¹ას-339-323-2011 30 მაისი, 2011 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბ. ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ნ. კვანტალიანი, ვ. როინიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ ქ. ბ-იანის უფლებამონაცვლე ა. პ-იანი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ ლ. ღ-ძე, ნ. ს-შვილი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 30 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი _ არბიტრაჟის გადაწყვეტილების გაუქმება, ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ქ. ბ-იანმა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ნ. ს-შვილის, ა. ქ-შვილის, ნორატიუს თ. ბ-ძისა და ლ. ღ-ძის მიმართ მუდმივმოქმედი არბიტრაჟის _ შპს «...» გადაწყვეტილების გაუქმებისა და 2005 წლის 10 ნოემბერს ნოტარიუს თ. ბ-ძის მიერ დამოწმებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

1926 წლის 30 ივნისს მოსარჩელის მამამ _ ო. ბ-იანმა შეიძინა ქ.თბილისში, ... ქ¹24-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი, რომელიც მამის გარდაცველების შემდეგ მემკვიდრეობის წესით გადაეცა ქ.ბ-იანის დედას _ ვ. ბ-იანს.

დედის გარდაცვალების შემდეგ მოსარჩელემ დედმამიშვილებთან ერთად მიიღო დედის სამკვიდრო _ ქ.თბილსიში, ... ქ¹24-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი, თითოეულმა ამ სახლის ¼ ნაწილი.

მოსარჩელე ქ. ბ-იანისათვის ცნობილი გახდა, რომ მას და მის დედმამიშვილებს საკუთრების უფლება ზემოაღნიშნულ ქონებაზე არ გააჩნიათ, რადგანაც მის და-ძმებსა და ნ. ს-შვილს შორის ფორმის დაუცველად დადებულა ნასყიდობის ხელშეკრულება და მუდმივმოქმედი არბიტრაჟის _ შპს «...» არბიტრ ა. ქ-შვილის გადაწყვეტილებით ნ.ს-შვილს სადავო ქონებაზე საკუთრების უფლება აღურიცხავს საჯარო რეესტრში, რაც სინამდვილეს არ შეესაბამება, ამასთან, არბიტრაჟმა საქმის განხილვისას დაარღვია «კერძო არბიტრაჟის შესახებ» საქართველოს კანონი, რადგანაც მხარეებისათვის უცნობი იყო საქმის განხილვის თაობაზე, ამასთან, ვინაიდან თავად ხელშეკრულება დადებული იყო ფორმის დაუცველად, ასევე არ არსებობდა საარბიტრაჟო შეთანხმება, შესაბამისად, არბიტრს არ ჰქონდა უფლება, განეხილა საქმე.

მოსარჩელემ ასევე მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 183-ე, 323-ე, 59-ე და 61-ე მუხლებზე და განმარტა, რომ ნ.ს-შვილის მიერ დადებული ხელშეკრულება ბათილია ფორმის დაუცველობის გამო.

არბიტრ ა. ქ-შვილის გადაწყვეტილება საფუძვლად დაედო 2005 წლის 10 ნოემბერს ნოტარიუს თ. ბ-ძის მიერ შედგენილ და დამოწმებულ უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებას, რომლითაც მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ქონება ნ. ს-შვილმა მიჰყიდა მის ნათესავ ლ. ღ-ძეს.

მოპასუხე ლ. ღ-ძემ სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი დასაბუთებით:

2005 წლის 10 ნოემბერს ლ.ღ-ძემ ნ.ს-შვილისაგან კანონის დაცვით შეიძინა საცხოვრებელი სახლი, მოსარჩელეს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე და 103-ე მუხლების შესაბამისად, არ დაუსაბუთებია მოპასუხეებს: ნ.ს-შვილსა და ლ.ღ-ძეს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძვლები, ამასთან, ლ.ღ-ძე უძრავი ქონების შეძენისას, სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის შესაბამისად, ენდო რეესტრის მონაცემებს, რის გამოც უძრავი ქონების კეთილსინდისიერი შემძენია.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა ქ. ბ-იანის სარჩელი, გაუქმდა მუდმივმოქმედი არბიტრაჟ შპს «...» 2005 წლის 14 დექტემბრის გადაწყვეტილება, მოსარჩელეს უარი ეთქვა 2005 წლის 10 ნოემბრის უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნაზე.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 23 აპრილის განჩინებით აპელანტი ქ. ბ-იანი შეიცვალა მისი უფლებამონაცვლით _ ა. ... ძე პ-იანით. ამავე სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 30 დეკემბრის განჩინებით ქ. ბ-იანის უფლებამონაცვლე ა. პ-იანის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2009 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილება შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე მუხლის მე-3 ნაწილის «გ» ქვეპუნქტით და გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი დასკვნები საქმის ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით, შესაბამისად, მიიჩნია, რომ სააპელაციო საჩივრის პრეტენზია დაუსაბუთებელია და მასში მითითებული გარემოებები არ ქმნიან გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების მატერიალურ და პროცესუალურ-სამართლებრივ საფუძვლებს, ამასთან, პალატამ მიუთითა, რომ სინამდვილეს არ შეესაბამება აპელანტის წარმომადგენლის განცხადება პირველი ინსტანციის სასამართლოს მთავარ სხდომაზე მოწმის სახით ლ. ღ-ძის დაკითხვის ოქმის წარმოდგენის თაობაზე, რომელიც სასამართლოს მიერ არ იქნა მიღებული. საქმის მასალებით ასეთი გარემოება არ დასტურდება, ხსენებული დაკითხვის ოქმი პირველად წარდგენილ იქნა სააპელაციო საჩივართან ერთად 2009 წლის 13 მაისს, შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლო ხსენებულ მტკიცებულების ვერც დასაშვებობაზე და ვერც საფუძვლიანობაზე ვერ იმსჯელებდა. სასამართლოს მითითებით, საქმის მასალებით ირკვევა, რომ აპელანტის წარმომადგენელს ყველაზე გვიან _ 2009 წლის 30 მარტამდე ხელთ ჰქონდა ლ. ღ-ძის დაკითხვის ოქმი, თუმცა მას, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 215-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, არ უშუამდგომლია აღნიშნული მტკიცებულების საქმეზე დართვის თაობაზე პირველი ინსტანციის სასამართლოში (მთავარ სხდომაზე).

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ქ. ბ-იანი წარმომადგენელმა ა. პ-იანმა, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და მისი სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ასევე ახალი მტკიცებულებების საქმეზე დართვა იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად არ მიიღო და არ დაურთო ეს მტკიცებულებები საქმეს.

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად არ გაიზიარა მოსარჩელის განმარტება ლ.ღ-ძის არაკეთილსინდისიერებასთან დაკავშირებით და ამ ფაქტის გაზიარებაზე უარის თქმა გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში არ დაუსაბუთებია, იგი დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნებს საქმის ფაქტობრივ და სამართლებრივ გარემეოებებთან დაკავშირებით. სასამართლომ არ გამოიკვლია და სამართლებრივი შეფასება არ მისცა ისეთ გარემოებეს, რომლებიც ადასტურებელ ლ.ღ-ძის არაკეთილსინდისიერებას, მან არ დაადგინა მოპასუხეს გადახდილი აქვს თუ არა ნასყიდობის საგნის ღირებულება, შეძენამდე ან მას შემდეგ ნახა თუ არა საცხოვრებელი სახლი, არ გამოიკვლია იცოდა თუ არა გამყიდველის საკუთრების უფლების ნაკლის თაობაზე. სასამართლომ არასწორი განმარტება მისცა კეთილსინდისიერების ფაქტს, რაც ეწინააღმდეგება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არსებულ პრაქტიკას.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 16 მაისის განჩინებით ქ. ბ-იანის უფლებამონაცვლე ა. პ-იანის საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქმის განხილვა დაინიშნა ზეპირი მოსმენის გარეშე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ განიხილა საკასაციო საჩივარი, შეისწავლა საქმის მასალები, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთებულობა და მიიჩნია, რომ ქ. ბ-იანის უფლებამონაცვლე ა. პ-იანის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

გასაჩივრებული განჩინებით სააპელაციო სასამართლო სრულად დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებებსა და დასკვნებს საქმის ფაქტობრივ-სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე მუხლის «გ» ქვეპუნქტის მიხედვით, თუ სააპელაციო სასამართლო ეთანხმება პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებებსა და დასკვნებს საქმის ფაქტობრივ ან/და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით, მაშინ დასაბუთება იცვლება მათზე მითითებით.

ზემოხსენებული ნორმა არ უნდა იქნეს გაგებული იმდაგვარად, რომ სასამართლოს შეუძლია, მხოლოდ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში ასახული დასკვნების გაზიარების შესახებ ზოგადი მითითებით შემოიფარგლოს. კანონის ასეთი განმარტება ეწინააღმდეგება სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობის პრინციპებსა და სასამართლოს, როგორც პირის ინტერესების დაცვის ეფექტური საშუალების მიზნებს.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე მუხლის მე-3 ნაწილის «გ» ქვეპუნქტის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს განჩინება უნდა შეიცავდეს მოკლე დასაბუთებას გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების ან უცვლელად დატოვების შესახებ. «მოკლე დასაბუთება» არ ნიშნავს ბლანკეტურ მითითებას. ამგვარი დასაბუთებით არ უნდა ირღვეოდეს 249-ე მუხლით განსაზღვრული სასამართლო გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილის შინაარსი, რომლის მიხედვითაც გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში უნდა აღინიშნოს სამართლებრივი შეფასება და კანონები, რომლებითაც სასამართლო ხელმძღვანელობდა.

თუ სააპელაციო სასამართლო ეთანხმება პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებებსა და დასკვნებს, შეიძლება ეს შეფასებები და დასკვნები არ გაიმეოროს, მაგრამ დასაბუთება უნდა შეიცვალოს თითოეულ მათგანზე და არა ზოგადად გადაწყვეტილებაზე ან მის რომელიმე სტრუქტურულ ნაწილზე მითითებით.

«ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის» ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, სამოქალაქო უფლებათა და მოვალეობათა განსაზღვრისას ან წარდგენილი ნებისმიერი სისხლისსამართლებრივი ბრალდების საფუძვლიანობის გამორკვევისას ყველას აქვს გონივრულ ვადაში მისი საქმის სამართლიანი და საქვეყნო განხილვის უფლება კანონის საფუძველზე შექმნილი დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი სასამართლოს მიერ.

აღნიშნული საერთაშორისო აქტით განმტკიცებული სამართლიანი სასამართლოს უფლება გულისხმობს სასამართლოს ვალდებულებას, დაასაბუთოს მის მიერ მიღებული გადაწყვეტილება. პროცესის მონაწილეებისათვის, ისევე, როგორც საზოგადოებისათვის, ნათელი უნდა იყოს განსჯის ის პროცესი, რომელიც სასამართლომ გაიარა კონკრეტული გადაწყვეტილების მიღებამდე. გადაწყვეტილებაში ასახული უნდა იყოს სასამართლოს მოსაზრებები და სამართლებრივი დასკვნები, რომლებმაც დავის სწორედ ამგვარი გადაწყვეტა გამოიწვია.

სასამართლო დაცვის უფლების განხორციელება უნდა იყოს სრული, რაც გულისხმობს არა მხოლოდ ყველას შესაძლებლობას, მიმართოს სასამართლოს, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გამოიტანოს სამართლიანი და დასაბუთებული გადაწყვეტილება. ეს მოთხოვნა მიზნად ისახავს მხარის მიერ გასაჩივრების უფლების განხორციელების შესაძლებლობის უზრუნველყოფას.

განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს აპელანტის პრეტენზია გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაზე არც ფაქტობრივი და არც სამართლებრივი კუთხით არ შეუფასებია, შესაბამისად, სასამართლო ვალდებულია, დაასაბუთოს, თუ რატომ ეთანხმება პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებებსა და დასკვნებს საქმის ფაქტობრივ გარემოებებთან და მათ სამართლებრივ შეფასებებთან დაკავშირებით.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ.

აღნიშნული ნორმის საფუძველზე სასამართლოს, თავისი შეხედულებისამებრ, შეუძლია ცალკეული მტკიცებულებები არასარწმუნოდ მიიჩნიოს და არ გაიზიაროს, მაგრამ ასეთ შემთხვევაში გადაწყვეტილებაში აუცილებლად უნდა აისახოს, რა მოსაზრებებით ხელმძღვანელობდა სასამართლო.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები ან საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებით გამოკვლევა. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით კი, ამგვარ გადაწყვეტილებას საკასაციო სასამართლომ საფუძვლად უნდა დაუდოს სამართლებრივი შეფასება, რომელიც სავალდებულოა სააპელაციო სასამართლოსათვის.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქმის ხელახალი განხილვისას სააპელაციო პალატამ უნდა დაასაბუთოს თავისი მოსაზრებები საქმის ფაქტობრივ გარემოებათა და მათ იურიდიულ შეფასებათა თაობაზე და გადაწყვიტოს დავა სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში.

რაც შეეხება ა. პ-იანის შუამდგომლობას საქმეზე საკასაციო სასამართლოს მიერ ახალი მტკიცებულების დართვის თაობაზე, პალატა მიიჩნევს, რომ აღნიშნული შუამდგომლობა უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს, რადგანაც, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. აღნიშნული ნორმა ადგენს საკასაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების პროცესუალურ ფარგლებს და მისი შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ საკასაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა არ დაიშვება, შესაბამისად, ახალი მტკიცებულებები ვერც სასამართლოს მიერ იქნება გაზიარებული, მიუხედავად იმისა, მხარეს ობიექტურად ჰქონდა თუ არა შესაძლებლობა სასამართლოსათვის მანამდე წარმოედგინა ისინი. აღნიშნული გარემოება შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მუხლის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არ აქვთ. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე დართული მტკიცებულებები 14 (თოთხმეტი) ფურცლად (ტ.II, ს.ფ.192-205), ხოლო მტკიცებულებათა მიღების საკითხი სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანი გახდება საქმეზე დასაბუთებული გადაწყვეტილების გამოტანისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ქ. ბ-იანის უფლებამონაცვლე ა. პ-იანის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 30 დეკემბრის განჩინება და საქმე დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად.

3. ა. პ-იანის შუამდგომლობა საქმეზე ახალი მტკიცებულების დართვის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს.

4. ა. პ-იანს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე დართული მტკიცებულებების 14 (თოთხმეტი) ფურცლად (ტ.II, ს.ფ.192-205).

5. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.