ას-415-388-2010 5 ივლისი, 2010 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნ. კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ლ. ლაზარაშვილი, ვ. როინიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები _ დ. ქ-ძე, ო. ვ-ია (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ მ. რ-ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 15 მარტის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება

დავის საგანი _ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების გაუქმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

მ. რ-ძემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს მუდმივმოქმედ არბიტრაჟ “მ-ის”, დ. ქ-ძისა და ო. ვ-იას მიმართ საარბიტრაჟო სასამართლოს გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შესახებ შემდეგი საფუძვლებით: 2008 წლის 30 იანვარს მხარეთა შორის გაფორმდა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე დ. ქ-ძემ მოსარჩელეს ასესხა 17 000 აშშ დოლარი, ხოლო ო. ვ-იამ _ 6 000 აშშ დოლარი. აღნიშნული თანხები მოსარჩელეს პირადად არ მიუღია. ხელშეკრულების მე-7 მუხლის მე-3 პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ მათ შორის ამ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე წარმოშობილი დავები, რომელთა გადაწყვეტა მოლაპარაკების გზით არ მოხერხდება, განსახილველად და გადასაწყვეტად გადაეცემა მუდმივმოქმედ კერძო არბიტრაჟს, რომელიც დავას განიხილავს თავისი დებულებით დადგენილი წესით.

შპს მუდმივმოქმედმა არბიტრაჟმა „მ-მა“ 2009 წლის 25 თებერვლის გადაწყვეტილებით მოსარჩელეს დ. ქ-ძისა და ო. ვ-იას სასარგებლოდ დააკისრა თანხის გადახდა. მ. რ-ძეს საქმის განხილვისას არ ჩაბარებია პრეტენდენტების მიერ წარდგენილი საარბიტრაჟო პრეტენზია, საქმის განმხილველმა არბიტრაჟმა ასევე არ აცნობა საარბიტრაჟო სასამართლოს სხდომის თარიღი. მხარეები მათ შორის დავის შპს მუდმივმოქმედ კერძო არბიტრაჟ „მ-ისა“ და არბიტრ დ. გ-იას მიერ განხილვის შესახებ არ შეთანხმებულან.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს შემდეგი მოტივებით: „კერძო არბიტრაჟის შესახებ“ კანონის მიხედვით საარბიტრაჟო შეთანხმების დადებისას დავის კონკრეტული არბიტრაჟისათვის გადაცემის დადგენა სავალდებულო არ არის. კონკრეტულ შემთხვევაში მხარეთა მიერ დადებული გარიგებით დავის წარმოშობის მომენტში საარბიტრაჟო პრეტენზიას განიხილავს პრეტენდენტის მიერ არჩეული მუდმივმოქმედი არბიტრაჟი. საარბიტრაჟო პრეტენზია, თანდართული მასალები, ასევე შეტყობინება საარბიტრაჟო პრეტენზიის განხილვის შესახებ ჩაბარდა მ. რ-ძესთან მცხოვრებ მის შვილს, რის გამოც ზემოაღნიშნული დოკუმენტები მოსარჩელისთვის ჩაბარებულად ითვლება კანონის სრული დაცვით.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 17 სექტემბრის გადაწყვეტილებით მ. რ-ძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება მ. რ-ძემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 15 მარტის გადაწყვეტილებით მ. რ-ძის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და ახალი გადაწყვეტილებით მ. რ-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა, შპს მუდმივმოქმედ კერძო არბიტრაჟ “მ-ის” 2009 წლის 25 თებერვლის ¹193/10 გადაწყვეტილება გაუქმდა შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ, საქმეში წარმოდგენილი სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების თანახმად, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ მხარეთა შორის არსებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავა ურთიერთმოლაპარაკებების მიუღწევლობის შემთხვევაში წყდება კერძო არბიტრაჟის მიერ საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად. ამდენად, კონკრეტული არბიტრაჟის – შპს მუდმივმოქმედ კერძო არბიტრაჟ „მ-ისათვის“ მიმართვის თაობაზე მხარეები არ შეთანხმებულან.

სასამართლომ იხელმძღვანელა „კერძო არბიტრაჟის შესახებ“ კანონის პირველი მუხლით, სამოქალაქო კოდექსის 50-ე მუხლით, 316-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 317-ე მუხლის პირველი ნაწილით და განმარტა, რომ „კერძო არბიტრაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული საარბიტრაჟო შეთანხმება ასევე წარმოადგენს ორი ან მეტი პირის შინაარსობრივად ურთიერთთანმხვედრი ნების გამოვლენას (გარიგებას), რომელიც უნდა აკმაყოფილებდეს ნების გამოვლენის ნამდვილობის ყველა წინაპირობას.

სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და ზემოაღნიშნულ ნორმათა სამართლებრივი ანალიზის საფუძველზე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ 2008 წლის 30 იანვარს დადებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების მე-9 მუხლით გათვალისწინებული ზოგადი დათქმა დავის კერძო არბიტრაჟის მიერ განხილვის თაობაზე არ შეიძლება ჩაითვალოს „კერძო არბიტრაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებულ საარბიტრაჟო შეთანხმებად, ვინაიდან მხარეთა შორის არ არის შეთანხმება ხელშეკრულების არსებით პირობაზე – კონკრეტულ არბიტრაჟზე, რომლის კომპეტენციასაც აღიარებს ორივე მხარე. საარბიტრაჟო შეთანხმების დადებულად მიჩნევისათვის აუცილებელია, რომ შეთანხმება შეიცავდეს დავის განმხილველი არბიტრაჟის დასახელებას, რათა მხარეთათვის შეთანხმების გაფორმების მომენტშივე იყოს ცნობილი, რომელი არბიტრაჟი განიხილავს შესაძლო დავას, რათა მხარემ გამოხატოს ნება კონკრეტულ არბიტრაჟზე და არა ზოგადად ნებისმიერ მუდმივმოქმედ არბიტრაჟზე, ვინაიდან არბიტრაჟზე შეთანხმება გულისხმობს მხარეთა მიერ არბიტრაჟის არჩევას და მხარეებმა ურთიერთშეთანხმებით, ნების გამოვლენით უნდა აირჩიონ დავის განმხილველი კონკრეტული არბიტრაჟი.

პალატამ მიუთითა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, აპელანტი სადავოდ ხდის შპს მუდმივმოქმედ კერძო არბიტრაჟ „მ-ის“ მიერ დავის განხილვას იმ საფუძვლით, რომ არ ცნობს მის კომპეტენციას. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია, რომ შპს მუდმივმოქმედი კერძო არბიტრაჟი „მ-ი“ არ იყო უფლებამოსილი, განეხილა დავა, ვინაიდან მხარეები არ შეთანხმებულან კონკრეტულად ამ არბიტრაჟის მიერ დავის განხილვაზე, აღნიშნული გარემოება კი წარმოადგენს საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების გაუქმების სამართლებრივ საფუძველს.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება დ. ქ-ძემ და ო. ვ-იამ გაასაჩივრეს საკასაციო წესით, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით: სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ „კერძო არბიტრაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონი სავალდებულოდ არ მოითხოვს, საარბიტრაჟო შეთანხმებაში მითითებული იყოს კონკრეტული არბიტრაჟი, რომელიც განიხილავს მხარეთა შორის შესაძლო დავას.

2008 წლის 30 იანვარს სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების დადებისას მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ამ ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოშობილ დავას მხარეები გადაწყვეტენ ურთიერთმოლაპარაკებით, შეთანხმების მიუღწევლობის შემთხვევაში დავა გადაწყდებოდა კერძო არბიტრაჟის მიერ საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად. მხარეებმა აღნიშნულით გამოხატეს თავიანთი ნება, მათ შორის შესაძლო დავა განხილულიყო ნებისმიერი კერძო არბიტრაჟის მიერ, რისი უფლებაც მათ გააჩნდათ, რადგან არც „კერძო არბიტრაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონი და არც სხვა ნორმატიული აქტი მხარეებს აღნიშნულს არ უკრძალავს.

დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება, რომ მხარეთა შორის არსებული შეთანხმება დავის არბიტრაჟის მიერ განხილვის შესახებ სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის და 327-ე მუხლის პირველი ნაწილის მოთხოვნათა შესაბამისად არ დადებულა, რადგან მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით არ შეთანხმებულან. სააპელაციო სასამართლო არ უთითებს იმ ნორმას, რომლის თანახმად დავის არბიტრაჟის მიერ განხილვის შეთანხმებაში სავალდებულოა დავის განმხილველი კონკრეტული არბიტრაჟის მითითება.

მხარეები დავის არბიტრაჟის მიერ განხილვაზე შეთანხმებით შეთანხმდნენ ძირითად პირობებზე, რომ მათ შორის შესაძლო დავა განეხილა არბიტრაჟს, რითაც დავის სასამართლოს მიერ განხილვა გამოირიცხა. მოცემულ საქმეზე დაცულია „კერძო არბიტრაჟის შესახებ“ კანონის პირველი და მე-2 მუხლების პირობები.

სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ “კერძო არბიტრაჟის შესახებ“ კანონი არ მოითხოვს მხარეთა მითითებას საარბიტრაჟო შეთანხმებაში დავის განმხილველი კონკრეტული არბიტრაჟის განსაზღვრის თაობაზე, რადგან, ამავე კანონის მე-7 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, აღნიშნული ნორმის საფუძველზე შექმნილმა სამეწარმეო ერთეულმა, მუდმივმოქმედმა არბიტრაჟმა შეიძლება განიცადოს ლიკვიდაცია და შეუძლებელი გახდეს მხარეთა შორის დავის განხილვა, როგორც სხვა არბიტრაჟის, ასევე სასამართლოს მიერ.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაზიარების შემთხვევაში კასატორები საერთოდ ვერ მიაღწევენ მათი საარბიტრაჟო სარჩელის განხილვასა და მოსარჩელის მიერ მათთვის მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 27 მაისის განჩინებით დ. ქ-ძისა და ო. ვ-იას საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა დ. ქ-ძისა და ო. ვ-იას საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხს უკავშირებს გარკვეულ შეზღუდვებს და ადგენს იმ დავათა კატეგორიებს, რომლებზეც შეტანილი საკასაციო საჩივარი საკასაციო სასამართლოს მიერ დასაშვებად უნდა იქნეს ცნობილი. აღნიშნული დანაწესები მოცემულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლში.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები მითითებული ნორმით გათვალისწინებული არც ერთი საფუძვლით.

მოცემული დავის საგანია საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების გაუქმების მართლზომიერება. ამასთან, კასატორი სადავოდ ხდის მხარეთა მიერ საქმის განმხილველი არბიტრაჟის წინასწარ განსაზღვრის გარეშე დადებული საარბიტრაჟო შეთანხმების კანონიერებას. აღნიშნულ საკითხზე არსებობს სასამართლოს პრაქტიკა, რომელიც ეფუძნება სამოქალაქო კოდექსის 50-ე, 316-ე, 317-ე, 327-ე მუხლებს. აღნიშნული პრაქტიკა ასახულია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში.

კასატორი ვერ ასაბუთებს და საქმის მასალებითაც არ დასტურდება სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვა ისეთი საპროცესო დარღვევით, რაც არსებითად იმოქმედებს საქმის შედეგზე, შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ამ საფუძვლითაც დაუშვებელია.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ დ. ქ-ძესა და ო. ვ-იას უნდა დაუბრუნდეთ სახელმწიფო ბაჟის სახით დ. ქ-ძის მიერ 2010 წლის 23 აპრილს გადახდილი 300 ლარის 70% _ 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

დ. ქ-ძისა და ო. ვ-იას საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

კასატორ დ. ქ-ძესა და ო. ვ-იას დაუბრუნდეთ დ. ქ-ძის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი _ 210 ლარი.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.