ას-363-336-2010 28 ივნისი, 2010 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნ. კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ლ. ლაზარაშვილი, ვ. როინიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ ნ. ქ-აია (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ ზ. და თ. ც-შვილები (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 27 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება

დავის საგანი _ უძრავი ნივთით სარგებლობის ხელშეშლის აღკვეთა, თანასაკუთრების გაუქმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ნ. ქ-აიამ სარჩელი აღძრა სასამართლოში თ. და ე. ც-შვილების მიმართ უძრავ ნივთზე თანასაკუთრების გაუქმებისა და უკანონო ხელშეშლის აღკვეთის მოთხოვნით შემდეგი საფუძვლებით: ქ.თბილისში, ... შესახვევში მდებარე ( ... ), ბინა ¹14 საზიარო უფლებით ეკუთვნით მხარეებს შემდეგი წილობრივი მონაცემებით: მოსარჩელეს _ 3/6, ე. ც-შვილს _ 1/6 და 2/6-ს მემკვიდრეობის უფლებით ფლობს თ. ც-შვილი. ბინის საერთო ფართია 208.34 კვ.მ, საიდანაც საცხოვრებელ ფართი შეადგენს 124.23 კვ. მეტრს, დანარჩენი _ დამხმარე და სამეურნეო ფართს. სადავო საცხოვრებელი სახლი განლაგებულია 523 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე. საცხოვრებელი სახლი არის ორსართულიანი, რომლის მეორე სართულს იზოლირებული შესასვლელით, ფლობს ნ.ქ-აია. მოსარჩელემ მოითხოვა საზიარო უფლების გაუქმება და სადავო სახლის გაყოფა, რაც შეიძლება განხორციელდეს მხოლოდ საინჟინრო ექსპერტიზის დასკვნის საფუძველზე. მოპასუხეთა ქმედებით ნ.ქ-აიას ადგება ზიანი. მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებით მოსარჩელე წლების განმავლობაში სარგებლობდა სარდაფით. 1987 წლის 24 სექტემბრის სასამართლოს გადაწყვეტილებით მიწა გაიყო ორ ნაწილად. მოსარჩელე სარგებლობს მისი საკუთრების სახლის საეზოვე ნაკვეთიდან სახლის 3/6 ნაწილის შესაბამისად 191.6 კვ. მეტრით, დანარჩენი ნაკვეთით სარგებლობენ მოპასუხეები. ნ. ქ-აიას სარდაფის შესასვლელი კარი მდებარეობს მოპასუხეთა მფლობელობაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე და მას სარდაფით სარგებლობის საშუალებას არ აძლევენ. 2008 წლის 22 იანვარს ნ. ქ-აიას წარმომადგენელმა შუამდგომლობით მომართა სასამართლოს და ე. ც-შვილის ნაცვლად საქმეში ზ. ც-შვილის ჩართვა მოითხოვა.

ზ. ც-შვილმა სარჩელი არ ცნო შემდეგი დასაბუთებით: მხარეთა შორის საზიარო უფლება გაიყო 1987 წლის სასამართლოს გადაწყვეტილებით. სადაც აღნიშნულია, რომ მხარეებს შორის საზიარო უფლება აღარ არსებობს, გაყოფილია ეზო, გავლებულია ღობე, მხარეებს თავიანთი ეზოები აქვთ ცალ-ცალკე შესასვლელითა და კიბით, პირველ სართულს საკუთრების უფლებით ფლობს მოპასუხე მხარე, ხოლო მეორე სართულს საკუთრების უფლებით ფლობს მოსარჩელე. მართალია, სასამართლოს გადაწყვეტილების ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროში დარეგისტრირება არ მომხდარა, მაგრამ მხარეებს სრული უფლება აქვთ, ერთობლივი განცხადებით მიმართონ საჯარო რეესტრს და მოითხოვონ ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილების რეგისტრაცია. საჯარო რეესტრის მონაცემებით, მიწის ნაკვეთი წარმოადგენს თანასაკუთრებას, რადგან 1987 წლის სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოხდა ეზოს გაყოფა, მიწის საკუთრებაში გადაცემა არ მომხდარა, იმ საფუძვლით, რომ მიწის საკუთრებაში გაცემა დაიწყო 1998 წლიდან. 1970 წლის 21 ივლისს მხარეებს შორის ნოტარიულად დამოწმდა სახლის საკუთრებისა და სარგებლობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, ნ. ქ-აიას სარგებლობის უფლებით გადაეცა სადავო სარდაფი. მოსარჩელე მოითხოვს, აღკვეთილ იქნეს მის საკუთრებასა და სარგებლობაში არსებული სამეურნეო ფართით სარგებლობის ხელშეშლა. სადავო სარდაფით სარგებლობის უფლება მოსარჩელეს 1987 წლის სასამართლოს გადაწყვეტილებით წაერთვა. აღნიშნულ გადაწყვეტილებაში არაფერია ნათქვამი სარდაფის თაობაზე, თუმცა როდესაც მოხდა ეზოს გაყოფა, სარდაფი მოექცა ზ. ც-შვილის ეზოში. მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო ამის შესახებ, მაგრამ მას ეს ფაქტი სადავოდ არ გაუხდია. ამდენად მოსარჩელის მოთხოვნა არის ხანდაზმული.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 9 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ნ. ქ-აიას სარჩელი სარდაფით სარგებლობის ხელშეშლის აღკვეთის თაობაზე დაკმაყოფილდა, ნ. ქ-აიას სადავო სარდაფთან მისასვლელად მიეცა აუცილებელი გზა, მოპასუხეებისათვის ყოველთვიურად კომპენსაციის სახით 40 ლარის გადახდის სანაცვლოდ, ხოლო საზიარო უფლების გაუქმებასა და ადვოკატის ხარჯების ანაზღაურების მოთხოვნაზე ნ.ქ-აიას ეთქვა უარი შემდეგ გარემოებათა გამო: სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 1970 წლის 21 ივლისს ნ. ც-შვილს, ი. ც-შვილსა და ო. ო-შვილს შორის გაფორმდა სახლის საკუთრებისა და სარგებლობის შესახებ ხელშეკრულება, რომლითაც დგინდება, რომ სახლში, მდებარე ქ. თბილისში,... ¹14-ში ნ. ც-შვილს ეკუთვნის და სარგებლობს 38,6 კვ.მ ფართის ორი ოთახით სახლის პირველ სართულზე, წინ მდებარე 23 კვ.მ შემინული აივნითა და 12 კვ.მ სარდაფით. სახლთმფლობელობის აღნიშნული ნაწილი შეადგენს იდეალურ წილში 2/6-ს. ი. ც-შვილს ეკუთვნის და სარგებლობს 64 კვ.მ საცხოვრებელი ფართის სამი ოთახით სახლის მეორე სართულზე, წინ მდებარე 23 კვ.მ შემინული აივნით, იქვე მდებარე 8 კვ.მ სამზარეულოთი, 7 კვ.მ სააბაზანოთი, ერთი 40 კვ.მ სარდაფით პირველი სართულის ქვეშ, მეორე სართულზე ასასვლელი კიბის ზედა მოედანზე 3 კვ.მ საკუჭნაოთი და ტუალეტით, რაც შეადგენს მთელი სახლის 3/6-ს (აღნიშნული წილის მესაკუთრე ამჟამად არის მოსარჩელე ნ. ქ-აია). ო. ო-შვილს ეკუთვნის და სარგებლობს სახლის პირველ სართულზე 25 კვ.მ ერთი ოთახით, დამხმარე სათავსებით: 6 კვ.მ სამზარეულოთი, 8,7 კვ.მ შესასვლელი ოთახითა და 12 კვ.მ სარდაფით, რაც შეადგენს მთელი სახლის 1/6-ს. საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, მესაკუთრეების უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტად სწორედ ზემოხსენებული 1970 წლის ხელშეკრულებაა მითითებული და მესაკუთრეთა წილებიც შესაბამისადაა ასახული _ 3/6-2/6-1/6. სასამართლოს მითითებით, მიუხედავად ხელშეკრულების სათაურისა _ “საკუთრებისა და სარგებლობის შესახებ ხელშეკრულება”, მხარეებს საკუთრების უფლება აქვთ მოპოვებული იმ ფართზე, რაც ხელშეკრულებით შესაბამის წილში შედის. თბილისის 26 კომისრის რაიონის სახალხო სასამართლოს 1987 წლის 27 სექტემბრის გადაწყვეტილების თანახმად, ქ.თბილისში, ...... ¹14-ში პირადი საკუთრების სახლის საეზოვე ნაწილიდან სახლის 3/6 წილის შესაბამისად, ი. ც-შვილს გამოეყო 191,6 კვ.მ მიწა. 1987 წელს მიწა კერძო საკუთრების ობიექტს არ წარმოადგენდა და იგი ფიზიკურ პირებს სარგებლობის უფლებით ჰქონდათ გადაცემული, შესაბამისად, ხსენებული გადაწყვეტილებითაც მიწის ნაკვეთი გაიმიჯნა და იგი მხარეებს სარგებლობის უფლებით გადაეცათ. საჯარო რეესტრის ამონაწერზე დაყრდნობით, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო ქონების 3/6 ნაწილი აღრიცხულია ნ. ქ-აიას სახელზე, ხოლო 1/6 _ ზ. ც-შვილის სახელზე. მიწის ნაკვეთი წარმოადგენს საერთო საკუთრებას და გამიჯნული არ არის. 2008 წლის 18 სექტემბერს ერთი მხრივ, ზ. ც-შვილსა და თ. ც-შვილს და, მეორე მხრივ, ნ. ქ-აიას შორის გაფორმდა გამიჯვნის ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც, ქ.თბილისში, ... ს ¹14-ში ( ... ¹14) მდებარე მიწის ნაკვეთი საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურში დარეგისტრირდა შემდეგნაირად: ნ. ქ-აიას გადაეცა 191 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, ხოლო ზ. ც-შვილსა და თ. ც-შვილს ერთობლიობაში _ 190 კვ.მ ფართი, ის მიწის ნაკვეთი, რომელზეც შენობა-ნაგებობაა განლაგებული დარჩა მხარეთა საერთო საკუთრებაში. ამდენად, მიწაზე საზიარო უფლება გადაწყვეტილების მიღების დროისათვის გაუქმებულია. სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ, მიუხედავად საჯარო რეესტრში საკუთრების წილების განსაზღვრისა, მხარეებს საზიარო სახლი ფაქტობრივად უკვე გაყოფილი აქვთ, სარგებლობენ ცალკე შესასვლელით და ერთმანეთის საცხოვრებელ ფართთან, გარდა სადავო სარდაფისა, პრეტენზია არ გააჩნიათ. მხარეები სადავოდ არ ხდიან არც იმას, რომ მათ რეალურად დაკავებული აქვთ მათი წილის შესაბამისი ფართი, თუმცა აღნიშნული ფართები კონკრეტულად არაა ასახული საჯარო რეესტრის მონაცემებში და იქ კვლავ წილადი სახითაა აღრიცხული.

სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის 160-ე მუხლზე მითითებით არ გაიზიარა მოპასუხეების მოსაზრება სარდაფთან მისასვლელი გზის შესახებ სარჩელის ხანდაზმულობის თაობაზე და განმარტა, რომ აღნიშნული მუხლი ეხება კეთილსინდისიერი მფლობელის უფლებას, 3 წლის განმავლობაში გამოითხოვოს ნივთი სხვისი მფლობელობიდან, მაგრამ მოცემულ შემთხვევაში სადავო სარდაფზე მოსარჩელეს საკუთრების უფლება გააჩნია, რაც დასტურდება საჯარო რეესტრის ამონაწერითა და 1970 წლის 21 ივლისის სახლის საკუთრებისა და სარგებლობის შესახებ ხელშეკრულებით სადავო ფართის სამ მესაკუთრეს შორის განაწილების თაობაზე. სადავო სარდაფზე ნ. ქ-აიას აქვს არა მფლობელობის უფლება საკუთრების უფლების გარეშე, არამედ გააჩნია საკუთრების უფლება და მფლობელობის უფლებაც სწორედ მისგანაა ნაწარმოები. ამასთან, მოსარჩელეს სარდაფის საკუთრების უფლებაზე უარი არასდროს განუცხადებია კანონით დადგენილი წესით. სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის თანახმად კი ის გარემოება, რომ ეზო გაიმიჯნა 1987 წელს და ამ დროიდან ვეღარ სარგებლობდა იგი ამ სარდაფით, არ გულისხმობს, მოსარჩელის მიერ ამ ფართზე უფლების დაკარგვას საკუთრების უფლებიდან გამომდინარე. სასამართლომ ასევე დაადგინა, რომ მხარეებს შორის მიწის ნაკვეთები გამიჯნულია ორ ნაწილად და არსებული მდგომარეობით საკუთრების უფლება დარეგისტრირებულია საჯარო რეესტრშიც. საერთო საკუთრების ეზოს გამიჯვნის შედეგად, მხარეების საკუთრებაში არსებული ფართები სრულიად იზოლირებულია ერთმანეთისაგან და მასში შეღწევა მესაკუთრის თანხმობისა და მისი შესასვლელი კარის გავლის გარეშე შეუძლებელია. სარდაფი, რომელზეც ნ. ქ-აის საკუთრების უფლება აქვს მოპოვებული განთავსებულია ზ. ც-შვილის ეზოში, მისი კუთვნილი სახლის ქვეშ და მისით სარგებლობა შეუძლებელია ზ. ც-შვილის ინდივიდუალურ საკუთრებაში არსებული მიწით სარგებლობის გარეშე. სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე სასამართლომ მიუთითა, რომ მოსარჩელე ნ. ქ-აიას უფლება აქვს თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), მაგრამ მას ეს უფლება ეზღუდება რადგანაც სარდაფის შესასვლელი კარი მდებარეობს მოპასუხეების მიწის ნაკვეთზე და მოსარჩელეს იქ მოსახვედრად ესაჭიროება მეზობელი მიწის ნაკვეთით სარგებლობის უფლება. ამდენად, სახეზეა საკუთრებით სარგებლობის ხელშეშლა, რის აღკვეთასაც ითხოვს მოსარჩელე. სასამართლოს განმარტებით, მოცემულ შემთხვევაში არსებობს ისეთი ფაქტობრივი გარემოება, რომლის დასარეგულირებლად კონკრეტულ ნორმას კანონმდებლობა არ შეიცავს, რის გამოც ანალოგიის პრინციპით გამოყენებულ უნდა იქნას სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლი, ვინაიდან მოპასუხეები ნ. ქ-აიას სარდაფზე უფლების არსებობაში არ ედავებიან, თუმცა ნივთი მდებარეობს ისეთ ადგილზე, რომ მოპასუხეების საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის გავლის გარეშე მასთან მისვლა შეუძლებელია და მოპასუხეები კი მას საკუთარი მიწით სარგებლობის უფლებას არ აძლევენ. ნ. ქ-აიასათვის კუთვნილი სარდაფის სარგებლობის უზრუნველსაყოფად მოპასუხეების მიწის ნაკვეთის გამოყენებით, მართალია, მოსარჩელის უფლების დაცვა ხდება, მაგრამ აღნიშნული, თავისთავად, ზღუდავს მოპასუხეების უფლებასაც, რადგან მათი მიწის ნაკვეთი გარკვეულწილად იტვირთება ნ. ქ-აიას უფლების სასარგებლოდ. იმისათვის რომ მოხდეს მხარეთა უფლებებისა და ინტერესების თანაზომიერი დაცვა და მოპასუხეების საკუთრების უფლების შეზღუდვა არ იქცეს მათთვის დაუმსახურებელ და დაუსაბუთებელ სამოქალაქო ტვირთად, სასამართლომ ჩათვალა, რომ რომ ნ. ქ-აიას მოპასუხეების სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს კომპენსაცია მათი მიწის გამოყენების თმენის სანაცვლოდ. ამასთან, რადგანაც კანონმდებელი საკუთრების უფლების შეზღუდვისათვის დაწესებული კომპენსაციის ოდენობას არ აკონკრეტებს, სასამართლომ იგი განისაზღვრა გონივრულ ფარგლებში, ორივე მხარის ინტერესების გათვალისწინებით. მოპასუხეების საკუთრების უფლების შეზღუდვა და მათ ქონებაზე ნ. ქ-აიას სარგებლობის უფლების მინიჭება კომპენსირებულ იქნა გარკვეული თანხით, რაც, ორივე მხარის სუბიექტური თუ ობიექტური გარემოებების გათვალისწინებით შეადგენს თვეში 40 ლარს. მოსარჩელისათვის მოპასუხეების სასარგებლოდ თანხის დაკისრება წარმოადგენს სარჩელის დაკმაყოფილების სამართლებრივ თანმდევ შედეგს, ვინაიდან მოქმედი სამოქალაქო კანონმდებლობა, სამართლიანობის პრინციპიდან გამომდინარე, უფლების ნებისმიერი შეზღუდვისათვის მეორე მხარის კომპენსირების აუცილებლობას ითვალისწინებს, რაც გულისხმობს, რომ ამ შემთხვევაშიც სახეზეა ისეთი სახის კანონისმიერი მოთხოვნა, რომელზეც მხარის მიერ შეგებებული სარჩელის აღძვრის აუცილებლობა არ არსებობდა და სასამართლოს მხრიდან მოთხოვნის ფარგლების გაცდენას ადგილი არ ჰქონია. სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია მოსარჩელის მოთხოვნა საზიარო უფლების გაუქმების თაობაზე რადგანაც საქმის მასალებითა და მხარეთა განმარტებებით, სასამართლომ მიიჩნია, რომ, მიუხედავად საჯარო რეესტრში საკუთრების წილების განსაზღვრისა, საზიარო უფლება მხარეებს შორის ფაქტობრივად აღარ არსებობს, საზიარო სახლი მხარეებს გაყოფილი აქვთ, სარგებლობენ ცალკე შესასვლელით და ერთმანეთის საცხოვრებელ ფართთან, გარდა სადავო სარდაფისა, პრეტენზია არ გააჩნიათ. ასევე არაა სადავო, რომ მათ რეალურად დაკავებული აქვთ მათი წილის შესაბამისი ფართი, თუმცა აღნიშნული ფართები კონკრეტული კვ. მეტრობით არაა ასახული საჯარო რეესტრის მონაცემებში და იქ კვლავ წილადი სახითაა აღრიცხული. ამდენად, სასამართლოს არ აქვს დასადგენი და გადასაწყვეტი როგორ უნდა მოხდეს საზიარო საგნის გაყოფა ტექნიკურად და იყოფა თუ არა იგი წილების შესაბამისად კანონის მოთხოვნათა დაცვით, ვინაიდან აღნიშნული განხორციელებულია მხარეთა წილებისა და ნების გათვალისწინებით. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლის თანახმად, სასამართლოს კომპეტენციაა მხარეებს შორის ამა თუ იმ საკითხთან დაკავშირებით წარმოშობილი დავის განხილვა-გადაწყვეტა, მოცემულ შემთხვევაში კი მიწაზე საზიარო უფლება უკვე გაუქმებულია და ინდივიდუალური საკუთრება საჯარო რეესტრშიც დარეგისტრირებულია, ხოლო შენობა საკუთრებაში მხარეთა წილების შესაბამისად ფაქტობრივად გაყოფილია და მხარეებს მათი გამიჯვნის მართებულობასთან პრეტენზია არ გააჩნიათ, სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია ნ.ქ-აიას მოთხოვნა წილის გამოყოფის თაობაზე და განმარტა, რომ მხარეთა მიერ დაკავებული ფართების კონკრეტული კვ.მეტრებში ასახვა, არ შეესაბამება სასამართლოს კომპეტენციას და ამისათვის შესაბამისი ორგანოების მიერ აზომვითი ნახაზების შედგენაა აუცილებელი. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად ასევე არ დაკმაყოფილდა მოსარჩელის მოთხოვნა ადვოკატის ხარჯების ანაზღაურების ნაწილში დაუსაბუთებლობის გამო.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ზ. და თ. ც-შვილებმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 27 მაისის განჩინებით ზ. და თ. ცოფურიშვილების სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე მუხლის მე-3 ნაწილის ,,გ” ქვეპუნქტის თანახმად, გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მათი სამართლებრივი შეფასება, მიიჩნია, რომ არ არსებობს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ნ. ქ-აიამ და მოითხოვა კომპენსაციის დაკისრების ნაწილში გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება შემდეგი დასაბუთებით: სასამართლო დაეყრდნო რა ანალოგიის გამოყენების პრიციპს, არასწორად განმარტა კანონი, კერძოდ არასწორად მიუსადაგა სადავო ურთიერთობა სავალდებულო გზის დათმობის შესახებ სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისი ნორმა. სავალდებულო გზის დათმობის შემთხვევაში, მართალია, კანონმდებელი ითვალისწინებს კომპენსაციის დაკისრების შესაძლებლობას, მაგრამ სამართლებრივი თვალსაზრისით ირღვევა მხოლოდ გამოსაყენებელი მიწის მესაკუთრის უფლებები. მოცემულ შემთხვევაში, სადავო ნივთი იმყოფება მოპასუხეთა კუთვნილ ტერიტორიაზე, რაც მათ გაცნობიერებული ჰქონდათ ნივთის გამიჯვნის შესახებ ხელშეკრულების დადებისას, აღნიშნული გარემოებიდან გამომდინარე კი, მათ ეკისრებათ თმენის ვალდებულება, ამასთან კომპენსაციის დაკისრება სცდება სამართლიანობის პრინციპს. ნ.ქ-აიას არ მიეცა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების გასაჩივრების შესაძლებლობა, რადგანაც, მიუხედავად კასატორის მოთხოვნისა, მას არ გადაეცა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 27 მაისის განჩინებით ნ. ქ-აიას საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალეის შესწავლის შედეგად მიიჩნევს, რომ ნ. ქ-აიას საკასაციო საჩივარი უნდა დარჩეს განუხილველად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე მუხლის თანახმად, საქმის განხილვა საკასაციო სასამართლოში წარმოებს იმ წესების დაცვით, რომლებიც დადგენილია სააპელაციო სასამართლოში საქმეთა განხილვისათვის, გარდა იმ გამონაკლისებისა, რომელთაც ეს თავის შეიცავს. ამავე კოდექსის 372-ე მუხლის თანახმად კი, საქმის განხილვა სააპელაციო სასამართლოში წარმოებს იმ წესების დაცვით, რაც დადგენილია პირველი ინსტანციით საქმეთა განხილვისათვის, ამ თავში მოცემული ცვლილებებითა და გამოკლისებით. დასახელებული ნორმების საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო, კანონმდებლობით დადგენილი შეზღუდვების გათვალისწინებით, იმ შემთხვევაში, თუ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის XLVIII თავი არ შეიცავს ამა თუ იმ ურთიერთობის მარეგულირებელ სპეციალურ ნორმას, უფლებამოსილია გამოიყენოს ურთიერთობის მარეგულირებელი ის ნორმა, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილია ქვემდგომი ინსტანციის მიერ საქმის გახილვა-გადაწყვეტისათვის.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 178-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, თუ სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის საფუძველი გამოვლინდება ამ სარჩელის წარმოებაში მიღების შემდეგ, მაშინ იმის მიხედვით, თუ როგორია ეს საფუძველი, სასამართლო შეწყვეტს საქმის წარმოებას ან სარჩელს განუხილველად დატოვებს (ამ კოდექსის 272-ე და 275-ე მუხლები). დასახელებული ნორმის თანახმად, სასამართლო სარჩელს (საკასაციო საჩივარს) დატოვებს განუხილველად ან შეწყვეტს საქმის წარმოებას იმ შემთხვევაში, თუ საქმის განხილვისას გაირკვა, რომ არ არსებობს მისი წარმოებაში მიღების ესა თუ ის პირობა, ამასთან მითითებული ნორმით გათვალისწინებული სამრთლებრივი შედეგი _ საქმის წარმოების შეწყვეტა ან საკასაციო საჩივრის განუხილველად დატოვება გამომდინარეობს საკასაციო საჩივრის წარმოებაში მიღებაზე უარის თქმის საფუძვლიდან.

განსახილველ შემთხვევაში, საქმის მასალებით დასტურდება, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 9 დეკემბრის გადაწყვეტილებით მოსარჩელის მოთხოვნა სარდაფით ხელშეშლის აღკვეთის თაობაზე დაკმაყოფილდა და ნ.ქ-აიას სადავო ნივთთან მისასვლელად მიეცა აუცილებელი გზა, ამასთან, სასამართლომ მოსარჩელეს ზ. და თ. ც-შვილების სასარგებლოდ დააკისრა ყოველთვიურად 40 ლარის გადახდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, ნ.ქ-აიას კი ნივთით სარგებლობისათვის საზღაურის დაკისრების ნაწილში სააპელაციო სასამართლოსათვის სააპელაციო საჩივრით ან პასუხზე წარდგენილი შეპასუხებით სააპელაციო საჩივრით არ მიუმართავს, მან მხოლოდ სააპელაციო პასუხით მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ჩაბარება და მიუთითა, რომ აპირებდა შეგებებული სააპელაციო საჩივრის წარდგენას.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მხარის სამოქალაქო უფლების დაცვის ნამდვილობისათვის არ არის საკმარისი აღნიშნული უფლების მხოლოდ პასიური რეალიზება, არამედ ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, მხარეთა ნების თავისუფლებაზე დამყარებული სამოქალაქო უფლებით სარგებლობისათვის უფლების ადრესტი ვალდებულია თავადვე მოახდინოს ამ უფლების რეალიზება, წინააღმდეგ შემთხვევაში, სამართლებრივი ურთიერთობის სუბიექტი, რომელმაც არ მოახდინა საკუთარი უფლების დაცვა, შემდგომში ვერ შეძლებს მის გამოყენებას.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მითითებას, რომ მას საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება არ ჩაბარებია, არ მიეცა მისი გასაჩივრების შესაძლებლობა და ნ.ქ-აია მიწით სარგებლობის გამო თანხის დაკისრების ნაწილში წარმოდგენს სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გასაჩივრების უფლების მქონე სუბიექტს, რადგანაც საქმის მასალებით უდავოდ დასტურდება, რომ სააპელაციო საჩივრის განხილვისას ნ.ქ-აია წარმომადგენლის მეშვეობით მონაწილეობას იღებდა სასამართლო სხდომაზე და ახორციელებდა მისი საპროცესო უფლებების დაცვას. აღნიშნული გარემოება ცხადყოფს, რომ მხარე ინფორმირებული იყო საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მოტივებისა და სამართლებრივი დასაბუთების თაობაზე და არ არსებობდა მოწინააღმდეგე მხარისათვის სააპელაციო საჩივრისაგან თავდაცვის ერთ-ერთი საშულების _ შეგებებული სააპელაციო საჩივრის წარდგენის ხელისშემშლელი გარემოება.

მნიშვნელოვანია ის ფაქტი, რომ მხარემ არ გამოიყენა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 83-ე მუხლით მინიჭებული უფლება და არ გაეცნო საქმის მასალებს, რაც ქმნის იმის ვარაუდს, რომ მოსარჩელე დაეთანხმა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებით მისთვის დადგენილ უფლება-მოვალეობებს.

სასამართლო სხდომაზე მხარის წარმომადგენლის განმარტება, რომ ეთანხმება სააპელაციო საჩივარს იმ ნაწილში, რომლითაც აპელანტი ნ.ქ-აიასათვის თანხის დაკისრების ნაწილში მოითხოვს საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმებას, თავისთავად გამორიცხავს საკასაციო საჩივრის ერთ-ერთი საფუძვლის _ სასამართლო გადაწყვეტილების დადგენილი წესით შეუტყობინებლობის ფაქტის გაზიარების შესაძლებლობას. ამასთან, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 264-ე მუხლის დანაწესი (სასამართლო გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლა) თავისთავად მოიაზრებს როგორც მხარისათვის გადაწყვეტილების ამ კოდექსის 70-78-ე მუხლების მოთხოვნათა დაცვით გადაცემას, ისე მისთვის გადაწყვეტილების შინაარსის არსებითად გაცნობას (ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, კანონმდებელი სააპელაციო საჩივრის შეტანის ვადის დენის დასაწყისად მიიჩნევს მხარისათვის გადაწყვეტილების გადაცემის ან სასამართლო სხდომაზე დასაბუთებული გადაწყვეტილების გამოცხადების მომენტს, რა დროსაც მხარეს ეცნობება გადაწყვეტილების მოტივები).

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის პირველი ნაწლის თანახმად, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით, ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მითითებული ნორმით დადგენილი დისპოზიციურობის პრინციპი წარმოადგენს სამოქალაქო საპროცესო სამართლის უმთავრეს დებულებას, რომლის ძალითაც მხარეები დამოუკიდებლად იღებენ გადაწყვეტილებას დავის აღძვრისა თუ სასამართლოს გადაწყვეტილების ზემდგომ ინსტანციაში გასაჩივრების თაობაზე (აღნიშნული წარმოადგენს მხარის უფლებას და არა ვალდებულებას), ამასთან ამავე კოდექსის მე-4 მუხლი მხარის მოთხოვნისა და შუამდგომლობის საფუძვლიანობის დადასტურების ტვირთს თავადვე მოთხოვნისა თუ შუამდგომლობის ავტორს აკისრებს.

აღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ ნ.ქ-აიამ მისი სადავოდ ქცეული უფლება ჯეროვნად არ დაიცვა და არ გამოიყენა საპროცესო კანონმდებლობით მინიჭებული სასამართლო გადაწყვეტილების გასაჩივრების უფლება (სააპელაციო საჩივრის ან შეგებებული სააპელაციო საჩივრის შეტანის გზით), ამასთან მხოლოდ ის გარემოება, რომ მხარეს დადგენილი წესით არ ჩაბარდა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება, სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გასაჩივრების უფლების მქონე სუბიექტად ნ.ქ-აიას მიჩნევის უდავო პირობად ვერ იქნება მიჩნეული, რადგანაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად, მხარემ სარწმუნოდ ვერ დაადასტურა ის ფაქტი, რომ ნ.ქ-აია საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების თაობაზე არ იყო სათანადოდ ინფორმირებული.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს თვლის, რომ ვინაიდან ნ.ქ-აიას სადავოდ მიჩნეული საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრის შეტანის გზით არ გაუსაჩივრებია, მის მიმართ კომპენსაციის დაკისრების ნაწილში გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში, რაც ნ.ქ-აიას საკასაციო საჩივრის განუხილველად დატოვების საფუძველია.

ნ. ქ-აიას უნდა დაუბრუნდეს ჯ. ტ-ავას მიერ 2010 წლის 21 მაისს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟს _ 300 ლარი. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 185-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სარჩელის (საკასაციო საჩივრის) განუხილველად დატოვების შემთხვევაში სახელმწიფო ბაჟი ექვემდებარება მთლიანად დაბრუნებას. ამდენად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლის მესამე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივრის განუხილველად დატოვების შემთხვევაში მხარეს დაუბრუნდება მის მიერ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით ამ ინსტანციის სასამართლოში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე მუხლით, 178-ე მუხლის მეორე ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ნ. ქ-აიას საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად.

კასატორს დაუბრუნდეს ჯ. ტ-ავას მიერ 2010 წლის 21 მაისს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი 300 ლარი.

საკასაციო სასამართლოს განჩიება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.