ას-319-300-2010 24 მაისი, 2010 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. სულხანიშვილი (თავმჯდომარე)

მოსამართლეები:

ნ. კვანტალიანი (მომხსენებელი), ლ. ლაზარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ მ. ჩ-ძის უფლებამონაცვლე მა. ჩ-ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ მ. ხ-შვილი, ნოტარიუსი ც. ბ-ძე, ე. დ-ძე (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 28 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება

დავის საგანი _ სანოტარო აქტის ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

მ. ჩ-ძემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მ. ხ-შვილისა და ნოტარიუს ც. ბ-ძის მიმართ სამკვიდრო მოწმობის ნაწილობრივ ბათილად ცნობის, სამკვიდროდან კუთვნილი 1/5 წილის მიკუთვნებისა და ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ შემდეგი საფუძვლებით: 1965 წლიდან მოსარჩელე რეგისტრირებული იყო და ცხოვრობდა ქ.თბილისში, ... ქ.¹1-ში მდებარე ¹95 ბინაში. ამავე ბინაში ირიცხებოდა მისი შვილი _ კ. ჩ-ძე მეუღლე მ.ხ-შვილთან და სამ შვილთან ერთად. 1997 წლის 17 იანვარს მ.ჩ-ძის თანხმობის საფუძველზე ზემოხსენებული ბინა პრივატიზებულ იქნა კ. ჩ-ძის სახელზე. აღნიშნულის მიუხედავად, პრივატიზების შედეგად მოსარჩელეს უძრავი ნივთის კუთვნილი წილის მიღებაზე უარი არ განუცხადებია და 1/2 მას ეკუთვნის.

2002 წლის 22 თებერვალს კ.ჩ-ძე გარდაიცვალა და სამკვიდრო გაიხსნა სადავო ბინის 1/2-ზე. 2002 წლის 24 ოქტომბერს ნოტარიუსის მიერ შედგენილი @2-443 სანოტარო აქტით მ.ჩ-ძემ შვილის სამკვიდროს კუთვნილი წილი დაუთმო თავის რძალს _ მ.ხ-შვილს, თუმცა აღნიშნული აქტი ბათილია, ვინაიდან მოსარჩელემ მას ხელი მოაწერა ისე, რომ მისი შინაარსის შესახებ არ იცოდა. აღნიშნულის აქტის გაფორმებისას დაირღვა სამოქალაქო კოდექსის 1434-ე მუხლის დანაწესი. მოსარჩელეს ასევე უნდა გადაეცეს კ.ჩ-ძის სამკვიდროში შემავალი ავტომანქანა “ჯიპ-ჩეროკის” ღირებულების 1/5 _ 1728 ლარი, შპს “პ-ს” 30%-იანი წილიდან _ 6%, შპს “ტ-ის” 50%-იანი წილიდან _ 10 %, შპს “ს-ის” 12%-იანი წილიდან _ 2,4%, შპს “დ-ს” 50%-იანი წილიდან _ 10%, შპს “...-ს” 95%-იანი წილიდან _ 19%. ამასთან, მოსარჩელისათვის ცნობილი გახდა, რომ მ.ხ-შვილმა ე.დ-ძეს მიჰყიდა კ.ჩ-ძის წილი შპს “ს-ში”.

მოპასუხე ნოტარიუსმა ც.ბ-ძემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მას სამოქალაქო კოდექსის 1434-ე მუხლი არ დაურღვევია, მ.ხ-შვილისაგან შეიტყო რა კ.ჩ-ძის სხვა პირველი რიგის მემკვიდრის _ მ. ჩ-ძის არსებობის თაობაზე, მოიწვია იგი, თუმცა ამ უკანასკნელმა კულთვნილ წილზე უარი განაცხადა მ.ხ-შვილის სასარგებლოდ.

მოპასუხე მ.ხ-შვილმა მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა იმ მოტივით, რომ სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულია, ხოლო სადავო სამკვიდრო მოწმობა გაცემულია კანონის სრული დაცვით.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 31 ივლისის განჩინებით მ. ჩ-ძის უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა მა. ჩ-ძე, ხოლო 2009 წლის 5 მარტის განჩინებით მოცემულ საქმეში მოპასუხედ ჩაება ასევე ე. დ-ძე.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 24 ივნისის გადაწყვეტილებით მ. ჩ-ძის უფლებამონაცვლე მა. ჩ-ძის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მა. ჩ-ძე ცნობილ იქნა მ. ხ-შვილის სახელზე საჯარო რეესტრში აღრიცხული ქ.თბილისში, ... ქ¹1-ში მდებარე ¹95 ბინის 1/4-ის მესაკუთრედ და ამ ნაწილში ბათილად იქნა ცნობილი 2002 წლის 29 ოქტომბერს ნოტარიუს ც.ბ-ძის მიერ კ. ჩ-ძის სამკვიდრო ქონებაზე მ. ხ-შვილის სახელზე გაცემული სამკვიდრო მოწმობა, მ. ჩ-ძის უფლებამონაცვლე მა. ჩ-ძის სარჩელი დანარჩენ ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში მ. ჩ-ძის უფლებამონაცვლე მა. ჩ-ძემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 28 დეკემბრის განჩინებით მ.ჩ-ძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებანი: 1986 წლის 14 მარტიდან კ. ჩ-ძე რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდა მ. ხ-შვილთან. 1997 წლის 17 იანვრის პრივატიზაციის ხელშეკრულების საფუძველზე ქ.თბილისში, ... ქუჩის ¹1-ში მდებარე ¹95 ბინა საკუთრებაში გადაეცა კ. ჩ-ძეს. პრივატიზაციის ხელშეკრულების დადების დროისათვის საცხოვრებელ ბინაში კანონით დადგენილი წესით რეგისტრირებულ იყვნენ მ. ჩ-ძე, კ. ჩ-ძე და მისი ოჯახის წევრები (შვილები) – თ. და დ. ჩ-ძეები. კ. ჩ-ძე გარდაიცვალა 2002 წლის 22 თებერვალს. მას დარჩა ხუთი პირველი რიგის კანონით მემკვიდრე: დედა – მ. ჩ-ძე, მეუღლე – მ. ხ-შვილი და შვილები _ 1987 წელს დაბადებული თ. ჩ-ძე, 1998 წელს დაბადებული გ. ჩ-ძე და 1989 წელს დაბადებული დ. ჩ-ძე.

მამკვიდრებლის – კ. ჩ-ძის საკუთრებას გარდაცვალების დროისათვის წარმოადგენდა შემდეგი ქონება: ქ.თბილისში, ... ქუჩის ¹1-ში მდებარე ¹95 ბინა, შპს ,,პ-ს” 30%-იანი წილი, შპს ,,ტ-ის” 50%-იანი წილი, შპს ,,...-ს” 95%-იანი წილი, შპს ,,დ-ს” 50%-იანი წილი, შპს ,,ს-ის” 12 %-იანი წილი, 1997 წლის ავტომანქანა “ჯიპ-ჩეროკი” 4.0 მ. ჩ-ძეს სამკვიდროს მისაღებად სანოტარო ორგანოსათვის განცხადებით არ მიუმართავს, მან სამკვიდრო მიიღო ფაქტობრივი ფლობით – გარდაცვალებამდე ცხოვრობდა და ფლობდა ქ.თბილისში, ... ქუჩის ¹1-ში მდებარე ¹95 ბინას. 2002 წლის 24 ოქტომბერს მ. ჩ-ძე გარეშე პირთაგან ძალდატანებისა და მუქარის გარეშე გამოცხადდა ნოტარიუსთან, სადაც შესდგა ¹2-443 სანოტარო აქტი. აღნიშნული დოკუმენტის თანახმად, მ. ჩ-ძე უარს აცხადებს 2002 წლის 22 თებერვალს გარდაცვლილი შვილის – კ. ჩ-ძის სამკვიდრო ქონებიდან კუთვნილი წილის მიღებაზე რძლის _ მ. ხ-შვილის სასარგებლოდ. ნოტარიუს ც.ბ-ძის მიერ კ. ჩ-ძის სამკვიდრო ქონებაზე მ. ხ-შვილის სახელზე გაცემული 2002 წლის 8 ოქტომბრის, 2002 წლის 29 ოქტომბრის, 2003 წლის 31 იანვრის, 2003 წლის 31 იანვრის, 2003 წლის 26 მარტის, 2003 წლის 28 მარტის და 2003 წლის 22 აპრილის სამკვიდრო მოწმობების საფუძველზე, მ. ხ-შვილი გახდა კ. ჩ-ძის ზემოაღნიშნული სამკვიდრო ქონების მესაკუთრე. 2004 წლის 21 სექტემბერს მ. ხ-შვილმა გაასხვისა შპს ,,ს-ის” 12%-იანი წილი ე. დ-ძეზე, ასევე – 1997 წელს გამოშვებული ავტომანქანა “ჯიპ-ჩეროკი” 4.0. 2007 წლის 30 დეკემბერს მ. ჩ-ძე გარდაიცვალა.

აპელანტის მოსაზრების საწინააღმდეგოდ სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ მ. ჩ-ძემ სასარჩელო განცხადებაში ნათლად და გარკვევით გამოხატა ნება, თავისი წილი სამკვიდრო ქონება ეჩუქებინა რძლისთვის – მ. ხ-შვილისთვის. სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება საქმეზე დაკითხულ მოწმეთა მიკერძოების თაობაზე, ვინაიდან აპელანტმა მითითებული არგუმენტი სათანადოდ ვერ დაასაბუთა.

სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ მოსარჩელემ სარჩელით მოითხოვა რა ნაჩუქარი ნივთის უკან გამოთხოვა, საქმის მასალებით არ დასტურდება მ. ხ-შვილის მიერ მოსარჩელე მ. ჩ-ძისათვის მძიმე შეურაცხყოფის მიყენების ან დიდი უმადურობის გამოჩენის ფაქტი. სარჩელში მითითებული გარემოებების დამტკიცების ტვირთი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-103-ე მუხლების შესაბამისად, მოსარჩელეს ეკისრებოდა, რაც მან ვერ უზრუნველყო, მეტიც, თავად მ. ჩ-ძის სარჩელი და მოწმეთა ჩვენებები საწინააღმდეგოს ადასტურებს, რაზედაც გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მართებულად მიეთითა. სასამართლომ უდავოდ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2002 წლის 24 ოქტომბერს მ. ჩ-ძე, გარეშე პირთაგან ძალდატანებისა და მუქარის გარეშე გამოცხადდა ნოტარიუსთან, სადაც შესდგა ¹2-443 სანოტარო აქტი მ.ჩ-ძის მიერ კ.ჩ-ძის სამკვიდრო ქონებიდან კუთვნილი წილის მიღებაზე რძლის _ მ.ხ-შვილის სასარგებლოდ, მაგრამ აღნიშნული არ ეწინააღმდეგება საქმეში არსებული მტკიცებულებების ერთობლივი შეფასების შედეგად სასამართლოს დასკვნას, რომ განცხადება, რომლითაც მ. ჩ-ძემ უარი განაცხადა შვილის დანაშთ ქონებაზე წარმოადგენს არა სამკვიდროს მიღებაზე უარს რძლის სასარგებლოდ, არამედ მის მიერ უკვე მიღებული და საკუთრებაში გადმოსული ქონების (კ. ჩ-ძის სამკვიდროს 1/5 ნაწილის) განკარგვას – ჩუქებას რძლისათვის.

სააპელაციო პალატამ მიაჩნია, რომ სასამართლომ სწორად გამოიყენა და განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 52-ე, 53-ე, 323-ე, 524-ე, 1433-ე, 1434-ე, 1447-ე მუხლები და მართებულად დაადგინა, რომ მ. ჩ-ძის მიერ 2002 წლის 24 ოქტომბერს ქ.თბილისის ნოტარიუს ც.ბ-ძის სანოტარო ბიუროში შეტანილი განცხადება წარმოადგენს არა სამკვიდროს მიღებაზე უარს რძლის სასარგებლოდ, არამედ მ. ჩ-ძის მიერ უკვე მიღებული და საკუთრებაში გადმოსული ქონების (კ. ჩ-ძის სამკვიდროს 1/5 ნაწილი) განკარგვას _ მ. ხ-შვილისათვის ჩუქებას, ამდენად, სადავო ქონების აღნიშნული ნაწილი მ. ხ-შვილის საკუთრებაა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში მა. ჩ-ძემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 1434-ე და 1427-ე მუხლები, რომელთა დანაწესის შესაბამისად ნოტარიუს ც.ბ-ძის მიერ შედგენილი 2002 წლის 24 ოქტომბრის ¹2-443 სანოტარო აქტი უკანონოა და ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი. პალატამ არასწორად განმარტა ამავე კოდექსის 1433-ე მუხლი, როდესაც სამკვიდრო ქონება მემკვიდრის საკუთრებად მიიჩნია. სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლის მიხედვით, მოსარჩელე უძრავი ნივთის მესაკუთრედ საჯარო რეესტრში არ აღრიცხულა და არც ამავე კოდექსის 184-ე მუხლის საფუძველზე საკუთრებაზე უარი არ უთქვამს.

სასამართლომ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არ გაითვალისწინა, რომ მოსარჩელე მხოლოდ ფლობდა სამკვიდრო ქონებას და მისი განკარგვის უფლება არ გააჩნდა. სააპელაციო სასამართლომ ისე მიიჩნია სარჩელი უსაფუძვლოდ, რომ არ გამოუკვლევია, საჯარო რეესტრის მონაცემების თანახმად, იყო თუ არა სადავო სამკვიდრო საკუთრების ობიექტი და ჰქონდა თუ არა მოსარჩელეს მისი გაჩუქების უფლება.

პალატამ საქმე განიხილა სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობის დარღვევით, კერძოდ, როგორც გასაჩივრებული განჩინებასა და გადაწყვეტილებაში, ისე სასამართლო უწყებებში მიუთითა შეცვლილ დავის საგანზე. სასამართლომ უკანონოდ დაკითხა მოწმეები და გასცდა მხარეთა მოთხოვნას, როდესაც იმსჯელა უმადურობის საკითხზე და დაადგინა ჩუქების ნება. პალატამ საკუთარი ინიციატივით შეცვალა სარჩელის საფუძველი, რითაც დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის დანაწესი. საქმის განხილვა სასამართლოს მხრიდან შეგნებულად გაჭიანურდა.

სააპელაციო სასამართლოს 2009 წლის 28 დეკემბრის სხდომის ოქმი სხდომის თავმჯდომარის მიერ ხელმოწერილი არ არის, რაც, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 385-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ა” ქვეპუნქტისა და 394-ე მუხლის “თ” ქვეპუნქტის შესაბამისად, მისი გაუქმების საფუძველია.

გასაჩივრებული განჩინებით დასაბუთებული არ არის ¹2-443 სანოტარო აქტის კანონიერების საკითხი, რასაც მხარე მოითხოვდა. წინააღმდეგობრივია სასამართლოს მსჯელობა, ერთი მხრივ, მოსარჩელის მიერ სადავო წილის მოპასუხისათვის ჩუქებად მიჩნევისა და, მეორე მხრივ, თავის წილზე უარის თქმის თაობაზე. ამასთან, სადავო სანოტარო აქტი ბათილია ორივე შემთხვევაში. სასამართლომ არასწორად არ დააკმაყოფილა მხარის მოთხოვნა სასამართლო სხდომის ოქმში შესწორების შეტანის შესახებ და არ დაასაბუთა თავისი პოზიცია. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი დასაშვებია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის “ბ” და “გ” ქვეპუნქტების შესაბამისად.

არც ერთი ინსტანციის სასამართლომ სწორად არ ჩამოაყალიბა სასარჩელო მოთხოვნა, რაც წარმოადგენს უკანონოდ მითვისებული სამკვიდრო ქონების კანონიერი მფლობელისათვის მიკუთვნებას, ხოლო საკასაციო საჩივრის ფაქტობრივი საფუძველია უკანონო ¹2-443 სანოტარო აქტის, სამკვიდრო ქონებაზე უარის თქმის შესახებ განცხადების ბათილად ცნობა. მხარეებს არ მოუთხოვიათ იმის დადგენა, სამკვიდრო ქონებაზე უარის თქმა ნიშნავს თუ არა მის ჩუქებას, რაზეც სასამართლომ საკუთარი ინიციატივით იმსჯელა. მოცემული საქმე განსახილველად უნდა გადაეცეს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდ პალატას.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 12 აპრილის განჩინებით მა. ჩ-ძის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა მ. ჩ-ძის უფლებამონაცვლე მა. ჩ-ძის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხს უკავშირებს გარკვეულ შეზღუდვებს და ადგენს იმ დავათა კატეგორიებს, რომლებზეც შეტანილი საკასაციო საჩივარი საკასაციო სასამართლოს მიერ დასაშვებად უნდა იქნეს ცნობილი. აღნიშნული დანაწესები მოცემულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლში.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები მითითებული ნორმით გათვალისწინებული არც ერთი საფუძვლით.

მოცემული საკასაციო საჩივრის საგანია სამკვიდრო ქონების მიკუთვნების, უკანონო სანოტარო აქტისა და სამკვიდრო ქონებაზე უარის თქმის შესახებ განცხადების ბათილად ცნობის მართლზომიერება. აღნიშნულ საკითხზე არსებობს სასამართლოს პრაქტიკა, რომელიც ეფუძნება სამოქალაქო კოდექსის 1433-ე, 1434-ე და 1447-ე მუხლებს. აღნიშნული პრაქტიკა ასახულია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებაში.

კასატორი ვერ ასაბუთებს და საქმის მასალებითაც არ დასტურდება სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვა ისეთი საპროცესო დარღვევით, რაც არსებითად იმოქმედებს საქმის შედეგზე, შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ამ საფუძვლითაც დაუშვებელია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

მ. ჩ-ძის უფლებამონაცვლე მა. ჩ-ძის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.