ას-347-323-2010 19 ივლისი, 2010წ.

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლ. ლაზარაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ნ. კვანტალიანი, ვ. როინიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორები _ 1. ლ. ბ-შვილი, წარმომადგენელი რ. თ-ძე

(მოსარჩელე);

2. კ. მ-იანი, წარმომადგენელი ა. ხ-შვილი

(მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 27 მაისის განჩინება

დავის საგანი _ თანხის დაბრუნება, ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2008 წლის 4 იანვარს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სასარჩელო განცხადებით მიმართა ლ. ბ-შვილმა (წარმომადგენელი რ. თ-ძე) მოპასუხე კ. მ-იანის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა ზიანის ანაზღაურება 13 590 აშშ დოლარის ოდენობით, ხოლო ზიანის ანაზღაურებამდე მის მიერ ბინით სარგებლობა (ტომი I, ს.ფ. 36-41).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 6 აგვისტოს გადაწყვეტილებით ლ. ბ-შვილის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, კ. მ-იანს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 4 500 აშშ დოლარის გადახდა, დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

1999 წლის 11 მარტს ლ. ბ-შვილსა და კ. მ-იანს შორის შედგა წერილობითი შეთანხმება მოწმეთა თანდასწრებით, რომლის თანახმად, ლ. ბ-შვილმა იკისრა ვალდებულება, შეეძინა კ. მ-იანის საცხოვრებელი ბინა. იმის გათვალისწინებით, რომ ლ. ბ-შვილს არ გააჩნდა ერთდროულად გადასახდელი თანხა, ხოლო კ. მ-იანი კი სასწრაფოდ მიემგზავრებოდა საზღვარგარეთ, ლ. ბ-შვილმა იკისრა ვალდებულება, კ. მ-იანისათვის წინასწარ გადაეხადა 4 500 აშშ დოლარი, ხოლო დანარჩენ 5 000 აშშ დოლარს გადაუხდიდა კ. მ-იანის მინდობილ პირს ზ. დ-ოვას, თავისი ერთოთახიანი ბინის გაყიდვის ხარჯზე არაუგვიანეს 1999 წლის 1 დეკემბრამდე. მხარეები ასევე შეთანხმდნენ, რომ, თუკი დათქმულ ვადაში არ იქნებოდა გადახდილი თანხის დარჩენილი ნაწილი, ზ. დ-ოვა უფლებამოსილი იყო გაეყიდა ბინა მესამე პირზე, ხოლო მოსარჩელისათვის დაეუბრუნებინა 4 500 აშშ დოლარი პროცენტების გარეშე. შეთანხმების თანახმად, ლ. ბ-შვილი უფლებამოსილი იყო საცხოვრებლად შესულიყო კ. მ-იანის ბინაში შეთანხმების ხელმოწერიდან 1 კვირის ვადაში და ეცხოვრა ვალდებულებების სრულ შესრულებამდე. ლ. ბ-შვილმა კ. მ-იანს გადაუხადა შეთანხმებული თანხის პირველი ნაწილი _ 4 500 აშშ დოლარი.

საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში უძრავი ნივთის გადახდის განვადებით ნასყიდობაზე მხარეები შეთანხმდნენ მარტივი წერილობითი ფორმით, რაც ეწინააღმდეგებოდა იმჟამად მოქმედ სამოქალაქო კოდექსს.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 59.1 მუხლზე, რომლის თანახმად, ბათილია კანონით ან ხელშეკრულებით გათვალისწინებული აუცილებელი ფორმის დაუცველად დადებული გარიგება, ასევე ნებართვის გარეშე დადებული გარიგება, თუ ამ გარიგებისათვის საჭიროა ნებართვა. სასამართლომ აღნიშნა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლის თანახმად, უძრავი ნივთის შესაძენად საჭირო იყო სანოტარო წესით დამოწმებული საბუთი და შემძენის რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში.

საქალაქო სასამართლომ ასევე მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 61.1 მუხლზე, რომლის მიხედვით, უცილოდ ბათილი გარიგება ბათილად ითვლება მისი დადების მომენტიდან, რაც ნიშნავს, რომ იგი არ წარმოშობს ამ გარიგებით გათვალისწინებულ უფლება-მოვალეობებს; 976-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის “ა” ქვეპუნქტის შესაბამისად, პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში.

საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში მოპასუხე ვალდებული იყო მოსარჩელისათვის დაებრუნებინა 4 500 აშშ დოლარი, რაც მან მოსარჩელისაგან მიიღო ბათილი გარიგებიდან გამომდინარე. რაც შეეხებოდა ზიანის მოთხოვნას, რომელსაც მოსარჩელე ხელშეკრულების შეუსრულებლობას უკავშირებდა, საქალაქო სასამართლოს მოსაზრებით, იგი არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო. რამდენადაც მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულება არ იყო ნამდვილი, შესაბამისად, არ წარმოშობილა მისი შესრულების ვალდებულება და ამ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევაც არ შეიძლებოდა გამხდარიყო ზიანის ანაზღაურების საფუძველი. ამავე მოსაზრებით, საქალაქო სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია მოპასუხის დავალდებულება მოსარჩელის სარგებლობაში სადავო ნივთის გადაცემის თაობაზე.

საქალაქო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის მოსაზრება სარჩელის ხანდაზმულობაზე და განმარტა, რომ განსახილველი დავის მიმართ არ უნდა გავრცელდეს სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლით დადგენილი სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა, ვინაიდან ამ შემთხვევაში გადაცემული თანხის დაბრუნების ვალდებულების წარმოშობის საფუძველს წარმოადგენდა არა ხელშეკრულება, არამედ _ უსაფუძვლო გამდიდრების წესები. საქალაქო სასამართლოს მოსაზრებით, უსაფუძვლო გამდიდრებიდან წარმოშობილ მოთხოვნებზე ვრცელდება სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის მე-3 ნაწილით დადგენილი ხანდაზმულობის საერთო 10-წლიანი ვადა (ტომი I, ს.ფ. 106-110).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ.

ლ. ბ-შვილმა მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის დაუკმაყოფილებელ ნაწილში და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილებით მოპასუხისათვის მის სასარგებლოდ 8 437 ლარის ოდენობით ზიანის ანაზღაურების დაკისრება (ტომი I, ს.ფ. 117-126).

სარჩელის დაკმაყოფილებულ ნაწილში საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი შეიტანა კ. მ-იანმა, რომელმაც მოითხოვა ამ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა (ტომი I, ს.ფ. 133-142).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 27 მაისის განჩინებით ლ. ბ-შვილისა და კ. მ-იანის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 6 აგვისტოს გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები.

სააპელაციო სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია აპელანტ ლ. ბ-შვილის მოსაზრება, რომ სამოქალაქო კოდექსის 981-ე და 982-ე მუხლების საფუძველზე არსებობდა მისთვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების საფუძველი. ზიანის ანაზღაურების ფაქტობრივ საფუძვლად აპელანტი უთითებდა იმ გარემოებაზე, რომ, ვინაიდან სადავო გარიგების დადების დროს (1999 წელი) 4 500 აშშ დოლარი შეადგენდა 10 350 ლარს, ხოლო 2008 წლის 1 სექტემბრის მდგომარეობით ეს თანხა ინფლაციის გათვალისწინებით შეადგენს 18 787 ლარს, ამიტომ მიყენებული ზიანი შეადგენს ამ თანხების სხვაობას, ანუ 8 437 ლარს. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ფულადი ვალდებულების შესრულების დროს მოქმედებს ე.წ. ნომინალიზმის პრინციპი, რომლის თანახმად, ვალდებულება ნაკისრ თანხაში უნდა დაიფაროს, ვინაიდან ფულადი ვალდებულების საგანს წარმოადგენს ფულადი ნიშნების გარკვეული თანხა, ხოლო ფულის მსყიდველობითუნარიანობის ცვალებადობა არ ცვლის ვალის თანხას და არ წარმოადგენს გადასახდელი თანხის გადაფასების საფუძველს. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა ამ ნაწილში სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძველი.

ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ლ. ბ-შვილის სასარჩელო მოთხოვნის მიმართ უძრავ ნივთებთან დაკავშირებით გათვალისწინებული 6-წლიანი ხანდაზმულობის ვადის გავრცელების შემთხვევაშიც, არ არსებობდა ამ სარჩელის ხანდაზმულად მიჩნევის საფუძველი. კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის თანახმად, განსახილველ შემთხვევაში ხანდაზმულობის ვადის დენა უნდა დაიწყოს არა 1999 წლის 2 დეკემბრიდან, როგორც ამას აპელანტი უთითებდა, არამედ იმ მომენტიდან, როცა მოპასუხემ დარჩენილი თანხის გადახდის სანაცვლოდაც კი, უარი განაცხადა სადავო ბინის მოსარჩელისათვის გადაფორმებაზე და მოითხოვა ამ უკანასკნელის ბინიდან გამოსხლება, ანუ 2007 წლიდან. შესაბამისად, სარჩელი ხანდაზმული არ იყო (ტომი II, ს.ფ. 113-121).

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ლ. ბ-შვილმა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება, რომლითაც მოპასუხეს მის სასარგებლოდ დაეკისრება უსაფუძვლო გამდიდრების შედეგად მიყენებული ზიანის 8 437 ლარის ანაზღაურება.

კასატორის მითითებით, სასამართლომ მოცემული დავის გადაწყვეტისას არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 981-ე მუხლი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა. სასამართლომ კ. მ-იანის ქმედება შეაფასა უსაფუძვლო გამდიდრებად, მაგრამ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების შემთხვევა მიღებული თანხის დაბრუნებასთან ერთად შესაძლებელს ხდის ზიანის ანაზღაურებასაც (ტომი II, ს.ფ. 132-139).

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა კ. მ-იანმაც, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახალი განხილვისათვის იმავე სასამართლოში დაბრუნება.

კასატორი ყურადღებას მიაქცეს ლ. ბ-შვილის მიერ სააპელაციო საჩივრის კანონით დადგენილი ფორმის დაუცველად წარდგენაზე, რომელიც არ შეიცავს შესაბამის მითითებას პირველი ინსტანციის სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების უსწორებებზე.

კასატორი აღნიშნავს, რომ მხარეთა შორის დადებული შეთანხმება გადახდის განვადებით ნასყიდობაზე შეიცავს ხელშეკრულების ყველა არსებით პირობას, რასაც ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა არ მისცეს სათანადო შეფასება.

კასატორისათვის გაუგებარია, თუ რატომ არ იმსჯელა სასამართლომ 1999 წლის 11 მარტის ხელშეკრულებასა და სარჩელში ასახულ ფაქტობრივ გარემოებებზე, მხარეთა შორის არსებულ ვალდებულებებზე და შეუსრულებლობის მიზეზებზე, იმაზე, თუ რაში გამოიხატა კ. მ-იანის მხრიდან ვალდებულების დარღვევა და რა დოკუმენტის საფუძველზე გააჩნდა მას თანხის გადახდის ვალდებულება. კასატორისათვის ასევე გაუგებარია, თუ რატომ მიუსადაგა სასამართლომ სადავო სამართალურთიერთობას უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმები, მაშინ როდესაც მოსარჩელეს აღნიშნული არ მოუთხოვია. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ხანდაზმულობის ვადის დენა უნდა დაიწყოს არა 1999 წლის 2 დეკემბრიდან, არამედ იმ მომენტიდან, როცა მოპასუხემ დარჩენილი თანხის სანაცვლოდაც კი უარი განაცხადა სადავო ბინის მოსარჩელისათვის გადაფორმებაზე, თუმცა გაურკვეველია, რომელი შეთანხმების საფუძველზე უნდა გადაეფორმებინა მოპასუხეს მოსარჩელისათვის ბინა (ტომი II, ს.ფ. 150-158).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ლ. ბ-შვილისა და კ. მ-იანის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლოს მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა არსებითი პროცესუალური დარღვევების გარეშე და საქმეზე არსებითად სწორი განჩინებაა მიღებული. მოცემული საქმე არ არის მნიშვნელოვანი სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ამ შემთხვევაში არ არსებობს სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოყენებული სამართლის ნორმების განმარტებისა და სამართლის განვითარების მიზნით საკასაციო სასამართლოს მიერ ზოგადი მნიშვნელობის მქონე სახელმძღვანელო და სარეკომენდაციო გადაწყვეტილების გამოტანის ფაქტობრივი საჭიროება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, ლ. ბ-შვილისა და კ. მ-იანის საკასაციო საჩივრები არ ექვემდებარება განსახილველად დაშვებას.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე ლ. ბ-შვილს უნდა დაუბრუნდეს რ. თ-ძის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (421.85 ლარი) 70% _ 295.295 ლარი, ხოლო კ. მ-იანს _ ა. ხ-შვილის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (412.88 ლარი) 70% _ 289.016 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ლ. ბ-შვილისა (წარმომადგენელი რ. თ-ძე) და კ. მ-იანის (წარმომადგენელი ა. ხ-შვილი) საკასაციო საჩივრები თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 27 მაისის განჩინებაზე მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. ლ. ბ-შვილს დაუბრუნდეს რ. თ-ძის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (421.85 ლარი) 70% _ 295.295 ლარი;

3. კ. მ-იანს დაუბრუნდეს ა. ხ-შვილის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (412.88 ლარი) 70% _ 289.016 ლარი;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.