ას-37-32-2011 23 მარტი, 2011 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თ. თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვ. როინიშვილი, მ. სულხანიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ა. ო-ვი

მოწინააღმდეგე მხარე _ ი. მ-შვილი

დავის საგანი – თანხის გადახდის სანაცვლოდ, საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის შეწყვეტა და მის მესაკუთრედ აღიარება

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 15 ნოემბრის გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ი. მ-შვილმა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ა. ო-ვის მიმართ და მოითხოვა თანხის გადახდის სანაცვლოდ, საცხოვრებელ სადგომზე მესაკუთრედ აღიარება შემდეგი საფუძვლებით:

სარჩელის თანახმად, 1934 წლის 5 მარტს ი. მ-შვილის დედამ მ. მ-შვილმა ფ. ტ-კსგან შინაურული ხელწერილით შეიძინა თბილისში, ... ... შესახვევის ¹4-ში მდებარე საცხოვრებელი ბინა. აღნიშნული ბინის 8/9 ნაწილი ირიცხებოდა ე. ბ-ხის სახელზე (ფ. ტ-კს შვილი). ი. ა-ანმა, როგორც ე. ბ-ხის წარმომადგენელმა, 2009 წლის 2 ნოემბერს უძრავი ქონების 8/9 ნაწილიდან, გარდა ი. მ-შვილის მფლობელობაში არსებული ფართისა, მიჰყიდა თავის შვილს _ ა. ო-ვს, ხოლო 2009 წლის 4 აგვისტოს მან ის საცხოვრებელი ფართიც, რომლის კანონიერ მოსარგებლესაც მოსარჩელე წარმოადგენს, ასევე მიჰყიდა ა. ო-ვს. დღესდღეობით, მ-შვილების მიერ დაკავებული ფართის მესაკუთრეა ა. ო-ვი, რომელიც არ არის თანახმა ი. მ-შვილთან ურთიერთობა დაარეგულიროს «საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ» საქართველოს კანონის საფუძველზე. იმის გათვალისწინებით, რომ ი. მ-შვილი წარმოადგენს მის მიერ დაკავებული, ქ, თბილისში, ... ... შესახვევის ¹4-ში მდებარე 32.5 კვ.მ საცხოვრებელი და 7.37 კვ.მ დამხმარე ფართის მოსარგებელს, დასახელებული კანონის მე-2 მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების შესაბამისად, მოითხოვა საცხოვრებელ სახლზე საკუთრების უფლების გადაცემა, მოპასუხისათვის სახლის საბაზრო ღირებულების 10%-ის სანაცვლოდ, რაც მისი განმარტებით, შეადგენს 1000 აშშ დოლარს (10000 აშშ დოლარის 10%).

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და თავის მხრივ შეგებებული სარჩელით მოითხოვა ი. მ-შვილის მხრიდან სადგომის მფლობელობის შეწყვეტა, მისთვის სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის _ 7500 აშშ დოლარის გადახდის სანაცვლოდ.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოელგიის 2009 წლის 25 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ი. მ-შვილის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, ა. ო-ვის შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა, ა. ო-ვს ი. მ-შვილის სასარგებლოდ, დაეკისრა 7500 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა, ი. მ-შვილს შუწყდა თბილისში, ... ... შესახვევის ¹4-ში მის მიერ დაკავებულ საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 8 დეკემბრის განჩინება ა. ო-ვის კუთვნილ 8/9 ნაწილზე ყადაღის დადების შესახებ.

სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

თბილისში, ... ... შეს. ¹4-ში არსებული უძრავი ქონება წარმოადგენს ნიკოლოზ ინვიასა (1/9 ნაწილი) და ა. ო-ვის (8/9 ნაწილი) თანასაკუთრებას.

მოსარჩელე ი. მ-შვილი ცხოვრობს ა. ო-ვის წილში, რაც სადავო არ გამხდარა.

ი. მ-შვილი სადავო მისამართზე რეგისტრირებულია 1968 წლიდან.

კომუნალურ გადასახადებს იხდიდა მოსარჩელე 1996 (კანონის მიღების დრომდე) წლამდეც და დღემდე „მ-შვილია“ აბონენტად დაფიქსირებული.

სადავო სახლის მისამართი შეცვლილია და იგი სხვადასხვა დროს იწოდებოდა „... შეს. ¹4“, „... შესახვევი ¹4“@.

ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, სადავო ქონება – სადგომი შეფასებულია 10 000 აშშ დოლარად (შესაბამისი ეკვივალენტით ლარებში).

ი. მ-შვილი არის მ. მ-შვილის შვილი.

პირველი ინსტანციის სასამართლომ სადავო ფაქტობრივ გარემოებებად მიიჩნია, რომ საქმეში წარმოდგენილი ხელწერილი არ წარმოადგენდა კანონით გათვალისწინებულ ნასყიდობის ხელშეკრულებას და იგი სხვა დადგენილ გარემოებებთან ერთობლიობაში მოწმობდა საცხოვრებელი სადგომის დათმობის შესახებ გარიგების არსებობას.

სასამართლომ აღნიშნა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებად მიჩნევისათვის აუცილებელ პირობას წარმოადგენს ის გარემოება, რომ ხელშეკრულება უნდა აკმაყოფილებდეს კანონით დადგენილ ნასყიდობის ხელშეკრულების არსებით ყველა პირობას და მას ჰქონდეს მხოლოდ ე.წ. ფორმის ნაკლი (ნოტარიული დამოწმება). იმის გათვალისწინებით, რომ საქმეში წარმოდგენილ ხელწერილში (1934 წლის 5 მარტს ფ. ტ-კსა და მ. მ-შვილს შორის გაფორმდა ხელწერილი მასზედ, რომ ტ-კმ მისი კუთვნილი ქონებიდან – საცხოვრებელი სახლიდან ორი ოთახი, ერთი საცხოვრებელი და ერთი დამხმარე, საერთო ფართით 24.60 კვ.მ. მიჰყდა და გადასცა საკუთრებაში მ. მ-შვილს.) არ იყო მითითებული ნასყიდობის ფასის შესახებ და არც რაიმე მტკიცებულება არსებობდა იმის დასადასტურებლად, რომ მან აღნიშნული სადგომის ყიდვისთვის კონკრეტული თანხა გადაიხადა, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელე წარმოადგენდა დათმობის გარიგების და არა ფორმადაუცველი ნასყიდობის ხელშეკრულების მხარეს. და, რადგანაც მესაკუთრე თანახმა იყო მოსარჩელისათვის მფლობელობის შეწყვეტის სანაცვლოდ, მისთვის გადაეხადა აღნიშნული ფართის საბაზრო ღირებულების 75%, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ა. ო-ვის შეგებებული სარჩელი უნდა დაკმაყოფილებულიყო და მას, მოსარჩელის სასარგებლოდ, უნდა დაკისრებოდა 7500 აშშ დოლარის გადახდა.

აღნიშნული გადაწყვტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ი. მ-შვილმა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მირებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 15 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ი. მ-შვილის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 25 დეკემბრის გადაწყვეტილება იმ ნაწილებში, რომლებითაც ა. ო-ვს ი. მ-შვილის სასარგებლოდ, დაეკისრა 7500 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა, ხოლო ი. მ-შვილს შუწყდა თბილისში, ... ... შესახვევის ¹4-ში მის მიერ დაკავებულ საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობა და აღნიშნულ ნაწილებში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, ა. ო-ვს ი. მ-შვილის სასარგებლოდ დაეკისრა 9000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში გადახდა და აღნიშნული თანხის გადახდის შემდეგ, ი. მ-შვილს შეუწყდა თბილისში, ... ... შესახვევის ¹4-ში მის მიერ დაკავებულ საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობა.

აპელანტის მიერ მითითებული გარემოება მასზე, რომ ი. მ-შვილი სადავო სადგომში რეგისტრირებული იყო 1958 წლიდან, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა და აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, მიუთითა საქმეში წარმოდგენილ სამოქალაქო რეესტრის სააგენტოს საინფორმაციო-სამისამართო ბიუროს მიერ გაცემულ საინფორმაციო ბარათზე, რომლის მიხედვითაც დგინდებოდა, რომ ი. მ-შვილის რეგისტრაციის თარიღი იყო 1968 წელი. შესაბამისად, პალატამ ჩათვალა, რომ საქალაქო სასამართლომ სწორად დაადგინა მითითებული ფაქტი. რაც შეეხება საქმეში წარმოდგენილ, ამავე ორგანოს მიერ გაცემულ ცნობას, რომელიც ი. მ-შვილის რეგისტრაციასთან დაკავშირებით შეიცავს განსხავებულ ინფორმაციას, (კერძოდ, რეგისტრაციის თარიღად მითითებულია 1958 წელი), სააპელაციო პალატამ არ გაზიარა იმ მოტივით, რომ იგი არ იყო წარმოდგენილი დედნის სახით, შესაბამისად, პალატამ დაასკვნა, რომ საქალაქო სასამართლომ კონკრეტული ფაქტის დასადგენად, მართებულად მიანიჭა უპირატესობა საინფორმაციო ბარათს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 135-ე მუხლის შესაბამისად.

საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა მასზე, რომ საქმეში წარმოდგენილი ხელწერილში არ იყო მითითებული ნასყიდობის ფასის შესახებ და არც რაიმე მტკიცებულება არსებობდა იმის დასადასტურებლად, რომ მან აღნიშნული სადგომის ყიდვისთვის კონკრეტული თანხა გადაიხადა და, შესაბამისად, მოსარჩელე წარმოადგენდა დათმობის გარიგების და არა ფორმადაუცველი ნასყიდობის ხელშეკრულების მხარეს, ვინაიდან კანონმდებლობით ნასყიდობის ხელშეკრულების არსებით პირობებად მიიჩნეოდა შეთანხმება ფასსა (ნასყიდობის თანხაზე) და ფართზე, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა და მიუთითა, რომ აღნიშნულის დასასაბუთებლად საქალაქო სასამართლოს არ დაუსახელებია კონკრეტული ნორმა.

სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილზე მითითებით, მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში უნდა გამოყენებულიყო სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლი, რომლის შესაბამისად, ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი. მყიდველი მოვალეა გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება. თუ ხელშეკრულებაში ფასი პირდაპირ არ არის მითითებული მხარეები შეიძლება შეთანხმდნენ მისი განსაზღვრის საშუალებებზე.

პალატამ აღნიშნა, რომ დასახელებული მუხლი განსაზღვრავს ნასყიდობის ხელშეკრულების მაკვალიფიცირებელ ელემენტებს. ესენია, ნასყიდობის საგანი, მასზე საკუთრების უფლების გადაცემა მყიდველისათვის და შეთანხმებული ფასის გადახდა გამყიდველისათვის. დასახელებული მუხლი არ განსაზღვრავს შეთანხმებული ფასის ნასყიდობის ხელშეკრულებაში დაფიქსირების აუცილებლობას.

განსახილველ შემთხვევაში, სასამართლომ აღნიშნა, რომ მართალია მხარეები ხელწერილში არ მიუთითებდნენ ნასყიდობის ფასზე, მაგრამ ხელწერილის შინაარსი ადასტურებდა, რომ მესაკუთრემ უძრავი ნივთი (ნივთის ნაწილი) საკუთრებაში გადასცა მ. მ-შვილს. აღნიშნულ ხელწერილში დაფიქსირებული – „მივყიდე და გადავეცი საკუთრებაში“ გამოხატავდა მესაკუთრის ნებას, მყიდველზე საკუთრების უფლების გადაცემის თაობაზე, შეთანხმებული საზღაურის მიღების შედეგად. პალატამ ყურადღებას გაამახვილა იმ გარემოებაზეც, რომ ხელწერილი ასევე შეიცავდა ნასყიდობის საგნის მაიდენტიფიცირებულ მონაცემს – საცხოვრებელი სადგომის მოცულობას (ერთი საცხოვრებელი და ერთი დამხმარე ოთახი, საერთო ფართით 24.60 კვ.მ.) შესაბამისად, პალატამ დაადგინა, რომ ფ. ტ-კსა და მ. მ-შვილს შორის დადებული იყო ნასყიდობის ფორმადაუცველი ხელშეკრულება.

იმის გათვალისწინებით, რომ საქმის მასალების თანახმად, სადავო ქონება – სადგომი შეფასებული იყო 10 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარად, ხოლო „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ კანონის მე-2 მუხლის 1-ლი პუნქტის თანახმად, ვინაიდან დადგინდა, რომ მხარეებს შორის სახეზე იყო საცხოვრებელი სადგომის ფორმადაუცველი ნასყიდობის ხელშეკრულება, შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მესაკუთრე ა. ო-ვი ვალდებული იყო, მფლობელობის შეწყვეტის სანაცვლოდ, მოსარგებლე ი. მ-შვილისათვის გადაეხადა ამ ფართის საბაზრო ღირებულების 90%, ანუ 9000 აშშ დოლარი.

აპელანტის მოთხოვნა, საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების მოპოვების შესახებ, პალატამ იურიდიულად გაუმართლებლად მიიჩნია, რადგან აღნიშნა, რომ «საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ», საქართველოს კანონი, რომელიც სპეციალურ ურთიერთობათა მომწესრიგებელი ქცევის წესია, მე-2 მუხლის მე-2 პუნქტით განსაზღვრავს მესაკუთრის ინტერესების უპირატესი დაცვის მექანიზმს.

აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ა. ო-ვმა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით მისთვის ი. მ-შვილის სასარგებლოდ, 7500 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდის დაკისრება შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილების მიღებისას გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, საქმეში წარმოდგენილი ხელწერილის შეფასებისას, იხელმძღვანელა 1997 წლის 25 ნოემბრიდან მოქმედი და არა მანამდე მოქმედი სამოქალაქო კოდექსით. კასატორის აზრით, სასამართლოს მიერ გამოყენებული სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლი არის ზოგადი ნორმა ნასყიდობის ცნების შესახებ და არა უძრავი ქონების მიმართ დადგენილი ახალი წესი, შესაბამისად, სასამართლოს აღნიშნული ნორმა არ უნდა გამოეყენებინა და დავა უნდა მოეწესრიგებინა, ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების ცნების შესახებ, მანამდე მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 237-ე მუხლით. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლოს ამჟამად მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის გამოყენების უფლებაც რომ ჰქონოდა, მან მაინც არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლის შინაარსი, მაშინ როდესაც მიიჩნია, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებაში ფასის მითითითება აუცილებლობას არ წარმოადგენს. ამასთან, კასატორის აზრით, სასამართლომ ასევე არასწორად განმარტა «საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ» საქართველოს კანონის I¹ მუხლის «ა» ქვეპუქნტის შინაარსიც, როდესაც ი. მ-შვილის მიერ წარმოდგენილი ხელშეკრულება მიიჩნია ამ ნორმით გათვალისწინებულ ხელშეკრულებად.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 7 თებერვლის განჩინებით ა. ო-ვის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ა. ო-ვის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ა. ო-ვის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (100 ლარი) 70% _ 70 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ა. ო-ვის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ ა. ო-ვს დაუბრუნდეს მის მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (100 ლარი) 70% _ 70 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.