ას-332-309-2010 28 ოქტომბერი, 2010 წ.

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თ. თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვ. როინიშვილი, მ. სულხანიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი _ ტ. კ-ძე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ ვ. მ-ძე (მოსარჩელე)

დავის საგანი – საზიარო უფლების გაუქმება

გასაჩივრებული სასამართლო განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 25 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2008 წლის 31 დეკემბერს ვ. მ-ძემ სარჩელის მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე ტ. კ-ძის მიმართ და მოითხოვა ნატურით გამოყოფის გზით საზიარო უფლების გაუქმება მოსარჩელესა და მოპასუხის საკუთრებაში არსებულ შენობა-ნაგებობაზე და მოსარჩელისათვის, იდეალური წილის შესაბამისად, შენობის მეოთხე და მესამე სართულის სათავსების მიკუთვნება.

მოსარჩელემ განმარტა, რომ თბილისში, ... ქ. ¹46-ში მდებარე ქონება საკუთრების უფლებით ირიცხება მას და მოპასუხე ტ. კ-ძის სახელზე. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ მხარეები თანასაკუთრებაში არსებულ ქონებას ფლობდნენ და სარგებლობდნენ შეთანხმებულად, თუმცა მოპასუხე რამოდენიმე თვეა ცდილობს ქონება თვითონ მიისაკუთროს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ მოითხოვა ქონებიდან მისი კუთვნილი წილის რეალურად გამოყოფა.

2009 წლის 27 თებერვალს ტ. კ-ძემ შეგებებული სარჩელი წარადგინა სასამართლოში და განმარტა, რომ, მართალია, ქ.თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოს 2003 წლის 18 აპრილის საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობის თანახმად, აღნიშნული უძრავი ქონება საკუთრებაში გადაცემული აქვს ორ ფიზიკურ პირს, ვ. მ-ძესა და ტ. კ-ძეს და ეს ქონება საჯარო რეესტრში აღრიცხულია ორივეს სახელზე, მაგრამ ქონების ღირებულება მთლიანად გადახდილია მხოლოდ ტ. კ-ძის მიერ, ხოლო მის მიმართ წარმოშობილი ფულადი ვალდებულება ვ. მ-ძეს დაფარული აქვს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, შეგებებული სარჩელის ავტორმა მოითხოვა ვ. მ-ძეს დაეკისროსმის მიმართ არსებული დავალიანების _ 378 000 აშშ დოლარის შესაბამისი ეკვივალენტი ლარის გადახდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 4 მარტის განჩინებით ტ. კ-ძეს უარი ეთქვა შეგებებული სარჩელის მიღებაზე.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 4 მარტის განჩინება კერძო საჩივრით გაასაჩივრა ტ. კ-ძემ და მოითხოვა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 4 მარტის განჩინების გაუქმება და საქმის განახლება სასარჩელო წარმოების სტადიიდან.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 31 მარტის განჩინებით ტ. კ-ძის კერძო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 4 მარტის განჩინება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 22 ივნისის გადაწყვეტილებით ვ. მ-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ნატურით გაყოფის გზით გაუქმდა საზიარო უფლება ვ. მ-ძისა და ტ. კ-ძის თანასაკუთრებაში არსებულ შენობა-ნაგებობაზე მდებარე ქ.თბილისში, რ. ... ქ. ¹46-ში, მოსარჩელე ვ. კ-ძეს ქ. თბილისში, რ. ... ქ. ¹46-ში მდებარე შენობა-ნაგებობიდან ინდივიდუალურ საკუთრებაში გამოეყო მისი კუთვნილი იდეალური წილის შესაბამისი რეალური წილი საჯარო სამართლის იურიდიული პირის _ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2009 წლის 24 თებერვლის ¹კ-242/18 ექსპერტის დასკვნის შესაბამისად, ვ. მ-ძესა და ტ. კ-ძეს საერთო სარგებლობაში დარჩათ მესამე სართულზე არსებული დერეფანი, საერთო ფართით 3,44 კვ.მ.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 22 ივნისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ტ. კ-ძემ და მოითხოვა აღნიშნული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 25 დეკემბრის განჩინებით ტ. კ-ძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 22 ივნისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ თბილისში, რ. ... ქ. ¹46-ში მდებარე 631,00 კვ.მ არასაცხოვრებელი ფართი, საჯარო რეესტრის მონაცემების საფუძველზე, ირიცხება ვ. მ-ძისა და ტ. კ-ძის თანასაკუთრებაში. ქ.თბილისში, რ. ... ქ. ¹46-ში მდებარე არასაცხოვრებელი ფართის საერთო ოდენობა, ტექნიკური უჯრედების გათვალისწინებით, შეადგენს 659,08 კვ.მ-ს ქ. თბილისში, რ. ... ქ ¹46-ში მდებარე არასაცხოვრებელი ფართის მეოთხე სართულზე ჩატარებულია გარკვეული სარემონტო სამუშაოები, რომელიც, მოპასუხის განმარტებით, მას არ უწარმოებია. მოპასუხემ პირველი ინსტანციის სასამართლოში განმარტა, რომ ქონების გაუმჯობესებასა და ხარჯების გაწევაზე მოსარჩელეს არ დათანხმებულა, შესაბამისად, პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ გარმოება არასაცხოვრებელი ფართის მეოთხე სართულზე მოსარჩელის მიერ სარემონტო სამუშაოების შეუსრულებლობასთან დაკავშირებით.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ საზიარო უფლების საგანს წარმოადგენს არასაცხოვრებელი ფართი, რომელიც მდებარეობს რ. ... ქ. ¹46-ში და განთავსებულია შენობის მესამე და მეოთხე სართულებზე. ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2009 წლის 23 თებერვლის ექსპერტის დასკვნაში შესაბამისად დგინდება, რომ შესაძლებელია აღნიშნულ საგანზე საზიარო უფლების გაუქმება, ისე, რომ თითოეული არ დაკარგავს არასაცხოვრებელი ფართისათვის დამახასითებელ სამეურნეო დანიშნულებას ანუ ამგვარი გაყოფით შესაძლებელია თითოეული წილის სრულფასოვანი, დანიშნულებით გამოყენება.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ნივთის გაუმჯობესებისათვის ტ. კ-ძეს ხარჯი არ გაუწევია და, შესაბამისად, გაუმჯობესებული ნაწილის მოსარჩელისათვის მიკუთვნება არ გამოიწვევს მოსარჩელის უსაფუძვლო გამდიდრებას მოპასუხის ხარჯზე. პალატამ მიუთითა, რომ თითოეული ნაწილის საგნობრივი ღირებულება არ მცირდება, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად დაადგინა ქონების განაწილების საკითხი.

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხის მოსაზრება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის მოთხოვნათა დარღვევის შესახებ, ვინაიდან მიიჩნია, რომ საზიარო უფლების ნატურით გაყოფის შემთხვევაში სასამართლო განსაზღვრავს თითოეული თანამესაკუთრის რეალურ წილს საზიარო უფლებაში, რომელიც უნდა აისახოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილშიც.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 25 დეკემბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ტ. კ-ძემ და მოითხოვა აღნიშნული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

კასატორმა განმარტა, რომ სააპელაციო სასამართლომ უდავო ფაქტობრივ გარემოებად მიიჩნია და დადგენილად ჩათვალა გარემოება იმის შესახებ, რომ .... ქუჩა ¹46-ში მოსარჩელემ მიერ ჩაატარა გარკვეული სარემონტო სამუშაოები და ფართის გაუმჯობესებისათვის გასწია ხარჯები, თუმცა აღნიშნულის დამადასტურებელი მტკიცებულება არ გააჩნია.

კასატორმა ასევე მიუთითა, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლი, ვინაიდან ამ ნორმის მიხედვით, თუ გასაყოფი ფართის ღირებულება არის სხვადასხვა, აღნიშნული წარმოადგენს საზიარო უფლების ნატურით გაყოფის გზით გაუქმებაზე უარის საფუძველს. სამოქალაქო კოდექსის მიხედვით, თუ საზიარო უფლება არ იყოფა ნატურით თითოეული ნაწილის ღირებულების შემცირების გარეშე, საზიარო უფლება გაუქმდება, მაგრამ არა ნატურით, არამედ ნივთის გაყიდვით. რაც შეეხება საზიარო უფლების გაუქმებაზე უარს, სამოქალაქო კოდექსის 961-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, საზიარო უფლების გაუქმებაზე უარი დაუშვებელია.

კასატორის განმარტებით, მართალია, მოსარჩელემ ქონების გაყოფა მოითხოვა ნატურით და მის მიერ წარმოდგენილ იქნა ექსპერტის დასკვნა ¹კ-242/18, სადაც ასახულია ქონების ორ ნაწილად გაყოფის ვარიანტები და სასამართლომაც გადაწყვეტილება მასზე დააფუძნა, მაგრამ სასამართლოს მხედველობიდან გამორჩა, რომ ქონების გაყოფა შესაძლებელი უნდა იყოს ერთგვაროვან ნაწილებად, თითოეული მათგანის ღირებულების შემცირების გარეშე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ განიხილა საქმის მასალები, გაეცნო საკასაციო საჩივრებს და მიიჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 25 დეკემბრის განჩინება გასაჩივრებულ ნაწილში და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე პალატას შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ თბილისში, ... ქ. ¹46-ში მდებარე 631.00 კვ.მ არასაცხოვრებელი ფართი, საჯარო რეესტრის მონაცემების საფუძველზე, წარმოადგენს ვ. მ-ძისა და ტ. კ-ძის თანასაკუთრებას. ზემოაღნიშნულ მისამართზე მდებარე ფართი ტექნიკური უჯრედების გათვალისწინებით შეადგენს 659,08 კვ.მ-ს ამ დავის სპეციფიკიდან გამომდინარე, მნიშვნელობა ენიჭება სამოქალაქო კოდექსით მოცემული საზიარო უფლებების ინსტიტუტს, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 953-ე მუხლით განსაზღვრულია საზიარო სამართლებრივი ურთიერთობების ცნება, რომლის თანახმად, თუ უფლება რამდენიმე პირს ერთდროულად ეკუთვნის, მაშინ გამოიყენება ამ თავის წესები, თუკი კანონიდან სხვა რამ არ გამომდინარეობს. კონკრეტულ შემთხვევაში, საკუთრების უფლება სადავო ქონებაზე მხარეებს ერთდროულად ეკუთვნით. დავას იწვევს საზიარო უფლების გაუქმების საკითხი, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საზიარო უფლების საგანს წარმოადგენს არასაცხოვრებელი ფართი მდებარე თბილისში, ... ქ. ¹46-ში და განთავსებულია შენობის მესამე და მეოთხე სართულებზე.

ამასთან ერთად, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სადავოა გაუმჯესებული ნივთის მიკუთვნების ნაწილი, კერძოდ, სადავო შენობის მეოთხე სართულზე ვ. მ-ძის მიერ ჩატარებულ იქნა სარემონტო სამუშაოები, ტ. კ-ძის ახსნა-განმარტებით, დასტურდება, რომ ამ უკანასკნელს არ უწარმოებია სარემონტო სამუშაოები და არც ამის თაობაზე ნებართვა მიუცია ვ.მ-ძისათვის. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ გაუმჯობესებულ ნაწილის მიკუთვნების საკითხი სასამართლოს მიხედულებით წყდება, რადგან მ-ძის მიერ გაუმჯობესებული ნაწილის მოსარჩელესათვის მიკუთვნება არ გამოიწვევს მოსარჩელის უსაფუძვლოდ გამდიდრებას მოპასუხეს ხარჯზე.

საკასაციო პალატა არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ მოსაზრებას და განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლი მიუთითებს ორ აუცილებელ ფაქტორზე, რომლის არსებობა იწვევს ამ ნორმით გათვალისწინებულ იურიდიულ შედეგს. საზიარო უფლება უქმდება საზიარო საგნის (საგნების) ნატურით გაყოფისას მხოლოდ იმ შემთხვევაში: 1) თუ საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად; 2) მათი დაყოფა შესაძლებელია ღირებულების შემცირების გარეშე. როგორც პირველი, ასევე მეორე ელემენტი უნდა არსებობდეს ერთდროულად იმისათვის, რომ დადგეს ამ ნორმით გათვალისწინებული შედეგი. განსახილველი დავასთან მიმართებაში, როგორც პირველ, ასევ მეორე შემთხვევაში უნდა ვიგულისხმოთ ის, რომ ნატურით გამოყოფილმა საგანმა არ უნდა დაკარგოს ის დანიშნულება, რასაც ის ასრულებდა გაყოფამდე, ე.ი. არ უნდა წაერთვას ის ფუნქცია და მნიშვნელობა, რასაც იგი ასრულებდა მესაკუთრისათვის.

უპირველეს ყოვლისა, გასათვალისწინებელია ის გარემოება, რომ სადავო ქონება წარმოადგენს არასაცხოვრებელ ფართს და, აქედან გამომდინარე, უნდა ვიფიქროთ, რომ შესაძლებელია მისი ეკონომიკური მიზნებისათვის გამოყენება. აღნიშნული თავისებურებების გათვალისწინებით სადავო ქონების ნატურით გაყოფისას გაყოფილი ნაწილები უნდა ინარჩუნებდნენ ერთმანეთთან მიმართებაში (და არა მთლიანად საზიარო საგანთან მიმართებაში) თანაბარ ღირებულებას რა დროსაც უნდა გათვალისწინებულ იქნეს ის ეკონომიკური ინტერესი, რომელიც გააჩნიათ საზიარო უფლების მქონე პირებს.

ერთ-ერთი მონაწილის მიერ თვითნებურად (შეთანხმების გარეშე) წილის გამოყოფა, თუნდაც მასზე სარემონტო სამუშაობის განხორციელებით ან სხვა გზით, ნიშნავს საზიარო უფლებების ინსტიტუტით დაცული ურთიერთობის უგულებელყოფას, რაც კანონისმიერი ვალდებულებით ურთიერთობებს მიეკუთვნება და წესრიგდება კანონით. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საზიარო უფლების მონაწილეთა თანხბობა არ არის საჭირო მხოლოდ საგნის შენახვის საჭირო ღონისძიებების განხორციელებისას (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 956-ე მუხლის მე-2 ნაწილი), რასაც კონკრეტულ შემთხვევაში ადგილი არა აქვს. მაგრამ, მიუხედავად ამისა, მნიშვნელოვანია ის, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 961-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოულ მონაწილეს შეუძლია ნებისმიერ დროს მოითხოვოს საზიარო უფლების გაუქმება. ამის საწინააღმდეგო შეთანხმება ბათილია (ამავე მუხლის მე-3 ნაწილი). იმ შემთხვევაშიც, თუ საზიარო უფლების ერთ-ერთი მონაწილე შეთანხმების გარეშე დაეუფლა საზიარო საგნის ერთ ნაწილს და მოითხოვს მის გამოყოფას სასამართლო წესით სასამართლომ უნდა შეაფასოს საზიარო საგნის ნატურით გაყოფის მართებულება.

კონკრეტულ შემთხვევაში მეოთხე სართულზე განხორციელებული გაუმჯობესები თავისთავად არ შეიძლება გახდეს ამ გაუმჯობესებებით აღჭურვილი ნაწილის ნატურით გამოყოფის წინაპირობა.

საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ სპეციალური ცოდნის გამოყენებით უნდა გამოიკვლიოს მესამე და მეოთხე სართულების გაუმჯობესებამდე არსებული მდგომარეობა. სააპელაციო სასამართლოს მიერ სადავო საგნის დაყოფის წესი შეიძლება გაზიარებულ იქნეს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მეოთხე სართულზე ჩატარებული სარემონტო სამუშაოებით გაუმჯობესებამდე არსებული მდგომარეობა და მესამე სართული ინარჩუნებდნენ თანაბარ ღირებულებით მნიშვნელობას (რაშიც მოიაზრება ასევე მისი ფუნქციონალური დანიშნულება, ეკონომიკური ინტერესი). ამრიგად, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს და დაადგინოს სადავო ქონების მეოთხე სართული, ვ.მ-ძის მიერ სარემონტო სამუშაოების განხორციელებამდე, იყო თუ არა იმავე ღირებულების რაც მესამე სართული და, აქედან გამომდინარე, შესაძლებელია თუ არა მესამე და მეოთხე სართულების გაყოფით საზიარო საგნის ერთგვაროვანი ნაწილებად დაყოფა. წინააღმდეგ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ უნდა იმსჯელოს საზიარო საგნის დაყოფის სხვა შესაძლებლობების არსებობის კუთხით.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ტ. კ-ძის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 25 დეკემბრის განჩინება გასაჩივრებულ ნაწილში და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას;

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.