ას-32-31-2010 12 აპრილი, 2010წ.

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. სულხანიშვილი (თავმჯდომარე),

ლ. ლაზარაშვილი (მომხსენებელი), ნ. კვანტალიანი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) _ მ. ყ-ია (წარმომადგენელი დ. ფ-ძე)

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) _ გ. დ-ია

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 12 ნოემბრის განჩინება

დავის საგანი _ თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2007 წლის 30 იანვარს ზუგდიდის რაიონულ სასამართლოს სასარჩელო განცხადებით მიმართა მ. ყ-იამ მოპასუხე გ. დ-იას მიმართ. მოსარჩელის საბოლოო მოთხოვნას წარმოადგენდა მოპასუხისაგან ნარდობის ხელშეკრულების საფუძველზე შესრულებული სამუშაოს ღირებულებისა (20 000 აშშ დოლარი) და სახლის გადასახურად გამოყენებული ალუმინის მასალის ღირებულების (1 500 აშშ დოლარი), მთლიანობაში 21 500 აშშ დოლარის ანაზღაურება (ტომი 1, ს.ფ. 2, 140-143).

ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2009 წლის 3 ივლისის გადაწყვეტილებით მ. ყ-იას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

რაიონულმა სასამართლომ მიუთითა საქმეზე დადგენილ შემდეგ უდავო ფაქტობრივ გარემოებებზე:

მ. ყ-იას აწ გარდაცვლილ მეუღლეს რ. ჭ-ავასა და გ. დ-იას შორის არსებობდა ზეპირი ფორმით დადებული ნარდობის ხელშეკრულება მოპასუხის სახლის მშენებლობის შესახებ;

რ. ჭ-ავამ შეასრულა ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ სამუშაოთა ნაწილი. სამუშაოებში დასაქმებული იყვნენ მისი ოჯახის წევრებიც;

ხელშეკრულების შეწყვეტის შემდეგ სახლის მშენებლობა გაგრძელდა სხვა შემსრულებლის მონაწილეობით; ხელშეკრულების მხარეებს შორის არსებობდა გარკვეული უთანხმოებები თანხის გადახდასთან დაკავშირებით, რაც გახდა ხელშეკრულების შეწყვეტის მიზეზი; რ. ჭ-ავა გარდაიცვალა 2002 წლის 25 იანვარს.

რაიონულმა სასამართლომ ასევე მიუთითა საქმეზე სადავო შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

I. მხარეებს სადავოდ მიაჩნდათ ნარდობის ხელშეკრულების დადების და შესაბამისად მოთხოვნის წარმოშობის თარიღი.

მოსარჩელე მიუთითებდა ხელშეკრულების დადების სხვადასხვა თარიღზე _ 1992 წელი, 1993 წელი, 1995 წელი. მოპასუხე ხელშეკრულების დადების თარიღად მიუთითებდა 1995 წელს. უფრო კონკრეტული და ზუსტი თარიღი ვერ დასახლდა.

რაიონულმა სასამართლომ გაიზიარა მოსარჩელის განმარტება იმის შესახებ, რომ მათი ოჯახი (მათ შორის რ. ჭ-ავა) 1996 წლიდან საცხოვრებლად გადავიდა თბილისში. იგივე შინაარსის შემცველი იყო ზუგდიდის რაიონის სოფელ ...... გამგებლის 2002 წლის 17 აპრილის ცნობა ¹100, რომლითაც დადასტურებულია, რომ ოჯახი 1996 წლიდან გასულია სოფლიდან და მათი ინფორმაციით ცხოვრობს თბილისში.

რაიონულმა სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ამ დროისათვის ნარდობის ხელშეკრულება უკვე შეწყვეტილი იყო და სამოქალაქო კოდექსის 637-ე, 638-ე მუხლებით გათვალისწინებული მოთხოვნის უფლების წარმოშობის უკიდურეს თარიღს წარმოადგენდა 1996 წლის 31 დეკემბერი. ამ პერიოდიდან მენარდეს უფლება ჰქონდა, მოეთხოვა შესრულებული სამუშაოს ღირებულების ანაზღაურება.

II. მხარეებს ასევე სადავოდ მიაჩნდათ უშუალოდ რ. ჭ-ავას მიერ მოპასუხისათვის შესრულებული სამუშაოს ღირებულების გადახდის მოთხოვნის წარდგენის ფაქტი.

საქმეზე დგინდებოდა, რომ რ. ჭ-ავას წარდგენილი ჰქონდა ასეთი მოთხოვნა და მოპასუხესთან შეთანხმებით (ცალკეულ შემთხვევაში შეთანხმების გარეშეც) სხვადასხვა გზით ცდილობდა მიეღო შესაბამისი დაკმაყოფილება. ამ მიზნით მან წაიყვანა მოპასუხის ავტომანქანა, რომელიც გამოუსადეგარი აღმოჩნდა და მისი ღირებულების ოდენობით ვალი არ გაქვითულა. რაიონული სასამართლოს მოსაზრებით, აღნიშნული ქმედება გავლენას ვერ მოახდენდა მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადაზე, რამდენადაც იგი განხორციელდა ოჯახის საცხოვრებლად თბილისში გადასვლამდე.

მხარეთა მითითებით, მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად მოსარჩელემ გარკვეული ღირებულების მოპასუხის კუთვნილი ხის მასალა წამოიღო მოპასუხის სახლიდან, თუმცა რაიონული სასამართლოს მოსაზრებით, აღნიშნული მოქმედებაც ვერ შეაჩერებდა მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის დინებას, ვინაიდან საქმის მასალებით ვერ დგინდებოდა ნარდობის ხელშეკრულების მხარეთა (შემკვეთისა და მენარდის) ნება დასახელებული ქმედების მიმართ.

რაიონულმა სასამართლომ ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელე ოჯახთან ერთად (მათ შორის მენარდეც) გარკვეული პერიოდი (1996-1999 წლები) ცხოვრობდა თბილისში მდებარე მოპასუხის ბინაში. მოსარჩელე განმარტავდა, რომ მოპასუხის მხრიდან გამოვლენილი იყო ნება ბინის გადაცემის სანაცვლოდ არსებული ვალის 2 000 ლარით შემცირების შესახებ, თუმცა არ უარყოფდა, რომ შემცირება არ მიიღეს ნივთის ნაკლის გამო (არ იყო ლიფტი, მაღალ სართულზე მდებარეობდა და ა.შ.). მოპასუხის წარმომადგენელი კი მიუთითებდა, რომ ეს ქმედება არ ემსახურებოდა ვალის აღიარებას ან მისი ნაწილის დაფარვას და წარმოადგენდა მოპასუხის კეთილ ნებას, რომლითაც მოსარჩელის ოჯახს ათხოვა ბინა. მხარეთა განმარტებების გათვალისწინებით რაიონულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ აღნიშნული მოქმედებით ვალდებულების რაიმე ნაწილის გაქვითვა (შესრულება) არ მომხდარა. ამასთან, ბინის სარგებლობაში გადაცემა არ უკავშირდებოდა მოპასუხის მხრიდან მოთხოვნის არსებობის აღიარებას.

III. მხარეები დაობდნენ სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის გასვლაზე.

მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ სარჩელის აღძვრამდე მან მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად მიმართა ადმინისტრაციულ ორგანოებს და თანამდებობის პირებს, კერძოდ, სოფლის გამგებელს და შინაგან საქმეთა რაიონულ სამმართველოს. საქმეზე არ იყო წარდგენილი მტკიცებულებები იმის შესახებ, რომ 1996 წლის 31 დეკემბრის შემდეგ რ. ჭ-ავამ (მენარდე) გ. დ-იას მიმართ არსებული პრეტენზიების დაკმაყოფილების მოთხოვნით მიმართა ადმინისტრაციულ ორგანოებს.

საქმეში არსებული მტკიცებულებების მიხედვით, სარჩელში აღწერილი დავის მოსაგვარებლად ადმინისტრაციულ ორგანოებს მიმართავდა უშუალოდ მოსარჩელე (მენარდის მეუღლე), რომელსაც შინაგან საქმეთა ზუგდიდის რაიონული სამმართველოს 1999 წლის 28 სექტემბრის, 2004 წლის 20 მაისის, 2004 წლის 7 ივნისისა და 2004 წლის 30 სექტემბრის წერილებით ეცნობა, რომ სამოქალაქო დავის გადასაწყვეტად უნდა მიემართა სასამართლოსათვის. იგივე შინაარსის პასუხი ჰქონდა მიღებული მოსარჩელეს ზუგდიდის რაიონის სოფელ ...... გამგეობიდან 2002 წლის 13 ნოემბერს.

იმის გათვალისწინებით, რომ მხარეებმა სურვილი გამოთქვეს ერთმანეთს შორის ურთიერთობა სასამართლოს მოქმედი (1997 წლის რედაქცია) სამოქალაქო კოდექსით მოეწესრიგებინა, რაიონულმა სასამართლომ დავის გადასაწყვეტად სწორედ ეს კოდექსი გამოიყენა.

რაიონულმა სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის მოთხოვნათა გათვალისწინებით სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის დაწყების თარიღად განსაზღვრა 1996 წლის 31 დეკემბერი. შესაბამისად, ეს ვადა გავიდა 1999 წლის 31 დეკემბერს.

როგორც უკვე აღინიშნა რ. ჭ-ავა გარდაიცვალა 2002 წლის 25 იანვარს. 1999 წლის 31 დეკემბრამდე მას სასამართლოსათვის სარჩელით არ მიუმართავს. რაიონული სასამართლოს მითითებით, სასარჩელო ხანდაზმულობის შეწყვეტის კანონით გათვალისწინებული საფუძვლების არსებობა საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა. ხანდაზმულობის ვადის ფარგლებში რ. ჭ-ავას სიცოცხლეში მისი მეუღლის მიერ ადმინისტრაციული ორგანოსათვის მიმართვა სათანადო უფლებამოსილების კანონით დადგენილი წესით მინიჭების გარეშე კი ვერ გამოიწვევდა სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის შეწყვეტას სამოქალაქო კოდექსის 138-ე მუხლის საფუძველზე. ამდენად, რაიონულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა გავიდა რ. ჭ-ავას გარდაცვალებამდე, რაც რ. ჭ-ავას მემკვიდრის _ მ. ყ-იას სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს წარმოადგენდა (ტომი 1, ს.ფ. 148-151).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მ. ყ-იამ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილება (ტომი 1, ს.ფ. 156-165).

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 12 ნოემბრის განჩინებით მ. ყ-იას სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2009 წლის 3 ივლისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა რაიონული სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მათი სამართლებრივი შეფასება.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის მოთხოვნის გათვალისწინებით რაიონულმა სასამართლომ სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის დაწყების თარიღად სწორად განსაზღვრა 1996 წლის 31 დეკემბერი. შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადა გავიდა 1999 წლის 31 დეკემბერს.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საგამოძიებო და ადმინისტრაციული ორგანოებისადმი მ. ყ-იას მიმართვებს არ გამოუწვევია ხანდაზმულობის ვადის შეწყვეტა. სამოქალაქო კოდექსის 138-ე და 140-ე მუხლების შესაბამისად, ხანდაზმულობის შეწყვეტას იწვევს მხოლოდ უფლებამოსილი პირის მიერ შეტანილი განცხადება. რ. ჭ-ავას სიცოცხლეში აპელანტი არ იყო უფლებამოსილი, საკუთარი სახელით მიემართა სახელმწიფო ორგანოებისათვის სხვის მიმართ არსებული ვალდებულების შესრულების მოთხოვნით.

გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ხანდაზმულობას წყვეტს ისეთი განცხადება, რომელსაც სახელმწიფო ორგანო წარმოებაში მიიღებს და განიხილავს. თუ სახელმწიფო ორგანო განცხადებას განუხილველად დატოვებს, ხანდაზმულობა წყდება მაშინ, როდესაც უფლებამოსილი პირი ექვსი თვის ვადაში შეიტანს ახალ განცხადებას.

მ. ყ-იას 1999 წლის 28 სექტემბერს განემარტა, რომ მას დავის გადასაწყვეტად უნდა მიემართა სასამართლოსათვის (ტომი 1, ს.ფ. 105). სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ეს ნიშნავდა, რომ საგამოძიებო ორგანომ, იმ დროს მოქმედი კანონმდებლობით, არ მიიღო აპელანტის განცხადება. შესაბამისად, ხანდაზმულობის შესაწყვეტად აუცილებელი იყო აპელანტს ამ დროიდან 6 თვის ვადაში მიემართა სახელმწიფო ორგანოებისათვის ახალი განცხადებით, რაც არ გაუკეთებია.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე გავლენას ასევე ვერ მოახდენდა მოწინააღმდეგე მხარის მიერ აპელანტისათვის ბინის საცხოვრებლად დათმობის ფაქტი. სამოქალაქო კოდექსის 137-ე მუხლიდან გამომდინარეობს, რომ ხანდაზმულობას წყვეტს მოვალის მხოლოდ ისეთი მოქმედება, საიდანაც ჩანს, რომ იგი აღიარებს მოთხოვნის არსებობას. მოწინააღმდეგე მხარის მიერ გამოხატული ნებიდან, თბილისში სამკურნალოდ წასული პირისათვის საცხოვრებლად დაეთმო, ანუ ეთხოვებინა ბინა, არანაირად გამომდინარეობდა, რომ იგი კრედიტორის მიმართ მოთხოვნას აღიარებდა. ამასთან, ბინის შეთავაზებით მოწინააღმდეგე მხარეს ვალდებულება რომც ეღიარებინა, 1999 წლის 31 დეკემბრის შემდეგ მოთხოვნა მაინც ხანდაზმული იქნებოდა.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ რ. ჭ-ავას მოთხოვნა ხანდაზმული იყო, მ. ყ-იამ იგი მიიღო ასეთივე მდგომარეობაში. შესაბამისად, მ. ყ-იას მოთხოვნა ხანდაზმულობის გამო სწორად არ დაკმაყოფილდა (ტომი 2, ს.ფ. 43-51).

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება მ. ყ-იამ საკასაციო წესით გაასაჩივრა. კასატორის მოთხოვნას წარმოადგენს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

კასატორი აღნიშნავს, რომ გასამრჯელოს მოთხოვნის სანაცვლოდ მოწინააღმდეგე მხარემ 1996 წელს მის მეუღლეს გადასცა ავტომანქანა. მართალია, იგი გამოუსადეგარი აღმოჩნდა, მაგრამ მოცემული ქმედებით გ. დ-იამ აღიარა ვალის არსებობა, რაც სამოქალაქო კოდექსის 137-ე მუხლით ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტის საფუძველია. მას შემდგომ, რაც მოპასუხეს კუთვნილი ავტომობილი დაუბრუნდა, ამ უკანასკნელმა მ. ყ-იას მეუღლე რ. ჭ-ავას (მენარდე) შესთავაზა თბილისში მდებარე თავის საცხოვრებელ სახლში ცხოვრება. იმის გამო, რომ რ. ჭ-ავას ოპერაციის გამო არ შეეძლო მაღალ სართულზე ასვლა (ბინა მდებარეობდა მე-9 სართულზე, არ იყო ლიფტი, წყალი და ა.შ), მან შესრულება არ მიიღო ნივთის ნაკლის გამო. მიუხედავად ამისა, მოსარჩელის ოჯახი 1999 წლის ბოლომდე ცხოვრობდა გ. დ-იას სახლში. ამას ადასტურებს საქმეში არსებული 1999 წლის ცნობა საცხოვრებელი ადგილიდან. ის გარემოება, რომ მოსარჩელე სამი წლის მანძილზე, ყოველგვარი ქირისა და საფასურის გარეშე, ცხოვრობდა გ. დ-იას ბინაში, არ ასაბუთებს, რომ მოპასუხის მხრიდან მის მიმართ კეთილი ნების გამოვლენას ჰქონდა ადგილი.

კასატორი მიიჩნევს, რომ თბილისში მდებარე საცხოვრებელი ბინის რ. ჭ-ავას (მენარდის) ოჯახისათვის გადაცემით, მოპასუხემ ნამდვილად აღიარა ვალის არსებობა. შესაბამისად, 1996 წლის ბოლოს ხანდაზმულობის ვადის დენა შეწყდა და იგი განახლდა 1999 წლის ბოლოს, როდესაც ნივთის ნაკლის გამო მოსარჩელემ უარი თქვა შეთავაზებაზე. ამ შემთხვევაში ხანდაზმულობის ვადა გაგრძელდა 2002 წლის ბოლომდე, ხოლო რ. ჭ-ავა (მენარდე) გარდაიცვალა 2002 წლის 25 იანვარს. ამის შემდგომ მისმა მემკვიდრემ, მეუღლე მ. ყ-იამ არაერთხელ (2002 წლის 13 ნოემბერი, 2004 წლის 20 მაისი, 2004 წლის 24 ივნისი) მიმართა ადმინისტრაციულ თუ სამართალდამცავ ორგანოებს. ყველა მიმართვა ცხადყოფს, რომ მოსარჩელე ცდილობდა დაეკმაყოფილებინა მოთხოვნა. სამოქალაქო კოდექსის 138-ე მუხლიდან გამომდინარე, ისინი ასევე განაპირობებდა ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტას, რასაც სასამართლომ შეფასება არ მისცა (ტომი 2, ს.ფ. 60-67).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მ. ყ-იას საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების ამომწურავ პირობებს, როგორიცაა: ა. საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ. გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რამაც არსებითად იმოქმედა საქმის შედეგზე და განაპირობა არასწორი განჩინების გამოტანა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, მ. ყ-იას საკასაციო საჩივარი არ ექვემდებარება განსახილველად დაშვებას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ. ყ-იას (წარმომადგენელი დ. ფ-ძე) საკასაციო საჩივარი ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 12 ნოემბრის განჩინებაზე მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.