ას-385-358-2010 14 ივნისი, 2010 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნ. კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ლ. ლაზარაშვილი, ვ. როინიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ გ. დ-ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ ი. დ-ძე (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 16 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი _ ჩუქების ხელშეკრულების გაუქმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

გ. დ-ძემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ი. დ-ძის მიმართ ჩუქების ხელშეკრულების გაუქმებისა და ხელშეკრულების საგნის გამოთხოვის შესახებ შემდეგი საფუძვლებით: 2008 წლის აგვისტოს მოსარჩელემ მოპასუხეს აჩუქა ქ.ბათუმში, ... ქ.¹129-ში მდებარე 515 კვ.მ მიწა და 123,18 კვ.მ სახლი. ჩუქება გაფორმდა იმ პირობით, რომ ი.დ-ძე მოუვლიდა მოსარჩელესა და მასთან მცხოვრებ ნ. ბ-ინას, თუმცა მოპასუხემ გამოიჩინა უმადურობა, მუდმივად შეურაცხყოფას აყენებს მათ და არც სათანადო მზრუნველობას დამსაჩუქრებლის მიმართ არ იჩენს.

დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის უფლების მქონე მესამე პირმა _ ლ. დ-ძემ ასევე მიმართა სასამართლოს სარჩელით ი. და გ. დ-ძეების მიმართ მოპასუხეებს შორის დადებული ჩუქების ნაწილობრივ ბათილად ცნობის, ნ. დ-ძის დანაშთი სამკვიდრო ქონებიდან ვ. დ-ძის კუთვნილი სავალდებულო წილის გამოყოფისა და მისათვის, როგორც ვ.დ-ძის პირველი რიგის მემკვიდრისათვის მიკუთვნების თაობაზე შემდეგი დასაბუთებით: სადავო უძრავი ნივთი ეკუთვნოდა აწ გარდაცვლილ ნ. დ-ძეს, რომელსაც დარჩა სამი პირველი რიგის მემკვიდრე, შვილები _ გ., ა. და ვ. დ-ძეები. ნ.დ-ძემ კუთვნილი ქონება ანდერძით დაუტოვა გ. დ-ძეს, თუმცა ლ. დ-ძის მამას ჰქონდა სავალდებულო წილის მიღების უფლება. ვ.დ-ძემ სამკვიდროს წილი ფაქტობრივი ფლობით მიიღო და მისი გარდაცვალების შემდეგ აღნიშნული ქონება ეკუთვნით მის შვილებს _ ლ. და ნა. დ-ძეებს. ნა. დ-ძემ უარი თქვა მამის სამკვიდროზე დის სასარგებლოდ. ამდენად, გ. დ-ძემ სადავო ჩუქების გაფორმებისას ი.დ-ძეს აჩუქა ლ.დ-ძის კუთვნილი წილი ქონებაც.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2009 წლის 7 დეკემბრის გადაწყვეტილებით როგორც გ., ისე ლ. დ-ძეების სასარჩელო მოთხოვნები არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება გ. დ-ძემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 16 თებერვლის განჩინებით გ.დ-ძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო პალატამ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: ქ.ბათუმში, ... ქ.¹129-ში მდებარე უძრავი ქონება ეკუთვნოდა გ. დ-ძეს, რომელმაც საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ბათუმის სარეგისტრაციო სამსახურში 2008 წლის 27 აგვისტოს გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე ქონება აჩუქა მის ძმისშვილს, მოპასუხე ი. დ-ძეს. ი. დ-ძე ჩუქების ხელშეკრულების გაფორმებამდეც და მას შემდგომაც წლების განმავლობაში დედასთან და შვილთან ერთად ცხოვრობს სადავო სახლში და სხვა საცხოვრებელი არ გააჩნია, შესაბამისად, ჩუქების ხელშეკრულების გაფორმებით იგი მძიმე მდგომარეობაში აღმოჩნდება.

საქმეში არსებულ მტკიცებულებათა შეფასებისა და მოწმეთა ჩვენებების საფუძველზე სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ ი. დ-ძე გ. დ-ძის მიმართ უმადურობას არ გამოხატავს და მას შეურაცხყოფას არ აყენებს, რადგან, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლების დაცვით, აღნიშნულის დამადასტურებელი მტკიცებულებები მოსარჩელეს სასამართლოსათვის არ წარუდგენია, ამასთან, თავად მოსარჩელის განმარტებით, ი. დ-ძე მის მიმართ ყოველთვის იჩენდა დიდ ყურადღებასა და მზრუნველობას, შეძლებისდაგვარად გარკვეულ თანხასაც აძლევდა მას, რასაც, უპირველეს ყოვლისა, საფუძვლად ედო საკუთარი ბიძის მიმართ მზრუნველობა და მადლიერების განცდა მისგან მიღებული საჩუქრის გამო.

სააპელაციო პალატის მითითებით, კანონით გათვალისწინებული როგორც „მძიმე შეურაცხყოფა“, ისე „დიდი უმადურობა“ სრულიად შეფასებითი კატეგორიებია და ამგვარი შეფასება მთლიანად სასამართლოს შეხედულებაზეა დამოკიდებული. კონკრეტულ შემთხვევაში, საქმეში შეკრებილი მტკიცებულებების შეფასების შედეგად სასამართლომ მიიჩნია, რომ არანაირი მტკიცებულება, რაც ი. დ-ძის მხრიდან გ. დ-ძისათვის მძიმე შეურაცხყოფის მიყენების ან დიდი უმადურობის გამოვლენის ფაქტებს დაადასტურებდა, საქმეში არ მოიპოვება.

პალატამ აღნიშნა, რომ მოსარჩელემ თავისი მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად, ერთი მხრივ, მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 529-530-ე მუხლებზე, ხოლო, მეორე მხრივ, სადავო გახადა გარიგების ნამდვილობა სამოქალაქო კოდექსის 81-ე მუხლის მიხედვით. სასამართლომ ჩათვალა, რომ, მითითებული მუხლის პირველი ნაწილის მეორე წინადადების თანახმად, შეცილების შემდეგ სასამართლოში დავისას მოსარჩელეს უნდა დაემტკიცებინა გარიგების მოტყუებით დადება ისეთი მტკიცებულებების წარდგენითა და ისეთ გარემოებებზე მითითებით, რომლებიც დაადასტურებენ მოტყუების ფაქტს. განსახილველ შემთხვევაში კი, სააპელაციო სასამართლოს შეკითხვაზე მოსარჩელემ სრულიად ერთმნიშვნელოვნად უპასუხა, რომ მან იცოდა, რა ხელშეკრულებას აწერდა ხელს, ამდენად, სამოქალაქო კოდექსის 81-ე მუხლზე დაყრდნობით სარჩელის საფუძვლიანობის მტკიცება უსაფუძვლოა.

სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სასამართლო დავების განხილვის დადგენილი პრაქტიკით, რომ მოთხოვნის საფუძვლიანობა შემოწმდეს ნებისმიერი სამართლებრივი საფუძვლით, მათ შორის, რაზედაც შესაძლოა მხარე არ მიუთითებს და, საქმეში არსებული ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, გამოიკვლია საქმის ფაქტობრივი გარემოებები სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლთან მიმართებითაც, ანუ ხომ არ გაფორმდა თვალთმაქცური გარიგება და ჩუქების ხელშეკრულებით ხომ არ დაიფარა სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულება.

სასამართლომ განმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 941-950 მუხლებით სადავო ურთიერთობის სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულებად კვალიფიკაციისათვის აუცილებელია, არსებობდეს გარიგების მონაწილეთა ნება, დაფარონ სხვა გარიგება. ე.ი. მხარეების სურვილი მიმართული უნდა იყოს დაფარული გარიგებით გათვალისწინებული მიზნების მიღწევისაკენ. აღნიშნული მიუთითებს, რომ გარიგების მონაწილე მხარეები აცნობიერებენ და შეგნებულად უშვებენ, რომ მათ შორის დადებულ გარიგებას სამართლებრივი შედეგი არ მოჰყვეს და იგი დადებულია მხოლოდ გარიგების დასაფარავად. პალატის მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში აპელანტს არ მიუთითებია, რომ რეალურად მას სხვა ხელშეკრულების დადება სურდა, პირიქით, გ.დ-ძის განმარტებით, მან კარგად იცოდა ი.დ-ძესთან ჩუქების ხელშეკრულების გაფორმების შესახებ.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობს არც სამოქალაქო კოდექსის 73-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, რადგან საქმის გარემოებებით არ დგინდება გარიგების დადებისას არსებითი შეცდომის დაშვების ფაქტი. შეცდომისას პირის ნება ემთხვევა მის მიერ გამოვლენილ ნებას, მას ნამდვილად სურს არსებული გარიგება, ოღონდ არა იმ შინაარსით რა სახითაც იგი არსებობს. სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელეს არასოდეს არ გაუხდია სადავოდ ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ მას გარიგების დადების ნება არ ჰქონდა. აღნიშნულის დასტურად პალატამ მიიჩნია ის გარემოება, რომ გ. დ-ძემ სარჩელი აღძრა სამოქალაქო კოდექსის 529-530-ე მუხლებზე მითითებით, ამდენად, იგი არ შემცდარა გარიგების შინაარსში, მას არ სურდა სხვა გარიგების დადება, ამ გარიგებით სხვა გარიგება არ დაფარულა, მაგრამ იმის გამო, რომ დასაჩუქრებული უმადურია და გამჩუქებლის ქონებრივი მდგომარეობა გაუარესდა, მოსარჩელე ითხოვს ჩუქების გაუქმებას.

სასამართლოს დასკვნით, მხარეთა შორის დავას არ იწვევს, რომ ი. დ-ძე ჩუქების ხელშეკრულების დადებამდე მხოლოდ ბიძის კეთილი ნების საფუძველზე ცხოვრობდა სადავო საცხოვრებელ სახლში. ჩუქების ხელშეკრულების გაუქმების შემდეგ კი იგი პრაქტიკულად საცხოვრებლის გარეშე დარჩება. სამოქალაქო კოდექსის 530-ე მუხლის თანახმად, კანონმდებელმა უპირატესი მნიშვნელობა მიანიჭა იმას, რომ ჩუქების გაუქმება დაუშვებელია, თუ ამით დასაჩუქრებული მძიმე მდგომარეობაში აღმოჩნდება, იმისდა მიუხედავად, რამდენად მძიმე მდგომარეობაში აღმოჩნდება თავად გამჩუქებელი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ სარწმუნოდ მიიჩნია, რომ ჩუქების გაუქმებით მოპასუხე უთუოდ მძიმე მდგომარეობაში აღმოჩნდება, რადგან მას სხვა ალტერნატიული საცხოვრებელი არ გააჩნია. ამასთან, სასამართლოში მიმდინარე დავის შემდეგ მოსარჩელეს სავარაუდოდ აღარ დარჩება იმის სურვილი, რომ იგი საცხოვრებლად კვლავ სადავო საცხოვრებელ სახლში დატოვოს.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება გ. დ-ძემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო სასამართლომ არ იმსჯელა გ.დ-ძის მიერ სააპელაციო საჩივარში მითითებულ გარემოებაზე, რომ სადავო გარიგება ბათილია სამოქალაქო კოდექსის 55-ე მუხლის შესაბამისად. სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ ი. დ-ძის მიერ კასატორის მოტყუების გარეშე გ.დ-ძე სადავო ქონებას მას არ აჩუქებდა. კასატორი იმედოვნებდა, რომ ხელს აწერდა სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულებას.

პალატამ არასწორად შეაფასა გ.დ-ძის განარტება, რომ მისთვის ცნობილი იყო სადავო ქონების ნაჩუქრობის გაფორმების თაობაზე. ფაქტობრივად კასატორი გულისხმობდა, რომ ჩუქნიდა რა სადავო ქონებას ი.დ-ძეს, ვარაუდობდა, რომ ჩუქების ხელშეკრულებაში აისახებოდა მოწინააღმდეგე მხარის ვალდებულება, ჩუქების სანაცვლოდ მზრუნველობა გაეწია გ.დ-ძისათვის. სასამართლომ არ იმსჯელა სამოქალაქო კოდექსის 84-ე და 526-ე მუხლებზე და ყურადღება არ გაამახვილა, რომ სადავო გარიგების დადების შედეგად კასატორმა, ასევე მის კმაყოფაზე მყოფმა ნათესავებმა საარსებო წყარო დაკარგეს, ვინაიდან ი.დ-ძემ აუკრძალა ბიძას ოთახების გაქირავება და მიწის დამუშავება. პალატამ მართებულად გამოიყენა, თუმცა არასწორად, საკასაციო სასამართლოს მიერ ჩამოყალიბებული პრაქტიკის საწინააღმდეგოდ განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 529-530-ე მუხლები, ვინაიდან დასაჩუქრებულის მხრიდან მძიმე შეურაცხყოფისა და დიდი უმადურობის შეფასება გამჩუქებლის და არა სასამართლოს კომპეტენციას განეკუთვნება.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 7 მაისის განჩინებით გ. დ-ძის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა გ. დ-ძის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხს უკავშირებს გარკვეულ შეზღუდვებს და ადგენს იმ დავათა კატეგორიებს, რომლებზეც შეტანილი საკასაციო საჩივარი საკასაციო სასამართლოს მიერ დასაშვებად უნდა იქნეს ცნობილი. აღნიშნული დანაწესები მოცემულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლში.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები მითითებული ნორმით გათვალისწინებული არც ერთი საფუძვლით.

მოცემული დავის საგანია ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და გარიგების საგნის გამჩუქებლისათვის დაბრუნების მართლზომიერება. აღნიშნულ საკითხზე არსებობს სასამართლოს პრაქტიკა, რომელიც ეფუძნება სამოქალაქო კოდექსის 529-530-ე, 56-ე, 73-ე, 81-ე მუხლებს. აღნიშნული პრაქტიკა ასახულია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებაში.

კასატორი ვერ ასაბუთებს და საქმის მასალებითაც არ დასტურდება სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვა ისეთი საპროცესო დარღვევით, რაც არსებითად იმოქმედებს საქმის შედეგზე, შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ამ საფუძვლითაც დაუშვებელია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

გ. დ-ძის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.