ას-399-379-2011 10 მაისი, 2011 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პ. ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ნ. კვანტალიანი, ბ. ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი _ გ. ს-ური

მოწინააღმდეგე მხარეები _ თ. მ-ძე, ზ. ა-ძე

მესამე პირი _ საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 8 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი _ ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2009 წლის 8 დეკემბერს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა გ. ს-ურმა მოპასუხეების _ თ. მ-ძისა და ზ. ა-ძის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხეებისაგან ზიანის ანაზღაურება 10000 ლარის ოდენობით.

სარჩელის ფაქტობრივ საფუძვლად მოსარჩელემ იმ გარემოებაზე მიუთითა, რომ 2009 წლის სექტემბერში სოფელ ვაზიანში მხატვრული ფილმის გადაღებასთან დაკავშირებით დაუზიანდა უძრავი და მოძრავი ქონება. ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება მის მიმართ მოპასუხეებმა იკისრეს პირადად (ტომი I, ს.ფ. 3-14, 51-52).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 24 ივნისის საოქმო განჩინებით საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო მოცემულ საქმეში ჩაება მესამე პირად დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე, მოპასუხის მხარეზე (ტომი I, ს.ფ. 105-108).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 26 აგვისტოს გადაწყვეტილებით გ. ს-ურის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლომ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

მოსარჩელე გ. ს-ური ფლობდა და იყენებდა ე.წ. ... სამხედრო დასახლებაში განთავსებულ უძრავ ქონებას (¹55 საცხოვრებელი სახლის პირველი სართულის მარჯვენა ფლიგელი). იმავდროულად, აღნიშნული ნივთი წარმოადგენდა სახელმწიფოს საკუთრებას და სამართავად გადაცემული ჰქონდა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს;

2009 წლის სექტემბერში ... დასახლებაში შპს «...” ახორციელებდა 2008 წლის აგვისტოს რუსეთ-საქართველოს სამხედრო კონფლიქტის შესახებ მხატვრული ფილმის გადაღებას.

სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის დასაბუთება იმასთან დაკავშირებით, რომ მოპასუხეებმა პირადად იკისრეს ვალდებულება აენაზღაურებინათ ფილმის გადაღების შედეგად გ. ს-ურისთვის მიყენებული ზიანი, რამდენადაც მოსარჩელეს სასამართლოსათვის ამ გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულებები არ წარუდგენია. შესაბამისად, სასამართლომ არ მიიჩნია დადგენილად, რომ გ. ს-ურის სარჩელზე მოპასუხეებად დასახელებულმა პირებმა თ. მ-ძემ და ზ. ა-ძემ მოსარჩელის მიმართ პირადად, საკუთარი სახელით იკისრეს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება. მოცემულ საკითხთან დაკავშირებით სასამართლომ ყურადღება მიაქცია მოწმის სახით დაკითხული პირების ჩვენებებზე. კერძოდ, მოწმის სახით დაკითხულმა ამირან დავლაშერიძემ განმარტა, რომ მოპასუხეებს მოსარჩელის მიმართ პირადად ვალდებულებები არ უკისრიათ. ამასთან, მოწმის სახით დაკითხულმა სხვა პირებმა გ. ს-ურის სარჩელში დასახელებული გარემოება არ დაადასტურეს.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, თუ საქმის განხილვისას სასამართლო დაადგენს, რომ სარჩელი აღძრულია არა იმ პირის წინააღმდეგ რომელმაც პასუხი უნდა აგოს სარჩელზე მას შეუძლია მოსარჩელის თანხმობით შეცვალოს თავდაპირველი მოპასუხე სათანადო მოპასუხით. თუ მოსარჩელე არ არის თანახმა თავდაპირველი მოპასუხის სათანადო მოპასუხით შეცვლაზე, სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით უარს ეტყვის მოსარჩელეს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

სასამართლომ საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებების შეფასების და მოპასუხეების მიერ 2010 წლის 24 ივნისს გამოთქმული მოსაზრებების საფუძველზე დაასკვნა, რომ თ. მ-ძე და ზ. ა-ძე გ. ს-ურის მიერ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით აღძრულ სარჩელთან მიმართებაში არ წარმოადგენდნენ მატერიალური სამართალურთიერთობის მონაწილეებს და არ იყვნენ სათანადო მოპასუხეები. სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის დეფინიციით, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მფლობელობაში არსებული ნივთის მიმდებარე ტერიტორიაზე ფილმის გადაღებას ახორციელებდნენ არა თ. მ-ძე და ზ. ა-ძე, არამედ შპს «...”. შესაბამისად, გ. ს-ურისთვის ზიანის მიყენების ანაზღაურების ნაწილში მოპასუხეებად დასახელებული ფიზიკური პირები არ იყვნენ სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლით გათვალისწინებული ვალდებულებით სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილენი.

საქალაქო სასამართლომ, ზემოთ მოყვანილი მსჯელობიდან გამომდინარე, 2010 წლის 24 ივნისს მიღებული საოქმო განჩინებით, თ. მ-ძე და ზ. ა-ძე მიიჩნია არასათანადო მოპასუხეებად და მოსარჩელეს შესთავაზა თავდაპირველი მოპასუხეების სათანადო მხარით შეცვლა, რაზეც გ. ს-ურმა უარი განაცხადა.

ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ზემოაღნიშნული გარემოება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლის დეფინიციიდან გამომდინარე წარმოადგენდა გ. ს-ურის სარჩელზე უარის თქმის საფუძველს (ტომი I, ს.ფ. 162-166).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა გ. ს-ურმა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება (ტომი I, ს.ფ. 175-183).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 8 თებერვლის განჩინებით გ. ს-ურის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 26 აგვისტოს გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნებს საქმის ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტ გ. ს-ურის არგუმენტი იმასთან დაკავშირებით, რომ მოპასუხეები თ. მ-ძე და ზ. ა-ძე წარმოადგენდნენ ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებულ პირებს. მოცემულ შემთხვევაში სადავო არ იყო ის გარემოება, რომ ... დასახლებაში 2008 წლის აგვისტოს რუსეთ-საქართველოს სამხედრო კონფლიქტის შესახებ მხატვრული ფილმის გადაღებას ახორციელებდა შპს «...”. მოპასუხე ზ. ა-ძე მოქმედებდა, როგორც შპს «...ს” წარმომადგენელი და დაკავებულ ტერიტორიაზე პირადად არ აწარმოებდა კინოგადაღებას, ხოლო, მოპასუხე თ. მ-ძე წარმოადგენდა რწმუნებულის მოადგილეს ვაზიანში და ტერიტორია, სადაც მიმდინარეობდა კინოგადაღება წარმოადგენდა მის სამსახურებრივად სამოქმედო ტერიტორიას, იგი ხელმძღვანელობის დავალების საფუძველზე ახორციელებდა კინოგადაღებაზე მეთვალყურეობას და ... დასახლებაში მიმდინარე ფილმის გადაღებასთან პირდაპირი კავშრი არ ჰქონდა.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელეს სასამართლოსათვის არ წარუდგენია იმ გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულებები, რომ გ. ს-ურის სარჩელზე მოპასუხეებად დასახელებულმა პირებმა თ. მ-ძემ და ზ. ა-ძემ მის მიმართ პირადად, საკუთარი სახელით იკისრეს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება.

დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ გ. ს-ურისათვის ზიანის მიყენების ანაზღაურების ნაწილში მოპასუხეებად დასახელებული ფიზიკური პირები არ წარმოადგენდნენ სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლით გათვალისწინებული ვალდებულებით სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეებს. ამ ნორმის თანახმად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან.

გ. ს-ური მიიჩნევდა, რომ შპს ,, ....’’ არ წარმოადგენდა სათანადო მხარეს გამომდინარე იქიდან, რომ ვალდებულება არ შეასრულეს შესაბამისმა წარმომადგენლებმა და არა შპს ,,...’’. კერძოდ, მოპასუხეებმა შპს ,,....’’ სახელით იკისრეს ვალდებულება კინოგადაღების დასრულების შემდეგ გადაეხადათ მოსარჩელესათვის 750 ლარი, რაზედაც მოსარჩელემ უარი განაცხადა, იმ მიზეზით, რომ მისთვის მიყენებული ზიანის ოდენობა უფრო მეტ ხარჯებთან იყო დაკავშირებული.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში მხარეთა ახსნა-განმარტებით და საქართველოს შეიარაღებული ძალების ლოგისტიკური უზრუნველყოფის სარდლობის 2010 წლის 18 აგვისტოს ¹3-11/5742 წერილით დასტურდებოდა, რომ ... სამხედრო დასახლებაში განთავსებული უძრავი ქონება (¹55 _ საცხოვრებელი სახლის პირველი სართულის მარჯვენა ფლიგელი) წარმოადგენდა სახელმწიფოს საკუთრებას და სამართავად გადაცემული ჰქონდა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს. ამასთან, საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა ის ფაქტი, რომ მოსარჩელე სადავო ქონებას ფლობდა სამართლებრივი ურთიერთობის საფუძველზე, სამოქალაქო კოდექსის 155-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მიერ მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძვლად სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლზე მითითება, რაც შემდეგნაირად დაასაბუთა:

სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. მითითებული ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, იმისათვის, რომ წარმოიშვას ზიანის ანაზღაურების მოვალეობა, მოცემული უნდა იყოს ზიანის მიყენებისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების პირობები. კერძოდ, პირს ზიანის ანაზღაურება დაეკისრება, თუ სახეზეა ზიანი, ზიანი მიყენებულია მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით, მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის არსებობს მიზეზობრივი კავშირი და ზიანის მიმყენებელს მიუძღვის ბრალი. ამ პირობების ერთობლიობა წარმოადგენს იურიდიულ შემადგენლობას და თუნდაც ერთ-ერთი მათგანის არარსებობა გამორიცხავს ზიანის მიყენებისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების შესაძლებლობას.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებებისა და დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, მოპასუხეებს ვერ დაეკისრებოდათ ზიანის ანაზღაურების მოვალეობა, ვინაიდან ამ ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის არ არსებობდა მიზეზობრივი კავშირი. ამასთან, ისინი წარმოადგენდნენ არასათანადო მოპასუხეებს.

რაც შეეხებოდა მორალურ ზიანს, აპელანტი მორალური ზიანის მოთხოვნას აფუძნებდა იმ გარემოებაზე, რომ შენობის აფეთქებამ და ფანჯრების ჩამსხვრევამ, ასევე მოპასუხეთა მხრიდან ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმამ გამოიწვია მისი ფსიქოლოგიური განცდა. სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იყოს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემული ნორმის საფუძველზე არ არსებობდა მხარის მიერ მითითებული საფუძვლით არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი, მით უფრო რომ აპელანტს აღნიშნული გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულებები (ექსპერტის ან ექიმის დასკვნა) არ წარმოუდგენია. შესაბამისად, გ. ს-ურის მოთხოვნა ამ ნაწილშიც უსაფუძვლო იყო.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლი. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, პირველი ინსტანციის სასამართლო საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებების შეფასების საფუძველზე სწორად მივიდა დასკვნამდე, რომ თ. მ-ძე და ზ. ა-ძე გ. ს-ურის მიერ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით აღძრულ სარჩელთან მიმართებაში არ წარმოადგენდნენ მატერიალური სამართალურთიერთობის მონაწილეებს და არ იყვნენ სათანადო მოპასუხეები. აქედან გამომდინარე, სასამართლომ 2010 წლის 24 ივნისის საოქმო განჩინებით თ. მ-ძე და ზ. ა-ძე სწორად მიიჩნია არასათანადო მოპასუხეებად და მოსარჩელეს შესთავაზა თავდაპირველი მოპასუხეების სათანადო მხარით შეცვლა, რაზეც გ. ს-ურმა უარი განაცხადა. შესაბამისად, სასამართლომ სწორად მიიჩნია, რომ ზემოაღნიშნული გარემოება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლის დეფინიციიდან გამომდინარე წარმოადგენდა გ. ს-ურის სარჩელზე უარის თქმის საფუძველს (ტომი 2, ს.ფ. 66-74).

სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 8 თებერვლის განჩინება გ. ს-ურმა საკასაციო წესით გაასაჩივრა. კასატორი ითხოვს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებას, რომლითაც მოპასუხეებს დაეკისრებათ ზიანის ანაზღაურება, თითოეულს 2500-2500 ლარის ოდენობით.

კასატორის მოსაზრებით, მოპასუხეები მოქმედებდნენ როგორც შპს «...» წარმომადგენლები, კერძოდ, მოსახლეობასთან სამართლებრივ ურთიერთობას ამყარებდნენ ხელშეკრულებების საფუძველზე. აღნიშნულს ადასტურებს ის ფაქტი, რომ შპს «...» წარმომადგენლებმა ხელშეკრულების საფუძველზე ყველას აუნაზღაურეს ზიანი, ხოლო მას უარი უთხრეს იმ მოტივით, რომ მის მიერ დაკავებული ფართი წარმოადგენდა თავდაცვის სამინისტროს საკუთრებას. მოპასუხეებმა შპს «....» სახელით მოსარჩელეს შესთავაზეს ზიანის ანაზღაურება 750 ლარის ოდენობით, რაზედაც მან უარი განაცხადა, ვინაიდან მისთვის მიყენებული ზიანი ბევრად უფრო მეტი იყო. აქედან გამომდინარე, კასატორს მიაჩნია, რომ შპს «...» არ არის სათანადო მხარე, რადგან კომპანიას სურდა მისთვის ზიანის ანაზღაურება, მაგრამ მისმა წარმომადგენლებმა – მოპასუხეებმა არ შეასრულეს ნაკისრი ვალდებულება. აქედან გამომდინარე, სწორედ მოპასუხეები წარმოადგენენ სათანადო მხარეებს, რომელთაც უნდა დაეკისროთ ზიანის ანაზღაურება (ტომი 2, ს.ფ. 75-81).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 29 მარტის განჩინებით გ. ს-ურის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ გ. ს-ურის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% _ 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. გ. ს-ურის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. კასატორ გ. ს-ურს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% _ 210 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.