ას-355-331-2010 31 მაისი, 2010 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. სულხანიშვილი (თავმჯდომარე)

მოსამართლეები:

ნ. კვანტალიანი (მომხსენებელი), ლ. ლაზარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ შპს “ს-ა” (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ შპს “კ-ი” (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 25 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი _ დავალიანების არარსებობის აღიარება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

შპს “კ-მა” სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს “ს-ის” მიმართ გადაზიდვის ხელშეკრულების საფასურის _ 118138,45 ლარისა და სადგურის მომსახურების _ 10807,56 ლარის დავალიანების არარსებობის აღიარების შესახებ შემდეგი საფუძვლებით: 2007 წლის 21 თებერვალს მოსარჩელემ მოპასუხისაგან მიიღო წერილი, რომლის მიხედვით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2006 წლის 12 დეკემბრის გადაწყვეტილებით დადგინდა, რომ 2006 წლის 1 ივნისამდე ერთიანი სატრანსპორტო დოკუმენტის საფუძველზე შესრულებული ტვირთის გადაზიდვა უნდა ჩათვლილიყო საერთაშორისოდ. ამიტომ მოპასუხემ მოიძია წინა პერიოდში შესრულებული საექსპორტო, საიმპორტო და სატრანზიტო გადაზიდვები, რომლებიც შესრულებული იყო სხვადასხავა დოკუმენტების საფუძველზე და დაადგინა, რომ ამ გადაზიდვებს უნდა დარიცხვოდა და შპს “კ-ს” ერთი კვირის ვადაში გადაეხადა დამატებითი ღირებულების გადასახადი _ 118 138,45 ლარი, ხოლო სადგურის მომსახურებისათვის _ 10 807,56 ლარი. წინააღმდეგ შემთხვევაში მას უარს ეტყოდა სარკინიგზო მომსახურებაზე.

მხარეთა შორის 2004-2005 წლებში დადებული გადაზიდვის ხელშეკრულებების მოქმედების ვადა განსაზღვრული იყო 2004-2005 წლების 31 დეკემბრამდე და, შესაბამისად, ამ დროიდან ხელშეკრულებათა საფუძველზე წარმოშობილი ურთიერთობები შეწყდა. ხელშეკრულებების მოქმედების პერიოდში მოპასუხეს ხელშეკრულებებთან დაკავშირებით რაიმე პრეტენზია არ გამოუთქვამს და მის ტარიფებში ცვლილებების შეტანა არ მოუთხოვია. ამ სახის პრეტენზიის არსებობისას მოსარჩელე ვალდებული იყო, ხელშეკრულების 2.1.3 მუხლის მიხედვით, თავისი პრეტენზია მოსარჩელისათვის წარედგინა ხელშეკრულებების მოქმედების პერიოდში, რაც მას არ განუხორციელებია და ამიტომ, ხელშეკრულებების მოქმედების ვადის გასვლის შემდეგ, მათში ცვლილებების შეტანა ან მათ საფუძველზე დამატებითი თანხების გადახდის მოთხოვნა დაუშვებელია.

ფინანსთა სამინისტროს დავების განმხილველმა საბჭომ მოპასუხეს დღგ-ს გადახდა დააკისრა 2005 წლის 12 დეკემბერს, ანუ მაშინ, როცა მხარეებს შორის გაფორმებული ხელშეკრულებების მოქმედების ვადა ჯერ კიდევ გასული არ იყო და მოპასუხეს შეეძლო, მოეთხოვა ხელშეკრულებაში ცვლილებების შეტანა და სახელშეკრულებო ფასის გაზრდა, რაც მას არ გაუკეთებია, ამდენად, მოთხოვნის უფლება სადავო თანხაზე დაკარგა.

2004-2005 წლებში განხორციელებულ გადაზიდვებზე რკინიგზას დღგ-ს გადახდა დაეკისრა იმიტომ, რომ დარღვეული იყო საერთაშორისო გადაზიდვებისათვის დაწესებული ერთიანი სატრანსპორტო დოკუმენტის არსებობის აუცილებელი პირობა. პორტებში არსებული სადგურებიდან გადაზიდვას ახორციელებდა რკინიგზა და იგი იყო ვალდებული, შეემოწმებინა ერთიან სატრანსპორტო დოკუმენტში დაფიქსირებული ტვირთის საბოლოო დანიშნულების ადგილი და ტარიფი, რაც მას სახელშეკრულებო ურთიერთობის ფარგლებში და ვადებში არ განუხორციელებია. მოპასუხის მოთხოვნა, სამოქალაქო კოდექსის 669-ე მუხლის შესაბამისად, ხანდაზმულია.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო შემდეგი მოტივებით: შპს ,,ს-ის” მიერ შპს ,,კ-ისათვის” გაწეული მომსახურება წარმოადგენს არა საერთაშორისო, არამედ ადგილობრივ გადაზიდვას, რაც განსაზღვრულია 1997 წლის საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 29-ე მუხლის 26-ე ნაწილითა და 2004 წლის საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 12-ე მუხლის მე-15 ნაწილით. სარკინიგზო კოდექსის მე-2 მუხლის ,,ხ” ქვეპუნქტის მიხედვით ,,საერთაშორისო გადაზიდვა” განსაზღვრულია, როგორც ერთაიანი სატრანსპორტო დოკუმენტით ტვირთის გადაზიდვა გაგზავნის, დანიშნულებისა და სატრანზიტო ქვეყნების საბაჟო ტერიტორიებზე, ერთი ან რამდენიმე ქვეყნის საზღვრის გადაკვეთით, ერთი ან რამდენიმე შუალედური საბაჟოს გავლით.

მოპასუხის მიერ მოსარჩელისათვის 2004-2005 წლებში გაწეული გადაზიდვები განეკუთვნება ადგილობრივი გადაზიდვების კატეგორიას, რაც, ძველი და ახალი საგადასახადო კოდექსის თანახმად, იბეგრება დამატებითი ღირებულების გადასახადით. საგადასახადო კოდექსის მე-12 მუხლის მე-14 ნაწილის მიხედვით, მოპასუხის მიერ მოსარჩელისათვის მოთხოვნილი დავალიანება წარმოადგენს ზიანს, ვინაიდან რკინიგზამ კანონმდებლობის შესაბამისად სახელმწიფო ბიუჯეტში შეიტანა კ-ისათვის განხორციელებულ მომსახურებაზე გათვალისწინებული დღგ ისე, რომ დღგ-ს სადავო თანხა მოსარჩელეს მისთვის არ გადაურიცხავს. სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის მეორე ნაწილის, 394-ე მუხლის პირველ ნაწილისა და 699-ე მუხლის შესაბამისად, გადაზიდვიდან გამომდინარე უფლებების ხანდაზმულობის ვადა განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობისას შეადგენს 3 წელს. შპს ,,კ-ისათვის” თავიდანვე უნდა ყოფილიყო ცნობილი დღგ-ს გადახდის აუცილებლობის ფაქტი.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 11 ნოემბრის გადაწყვეტილებით შპს “კ-ის” სარჩელი დაკმაყოფილდა, აღიარებულ იქნა, რომ შპს “კ-ს” შპს “ს-ის” მიმართ არ გააჩნია დავალიანება გადაზიდვაზე 118138,45 ლარის ოდენობით და სადგურის მომსახურებაზე 10807,56 ლარის ოდენობით შემდეგ გარემოებათა გამო: სასამართლომ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებანი: შპს “კ-ს” (შემკვეთს) და შპს “ს-ას” (შემსრულებელს) შორის 2004-2005 წლებში დაიდო ხელშეკრულებები რკინიგზაზე ტვირთების გადაზიდვის შესახებ, რომელთა 9.1 მუხლების თანახმად, მათი მოქმედება იწყებოდა ხელმოწერიდან და გრძელდებოდა კალენდარული წლის 31 დეკემბრამდე. ამ ხელშეკრულებების მოქმედების ვადა ამოიწურა 2004 წლის 1 იანვარს და 2005 წლის 1 იანვარს. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებულმა დავების განმხილველმა საბჭომ შპს “ს-ის” საჩივარი მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის გადაწყვეტილებაზე სს “ქართულ შაქართან” მიმართებაში განიხილა და მასზე გადაწყვეტილება მიიღო 2005 წლის 12 დეკემბერს, რომლითაც შპს “ს-ას” გადასახდელად დაერიცხა დღგ, ვინაიდან მის მიერ განხორციელებული გადაზიდვები მიჩნეული იქნა ადგილობრივ გადაზიდვებად.

სასამართლომ მიიჩნია, რომ 2004-2005 წლებში დადებული გადაზიდვის ხელშეკრულებების მოქმედების ვადა განსაზღვრული იყო 2004 და 2005 წლების 31 დეკემბრამდე და შესაბამისად, ამ დროიდან ამ ხელშეკრულებათა საფუძველზე წარმოშობილი ურთიერთობები შეწყდა. ხელშეკრულებები იდებოდა ერთი წლის ვადით და გამომდინარეობდა რკინიგზის სატარიფო პოლიტიკიდან. ხელშეკრულებების მოქმედების პერიოდში მოპასუხეს ხელშეკრულებებთან დაკავშირებით რაიმე პრეტენზია არ გამოუთქვამს და ტარიფების შეცვლა არ მოუთხოვია. თუკი მას რაიმე სახის პრეტენზია ჰქონდა ტარიფებთან დაკავშირებით, მაშინ, იგი ვალდებული იყო, ხელშეკრულების 2.1.3 მუხლის მიხედვით, თავისი პრეტენზია მოსარჩელისათვის წარედგინა ხელშეკრულებების მოქმედების პერიოდში, რაც მას არ გაუკეთებია და ამიტომ, ხელშეკრულებების მოქმედების ვადის გასვლის შემდეგ, მათში ცვლილებების შეტანა ან მათ საფუძველზე დამატებითი თანხების გადახდის მოთხოვნა დაუშვებელია. ფინანსთა სამინისტროს დავების განმხილველმა საბჭომ მოპასუხეს დღგ-ს გადახდა დააკისრა 2005 წლის 12 დეკემბერს, ანუ მაშინ, როცა მხარეებს შორის გაფორმებული ხელშეკრულებების მოქმედების ვადა ჯერ კიდევ გასული არ იყო და მოპასუხეს შეეძლო, მოეთხოვა ხელშეკრულებაში ცვლილებების შეტანა და სახელშეკრულებო ფასის გაზრდა, რაც მას არ გაუკეთებია, რის გამოც მან დაკარგა მოთხოვნის უფლება სადავო თანხაზე. 2004-2005 წლებში განხორციელებულ გადაზიდვებზე რკინიგზას დღგ-ს გადახდა დაეკისრა საერთაშორისო გადაზიდვებისათვის დაწესებული ერთიანი სატრანსპორტო დოკუმენტის არსებობის აუცილებელი პირობის დარღვევის გამო. პორტებში არსებული სადგურებიდან გადაზიდვას ახორციელებდა რკინიგზა და იგი იყო ვალდებული, შეემოწმებინა ერთიან სატრანსპორტო დოკუმენტში დაფიქსირებული ტვირთის საბოლოო დანიშნულების ადგილი და ტარიფი. აღნიშნული კი მხარეს სახელშეკრულებო ურთიერთობის ფარგლებში და ვადებში არ განუხორციელებია.

სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 668-ე მუხლით და ხელშეკრულების 5.1 მუხლის მიხედვით დაადგინა, რომ მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ტვირთის გადაზიდვისა და სხვა სატრანსპორტო მომსახურების ანაზღაურება უნდა მომხდარიყო ს-აზე მოქმედი სატარიფო პოლიტიკის შესაბამისად წინასწარი გადახდით. 2.2.4 მუხლით, მოსარჩელე ვალდებული იყო სარკინიგზო გადაზიდვის ღირებულება, აგრეთვე სხვა დამატებითი სამუშაოებისა და მომსახურების საფასური გადაეხადა გადაზიდვის დაწყებამდე. 2.1.3 მუხლის შესაბამისად, სატარიფო განაკვეთების ცვლილებების, საერთაშორისო გადაზიდვების განაკვეთებისა და დამატებითი ანაკრეფების გაზრდის შემთხვევაში შპს “ს-ა” ვალდებული იყო, აღნიშნულის შესახებ მოსარჩელისათვის ეცნობებინა არა უგვიანეს 10 დღისა, ხოლო ხელშეკრულებაში ცვლილებები და დამატებები შეიტანებოდა მხარეთა ორმხრივი წერილობითი შეთანხმების საფუძველზე.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ დაადგინა, რომ ხელშეკრულებებით მხარეებმა განსაზღვრეს მათი უფლება-მოვალეობები. ამასთან, ეს ხელშეკრულებები, თავისი ბუნებით, წარმოადგენენ ტვირთის გადაზიდვის ორგანიზების შესახებ ხელშეკრულებებს (სარკინიგზო კოდექსის მე-13 მუხლი), ხოლო უშუალოდ ყოველი ცალკეული გადაზიდვა შპს “ს-ას” უნდა განეხორციელებინა მოსარჩელესთან ზედნადების ფორმით დადებული ხელშეკრულების მიხედვით. ამდენად, გადაზიდვის (მომსახურების) ფასი (ხელშეკრულების არსებითი პირობა) უნდა შეთანხმებულიყო ყოველი ცალკეული გადაზიდვის შესახებ ხელშკრულების დადებისას.

სასამართლომ არ გაიზიარა შპს “ს-ის” მოსაზრება, რომ მას ნებისმიერ დროს შეუძლია მოითხოვოს დღგ-ს გადახდა. მართალია, თავად მოპასუხემ სადავო თანხა ბიუჯეტში დღგ-ს სახით გადაიხადა, მაგრამ, როგორც ზემოთ აღინიშნა, იგი გათვალისწინებული უნდა ყოფილიყო გადაზიდვის ფასში. სასამართლომ მიიჩნია, რომ ამჟამად მოსარჩელისაგან ამ თანხის დღგ-ს გადასახადის სახით მოთხოვნა დაუშვებელია. საქართველოს სარკინიგზო კოდექსის 44-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად კი სასამართლომ ჩათვალა, რომ მოსარჩელეს კანონმდებლობა არ დაურღვევია და გადაზიდვის ფასში დღგ-ს გაუთვალისწინებლობა მისი მიზეზით არ მომხდარა.

საქმის მასალებითა და მხარეთა განმარტებებით სასამართლომ უდავოდ დაადგინა, რომ წინა წლებში (2006 წლის ჩათვლით) დადებული გადაზიდვის ხელშეკრულებების მოქმედების პერიოდში სადავო თანხის გადახდა რკინიგზას მოსარჩელისათვის არ მოუთხოვია, ხოლო ის, რის გადახდაზეც მხარეები შეთანხმებულები იყვნენ ხელშეკრულებებით მოსარჩელეს გადახდილი აქვს. რკინიგზამ სადავო თანხის გადახდა მოითხოვა მხოლოდ 2007 წლის 21 თებერვალს და თანაც 2006 წლის 1 ივნისამდე განხორციელებულ გადაზიდვებზე ანუ მას შემდეგ, რაც ამ ხელშეკრულებათა მიხედვით მხარეთა მიერ განსაზღვრული და შეთანხმებული შესრულება მოპასუხეს უკვე მიღებული ჰქონდა და ხელშეკრულებათა მოქმედების ვადა გასული იყო, ხოლო მათ საფუძველზე წარმოშობილი მხარეთა ურთიერთ უფლება-მოვალეობები კი შეწყდა.

ამდენად, სასამართლომ აღნიშნა, რომ მხარეთა შორის 2006 წლის ჩათვლით გაფორმებული ხელშეკრულებების მოქმედების ვადა და მათგან გამომდინარე მხარეთა უფლება-მოვალეობები 2007 წლის თებერვლისათვის შეწყდა და შპს “კ-ს” სადავო თანხის დამატებით გადახდის ვალდებულება არ გააჩნია.

სასამართლომ მიიჩნია, რომ ხელშეკრულებების მიხედვით მოსარჩელის განაცხადის საფუძველზე მოპასუხეს უნდა უზრუნველეყო ვაგონების გამოყოფა და მოსარჩელის მიერ წარდგენილი ტვირთის საექსპორტო-საიმპორტო, ადგილობრივი და ტრანზიტული გადაზდვები, ხოლო 2.1 მუხლის თანახმად, მოპასუხე ვალდებული იყო, გადაზიდვა განეხორციელებინა მოსარჩელესთან სარკინიგზო ზედნადების ფორმით დადებული ყოველი ცალკეული ხელშეკრულების მიხედვით.

სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა წარმოიშვა ტვირთის გადაზიდვის ორგანიზების შესახებ ზემოხსენებული ხელშეკრულებების საფუძველზე, რომლითაც განისაზღვრა, რომ ტვირთის გადაზიდვის ღირებულება შპს “კ-ს” უნდა აენაზღაურებინა წინასწარი გადახდით გადაზიდვის დაწყებამდე. ასევე, მხარეთა უფლება-მოვალეობები განისაზღვრებოდა ყოველ ცალკეულ გადაზიდვაზე დადებული ხელშეკრულებებით. სასამართლომ ჩათვალა, რომ ხსენებული ხელშეკრულებების დადების გარეშე, რკინიგზა ტვირთებს არ გადაზიდავდა და მოსარჩელეს მომსახურებას არ გაუწევდა.

სასამართლოს მითითებით, ტვირთის გადაზიდვისას შპს “ს-ა”, როგორც მომსახურების გამწევი სთავაზობს კონტრაჰენტს მომსახურების ფასს, ამდენად, თუკი მოპასუხე მის მიერ განსახორციელებელ გადაზიდვებს ისეთ გადაზიდვებად მიიჩნევდა, რომელსაც უნდა დარიცხვოდა დღგ, მაშინ, სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, იგი ვალდებული იყო, მოსარჩელესთან შეთანხმებით ყოველი კონკრეტული გადაზიდვის შესრულებამდე განესაზღვრა ხელშეკრულების შინაარსი და გადაზიდვის ფასი დღგ-ს ჩათვლით, რომლის წინასწარ გადახდის ვალდებულება მოსარჩელეს წარმოეშობოდა გადაზიდვის დაწყებამდე. ისე კი, ხელშეკრულების თანახმად, რკინიგზას გადაზიდვის ვალდებულება არ წარმოეშობოდა.

საგადასახადო კოდექსის მე-12 მუხლის მე-14 პუნქტის მიხედვით, სასამართლომ ჩათვალა, რომ სახელმწიფო ბიუჯეტში დღგ-ს გადახდის ვალდებულება ეკისრება მომსახურების გამწევს _ მოპასუხეს. სასამართლოს მოსაზრებით, სადავო არ არის, რომ შპს “ს-ას” მოსარჩელესთან მიმართებაში განხორციელებული გადაზიდვები მიაჩნდა საერთაშორისო გადაზიდვებად და მომსახურების (გადაზიდვის) ფასში დღგ-ს ღირებულება არ უანგარიშებია. მან მხოლოდ მას შემდეგ მოსთხოვა მოსარჩელეს სადავო თანხის გადახდა, რაც მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციამ და ფინანსთა სამინისტროს დავების განმხილველმა საბჭომ მიიჩნიეს, რომ მოპასუხის მიერ განხორციელებული გარკვეული სახის გადაზიდვები წარმოადგენდნენ ადგილობრივ გადაზიდვებს, რის გამოც რკინიგზას დააკისრეს დღგ-ს გადახდა.

სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის თანახმად, სასამართლომ ჩათვალა, რომ გადაზიდვის შესახებ ხელშეკრულების დასადებად არსებით პირობებზე შეთანხმება უპირველესად მომსახურების ფასზე შეთანხმებას გულისხმობს. მართალია, ხელშეკრულების მიხედვით, ტვირთის გადაზიდვის ანაზღაურება უნდა მომხდარიყო ს-აზე მოქმედი სატარიფო პოლიტიკის შესაბამისად წინასწარი გადახდით, მაგრამ განსახილველ შემთხვევაში ხელშეკრულებით შეთანხმებულ მომსახურების ფასში, შპს “ს-ას” უნდა აესახა დამატებული ღირებულების გადასახადი (გადაზიდვის მომსახურებაზე დანამატი) და აღნიშნულით გაზრდილი ფასის შპს “კ-ის” (მომსახურების შემძენის) მიერ გადახდის, ანუ მომსახურების შეძენის შემდეგ გადაეზიდა ტვირთი.

სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლით, 181-ე მუხლის “ბ” ქვეპუნქტით და მიუთითა, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელის მოთხოვნაა სადავო დავალიანების არარსებობის აღიარება. ანუ აღიარება იმისა, რომ, გასული წლების ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე, მოსარჩელეს არ გააჩნია და არ არსებობს სადავო თანხის (დავალაინების) გადახდის ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა. აღნიშნული ასევე ნიშნავს იმის აღიარებას, რომ შპს “ს-ას” არ აქვს უფლება, მოითხოვოს სადავო თანხის გადახდა.

ამგვარი აღიარებისადმი მოსარჩელეს გააჩნია იურიდიული ინტერესი, ვინაიდან მოპასუხე მას ედავება უფლებისა და სამართლებრივი ურთიერთობის შესახებ. კერძოდ, სადავო თანხის გადახდის მოთხოვნით მოპასუხე მიიჩნევს, რომ 2006 წლის 1 ივნისამდე განხორციელებულ გადაზიდვებზე მხარეთა შორის სამართლებრივი ურთიერთობა ისევ არსებობს. ეს დავა ქმნის მომავალში მოსარჩელის უფლების დარღვევის რეალურ საშიშროებას, ვინაიდან, თუკი აღიარებული არ იქნება სადავო დავალიანების არარსებობა, დაირღვევა მოსარჩელის უფლება და მას მოუწევს იმ თანხის გადახდა, რომლის გადახდაც მას არ ევალება. აღიარებითი სარჩელის გადაწყვეტა მოსარჩელისათვის დადებითი იურიდიული შედეგის მომტანია, ვინაიდან აღნიშნულით განისაზღვრება ის უფლება და ურთიერთობა, რაც დაირღვა მხარეთა შორის წარმოქნილი დავის გამო. ამდენად, მოსარჩელის ინტერესია, გათავისუფლდეს სადავო გადასახადის გადახდისაგან.

სასამართლომ არ გაიზიარა მხარეთა მოსაზრება სამოქალაქო კოდექსის 699-ე მუხლთან მიმართებაში და მიუთითა, რომ ხსენებული ნორმა, მართალია, განსაზღვრავს გადაზიდვებიდან გამომდინარე უფლებების დაცვის ხანდაზმულობის ვადას, მაგრამ, სამოქალაქო კოდექსის 144-ე მუხლის შესაბამისად, აღნიშნული უკავშირდება სასამართლოში სარჩელის წარდგენას ან უფლების არასასარჩელო წესით დაცვას, რომლის გასვლის შემდეგ ვალდებული პირი უფლებამოსილია, უარი თქვას მოქმედების შესრულებაზე. ხანდაზმულობა არის ვადა, რომლის განმავლობაშიც, პირს, რომლის უფლებაც დაირღვა ან სადავო გახდა, შეუძლია მოითხოვოს თავისი უფლების იძულებითი განხორციელება ან დაცვა. სასამართლოს განმარტებით, განსახილველი დავაში მოსარჩელეა შპს “კ-ი” და არა შპს “ს-ა”.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება შპს “ს-ამ” გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლო სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 25 თებერვლის განჩინებით შპს “ს-ის” სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად. სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება შპს “ს-ამ” გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით: სასამართლომ არ შეაფასა ს-ის სატარიფო პოლიტიკის პირველი მუხლის მეორე პუნქტი, რომლის თანახმად სატარიფო პოლიტიკის განაკვეთები და დამატებითი ანაკრეფები დღგს-ს არ მოიცავენ. კანონის ცოდნის პრეზუმფციიდან გამომდინარე, შპს “კ-ს” უნდა სცოდენოდა, რომ კასატორის მიერ გაწეული მომსახურება _ ტვირთის შიდა გადაზიდვა წარმოადგენდა დღგ-ით დასაბეგრ მომსახურებას და კასატორისათვის მისი გადახდის ვალდებულება დადგენილი საგადასახადო კანონმდებლობით. მოწინააღმდეგე მხარეს ასევე უნდა გაეთვალისწინებინა, რომ შპს “ს-ის” სატარიფო პოლიტიკით დადგენილ გადაზიდვის ღირებულებაში დღგ-ს თანხმები გათვალისწინებული არ იყო და მოსარჩელეს იგი მოპასუხისათვის დამატებით უნდა გადაეხადა.

საგადასახადო კოდექსის მე-12 მუხლის მე-14 ნაწილის შესაბამისად, კასატორმა შპს “კ-ისათვის” გაწეულ მომსახურებაზე განსაზღვრული დღგ სახელმწიფო ბიუჯეტში ისე შეიტანა, რომ ამ უკანასკნელს აღნიშნული თანხა მისთვის არ გადაუხდია. 2007 წლის 21 თებერვლის წერილში მხარე მოითხოვდა სწორედ ზემოხსენებული თანხის ანაზღაურებას, რაც სასამართლომ უკანონოდ არ გაიზიარა.

სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა საგადასახადო კოდექსის 57-ე მუხლის პირველი ნაწილი, 59-ე მუხლის პირველი და მეხუთე ნაწილები, რადგან მოცემულ შემთხვევაში დავის საგანს წარმოადგენდა შპს “ს-ის” მიერ განხორციელებულ მომსახურებაზე დღგ-ს თანხის გადახდა. მოსარჩელის მოქმედება წარმოადგენს საგადასახადო ვალდებულების შესრულებაზე უარის თქმას, რაც დაუშვებელია. ამასთან, მხარემ დაარღვია სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის მეორე ნაწილით დადგენილი ვალდებულების ჯეროვნად და დროულად შესრულების შესახებ მოთხოვნა, რის გამოც, ამავე კოდექსის 411-ე მუხლიდან გამომდინარე, კასატორს წარმოეშვა 128946,01 ლარის ოდენობის ზიანი. სააპელაციო პალატამ მხოლოდ ზოგადად მიუთითა დღგ-ზე, როგორც არაპირდაპირ გადასახაზე.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 29 აპრილის განჩინებით შპს “ს-ის” საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა შპს “ს-ის” საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხს უკავშირებს გარკვეულ შეზღუდვებს და ადგენს იმ დავათა კატეგორიებს, რომლებზეც შეტანილი საკასაციო საჩივარი საკასაციო სასამართლოს მიერ დასაშვებად უნდა იქნეს ცნობილი. აღნიშნული დანაწესები მოცემულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლში.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები მითითებული ნორმით გათვალისწინებული არც ერთი საფუძვლით.

მოცემული დავის საგანია დავალიანების არარსებობის აღიარების მართლზომიერება. აღნიშნულ საკითხზე არსებობს სასამართლოს პრაქტიკა, რომელიც ასახულია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებაში.

კასატორი ვერ ასაბუთებს და საქმის მასალებითაც არ დასტურდება სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვა ისეთი საპროცესო დარღვევით, რაც არსებითად იმოქმედებს საქმის შედეგზე, შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ამ საფუძვლითაც დაუშვებელია.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ შპს “ს-ას” უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2010 წლის 1 აპრილს გადახდილი 6447,30 ლარის 70% _ 4513,11 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

შპს “ს-ის” საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

კასატორს შპს “ს-ას” დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟი _ 4513,11 ლარი.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.