ას-379-352-2010 19 ოქტომბერი, 2010 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნ. კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ლ. ლაზარაშვილი, პ. ქათამაძე

სხდომის მდივანი _ ლ.სანიკიძე

კასატორი _ შპს “ხ. ა.” (მოპასუხე)

წარმომადგენელი _ კ.ხ-ძე

მოწინააღმდეგე მხარე _ ლ. ხ-ძე (მოსარჩელე)

წარმომადგენელი _ ლ.კ-შვილი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 26 იანვრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება

დავის საგანი – სახელშეკრულებო ვალდებულების შესრულება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ლ. ხ-ძემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს “ხ. ა.-ს” მიმართ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო ამავე ხელშეკრულების მე-2 მუხლის 2.6 პუნქტის შესაბამისად, მოპასუხისათვის კარიერზე სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვების უფლების ჩამორთმევის, მოსარჩელის სარგებლობაში კარიერისა და მასზე უფლების გადაცემის შესახებ შემდეგი საფუძვლებით: 2001 წლის 14 სექტემბერს ლ. ხ-ძემ შპს “ხ. ა.ს” ასესხა 3400 ლარი, ხოლო ამავე წლის 8 ოქტომბერს _ 16185 ლარი 2008 წლის 8 ოქტომბრამდე წლიური 20%-ის დარიცხვით. ხელშეკრულების 2.6 პუნქტით განისაზღვრა, რომ კრედიტის გადაუხდელობის შემთხვევაში შპს “ხ. ა.” დაკარგავდა კარიერზე უფლებას და იგი გადადის მოსარჩელის საკუთრებაში. მოპასუხემ ნაკისრი ვალდებულება ვერ შეასრულა.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო შემდეგი მოტივებით: დაუსაბუთებელია მოსარჩელის მითითება, რომ მოპასუხეს სადავო თანხა სწორედ მან ასესხა, რადგან ფაქტობრივად, მისი მესაკუთრე ლ.ხ-ძე არ არის. სესხის ხელშეკრულება გაფორმდა მოსარჩელესა და შპს-ს დირექტორ ს.რ-ძეს შორის, რომელიც არაკეთილსინდისიერად უძღვებოდა საზოგადოების საქმეებს.

ხ.ს რაიონული სასამართლოს 2009 წლის 13 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ლ. ხ-ძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მან გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 26 იანვრის გადაწყვეტილებით ლ. ხ-ძის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და ლ. ხ-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა, 2007 წლის 1 სექტემბრის საკრედიტო ხელშეკრულებით განსაზღვრული ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო, ხელშეკრულების მეორე მუხლის 2.6 პუნქტის შესაბამისად, შპს “ხ.-ა.ს” კარიერზე უფლება ჩამოერთვა და კარიერი (სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვების ლიცენზია ¹00933) გადავიდა მოსარჩელე ლ. ხ-ძის მფლობელობაში შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2007 წლის 1 სექტემბერს გამსესხებელ ლ. ხ-ძესა და მსესხებელ შპს „ხ.-ა.ს” შორის დაიდო სასყიდლიანი საკრედიტო ხელშეკრულება, რომლის მე-2 პუნქტის თანახმად კრედიტი უნდა გაცემულიყო ორ ეტაპად: 2007 წლის 14 სექტემბრიდან _ 3400 ლარის ოდენობით, ხოლო 2007 წლის 8 ოქტომბრიდან _ 16185 ლარის ოდენობით. კრედიტის დაფარვის ვადად განისაზღვრა 2008 წლის 8 ოქტომბერი, ხოლო წლიური სარგებლის ოდენობა _ 20%-თ. ხელშეკრულების ამავე პუნქტის თანახმად, კრედიტის დაუფარაობის შემთხვევაში მხარეები შეთანხმდნენ, რომ შპს „ხ.-ა.“ დაკარგავდა კარიერზე უფლებას და იგი ავტომატურად გადავიდოდა მსესხებელ ლ. ხ-ძის მფლობელობაში.

სს „სახალხო ბანკის“ ხონის ფილიალის მმართველის მიერ 2009 წლის 21 აგვისტოს გაცემული ცნობისა და სალაროს შემოსავლის ორდერების მიხედვით, სს „საქართველოს ბანკის” ხონის ფილიალში შპს „ხ.-ა.-ს“ ანგარიშზე ლ. ხ-ძემ ნამდვილად შეიტანა 2007 წლის 14 სექტემბერს 3400 ლარი, ხოლო 2007 წლის 8 ოქტომბერს – 16185 ლარი. სააპელაციო პალატამ უდავოდ დადგენილად მიიჩნია ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ აღნიშნული თანხები შპს „ხ.-ა.მ“ მიიღო. სასამართლომ, სათანადო მტკიცებულებათა არარსებობის გამო, არ გაიზიარა მოპასუხის მოსაზრება, რომ შპს „ხ. ა.სა“ და ფიზიკურ პირებს _ გ-შვილსა და კ-ავას შორის არსებობდა შეთანხმება თანხების გადაცემის თაობაზე.

სასამართლომ ასევე დაადგინა, რომ 2007 წლის 19 ოქტომბერს საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების მინისტრის ¹1553 ბრძანებით შპს „ხ.-ა.-ს“ სახელზე გაიცა ხონის რაიონის სოფელ ივანდიდის მიმდებარე ტერიტორიაზე, მდინარე ცხენისწყალზე არსებული ხონის ქვიშა-ხრეშის მოპოვების მიზნით სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვების ლიცენზია 5 წლის ვადით. 2007 წლის 26 ოქტომბერს ზემოაღნიშნული ლიცენზია გატარდა ლიცენზიის უწყებრივ სალიცენზიო რეესტრში. მოწინააღმდეგე მხარის შუამდგომლობით დაკითხული მოწმის, საწარმოს ბუღალტერ ი.ხ-ძის ჩვენებით დგინდება, რომ ი.ხ-ძე დღემდე საწარმოს კრედიტორს წარმოადგენს. მოწმე ა. ჯ-იას განმარტებით, ნასესხები თანხა 10 000 აშშ დოლარი დაუბრუნეს ხელზე გ. კ-ავას, თუმცა ამის დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება საწარმოში არ არსებობს. მოწმე გ. ს-ძის განმარტებით, თანხის ნაწილი დაუბრუნეს გ-შვილს და თანხასთან დაკავშირებით მას არანაირი პრეტენზია არ ჰქონია.

სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ 2007 წლის 24 მარტს შესდგა შპს ხ.-ა.-ს“ პარტნიორთა რიგგარეშე საერთო კრება, რომელზეც ს. რ-ძე შპს „ხ. ა.-ს“ დირექტორის მოვალეობიდან გათავისუფლდა და დირექტორად არჩეულ იქნა ა. ჯ-ია. ეს უკანასკნელი დირექტორის მოვალეობას ასრულებს 2009 წლის 1 აპრილიდან. ამავე საზოგადოების 2007 წლის 24 აგვისტოს პარტნიორთა კრების ოქმის შესაბამისად, განხილულ იქნა შპს „ხ.-ა.-სა“ და ფიზიკურ პირ ლ. ხ-ძეს შორის საკრედიტო ხელშეკრულების გაფორმების პირობები, რაც მოგვიანებით სადავო საკრედიტო ხელშეკრულებაში აისახა. 2007 წლის 8 ოქტომბერს ხონის “სახალხო ბანკის” ფილიალის მეშვეობით ხ-ძის მიერ გადარიცხული თანხა _ 16183 ლარი სახელმწიფო ხაზინაში გადაირიცხა როგორც გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს სალიცენზიო ღირებულების დარჩენილი ნაწილი. 2009 წლის 18 ოქტომბრისათვის (მინდობილობის გაცემის დროისათვის) შპს „ხ.-ა.-ს“ დირექტორს ფაქტობრივად ა. ჯ-ია წარმოადგენდა, თუმცა სამეწარმეო რეესტრში საწარმოს დირექტორად რეგისტრირებული კვლავ ს.რ-ძე იყო. სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ ხ-ძის სარჩელთან დაკავშირებით მ.კ-შვილმა, როგორც მოპასუხე შპს „ხ.-ა.-ს“ წარმომადგენელმა, შესაგებელი შეიტანა 2009 წლის 20 სექტემბერს. ამასთან, მხარეები არ დავობენ იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომ ამჟამად საწარმოს რეგისტრირებული დირექტორი ა. ჯ-იაა.

პალატამ მიიჩნია, რომ მოდავე მხარეებს შორის წარმოიშვა ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა. 2007 წლის 1 სექტემბერს ლ. ხ-ძეს და შპს „ხ.-ა.ს“ შორის დაიდო სამოქალაქო კოდექსის 623-ე მუხლით გათვალისწინებული სესხის ხელშეკრულება. ხელშეკრულების გაფორმებისას ვალდებულების შესრულების უზრუნველსაყოფად მხარეებმა გაითვალისწინეს ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის დამატებითი საშუალება _ მოვალის გარანტია, რაც სრულ შესაბამისობაშია სამოქალაქო კოდექსის 416-ე მუხლის დანაწესებთან. სასამართლომ, სამოქალაქო კოდექსის 624-ე მუხლის თანახმად, ჩათვალა, რომ ლ. ხ-ძე და შპს „ხ.-ა.“ ურთიერთობის წერილობით ფორმაზე შეთანხმდნენ. საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებათა შეფასებით პალატამ ჩათვალა, რომ მსესხებელმა მოიპოვა საკუთრების უფლება ნასესხებ ფულზე, რადგან სადავო თანხა ლ.ხ-ძემ ჩარიცხა შპს-ს ანგარიშზე.

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოწინააღმდეგე მხარის მოსაზრება, რომ სადავო თანხა ეკუთვნოდა არა ლ.ხ-ძეს, არამედ გ-შვილსა და კ-ავას, რადგან სამოქალაქო კოდექსის 624-ე მუხლით გათვალისწინებული, აღნიშნულის დამადასტურებელი მტკიცებულება საქმეში წარმოდგენილი არ არის. კანონის აღნიშნული იმპერატიული დანაწესიდან გამომდინარე პალატამ კანონშესაბამისად არ ჩათვალა და არ გაიზიარა იმ მოწმეთა ჩვენებები, რომლებმაც განმარტეს, რომ სინამდვილეში სადავო თანხები შპს „ხ.-ა.ს“,@ გარკვეული ბიზნესინტერესების გამო, ასესხეს გ-შვილმა და კ-ავამ და არა ლ. ხ-ძემ. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ ზეპირი ხელშეკრულების ნამდვილობის დასადასტურებლად მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებები საკმარისი არ არის, არამედ აუცილებელია მსესხებლის სავალო ხელწერილის ან სხვა რაიმე წერილობითი დოკუმენტის წარმოდგენა, რომლითაც დადასტურდება მსესხებლისათვის (და არა სხვა რომელიმე პირისათვის) განსაზღვრული თანხის გადაცემის ფაქტი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კ-ავა-გ-შვილს არანაირი მოთხოვნა შპს „ხ.-ა.-ს“ მიმართ და ლ.ხ-ძის მოთხოვნის უფლებასთან არა აქვთ, რადგან თავად მოპასუხე საწარმოში დაცული საბუღალტრო დოკუმენტების საფუძველზეც საწარმოს კრედიტორი სწორედ ლ.ხ-ძეა.

სასამართლომ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია, რომ ხელშეკრულებით განსაზღვრული ვალდებულების შესრულების უზრუნველსაყოფად მხარეები შეთანხმდნენ სამოქალაქო კოდექსის 424-ე მუხლით განსაზღვრულ მოვალის გარანტიაზე. პალატამ მიიჩნია, რომ გარანტიის ურთიერთობა ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოიშობა და მისი არსიც მთლიანად შესრულების უზრუნველყოფაში მდგომარეობს. გარანტიის დროს მოვალე კისრულობს ისეთი მოქმედების შესრულებას, რომელიც სცილდება ხელშეკრულების საგანს. მოვალის გარანტია აბსოლუტურად თავისუფალი არ არის და იგი დასაშვებია მხოლოდ სამართლით აღიარებულ ფასეულებათა ფარგლებში. სამოქალაქო კოდექსის 425-ე მუხლის თანახმად კი, მოვალის გარანტია შებოჭილია საჯარო წესრიგითა და კერძო სამართალში აღიარებული პრინციპებით.

„ლიცენზირებისა და ნებართვების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-20 მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე პალატამ მიიჩნია, რომ მხარის მიერ შეთანხმებული მოვალის გარანტია ნამდვილია, რადგან იგი არ ეწინააღმდეგება კანონით გათვალისწინებულ წესებს. რაც შეეხება დათქმას იმის თაობაზე, რომ გარანტია ზედმეტად არ უნდა ავალდებულებდეს მოვალეს, ყველა კონკრეტულ შემთხვევაში სასამართლოს შეფასების საგანია, თუმცა პალატამ აღნიშნა, რომ ამ მიმართებით მოპასუხეს რაიმე მოსაზრება არ დაუფიქსირებია.

სააპელაციო პალატა არ დაეთანხმა მოსაზრებას, რომ ხელშეკრულების დადების დროისათვის შპს ხ.-ა.ს“ ლიცენზია მოპოვებული ჯერ კიდევ არ ჰქონდა, ამდენად, მას კრედიტორს ვერ გადასცემდა. მხარეთა შეთანხმება გარანტიის სახით მოხდა იმ სამომავლო უფლებაზე, რომლის მოპოვების რეალური პრეტენდენტიც, მხარეთა განმარტებით, გარანტიის მიმცემი იყო. ხელშეკრულების დადების დროს ლიცენზიისათვის საჭირო თანხა უკვე გადარიცხული იყო და ლიცენზიის გადაცემა მხოლოდ ტექნიკური თვალსაზრისით შეფერხდა. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხარეები არ დავობენ სესხის ხელშეკრულების ბათილობაზე, მის სიყალბეზე, არ არსებობს რაიმე სახის სისხლის-სამართლებრივი ხასიათის საპროცესო დოკუმენტი (განაჩენი დოკუმენტის სიყალბეზე და ა.შ.), ამდენად, სარჩელი საფუძვლიანია.

რაც შეეხება პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას იმ საპროცესო დარღვევებს, რაზეც აპელანტი მიუთითებს, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოსაზრება, რომ შპს „ხ.-ა.-ს“ წარმომადგენელ კ-შვილს არ ჰქონდა შესაგებლის წარდგენის უფლებამოსილება და, მოპასუხის მიერ შესაგებლის წარუდგენლობის გამო, სასამართლოს უნდა მიეღო დაუსწრებელი გადაწყვეტილება. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, კ-შვილი თავდაპირველად ორდერის საფუძველზე იღებდა მონაწილეობას საქმის განხილვაში. სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 96-ე მუხლის მესამე ნაწილით, „ადვოკატთა შესახებ“ კანონის მე-19 მუხლით და აღნიშნა, რომ ადვოკატის უფლებამოსილების დამადასტურებელ მტკიცებულებად კანონმდებელი მიიჩნევს მინდობილობას ან ორდერს. არანაირი შეზღუდვა შესაგებლის წარსადგენად ორდერის საფუძველზე მოქმედი წარმომადგენლისათვის დაწესებული არ არის. პალატამ მიუთითა, რომ ავ. ჯ-იას უფლებამოსილება თავდაპირველად ხარვეზიანი იყო, მაგრამ შემდგომში ეს ხარვეზი აღმოიფხვრა, რადგან უდავო ფაქტობრივი გარემოებაა, რომ სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისათვის, სამეწარმეო რეესტრის ფორმულირების მიხედვით, იგი საწარმოს დირექტორს წარმოადგენს. სამოქალაქო კოდექსის 106-ე მუხლისა და 111-ე მუხლის საფუძველზე სასამართლომ დაასკვნა, რომ შპს „ხ.-ა.მ” მოიწონა მისი არჩეული, თუმცა არარეგისტრირებული დირექტორის _ ავ.ჯ-იას მიერ დადებული ხელშეკრულება წარმომადგენლობის თაობაზე და მისი ნამდვილობა სადავოდ არ გაუხდია.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება შპს “ხ. ა.მ” გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით: სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 624-ე მუხლი. მოცემულ შემთხვევაში სადავო იყო, ეკუთვნოდა თუ არა ლ.ხ-ძეს მისი სახელით შესრულებულ საბანკო ოპერაციაში მითითებული თანხა. აღნიშნულთან დაკავშირებით წარმოდგენილი მტკიცებულებების ნამდვილობა სასამართლოს ეჭვქვეშ არ დაუყენებია, თუმცა არ გაიზიარა ისინი.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მიხედვით, საქმის გარემოებების დამტკიცება შესაძლებელია როგორც მოწმეთა ჩვენებებით, ისე წერილობითი მტკიცებულებებით. სასამართლომ არასათანადოდ შეაფასა შპს “ხ. ა.-ს” მიერ წარმოდგენილი მოწმეთა ჩვენებები, გ-შვილის მიერ თანხის გადარიცხვის საბანკო ამონაწერი, ასევე საქმეში არსებული სხვა მტკიცებულებები, რომელთა საფუძველზეც უტყუარად დასტურდება, რომ ლ.ხ-ძეს ხსენებული თანხა არ ეკუთვნოდა.

გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთება წინააღმდეგობრივია, კერძოდ, სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვების ლიცენზიის მისაღებად აუქციონი გაიმართა 2007 წლის 4 ოქტომბერს, რის შედეგადაც დადგინდა ლიცენზიის ფასი, რაც შპს „ხ.-ა.მ“ გადარიცხა 2007 წლის 8 ოქტომბერს. ამავე წლის 19 ოქტომბერს გაიცა შესაბამისი ლიცენზია. ამასთან, აუქციონზე დაშვებისათვის თანხა შპს „ხ. ა.მ“ ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს გადაურიცხა 2007 წლის 17 სექტემბერს. ამდენად, სესხის ხელშეკრულების დადებისას _ 2007 წლის 1 სექტემბერს შპს „ხ. ა.“ არ ფლობდა ლიცენზიას, არ მონაწილეობდა შესაბამის აუქციონში და საერთოდ შეუძლებელი იყო სამომავლოდ იმის განსაზღვრა, მოიპოვებდა თუ არა ასეთს, ვინაიდან, „ლიცენზირებისა და ნებართვების“ შესახებ კანონის 18-ე მუხლის მიხედვით, ლიცენზიის მოპოვება დამოკიდებულია მესამე პირთა ქმედებებზე (კონკურენტები, ლიცენზიის ფასი, პირობები და ა.შ.). შესაბამისად, სასამართლომ არასწორად გამოიყენა ხსენებული კანონის მე-20 მუხლი, რადგან აღნიშნული ნორმა ეხება ლიცენზიის მფლობელს და არა ასეთის მაძიებელს.

გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დაუსაბუთებელია, თუ რა საფუძვლით მიიჩნია სასამართლომ გარანტიის საგნად წიაღისეულის მოპოვების ლიცენზია. 2007 წლის 1 სექტემბრის ხელშეკრულებაში ლიცენზია მოხსენიებული არ არის, არც სამომავლოდ შესაძენი უფლების დატვირთვაზეა რაიმე დებულება და, შესაბამისად, არც მოსარჩელე ასეთზე არ უთითებდა. სასარჩელო მოთხოვნა ემყარება სესხის ხელშეკრულების 2.6 პუნქტს, რომლის მიხედვითაც: „შპს „ხ. ა.“ კარგავს კარიერზე უფლებას და ავტომატურად გადადის ლ.ხ-ძის მფლობელობაში“. „კარიერზე უფლებაში“ სააპელაციო პალატამ ლიცენზია არასწორად იგულისხმა, რადგან „ლიცენზირებისა და ნებართვების შესახებ“ კანონი ლიცენზიის ავტომატურად გადასვლას არ იცნობს და ლიცენზიის გადაცემა რეგლამენტირებულია კანონით. ამასთან, ლიცენზია იმ დროისთვის არ არსებობდა და გარანტიის საგანი შეიძლება ყოფილიყო ხელშეკრულების დადების მომენტისთვის არსებული უფლება კარიერზე, რაც იმ დროისთვის მოპასუხეს გააჩნდა. აღსანიშნავია, რომ კასატორი იმთავითვე ეჭვქვეშ აყენებდა შპს “ხ. ა.-ს” 2007 წლის 24 აგვისტოს პარტნიორთა კრებისა და 2007 წლის 1 სექტემბრის სესხის ხელშეკრულების ნამდვილობას, რადგან ისინი არსად რეგისტრირებული არ იყო, მსგავსი დოკუმენტების ნუსხის ნუმერაციას არ შეესაბამებოდა, მათ შესახებ არაფერი იცოდა საზოგადოების მესამე პარტნიორმა, რის გამოც საქმის მასალები გადაგზავნილია შესაბამის საგამოძიებო ორგანოებში.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწვალისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს “ხ. ა.-ს” საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის პირველი ნაწილის “გ” ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო პალატამ კანონის მოთხოვნათა დაცვით დაადგინა ფაქტობრივი გარემოებები, არსებითად სწორი გადაწყვეტილება მიიღო, მაგრამ არასწორი სამართლებრივი შეფასებით, კერძოდ:

დადგენილია, რომ 2007 წლის 1 სექტემბერს გამსესხებელ ლ. ხ-ძესა და მსესხებელ შპს „ხ.-ა.ს” შორის დაიდო სასყიდლიანი საკრედიტო ხელშეკრულება, რომლის მე-2 პუნქტის თანახმად კრედიტი უნდა გაცემულიყო ორ ეტაპად: 2007 წლის 14 სექტემბრიდან _ 3400 ლარის ოდენობით, ხოლო 2007 წლის 8 ოქტომბრიდან _ 16185 ლარის ოდენობით. კრედიტის დაფარვის ვადად განისაზღვრა 2008 წლის 8 ოქტომბერი, ხოლო წლიური სარგებლის ოდენობა _ 20%-ით. კრედიტის დაუფარაობის შემთხვევაში მხარეები შეთანხმდნენ, რომ შპს „ხ.-ა.“ დაკარგავდა კარიერზე უფლებას და იგი ავტომატურად გადავიდოდა მსესხებელ ლ. ხ-ძის მფლობელობაში.

სს „ს-ის“ ხონის ფილიალის მმართველის მიერ 2009 წლის 21 აგვისტოს გაცემული ცნობისა და სალაროს შემოსავლის ორდერების მიხედვით, სს „ს-ის” ხონის ფილიალში შპს „ხ.-ა.-ს“ ანგარიშზე ლ.ხ-ძემ შეიტანა 3400 ლარი 2007 წლის 14 სექტემბერს, ხოლო 2007 წლის 8 ოქტომბერს – 16185 ლარი. პალატამ უდავოდ დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ აღნიშნული თანხები შპს „ხ.-ა.მ“ მიიღო. 2007 წლის 19 ოქტომბერს საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების მინისტრის ¹1553 ბრძანებით შპს „ხ.-ა.-ს“ სახელზე, მდინარე ცხენისწყალზე არსებული ხონის ქვიშა-ხრეშის მოპოვების მიზნით, გაიცა ხონის რაიონის სოფელ ივანდიდის მიმდებარე ტერიტორიაზე სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვების ლიცენზია 5 წლის ვადით.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულია საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

კასატორს დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მიმართ დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენია და, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მითითებას მხარეთა შორის სესხის ხელშეკრულების არარსებობის თაობაზე იმ დასაბუთებით, რომ საქმეში არსებული მოწმეთა ჩვენებებით, საბანკო ამონაწერითა და სხვა მტკიცებულებებით უტყუარად დასტურდება, რომ ხსენებული თანხა ლ.ხ-ძის საკუთრებას არ წარმოადგენდა და, შესაბამისად, სესხი არ გაცემულა. კასატორის იმავე პოზიციის უსაფუძვლობა დასაბუთებულია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით, ხოლო საკასაციო საჩივარი ამ მიმართებით განსხვავებულ და ახალ პრეტენზიას არ შეიცავს.

საკასაციო სასამართლო არ ეთანხმება სააპელაციო პალატას დავის სამართლებრივ შეფასებაში და თვლის, რომ მოცემულ შემთხვევაში სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 424-ე მუხლი და არასწორად შეაფასა მხარეთა შეთანხმება მოვალის გარანტიად.

მოვალის გარანტია მოთხოვნის უზრუნველყოფის ვალდებულებით-სამართლებრივი საშუალებაა. იგი, როგორც სხვა მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალებები, ვალდებულების შესრულებას ემსახურება, თუმცა გარკვეული განსხვავებებით. ზოგადად მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალების დანიშნულება შესრულების გარანტიაა და ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში ისინი (გირავნობა, იპოთეკა, საბანკო გარანტია, თავდებობა) იკავებენ შესრულების ადგილს _ ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში ვალდებულების შესრულება მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალებით ხორციელდება. აღნიშნულიდან გამონაკლისს წარმოადგენს მოთხოვნის უზრუნველყოფის დამატებითი საშუალებანი _ ბე, პირგასამტეხლო და მოვალის გარანტია, რომელთა მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალებად გამოყენებას განსხვავებული დატვირთვა აქვს. უზრუნველყოფის საშუალებათა ეს კატეგორია ვალდებულების შესრულებას ვერ უზრუნველყოფს და იგი ემსახურება მოვალის “იძულებას”, დროულად შეასრულოს ვალდებულება, წინააღმდეგ შემთხვევაში მას ეკისრება მოთხოვნის უზრუნველყოფის დამატებითი საშუალებებით გათვალისწინებული მოქმედების შესრულება. სწორედ აღნიშნულითაა განპირობებული მათი სახელწოდება უზრუნველყოფის დამატებით საშუალებებად.

სამოქალაქო კოდექსის 424-ე მუხლის მიხედვით, მოვალის გარანტიად ითვლება, როცა მოვალე კისრულობს რაიმე უპირობო მოქმედების ან ისეთი მოქმედების შესრულებას, რომელიც სცილდება ხელშეკრულების საგანს. მითითებული ნორმის ანალიზი ცხადყოფს, რომ მოვალის გარანტია მოთხოვნის პიროვნული უზრუნველყოფის საშუალებაა, რომელიც მოვალეს ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში დამატებით, კონკრეტულად განსაზღვრული და მხარეთა შეთანხმებული მოქმედების შესრულებას აკისრებს.

ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში მოვალეს რაიმე უპირობო მოქმედების ან ისეთი მოქმედების შესრულება, რომელიც სცილდება ხელშეკრულების საგანს არ უკისრია. შესაბამისად, მხარეები მოვალის გარანტიაზე არ შეთანხმებულან.

სადავო ხელშეკრულების 2.6. პუნქტი პირობითი გარიგებაა, რომლითაც მხარეები შეთანხმდნენ, რომ, თუ მოვალე ვალდებულებას ვერ შეასრულებს, კრედიტორს საკუთრებაში გადასცემს კარიერზე უფლებას. სამოქალაქო კოდექსის 90-ე მუხლის თანახმად, პირობითად ითვლება გარიგება, როდესაც იგი დამოკიდებულია სამომავლო და უცნობ მოვლენაზე იმით, რომ ან გარიგების შესრულების დადგომა ხდება მის დადგომამდე, ანდა გარიგების შეწყვეტა _ ამ მოვლენის დადგომისთანავე. ხელშეკრულების ზემოაღნიშნული დათქმა უფლების გადაცემაზე დაკავშირებულია გარკვეული პირობის დადგომასთან _ ვალდებულების შეუსრულებლობასთან, რისი არსებობის ფაქტი სადავოს არ წარმოადგენს.

ამდენად, კრედიტორმა ლ.ხ-ძემ მოთხოვნა სესხის დაბრუნებაზე უზრუნველყო მოვალის მიერ შეთავაზებული სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვებაზე უფლების დათმობით. სამოქალაქო კოდექსის 198-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოთხოვნა და უფლება, რომელთა დათმობა და დაგირავებაც შესაძლებელია, მათმა მფლობელმა შეიძლება საკუთრებად გადასცეს სხვა პირს. მითითებული ნორმით მოთხოვნის დათმობის ობიექტს წარმოადგენს მოთხოვნა და უფლება. ამავდროულად, მოთხოვნის დათმობის კანონიერებისთვის აუცილებელია შემდეგი წინაპირობების არსებობა: შეთანხმება მოთხოვნის დათმობაზე, რაც მოცემულ შემთხვევაში დასტურდება მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების 2.6 პუნქტით; მოთხოვნის განსაზღვრულობა _ სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვების უფლება; მოთხოვნის საკუთრებაში არსებობა _ უფლება შპს “ხ.-ა.ს” ეკუთვნის; მოთხოვნის გადაცემის შესაძლებლობა _ სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვების უფლების გადაცემა ნებადართულია კანონით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კრედიტის უზრუნველყოფა განხორციელდა მოთხოვნის დათმობით _ უზრუნველყოფითი ცესიით, რომელიც ძირითადი ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში დაიკავებს შესრულების ადგილს.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას უფლების დათმობის არაკანონიერების თაობაზე და ეთანხმება სააპელაციო პალატის დასკვნას, რომ ლ.ხ-ძის მოთხოვნა სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვების უფლების გადაცემის თაობაზე კანონიერია და განმარტავს შემდეგს:

მოცემულ შემთხვევაში მხარეები საკრედიტო ხელშეკრულების 2.6 მუხლით შეთანხმდნენ, რომ კრედიტის დაუფარაობის შემთხვევაში შპს “ხ.-ა.” კარგავს უფლებას კარიერზე და ავტომატურად მფლობელობაში გადადის გამსესხებელ ლ.ხ-ძის სახელზე.

აღნიშნული სახელშეკრულებო შეთანხმების საგანს წარმოადგენს კარიერზე უფლება, იგივე სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვების უფლება, რომელიც არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეს წარმოადგენს და პასუხობს სამოქალაქო კოდექსის 152-ე მუხლით გათვალისწინებულ მოთხოვნებს, კერძოდ:

დადგენილია, რომ კარიერზე უფლებაში მხარეებმა იგულისხმეს ხონის რაიონის სოფელ ივანდიდის მიმდებარე ტერიტორიაზე, მდინარე ცხენისწყალზე არსებული ხონის ქვიშა-ხრეშის მოპოვების მიზნით, სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვების ლიცენზია.

“ლიცენზიებისა და ნებართვების შესახებ” საქართველოს კანონის მიხედვით არსებობს სარგებლობის, საქმიანობის, გენერალური და სპეციალური ინსპექციები. სარგებლობის ლიცენზია გაიცემა აუქციონის წესით და უკავშირდება ობიექტს. სარგებლობის ლიცენზიის მფლობელს უფლება აქვს, დაჰყოს სარგებლობის ლიცენზია ან/და მთლიანად ან ნაწილი გადასცეს სხვა პირს. სარგებლობის ლიცენზიის ერთ-ერთი სახეა სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვების ლიცენზია და ამ ლიცენზიით პირს ენიჭება კონკრეტული სახელმწიფო რესურსებით სარგებლობის უფლება.

“ლიცენზიებისა და ნებართვების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-20 მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, ლიცენზიის მფლობელი უფლებამოსილია რამდენიმე ნაწილად დაყოს სარგებლობის ლიცენზია და სარგებლობის უფლება ან მისი ნაწილი იჯარით ან საკუთრებაში გადასცეს სხვა პირს, გარდა ამ მუხლის მე-7 პუნქტით გათვალისწინებული შემთხვევისა. ლიცენზიის მფლობელი მთლიანი ლიცენზიის ან მისი ნაწილის გასხვისების შემთხვევაში ვალდებულია შესაბამისი საბუთები წარუდგინოს ლიცენზიის გამცემს, რომელსაც 3 დღის ვადაში შეაქვს ცვლილებები სალიცენზიო რეესტრში და გასცემს შესაბამის სალიცენზიო მოწმობას. ამავე კანონის მე-18 მუხლის მეორე და მესამე ნაწილებით, კონკრეტული სახელმწიფო რესურსით სარგებლობის ლიცენზიის გაცემის წარმოების დაწყების საფუძველია როგორც ლიცენზიის მაძიებლის განცხადება, ისე ლიცენზიის გამცემის გადაწყვეტილება. განცხადების ან თავისი ინიციატივის საფუძველზე ლიცენზიის გამცემის გადაწყვეტილება სარგებლობის ლიცენზიის აუქციონის წესით გაცემის თაობაზე ადმინისტრაციული აქტია.

აღნიშნული ნორმების ანალიზით ნათელია, რომ ლიცენზიის მფლობელის მიერ სარგებლობის ლიცენზიის გადაცემა სხვა პირისათვის ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი არ არის და მისი გადაცემა კერძო სამართლის სუბიექტებს შორის ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის ფარგლებში დასაშვებია. ზემოაღნიშნული კანონის მე-18 მუხლის მეორე და მესამე ნაწილების თანახმად, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს წარმოადგენს ლიცენზიის გამცემის გადაწყვეტილება აუქციონის წესით სარგებლობის ლიცენზიის გაცემისა, ანუ სარგებლობის ლიცენზიის თავდაპირველი გაცემა. ლიცენზიის გადაცემის შემთხვევაში კი, ლიცენზიის მფლობელი ვალდებულია, კანონის მე-20 მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, ინფორმაცია მიაწოდოს ლიცენზიის გამცემს. ამდენად, კერძო-სამართლებრივი ურთიერთობის ფარგლებში სარგებლობის ლიცენზიის გადაცემაზე შეთანხმება დასაშვებია. ყოველივე ზემოაღნიშნული გვაძლევს საფუძველს, დავასკვნათ, რომ სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვების უფლების სხვა პირისათვის გადაცემა კანონით ნებადართულია და განსახილველი მხარეთა შეთანხმება სარგებლობის ლიცენზიის გადაცემის თაობაზე კანონიერია.

უსაფუძვლოა კასატორის მითითება, რომ სესხის ხელშეკრულების დადების დროს, 2007 წლის 1 სექტემბერს შპს “ხ.-ა.ს” სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვების ლიცენზია არ გააჩნდა, იგი მოგვიანებით 2007 წლის 4 ოქტომბერს მოიპოვა და მასზე მხარეები ვერ შეთანხმდებოდნენ. სამოქალაქო კოდექსი არ კრძალავს სამომავლო უფლებაზე მხარეთა შეთანხმებას და იგი შესაძლებელია, იყოს კერძო სამართლებრივი ურთიერთობის საგანი. ამგვარ უფლებაზე შეთანხმება დასაშვები სახელშეკრულებო რისკის ფარგლებში ექცევა და მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნამდვილი ნების პრიორიტეტულობის დასტურია.

ყოველივე ზემოაღნიშნული იძლევა დასკვნის საფუძველს, რომ ლ.ხ-ძის მოთხოვნა ვალდებულების დარღვევის გამო მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალებით ვალდებულების შესრულების თაობაზე კანონიერია და იგი უნდა დაკმაყოფილდეს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

შპს “ხ. ა.-ს” საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 26 იანვრის გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელად.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.