ას-399-372-2010 4 ნოემბერი, 2010 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თ. თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვ. როინიშვილი, მ. სულხანიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორები – 1. ა. ს-უა

2. ო. ბ-ძე, მ. ბ-ძე,

ა. ბ-ძე, თ. კ-ძე

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 19 თებერვლის გადაწყვეტილება

კასატორ ა. ს-უას მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

კასატორების, ო., მ., ა. ბ-ძეებისა და თ. კ-ძის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იმ ნაწილში გაუქმება, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მათი მოთხოვნა საცხოვრებელი სახლის საკუთრებაში გადაცემის ან გადახდილი ნასყიდობის ფასის 90%-ის დაკისრების თაობაზე

დავის საგანი _ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა, უკანონოდ მითვისებული თანხის დაბრუნება, ქონებრივი ზიანის ანაზღაურება (ძირითად სარჩელში), სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედ აღიარება (შეგებებულ სარჩელში)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ა. ს-უამ სარჩელით მიმართა ოზურგეთის რაიონულ სასამართლოს მოპასუხეების _ ო., მ., ა. ბ-ძეებისა და თ. კ-ძის მიმართ და მოითხოვა ო. ბ-ძისა და მასთან მყოფი პირების გამოსახლება სოფელ მთისპირში მდებარე მის საკუთრებაში აღრიცხული საცხოვრებელი სახლიდან და თვითნებურად მითვისებული თანხის დაბრუნება, ხოლო საამართლო სხდომაზე დაზუსტებული სარჩელით დამატებით მოითხოვა მოპასუხეებისაგან მის საკუთრებაში არსებული 5000 კვ. მ მიწის ნაკვეთის გამოთხოვა, მათთვის აღნიშნული ქონებით სარგებლობის აკრძალვა, ქონებრივი ზარალის _ 13000 ლარისა და მიუღებელი შემოსავლის სახით 10000 ლარის _სულ 11300 ლარის ანაზღაურება და უკანონოდ მიღებული კომპენსაციის _ 37000 მანეთის ანუ 25 061 ლარის მოპასუხეებისათვის დაკისრება მის სასარგებლოდ შემდეგი საფუძვლებით: მოსარჩელის განმარტებით, დედამისმა ვ. წ-შვილი-ს-უამ ოზურგეთის რაიონის სოფელ მთისპირში თავის კუთვნილ სახლში დროებითი ცხოვრების ნება დართო ო. ბ-ძეს ოჯახთან ერთად. თითქმის ერთი წლის გასვლის შემდეგ, დედამისის ეზო და მიმდებარე ტერიტორია, სოფელ მთისპირში არსებულმა ბენტონიტური თიხის “ა.-ს” საწარმომ გამოაცხადა ზვავ-საშიშ ზონად და ეზო შეფასდა მასში არსებული ნარგავების მიხედვით, რამაც 1989 წლის კურსით შეადგინა 37 500 მანეთი. მითითებული ფაქტის შესახებ მან მოგვიანებით შეიტყო იმ მიზეზით, რომ ო. ბ-ძეს აღნიშნულთან დაკავშირებით მისთვის არ უცნობებია და მეტიც, გაყალბებული საბუთების საფუძველზე, მიითვისა საკომპენსაციო თანხა.

ზ. ბ-ძემ სარჩელი არ ცნო იმ საფუძვლით, რომ მან სადავო ქონება ვ. წ-შვილისაგან შეიძინა 18000 რუსულ მანეთად, რომელსაც თავის სიცოცხლეში არავითარი პრეტენზია არ ჰქონია. რაც შეეხება საკომპენსაციო თანხას, შეფასდა არა ნარგავების, არამედ სულადობის მიხედვით და მას როგორც, ხუთსულიანი ოჯახის პატრონს, გადაუხადეს 37500 მანეთი. როდესაც მოსარჩელემ მოსთხოვა დაეცალა სადავო ქონება, მოპასუხემ გადახდილ 18000 მანეთის დაბრუნება და დამატებით მის მიერ ჩატარებული სამუშაოების თანხის ღირებულების ანაზღაურება მოითხოვა, რაც მოსარჩელემ ვერ გადაიხადა და, შესაბამისად, ბინას ვერ დაუბრუნებდა, ვინაიდან იგი შესყიდული ჰქონდა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოპასუხე ო. ბ-ძემ თავის მხრივ შეგებებული სარჩელით მოითხოვა ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობა და სადავო ქონებაზე მისი საკუთრების აღიარება.

მოსარჩელემ შეგებებული სარჩელი არ ცნო იმ საფუძვლით, რომ მოპასუხესა და დედამისს შორის წერილობითი ფორმით არავითარი ხელშეკრულება არ დადებულა, რაც სადავო ქონებაზე მისი საკუთრების უფლების მოპოვების საფუძველი გახდებოდა.

ოზრუგეთის რაიონული სასამართლოს 2009 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილებით ა. ს-უას სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეები _ ო., მ., ა. ბ-ძეები და თ. კ-ძე, ოჯახის არასრულწლოვან წევრებთან ერთად გამოსახლებული იქნენ ოზურგეთის რაიონის სოფელ მთისპირში მდებარე ა. ს-უას საკუთრებაში აღრიცხული საცხოვრებელი სახლიდან და მიწის ნაკვეთიდან და მათ აეკრძალათ აღნიშნული უძრავი ქონებით სარგებლობა; ა. ს-უას დაევალა ო. ბ-ძისათვის აენაზღაურებინა გარიგების საფუძველზე გადახდილი საცხოვრებელი სახლის ღირებულების _ 18000 მანეთის ეკვივალენტი ლარის 12526 ლარის 90% _ 11273 ლარი და 40 თეთრი; ა. ს-უას უარი ეთქვა მიყენებული ქონებრივი ზიანისა და უკანონოდ მიღებული კომპენსაციის ანაზღაურების შესახებ სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უსაფუძვლობის გამო; ო. ბ-ძეს უარი ეთქვა გარიგების საფუძველზე, ოზურგეთის რაიონის სოფელ მთისპირში მდებარე ა. ს-უას საკუთრებაში აღრიცხული საცხოვრებელი სახლისა და მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ აღიარების შესახებ მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უსაფუძვლობის გამო.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 19 თებერვლის გადაწყვეტილებით ა. ს-უას სააპელაციო საჩივარი და ო., მ., ა. ბ-ძეებისა და თ. კ-ძის შეგებებული სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; გაუქმდა ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2009 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილება, ა. ს-უას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, ო. ბ-ძის შეგებებული სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ო. ბ-ძე ცნობილ იქნა ოზურგეთის რაიონის სოფელ მთისპირში მდებარე ა. ს-უას საკუთრებაში აღრიცხული საცხოვრებელი სახლის მოსარგებლედ.

საპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ვ. წ-შვილსა და ო. ბ-ძეს შორის, ვ. წ-შვილის შვილების, ა. ს-უასა და ვა. ს-უას მონაწილეობით 1988 წლის ნოემბერში შედგა ზეპირი გარიგება, რომლის თანახმად, ვ. წ-შვილმა ოზურგეთის რაიონის სოფელ მთისპირში მდებარე საცხოვრებელი სახლი და ეზოს ნარგავები მიჰყიდა ო. ბ-ძეს 18000 მანეთად.

ო. ბ-ძემ ვ. წ-შვილს ნაწილ-ნაწილ სრულად გადაუხადა ნასყიდობის საზღაური და იგი დღემდე ფლობს და სარგებლობს საცხოვრებელი სახლითა და მიწის ნაკვეთით და იღებს ნაყოფს.

მართალია, 1989 წელს ვ. წ-შვილმა ო. ბ-ძეს შესთავაზა, მის მიერ გადახდილი თანხის დაბრუნების სანაცვლოდ, ნივთზე მფლობელობის შეწყვეტა, მაგრამ მხარეთა შორის შეთანხმება ვერ მოხერხდა და ვ. წ-შვილს ო. ბ-ძისა და მისი ოჯახის წევრების გამოსახლება აღარ მოუთხოვია.

1989 წელს სოფელ მთისპირში ზოგიერთი მიწის ნაკვეთი, მათ შორის, ვ. წ-შვილის საკარმიდამო მიწის ნაკვეთიც, გამოცხადდა ზვავსაშიშ ზონად და ასასახლებლად ო. ბ-ძის სახელზე გაიცა კომპენსაცია 37500 მანეთი, რის თაობაზეც იცოდნენ ვ. წ-შვილმა და მისმა შვილებმა.

ვ. წ-შვილი გარდაიცვალა 1996 წელს, ხოლო 2004 წლის 23 აპრილს გაიცა სამკვიდრო მოწმობა ა. ს-უას სახელზე და ვ. წ-შვილის დანაშთი ქონება – საცხოვრებელი სახლი და მიწის ნაკვეთი აღირიცხა ა. ს-უას საკუთრებად.

“საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის 1¹-ლი მუხლის “ა” ქვეპუქნტის თანახმად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ გარიგება, რომლითაც ვ. წ-შვილმა, ანუ მესაკუთრემ ო. ბ-ძეს საზღაურის _ 18000 მანეთის გადახდის სანაცვლოდ დაუთმო სახლით სარგებლობის უფლება, დაიდო 1988 წელს, ანუ ზემოხსენებული კანონით გათვალისწინებულ პერიოდში.

იმის გათვალისწინებით, რომ ო. ბ-ძე 1988 წლიდან 2005 წლამდე, ანუ 1998 წლის 25 ივნისისათვისაც ფაქტობრივად ფლობდა სადავო სახლს ისე, რომ მისი მფლობელობა მესაკუთრესა და მის უფლებამონაცვლეს სადავოდ არ გაუხდიათ, სასამართლომ მიიჩნია, რომ 1998 წლის 25 ივნისისათვის იგი სახლს კეთილსინდისიერად ფლობდა და, მითითებული კანონის შესაბამისად, წარმოადგენდა მოსარგებლეს.

“საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად და იმის გათვალისწინებით, რომ მესაკუთრე ა. ს-უას ო. ბ-ძისათვის არ გადაუხდია სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ო. ბ-ძე უფლებამოსილი იყო _ გაეგრძელებინა სადგომის ფლობა. ამდენად, მოსარჩელის მოთხოვნა მისი სადავო საცხოვრებელი სახილდან გამოსახლების შესახებ სასამართლომ უსაფუძვლოდ ჩათვალა და აღნიშნა, რომ ო. ბ-ძე სამოქალაქო კოდექსის 159-ე მუხლის შესაბამისად, სადავო უძრავი საცხოვრებელი სახლის მართლზომიერი მფლობელი იყო.

მიუხედავად იმისა, რომ მითითებული კანონი არეგულირებს საცხოვრებელი სადგომით და არა მიწის ნაკვეთით მოსარგებლესა და მესაკუთრეს შორის არსებულ ურთიერთობებს, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ, კანონისა და გარიგების თანახმად, ო. ბ-ძე ითვლებოდა ა. ს-უას კუთვნილ ნაკვეთზე არსებული როგორც ძირითადი, ასევე დამხმარე ნაგებობის მოსარგებლედ.

სამოქალაქო კოდექსის 150-ე მუხლის მე-2 ნაწილისა და ამავე კოდექსის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ო. ბ-ძე მართლზომიერად ფლობდა საკარმიდამო მიწის ნაკვეთსაც და დაუშვებელი იყო მართლზომიერი მფლობელისათვის მოეთხოვათ ნივთის უკან დაბრუნება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმებულიყო იმ ნაწილში, რომლითაც მოპასუხეები გამოსახლებული იქნენ საცხოვრებელი სახლიდან და მიწის ნაკვეთიდან.

აპელანტის მოსაზრება მასზე, რომ რაიონული სასამართლო გასცდა შეგებებული სარჩელის მოთხოვნის ფარგლებს, როცა ა. ს-უას მის სასარგებლოდ დააკისრა საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების 25%-ის გადახდა, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა, ვინაიდან აღნიშნა, რომ, რადგანაც ო. ბ-ძეს შეგებებული სარჩელით არ მოუთხოვია ა. ს-უასათვის კომპენსაციის გადახდის დაკისრება, რაიონული სასამართლო არ იყო უფლებამოსილი, მიეღო გადაწყვეტილება ამ საკითხზე და ამასთან, მიუთითა, რომ მოსარგებლის მოთხოვნა მესაკუთრისათვის კომპენსაციის გადახდის დავალდებულების თაობაზე უსაფუძვლოც იყო.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსატნციის სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა გაუქმებულიყო იმ ნაწილშიც, რომლითაც ა. ს-უას ო. ბ-ძის სასარგებლოდ დაეკისრა გარიგების საფუძველზე გადახდილი საცხოვრებელი სახლის ღირებულების, 18000 მანეთის ეკვივალენტის, 12526 ლარის 90 პროცენტის – 11273 ლარისა და 40 თეთრის გადახდა.

სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ო. ბ-ძეს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლის შესაბამისად, სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრება არ მოუპოვებია კანონით განსაზღვრული ფორმით და არ მოუთხოვია საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ აღიარება მესაკუთრისათვის შესაბამისი ანაზღაურების გადახდის სანაცვლოდ. შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო სახლის მესაკუთრედ ო. ბ-ძის ცნობის საფუძვლები არ არსებობდა, თუმცაღა პალატამ განმარტა, რომ საკუთრების უფლება, თავის თავში, მოიცავდა სარგებლობის უფლებასაც, რის გამოც ო. ბ-ძე შესაძლებელია ცნობილიყო ქონების მოსარგებლედ.

ო. ბ-ძის მოთხოვნას მოწინააღმდეგე მხარისათვის უსაფუძვლო გამდიდრებით მიღებული თანხის ანაზღაურების დაკისრების ნაწილში, სააპელაციო სასამართლო არ დაეთანხმა, ვინაიდან ჩათვალა, რომ 1989 წელს ო. ბ-ძემ მართლაც უსაფუძვლოდ მიიღო კომპენსაცია ნაკვეთის საშიშ ზონად გამოცხადების გამო, თუმცა იმის გათვალისწინებით, რომ იმ დროს მოქმედი 1964 წლის რედაქციით, საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 75-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობის საერთო ვადა შეადგენდა 3 წელს, ხოლო დადგენილია, რომ ვ. წ-შვილმა თავისი დარღვეული უფლების შესახებ იცოდა ჯერ კიდევ 1989 წელს, რომელსაც თავისი დარღვეული უფლების აღდგენა უნდა მოეთხოვა არა უგვიანეს 1992 წლისა, მას კი ამ მოთხოვნით სასამართლოსათვის საერთოდ არ მიუმართავს, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ვ. წ-შვილმა გაუშვა მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა. ამასთან, სამოქალაქო კოდექსის 198-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ვ. წ-შვილის მოთხოვნის უფლება ო. ბ-ძის მიმართ ა. ს-უას სახელზე გადავიდა ისეთსავე მდგომარეობაში, როგორშიც იგი თავად ჰქონდა, რაც ცხადყოფდა, რომ ა. ს-უას მოთხოვნა ხანდაზმული იყო.

სააპელაციო სასამართლომ ა. ს-უას მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურების ნაწილში ასევე ხანდაზმულად მიიჩნია, რადგან მისი განმარტებით, საყოფაცხოვრებო და სხვა ნივთები, რომელთა ღირებულების ანაზღაურებასაც ითხოვდა იგი, მოწინააღმდეგე მხარემ მიითვისა გარიგების დადებისთანავე და გაანადგურა, ჯერ კიდევ ვ. წ-შვილის სიცოცხლეში. ვინაიდან ვ. წ-შვილი გარდაიცვალა 1996 წელს, ზოლო ა. ს-უამ ზიანის ანაზღაურება მოითხოვა 2005 წელს, შესაბამისად, მან გაუშვა მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა ა. ს-უას მოთხოვნა ო. ბ-ძისათვის მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების დაკისრების ნაწილში, ვინაიდან აღნიშნა, რომ, სამოქალაქო კოდექსის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ნაკვეთით სარგებლობისას მიღებული ნაყოფი ეკუთვნოდა ო. ბ-ძეს და მესაკუთრის სასარგებლოდ ამ ნაყოფის ღირებულების დაკისრების საფუძვლები არ არსებობდა.

ზერმოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ ა. ს-უას სააპელაციო საჩივარი და ო. ბ-ძის, მ. ბ-ძის, ა. ბ-ძისა და თ. კ-ძის შეგებებული სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დააკმაყოფილა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 19 თებერვლის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ.

კასატორმა ა. ს-უამ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით: კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლოს დავის გადაწყვეტისას არ უნდა გამოეყენებინა “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონი, მით უფრო მიწის ნაკვეთთან მიმართებაში, ვინაიდან აღნიშნული კანონი აწესრიგებს მხოლოდ საცხოვრებელი სადგომით წარმოშობილ ურთიერთობებს. სასამართლომ კი, აღნიშნული კანონის გამოყენებით, არათუ საცხოვრებელი სახლის, არამედ 5000 კვ.მ მიწის ნაკვეთის კეთილსინდისიერ მფლობელად ცნო მოპასუხე, მაშინ, როდესაც ნასყიდობის გარიგება ვ. წ-შვილსა და ო. ბ-ძეს შორის 1988 წელს მხოლოდ საცხოვრებელ სახლზე დაიდო და არა ეზოს ნარგავებზე, როგორც ეს სასამართლომ მიიჩნია. ამასთან, აღნიშნულ პერიოდში სადავო მიწა სახელმწიფო საკუთრება იყო და მისი ნებისმიერი სახით გასხვისება და ამგვარი გარიგება იმთავითვე ბათილი იქნებოდა და, შესაბამისად, ვერც ერთი მხარე ვერ მიიღებდა მართლზომიერი მოსარგებლის სტატუსს. კასატორის განმარტებით, არც ერთ სასამართლო ინსტანციაში მხედველობაში არ იქნა მიღებული, რომ ო. ბ-ძეს გაშვებული ჰქონდა სადავო საცხოვრებელი სახლის მესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა, ვინაიდან მას სადავო ქონების გადაფორმებაზე უარი ვ. წ-შვილმა ჯერ კიდევ 1989 წელს განუცხადა, ხოლო მას 1989 წლიდან მოყოლებული სასამართლოსათვის აღნიშნული მოთხოვნით არ მიუმართავს. ამდენად, არასწორია სასამართლოს მსჯელობა მასზე, რომ ვ. წ-შვილს 1989 წლის შემდეგ ო. ბ-ძის მფლობელობაზე უარი არ განუცხადებია, ვინაიდან აღნიშნული დასტურდება 1992 წლის 8 დეკემბრის სოფლის გამგებლის სახელზე ვ. წ-შვილის მიერ გაგზავნილი განცხადებით. შესაბამისად, სასამართლოს ო. ბ-ძე სადავო ქონების კეთილსინდისიერ მფლობელად არ უნდა მიეჩნია. კასატორის მოსაზრებით, ასევე უკანონოა სასამართლოს გადაწყვეტილება ქონებრივი ზიანისა და მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში, ვინაიდან მას სადავო ქონებაზე საკუთრების უფლება მოპოვებული აქვს სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე, რაც ამჟამადაც ძალაშია და არ გაუქმებულა, ამდენად, კასატორის აზრით, მას გააჩნდა უფლება, მოეთხოვა ის მიუღებელი შემოსავალი, რასაც მიიღებდა ო. ბ-ძეს მისთვის თავისი ქონების სარგებლობაში ხელი რომ არ შეშალა.

რაც შეეხებათ კასატორებს, ო., მ., ა. ბ-ძეებსა და თ. კ-ძეს, მათ თავიანთი საკასაციო საჩივრით მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იმ ნაწილში გაუქმება, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მათი მოთხოვნა საცხოვრებელი სახლის საკუთრებაში გადაცემის ან გადახდილი ნასყიდობის ფასის 90%-ის დაკისრების თაობაზე შემდეგი საფუძვლებით: კასატორთა მოსაზრებით, არასწორია სააპელაციო სასამართლოს განმარტება მასზე, რომ გადაწყვეტილების გამოტანისას რაიონული სასამართლო გასცდა მათი მოთხოვნის ფარგლებს, ვინაიდან მათი განმარტებით, ისინი შეგებებული სარჩელით მოითხოვდნენ მათ მიერ 1988 წელს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების შესაბამისად, უძრავ ნივთზე საკუთრების აღიარებას ან კომპენსაციას. სასამართლოს მსჯელობა მასზე, რომ შეგებებული სარჩელით მათ ა. ს-უასათვის კომპენსაციის გადახდის დაკისრება არ მოუთხოვიათ, კასატორთა განმარტებით, არასწორია, ვინაიდან მთელი მათი მოთხოვნა გამომდინარეობდა 1998 წლის 25 ივნისის კანონიდან და დეფინიციიდან და, ამდენად, უსაფუძვლოა იმის მტკიცება, რომ კასატორები არც საკუთრების უფლებას და არც კომპენსაციას არ ითხოვდნენ.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ა. ს-უას საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო ო. ბ-ძის, მ. ბ-ძის, ა. ბ-ძისა და თ. კ-ძის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 19 თებერვლის გადაწყვეტილება და საქმეზე მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

“საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ” საქართველოს კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1996 წლის 27 იანვრამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ მოწესრიგებას მოითხოვს (კანონის პირველი მუხლი). სპეციალური მოწესრიგება უკავშირდება უშუალოდ ამ ურთიერთობების სპეციფიკას, კერძოდ, ურთიერთობები, რომლებიც არსებობდა ზემოაღნიშნულ პერიოდში ფაქტის სახით, განსახილველმა კანონმა მიანიჭა იურიდიული მნიშვნელობა და დაუკავშირა მას კონკრეტული სამართლებრივი შედეგები.

უნდა აღინიშნოს, რომ ზემოაღნიშნული კანონით წესრიგდება არა ნებისმიერი ფორმადაუცველ გარიგებასთან დაკავშირებული ურთიერთობა, არამედ მხოლოდ ისეთი, რომელიც მოითხოვდა სპეციალურ მოწესრიგებას.

სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილენი ვალდებული იყვნენ, დაეცვათ უძრავ ქონებაზე საკუთრების წარმოშობის იმ დროს მოქმედი წესები, მაგრამ ზოგიერთ შემთხვევებში ამ წესების დარღვევა უკავშირდებოდა გარკვეულ ობიექტურ გარემოებებს, რაც დამახასიათებული იყო იმ დროს მოქმედი სამართლებრივი სივრცისათვის, კერძოდ, სამოქალაქო უფლებათა განხორციელება იმ დროს ბევრად იყო დამოკიდებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ დანაწესებზე, რაც ხელს უშლიდა თავისუფალი სამოქალაქო ბრუნვის დამკვიდრებას. ასეთ ვითარებაში ხშირად მხარეთა ურთიერთობა არ სცილდებოდა მათი ფაქტობრივი ქონებრივი ურთიერთობის ფარგლებს.

კონკრეტულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებათა გათვალისწინებით შესაძლებელია დავასკვნათ, რომ სადავო ურთიერთობა არ განეკუთვნება იმ ურთიერთობათა კატეგორიას, რომელიც ზემოაღნიშნული კანონით სპეციალურ მოწესრიგებას საჭიროებს.

განსახილველ შემთხვევაში ადგილი აქვს ფორმადაუცველ გარიგებას, რაც მხარეებს შეეძლოთ აღერიცხათ იმ დროს მოქმედი წესების დაცვით, მაგრამ არ აღრიცხეს, რაც არ იყო დაკავშირებული ზემოაღნიშნულ ობიექტურ შეზღუდვებთან. მით უმეტეს გასათვალისწინებელია, რომ “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ” საქართველოს კანონის მოქმედება არ ვრცელდებოდა მიწის ნაკვეთზე, არამედ მხოლოდ საცხოვრებელ სადგომზე და, შესაბამისად, ამ სადგომის ქვეშ არსებულ მიწის ნაკვეთზე (უშუალოდ იმ მიწის ნაკვეთის მონაკვეთზე, რაზედაც მდებარეობს საცხოვრებელი სადგომი).

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არ შეიძლება გაზიარებულ იქნეს კასატორების, ო., ა., მ. ბ-ძეებისა და თ. კ-ძის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ სადავო ურთიერთობა უნდა მოწესრიგებულიყო “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ” საქართველოს კანონით. ამრიგად, 1988 წლის ოქტომბერში ვ. წ-შვილსა და ო. ბ-ძეს შორის, ვ. წ-შვილის შვილების, ა. ს-უასა და ვა. ს-უას მონაწილეობით დადებული ზეპირი გარიგება უძრავი ნივთის ნასყიდობის თაობაზე, არ წესრიგდება “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ” საქართველოს კანონით.

აღნიშნული ურთიერთობა უნდა შეფასდეს 1964 წლის 26 დეკემბრის საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსით, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, სადავო ურთიერთობა უნდა მოწესრიგდეს ამ კოდექსის ამოქმედების გამო ძალადაკარგული ნორმატიული აქტებით, რაც წარმოადგენდა ამ ურთიერთობის მომწესრიგებელ სამართლებრივ საფუძველს. 1964 წლის 26 დეკემბრის საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 48-ე მუხლის პირველი აბზაცის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც კანონის მოთხოვნებს არ შეესაბამება. ამავე მუხლის მეორე აბზაცის თანახმად, ბათილი გარიგების თითოეული მხარე მოვალეა დაუბრუნოს მეორე მხარეს ყველაფერი, რაც გარიგებით მიიღო, ხოლო, როცა მიღებულის ნატურად დაბრუნება შეუძლებელია, აუნაზღაუროს მისი ღირებულება ფულად, თუ კანონში არ არის გათვალისწინებული გარიგების ბათილობის სხვა შედეგები.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორების _ ო. ბ-ძისა და სხვათა მიერ არ დასტურდება, რომ მათ აღძრული ჰქონდათ მოთხოვნა გადახდილი თანხის უკან დაბრუნების თაობაზე, ამდენად ამ ნაწილში საკასაციო სასამართლო ვერ იმსჯელებს.

რაც შეეხება ა. ს-უას დანარჩენ მოთხოვნებს, რაც არ იქნა დაკმაყოფილი სააპელაციო სასამართლოს მიერ, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარში კასატორი ვერ უთითებს ისეთ გარებოებებზე, რომლებიც, კონკრეტული სადავო ურთიერთობის ზემოაღნიშნული თავისებურებებიდან გამომდინარე, მიუთითებს მის დანარჩენ მოთხოვნების არ დაკმაყოფილების უკანონობაზე. ამდენად, საქმეში არ მოიპოვება ისეთი მტკიცებულებები, რომლებიც, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის თანახმად, გამორიცხავდა სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებებს მისი დანარჩენი მოთხოვნების არ დაკმაყოფილების თაობაზე, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ 1989 წელს სოფელ მთისპირში ვ. წ-შვილის საკარმიდამო მიწის ნაკვეთის ზვავსაშიშ ზონად გამოცხადების გამო ასასახლებლად ო. ბ-ზე გაიცა 37500 მანეთი, რის თაობაზეც იცოდნენ ვ. წ-შვილმა და მისმა შვილებმა. ამდენად, ამ ნაწილში ა. ს-უას მოთხოვნა სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია ხანდაზმულად 1964 წლის 26 დეკემბრის საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 75-ე მუხლის დადგენილი სამ წლიანი ხანდაზმულობის ვადის გაშვების გამო. სააპელაციო სასამართლომ ასევე ხანდაზმულად მიიჩნია ა. ს-უას მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურების ნაწილში, რადგან სააპელაციო სასამართლო დაეყრდნო მისავე განმარტებას, რომლის თანახმად, საყოფაცხოვრებო და სხვა ნივთების, რომელთა ღირებულების ანაზღაურებასაც ითხოვს იგი, მოწინააღმდეგე მხარემ მიითვისა გარიგების დადებისთანავე და გაანადგურა, ჯერ კიდევ ვ. წ-შვილის სიცოცხლეში. აქედან გამომდინარე, სასამართლომ აღნიშნა, რომ ვ. წ-შვილი გარდაიცვალა 1996 წელს, ხოლო სარჩელი ა. ს-უამ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით აღძრა 2005 წელს. კასატორის მიერ, ასევე არ არის წარმოდგენილი დასაბუთებული მოსაზრებები, რომლებიც დაადასტურებდნენ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების უკანონობას მიუღებელი შემოსავლი, ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილშიც.

ამრიგად, ამ ნაწილში კასატორ ა. ს-უას არა აქვს წარმოდგენილი დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

საკასაციო პალატის აზრით, კასატორს არ წარმოუდგენია დასაბუთებული პრეტენზია. კონკრეტულ შემთხვევაში დასაშვებ და დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს, რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება და სამართლებრივ-მატერიალური ნორმის არასწორად გამოყენება ან განმარტება.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ საქმის გარემოებები სააპელაციო სასამართლოს მიერ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშეა დადგენილი და საჭირო არ არის მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები სამართლებრივად მართებულად არ შეაფასა და მოცემულ საქმეზე მიიღო დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილება, რის გამოც გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და მიღებულ უნდა იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. ა. ს-უას საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. ო. ბ-ძის, მ. ბ-ძის, ა. ბ-ძისა და თ. კ-ძის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

3. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 19 თებერვლის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

4. ა. ს-უას სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

5. ო., მ., ა. ბ-ძეები და მ. კ-ძე გამოსახლებული იქნენ ოზურგეთის რაიონის სოფელ მთისპირში მდებარე ა. ს-უას საკუთრებაში აღრიცხული საცხივრებელი სახლიდან და მიწის ნაკვეთიდან. ა. ს-უას სარჩელი, დანარჩენი მოთხოვნების ნაწილში, არ დაკმაყოფილდეს;

6. ო. ბ-ძის, მ. ბ-ძის, ა. ბ-ძისა და თ. კ-ძის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

7. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.