორედ მოთხოვნის დაკმაყოფილების საშუალება. იგი ხელს უწყობს კრედიტორს წინასწარ შეაფასოს, რამდენად უზრუნველყოფს იპოთეკის საგანი მისი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას მოვალის მხრიდან ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში. ამ პირობებში ნათელია, თუ სად გადის მოვალის პასუხისმგებლობის ზღვარი.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ, როდესაც მოთხოვნა უზრუნველყოფილია ამა თუ იმ ნივთით, სხვა ქონებიდან აღსრულება დასაშვებია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ხელშეკრულების მხარეები შეთანხმდნენ კანონით გათვალისწინებულისგან განსხვავებულ წესზე (ტომი I, ს.ფ 70-79).

საქალაქო სასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილება თბილისის სააპელაციო სასამართლოში გაასაჩივრა მოსარჩელემ და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება დაკისრებული თანხის მოპასუხის მთელი ქონებიდან აღსრულებაზე უარის თქმის ნაწილში. მანვე მოითხოვა, რეალიზაცია მომხდარიყო ა. მ-იას მთელი ქონებიდან.

აპელანტმა აღნიშნა, რომ სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი, კერძოდ, სასამართლომ უარი თქვა მოპასუხის მთელი ქონებიდან აღსრულებაზე და მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 286-ე მუხლის პირველ ნაწილსა და მე-300 მუხლის მე-3 ნაწილზე, რომლის მიხედვითაც, აღსრულება დასაშვებია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ხელშეკრულების მხარეები შეთანხმდნენ კანონით გათვალისწინებულისგან განსხვავებულ წესზე. მხარეებს შორის ხელშეკრულება გაფორმდა 2007 წლის ივნისში, ხოლო ცვლილება 286-ე და 300-ე მუხლებში შესულია 2007 წლის 29 ივლისს. ამდენად, ხელშეკრულების გაფორმებისას მოქმედი კანონი საშუალებას აძლევს მოსარჩელეს, მოითხოვოს აღსრულება მოპასუხის მთელი ქონებიდან. შესაბამისად, დავის გადაწყვეტის დროს გამოყენებულ უნდა იქნეს ის ნორმები, რომლებიც მოქმედებდა მხარეებს შორის ხელშეკრულების გაფორმებისას (ტომი I, ს.ფ. 84-92).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 9 თებერვლის განჩინებით სს “... ბანკის” სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 29 სექტემბრის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნები საქმის ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით და მათი შეფასება.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ ხელშეკრულების გაფორმებისას მოქმედი კანონი საშუალებას აძლევდა მოსარჩელეს, მოეთხოვა აღსრულება მოპასუხის მთელი ქონებიდან.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მხარეებს შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების, უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან. 316-ე მუხლის პირველი წინადადების თანახმად, ვალდებულების ძალით კრედიტორი უფლებამოსილია მოსთხოვოს მოვალეს რაიმე მოქმედების შესრულება.

საქმეზე დადგენილი იყო, რომ სს “... ბანკსა” და ა. მ-იას შორის ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოიშვა ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა საბანკო კრედიტის სახით. ა. მ-ია ჯეროვნად არ ასრულებდა სახელშეკრულებო ვალდებულებას, რაც გამოიხატა კრედიტის დაფარვის გრაფიკის დარღვევაში.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 301-ე მუხლის თანახმად, თუ მოვალე არ დააკმაყოფილებს მოთხოვნას, რომლის უზრუნველყოფის საშუალებაც არის იპოთეკა, იპოთეკარი უფლებამოსილია, მოითხოვოს უძრავი ნივთის რეალიზაცია, თუ იპოთეკის ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული.

ამავე კოდექსის 286-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, უზრუნველყოფილ კრედიტორს უფლება აქვს, სხვა კრედიტორებთან შედარებით პირველ რიგში მიიღოს თავისი მოითხოვნის დაკმაყოფილება ამ ნივთის რეალიზაციით ან მის საკუთრებაში გადაცემით. აღნიშნული ამომწურავად განსაზღვრავს იპოთეკით უზრუნველყოფილი კრედიტორის დაკმაყოფილების საშუალებებს: დატვირთული ნივთის რეალიზაცია ან ამ ნივთის საკუთრებაში გადაცემა.

სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მხარეები ხელშეკრულების დადებისას არ შეთანხმებულან მოპასუხის მთელი ქონებიდან აღსრულების განხორციელების თაობაზე. იმ შემთხვევაში, თუ ხელშეკრულების მხარეები შეთანხმდებოდნენ კანონით გათვალისწინებულისგან განსხვავებულ წესზე, შესაძლებელი იქნებოდა მოპასუხის მთელი ქონებიდან აღსრულების განხორციელება. მხარეთა შორის ამგვარი შეთანხმების არსებობა საქმის მასალებით არ დასტურდება. სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლი აწესრიგებს ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპს, კერძოდ, კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ დადონ ისეთი ხელშეკრულებებიც, რომლებიც კანონით გათვალისწინებული არ არის, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება მას. ამდენად, მხარეებს შეეძლოთ ამგვარი ნორმის ხელშეკრულებაში გათვალისწინება ხელშეკრულების დადებისას, რაც არ განუხორციელებიათ, მათ ასეთი დათქმა არ ჩაუდიათ თავიანთ შეთანხმებაში.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ ხელშეკრულების გაფორმებისას მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 308-ე მუხლის რედაქციის თანახმად, თუ ნივთის რეალიზაციაზე უფლებამოსილი პირი რეგისტრირებულია ერთადერთ იპოთეკარად, ან აუქციონიდან მიღებული შემოსავალი ხარჯების გამოკლებით ფარავს ყველა იპოთეკარის მოთხოვნებს, მაშინ ექსპერტი ხარჯების დაზუსტების შემდეგ სყიდვის ფასს კრედიტორებს გადაუნაწილებს, ნაშთი კი მიეცემა იმ პირს, ვისი ნივთიც გაიყიდა. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილით, თუ სყიდვის ფასი არ არის საკმარისი იპოთეკით უზრუნველყოფილი ყველა მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად, მაშინ ექსპერტი აზუსტებს ხარჯებს, შეაქვს დარჩენილი თანხა სპეციალურ ანგარიშზე, ადგენს განაწილების გეგმას საჯარო რეესტრში შეტანილი რიგითობის მიხედვით და წარუდგენს მას სასამართლოს. სასამართლო ამტკიცებს ამ გეგმას და უთითებს ექსპერტებს, რომ განაწილება განახორციელონ გეგმის საფუძველზე. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ზემოაღნიშნული ნორმის ანალიზი ცხადყოფდა, რომ მითითებული ნორმა არ ითვალისწინებდა იპოთეკით უზრუნველყოფილი ყველა მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად აღსრულების განხორციელებას მოვალის მთელი ქონებიდან. ამდენად, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ სასამართლო აღნიშნული დავის გადასაწყვეტად გამოიყენებდა მხარეთა შორის ხელშეკრულების გაფორმებისას მოქმედ კოდექსს, შეუძლებელი იქნებოდა მოპასუხის მთელი ქონებიდან აღსრულების განხორციელება, რადგან აღნიშნული იმ დროს მოქმედი ნორმებით პირდაპირ გათვალისწინებული არ იყო და არც მხარეთა შორის არსებობდა შეთანხმება ამის თაობაზე (ტომი II. ს.ფ. 39-50).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 9 თებერვლის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს “... ბანკმა”, რომელმაც მოითხოვა აღნიშნული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელია. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის “გ” ქვეპუნქტის შესაბამისად, სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი. სააპელაციო სასამართლო მოთხოვნაზე უარის თქმას ასაბუთებს სამოქალაქო კოდექსის 286-ე მუხლის პირველი ნაწილით და ამავე კოდექსის მე-300 მუხლის მე-3 ნაწილით, კერძოდ, სასამართლომ მიიჩნია, რომ, როდესაც მოთხოვნა უზრუნველყოფილია ამა თუ იმ ნივთით, სხვა ქონებიდან აღსრულება დასაშვებია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ხელშეკრულების მხარეები შეთანხმდნენ კანონით გათვალისწინებულისგან განსხვავებულ წესზე. მხარეებს შორის ხელშეკრულება გაფორმებულია 2007 წლის 13 ივნისს, ხოლო ცვლილება 286-ე და მე-300 მუხლებში შესულია 2007 წლის 29 ივლისს. ხელშეკრულების გაფორმებისას მოქმედი კანონი, კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 272-ე მუხლის პირველი ნაწილი, საშუალებას აძლევს მოსარჩელეს, მოითხოვოს აღსრულება მოპასუხის მთელი ქონებიდან. შესაბამისად, დავის გადაწყვეტისას გამოყენებულ უნდა იქნეს ის ნორმები, რომლებიც მოქმედებდა მხარეებს შორის ხელშეკრულების გაფორმებისას. ამავეს მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 2009 წლის 28 ივლისის განჩინება (ტომი II, ს.ფ. 59-66).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე საკასაციო სასამართლო დადასტურებულად მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

2007 წლის 13 ივნისს, საბანკო მომსახურების შესახებ ხელშეკრულების (“იპო+”) ფარგლებში, სს “... ბანკსა” და ა. მ-იას შორის გაფორმდა საკრედიტო ხაზის შემადგენელი იპოთეკური კრედიტის ხელშეკრულება; კრედიტის თანხად განისაზღვრა 15 000 აშშ დოლარი, ვადად _ 120 თვე, საპროცენტო განაკვეთად _ წლიური 15%, დადგინდა 0,5% პირგასამტეხლო ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე. საბანკო მომსახურების შესახებ ხელშეკრულებითა (“იპო+”) და მის ფარგლებში მოქმედი ხელშეკრულებ(ებ)ით გათვალისწინებულ ვალდებულების უზრუნველსაყოფად იმავე დღეს იპოთეკით დაიტვირთა ტ. ი-ძის საკუთრებაში არსებული, მცხეთის რაიონის სოფელ ... მდებარე 0.4ჰა სასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთი; სს “... ბანკს”, როგორც პირველი რიგის იპოთეკარს, ხელშეკრულებით მიენიჭა ზემოაღნიშნული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნის იპოთეკით დატვირთული ქონებით დაკმაყოფილების უფლება; იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონება 2007 წლის 13 ივნისს შეიძინა ა. მ-იამ; სს “... ბანკმა” სრულად შეასრულა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება, ხოლო ა. მ-იამ ჯეროვნად არ შეასრულა სახელშეკრულებო ვალდებულება, რაც გამოიხატა კრედიტის დაფარვის გრაფიკის დარღვევაში; სასამართლოში სარჩელის აღძვრის მომენტისთვის იპოთეკური კრედიტის ხელშეკრულების საფუძველზე არსებული მოპასუხის ძირი თანხის დავალიანება შეადგენდა 14 880.88 აშშ დოლარს, საპროცენტო დავალიანება _ 4 500.96 აშშ დოლარს, პირგასამტეხლო _ 10 524.55 აშშ დოლარს; მხარეები ხელშეკრულების დადებისას არ შეთანხმებულან მოპასუხის მთელი ქონებიდან აღსრულების განხორციელების თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ სამოქალაქო კოდექსის 308-ე მუხლის ადრინდელი რედაქცია აწესრიგებდა იპოთეკით უზრუნველყოფილი მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად მოვალის მთელი ქონებიდან აღსრულების შესაძლებლობის საკითხს. აღნიშნული ნორმა არ შეიცავდა ამ საკითხის კონკრეტულ რეგულირებას. იგი აწესრიგებდა იპოთეკით დატვირთული ნივთის რეალიზაციის შედეგად მიღებული შემოსავლის განაწილების წესს და არა ამონაგები თანხის ნაკლებობისას აღსრულების საკითხებს.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის მსჯელობასაც, რომ სამოქალაქო კოდექსის 272-ე მუხლის პირველი ნაწილის ადრინდელი რედაქცია საშუალებას აძლევს, დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა. აღნიშნული ნორმა აწესრიგებდა გირავნობით უზრუნველყოფილი მოთხოვნის დაკმაყოფილების საკითხებს, ხოლო მოცემულ შემთხვევაში სადავო სამართალურთიერთობა შეეხება იპოთეკით უზრუნველყოფილი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას, რაც არ არის ერთი და იგივე.

საკასაციო სასამართლო ასევე არ იზიარებს კასატორის მსჯელობას, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 2009 წლის 28 ივლისის განჩინებაში მოცემული განმარტებები იმგვარად უნდა იქნეს გაგებული, რაც საშუალებას აძლევს, მოითხოვოს აღსრულება მოპასუხის მთელი ქონებიდან.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 2009 წლის 28 ივლისის განჩინებაზე, რომლითაც განხილულ საქმეზე ერთ-ერთ სადავო საკითხს წარმოადგენდა 2005 წლის 17 მარტს გაფორმებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შესრულება, კერძოდ, რამდენად შესაძლებელი იყო იპოთეკის დროს თანხის ნაკლებობის შემთხვევაში კრედიტორის მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად აღსრულების მოვალის სხვა ქონებაზე მიქცევა. დიდი პალატის განჩინებაში განიმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსში 2007 წლის 29 ივნისის კანონით განხორციელებული ცვლილებებით არსებითად შეიცვალა გირავნობისა და იპოთეკის პირობები. 276-ე მუხლის მე-2 ნაწილი და მე-300 მუხლის მე-3 ნაწილი ითვალისწინებს შესაძლებლობას, მხარეები შეთანხმდნენ კანონისგან განსხვავებულ წესზე _ რომ მხოლოდ იპოთეკის საგნის რეალიზაციით არ ჩაითვალოს მოთხოვნა დაკმაყოფილებულად. დიდი პალატის განჩინებით დავის გადასაწყვეტად სააპელაციო სასამართლოს დაევალა, გაერკვია, არსებობდა თუ არა სესხის ხელშეკრულების გაფორმებისას მხარეთა ნება და შეთანხმება, რომ ამონაგები თანხის ნაკლებობისას აღსრულება მიექცეოდა მოვალის სხვა ქონებაზეც.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 2009 წლის 28 ივლისის განჩინების გამოტანის შემდგომ, სამოქალაქო კოდექსში 2009 წლის 4 დეკემბრის კანონით განხორციელებული ცვლილებებით კიდევ უფრო გამოიკვეთა მოწესრიგება, რომლის თანახმად, იპოთეკით უზრუნველყოფილი მოთხოვნა დაკმაყოფილებულად ითვლება იმ შემთხვევაშიც, როდესაც იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის რეალიზაციიდან ამონაგები თანხა საკმარისი არ არის იპოთეკით უზრუნველყოფილი მოთხოვნის დასაფარავად, თუ მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის დადგენილი (301.11 მუხლი). მოცემულ შემთხვევაში საქმეზე დადგენილია, რომ მხარეები ხელშეკრულების დადებისას არ შეთანხმებულან მოპასუხის მთელი ქონებიდან აღსრულების განხორციელების თაობაზე. ასევე საგულისხმოა, რომ მოსარჩელე მოცემულ შემთხვევაში ვერ ასაბუთებს, რომ იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის რეალიზაციიდან ამონაგები თანხა არ არის საკმარისი იპოთეკით უზრუნველყოფილი მოთხოვნის დასაფარავად.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად, უცვლელად დატოვებას ექვემდებარება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

სს “... ბანკის” საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო

საქმეთა პალატის 2010 წლის 9 თებერვლის განჩინება;

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.