ას-356-332-2010 7 ივნისი, 2010წ.

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლ. ლაზარაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ნ. კვანტალიანი, ვ. როინიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) _ შპს დაზღვევის საერთაშორისო კომპანია “ი.”

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) _ თ. ს-შვილი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 14 იანვრის გადაწყვეტილება

დავის საგანი _ ბრძანების ბათილად ცნობა, ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2009 წლის 5 თებერვალს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა თ. ს-შვილმა მოპასუხე შპს ,,ი.” მიმართ მისი გათავისუფლების შესახებ 2008 წლის 12 ივლისის ¹104 ბრძანების ბათილად ცნობის, სამსახურში აღდგენის, იძულებითი განაცდურისა და ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით.

მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ 2007 წლის 3 ნოემბრიდან შრომით ურთიერთობაში იმყოფებოდა შპს “ი.” სამთვიანი გამოსაცდელი ვადით. აღნიშნული ვადის გასვლის შემდეგ დაიდო ხელშეკრულება იმავე მხარეებს შორის, რომლის მიხედვითაც 2008 წლის 1 თებერვლიდან 2009 წლის 1 მაისამდე ს-შვილს უნდა ემუშავა ქსელის ადმინისტრატორის თანამდებობაზე 550 ლარის სახელფასო განაკვეთით. ქსელის თანამდებობაზე მუშაობის დროს, თ. ს-შვილის განცხადებით, წარმატებული შრომისათვის რამდენჯერმე გადასცეს პრემია.

2008 წლის ივლისის თვეში თ. ს-შვილი გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან. გათავისუფლების ბრძანების ასლი მას გადაეცა 5 იანვარს, რომელშიც გათავისუფლების საფუძვლად მითითებულია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მოვალეობის არაჯეროვანი შესრულება.

თ. ს-შვილი არ დაეთანხმა ბრაძანებაში აღნიშნულ საფუძველს და მოითხოვა შპს “ი.” მიყენებული ზიანის 5 654 ლარის გადახდევინების დაკისრება, საიდანაც იძულებითი განაცდური შეადგენდა 5 500 ლარს, ხოლო უკანონო გათავისუფლების გამო სს “ბ.” მიმართ წარმოშობილი სასესხო ვალდებულების შესაბამისად გადახდილი თანხა _ 154 ლარს (ტომი I, ს.ფ. 2-12).

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმატა, რომ მოსარჩელე დაკისრებულ საუშაოს არაჯეროვნად ასრულებდა. მისი საქმიანობის დროს მუდმივად გაუმართავი იყო კომპანიის კომპიუტერული ქსელი და თანამშრომელთა სამუშაო კომპიუტერები. ამასთან, თ. ს-შვილი არაერთხელ იქნა შემჩნეული სამუშაო დროს კომპიუტერულ თამაშებში, ფილმების ყურებასა და სხვა ქმედებებში, რის გამოც დასაქმებულს არაერთხელ მიეცა სიტყვიერი გაფრთხილება და საყვედური. რაც შეეხება პრემიას, მოსარჩელეს იგი გადაეცა დამატებითი სამუშაოს შესრულებისთვის და არა წარმატებული მუშაობისთვის. შპს “ი.” თ. ს-შვილი დაკავებული თანამდებობიდან გაათავისუფლა შრომითი ხელშეკრულების მე-6 მუხლის 6.1. პუნქტის მოთხოვნათა დაცვით, რომლის მიხედვით, ხელშეკრულების შეწყვეტა დაიშვება ერთ-ერთი მხარის ინიციატივით, თუ მეორე მხარე არღვევს წინამდებარე შრომითი ხელშეკრულებითა და შინაგანაწესით მასზე დაკისრებულ ვალდებულებებს. ამასთან, უსაფუძვლოა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა და სარჩელი ამ ნაწილშიც არ უნდა დაკმაყოფილდეს (ტომი I, ს.ფ. 36-44).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილებით თ. ს-შვილის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ შრომითი ურთიერთობა შეწყდა მოპასუხის მიერ მასზე დაკისრებული მოვალეობის არაჯეროვანი შესრულების გამო, საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის “დ” ქვეპუნქტისა და 38-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად, რომლის თანახმადაც, ამ მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების მოთხოვნები არ ვრცელდება ერთ-ერთი მხარის მიერ შრომითი ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობის შემთხვევებზე (ტომი I, ს.ფ. 83-89).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასახელებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა თ. ს-შვილმა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება (ტომი I, ს.ფ. 96-106).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 14 იანვრის გადაწყვეტილებით თ. ს-შვილის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილების გასაჩივრებულ ნაწილში შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, თ. ს-შვილის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი შპს დაზღვევის საერთაშორისო კომპანია “ი.” 2008 წლის 1 ივლისის ¹104 ბრძანება, მოპასუხეს თ. ს-შვილის სასარგებლოდ დაეკისრა 5 500 ლარის ანაზღაურება.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის მსჯელობა აპელანტის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობის არაჯეროვანი შესრულების ფაქტზე. სადავო ბრძანების შესაბამისად, შრომითი ურთიერთობა შეწყვეტილია დამსაქმებლის მიერ შრომითი საქმიანობის არაჯეროვანი შესრულების გამო. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ამ შემთხვევაში მტკიცების ტვირთი ეკისრებოდა მოპასუხეს, რაც მას კანონით დადგენილი წესით, სსსკ 102.3 მუხლის შესაბამისად არ განუხორციელებია. მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს, რომ მოსარჩელე არაჯეროვნად ასრულებდა დაკისრებულ მოვალეობას. გათავისუფლების ბრძანების საფუძვლად მითითებული ფაქტის დასამტკიცებლად მოპასუხე შემოიფარგლა მარტოოდენ ახსნა-განმარტებით და სასამართლოსთვის არ წარმოუდგენია სხვა რაიმე მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა მოსარჩელის მიერ შრომითი ხელშეკრულების დარღვევას. ფაქტი იმის შესახებ, რომ მოსარჩელემ დაარღვია სამსახურეობრივი მოვალეობები ანუ არაჯეროვნად შეასრულა ისინი, არ დასტურდებოდა.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ შრომის კოდექსის 37-ე მუხლით განსაზღვრულია შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლები, რომელთა შორის ერთ-ერთია მხარის მიერ შრომითი ხელშეკრულების პირობების დარღვევა (ამავე მუხლის “გ” ქვეპუნქტი). თუკი მუშაკის გათავისუფლება ხდება აღნიშნული მოტივით, იგი უნდა იყოს დადასტურებული კანონით დადგენილი წესით, რაც საქმის მასალებით არ დგინდებოდა.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე საფუძვლიანად მიიჩნია მოსარჩელის მოთხოვნა იძულებითი განაცდური ხელფასის ანაზღაურების თაობაზე შემდეგი დასაბუთებით:

შრომის კოდექსის 1.2 მუხლის თანახმად, შრომითი ურთიერთობებში შესაძლებელია გამოყენებულ იქნეს სამოქალაქო კოდექსის დებულებები. სამოქალაქო კოდექსის 408.1 და 409-ე მუხლების თანახმად, იმ პირმა რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. რამდენადაც მოცემულ შემთხვევაში გათავისუფლების შესახებ ბრძანება არაკანონიერად იქნა ცნობილი, მოპასუხე ვალდებული იყო, მოსარჩელისათვის აენაზღაურებინა მატერიალური ზიანის სახით მიუღებელი თანხა 5 500 ლარის ოდენობით (ტომი II, ს.ფ. 40-49).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს დაზღვევის საერთაშორისო კომპანია “ი.”, რომელმაც მოითხოვა აღნიშნული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

კასატორი აღნიშნავს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილად იქნა მიჩნეული დასაქმებულის მიერ ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულების ფაქტის დაუსაბუთებლობა შპს “ი.” მხრიდან. კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას სსსკ 102.3 ნაწილის მოთხოვნის შეუსრულებლობასთან დაკავშირებით. ამ ნორმის შესაბამისად, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებით. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ შეიცავს მითითებას, თუ რომელი კანონით არის დადგენილი მტკიცებულების სახეობა კონკრეტული გარემოების დადასტურების დამაჯერებლობისათვის. ამასთან, სსსკ 102.2 ნაწილის თანახმად, საქმის გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება ახსნა-განმარტებითაც.

კასატორის განმარტებით, შრომის კოდექსის 37-ე მუხლით დაგენილია შრომითი ურთიერთობების შეწყვეტის საფუძვლები, მათ შორის, როგორც ერთ-ერთი მხარის მიერ შრომითი ხელშეკრულების პირობების დარღვევის, ასევე, შრომითი ხელშეკრულების მოშლის გამო. ამდენად, დასაქმებულის მხრიდან სამსახურებრივი მოვალეობების არჯეროვანი შესრულების ფაქტი წარმოადგენს ერთ-ერთ წინაპირობას, რომლის გამოც შეიძლება შეწყდეს შრომითი ურთიერთობა, 38-ე მუხლის დებულებებიდან გამომდინარე, შრომითი ხელშეკრულების მოშლა შესაძლებელია ერთ-ერთი მხარის ინიციატივით, ხოლო დამსაქმებლის ინიციატივით შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობის გამო დაკავშირებულია კომპენსაციის გაცემის საკითხთან.

კასატორი მიუთითებს რომ თ. ს-შვილს აღნიშნული საფუძვლით სარჩელი არ წარუდგენია, ხოლო სამოქალაქო კოდექსის მე-3 მუხლის 1-ლი ნაწილის მიხედვით, დადგენილი დისპოზიციურობის პრინციპის შესაბამისად, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, თვითონ განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის შეტანის შესახებ.

კასატორი ასევე აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ განაცდური ხელფასის სახით ზიანის თანხის დაკისრება განხორციელდა ყოველგვარი სამართლებრივი საფუძვლის მითითების გარეშე. მოცემულ შემთხვევაში სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილი არ წარმოადგენს ასეთ საფუძველს. ხსენებული ნორმის შესაბამისად დადგენილია პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის მოვალეობა, მაგრამ თავად ზიანის მიყენების ფაქტი და შემდგომში 409-ე მუხლზე მითითებით მისი ოდენობის დადგენა არამართლზომიერია. ამასთან, შრომის კოდექსი ხელშეკრულების შეწყვეტის კანონიერების საკითხთან არ აკავშირებს განაცდური ხელფასის ანაზღაურების საკითხს (ტომი II, ს.ფ. 54-61).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს დაზღვევის საერთაშორისო კომპანია “ი.” საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების ამომწურავ პირობებს, როგორიცაა: ა. საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ. გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რამაც არსებითად იმოქმედა საქმის შედეგზე და განაპირობა არასწორი განჩინების გამოტანა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, შპს დაზღვევის საერთაშორისო კომპანია “ი.” საკასაციო საჩივარი არ ექვემდებარება განსახილველად დაშვებას.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე შპს დაზღვევის საერთაშორისო კომპანია “ირაოს” უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% _ 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს დაზღვევის საერთაშორისო კომპანია “ი.” საკასაციო საჩივარი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 14 იანვრის გადაწყვეტილებაზე მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. შპს დაზღვევის საერთაშორისო კომპანია “ი.” დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% _ 210 ლარი;

3. საკასაციო განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.