ას-418-391-2010 5 ივლისი, 2010 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნ. კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ლ. ლაზარაშვილი, პ. ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ შპს “ს-ი” (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ შპს “უ-ი” (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 5 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი _ ხელშეკრულების არაჯეროვანი შესრულებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

შპს “უ-მა” სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს “ს-ის” მიმართ გადაზიდვისა და სატრანსპორტო მომსახურების ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულებით მიყენებული ზიანის _ 138166 ლარის ანაზღაურების შესახებ შემდეგი საფუძვლებით: 2008 წლის 1 იანვარს მხარეთა შორის დაიდო გადაზიდვისა და სატრანსპორტო მომსახურების ხელშეკრულება, რომლის თანახმად მოპასუხეს უნდა გადაეზიდა მსუბუქი ავტომობილები “კ-ის” ან “ნ-ის” ნავსადგურებიდან სომხეთამდე. ხელშეკრულება ითვალისწინებდა შპს “ს-ის” ვალდებულებას, გადაზიდვა განეხორციელებინა “კ-ის” ან “ნ-ის” საზღვაო ნავსადგურებიდან ფოთის ნავსადგურში, ტვირთი გადმოეტვირთა და შეენახა ფოთის ნავსადგურში, გაეფორმებინა საბაჟოსა და ნავსადგურში საჭირო ყველა აუცილებელი დოკუმენტი, ორგანიზება მოეხდინა სახმელეთო გადაზიდვისათვის ფოთი-ერევნის მიმართულებით. 2008 წლის 15 იანვარს შპს “უ-ა” და “გ-ს” შორის გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე მოსარჩელემ მიმართა მოპასუხეს ავტომანქანების გადაზიდვის შესახებ. მოპასუხემ ტვირთი გადაზიდა და შეინახა ფოთის ნავსადგურში, რომლის კედელი ჩამოინგრა და 19 ცალი “ლადას” მარკის ავტომანქანა მნიშვნელოვნად დაზიანდა.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მას მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენებაში ბრალი არ მიუძღვის და აღნიშნული გამოიწვია ფორსმაჟორულმა მდგომარეობამ, კერძოდ, ბუნებრივი სტიქიის გამო ნავსადგურის კედლები დაინგრა.

ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2009 წლის 6 ნოემბრის გადაწყვეტილებით შპს “უ-ის” სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხე შპს “ს-ის” მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 72734 აშშ დოლარისა და სასამართლო ხარჯების ანაზღაურება.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება შპს “ს-მა” გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 5 მარტის განჩინებით შპს “ს-ის” სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო პალატამ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებანი: 2008 წლის 1 იანვარს შპს „ს-სა“ და შპს „უ-ს“ შორის დაიდო ხელშეკრულება, რომლის საგანსაც წარმოადგენდა ავტომანქანების გადატანის ორგანიზება. ხელშეკრულების 2.6 პუნქტის მიხედვით, შპს „უ-მა“ ვალდებულება იკისრა, წლიურად გადაეზიდა არანაკლებ 4600 ავტომანქანა, ხოლო ყოველთვიურად არა უმეტეს 400 ავტომანქანა. თავის მხრივ, ს-ს“ ორგანიზაცია უნდა გაეწია გადაზიდვისათვის “კ-ის” ან “ნ-ის” ნავსადგურებიდან სომხეთამდე. ხელშეკრულების 2.1 მუხლის თანახმად, შპს „ს-ს“ უნდა ემოქმედა შპს „უ-ის“ სახელითა და მისი დავალებით, ხოლო, ხელშეკრულების 2.5 მუხლის მიხედვით კი, შპს “ს-ს” ტვირთი უნდა დაეზღვია ასევე შპს “უ-ის” სასარგებლოდ. ხელშეკრულების ზემოხსენებული პირობის მიუხედავად, შპს “ს-ი” სამართლებრივ ურთიერთობებში გამოდიოდა არა შპს “უ-ის“, არამედ საკუთარი სახელით და ტვირთიც სადაზღვევო კომპანია “ა-ში” დაზღვეულ იქნა არა მოსარჩელის, არამედ მოპასუხის სასარგებლოდ.

2008 წლის 11 თებერვალს შპს „ს-მა“ წერილობით მიმართა შპს „ფ-ს“ და სთხოვა დაახლოებით 60-80 მანქანის დასაწყობებისათვის მუდმივი ადგილის გამოყოფა. საქმის მასალების მიხედვით, შპს „ფ-მა” მიიღო შეთავაზება, ანუ, ფაქტობრივად, შპს “ს-სა” და “ფ-ს” შორის დაიდო უსასყიდლო მიბარების ხელშეკრულება. 2008 წლის ოქტომბერში შპს „ს-მა“ ფოთის ნავსადგურში გადმოტვირთა ავტომობილები და საბაჟო პროცედურების დასრულებამდე, ისინი დააყენა ნავსადგურის მიერ გამოყოფილ ადგილზე – შპს “წ-ის” ნაწილობრივ დანგრეული შენობის გასწვრივ. ამ ორსართულიან და ნაწილობრივ დაშლილ შენობას არ ჰქონდა სახურავი, გვერდითი კედლები და სხვა დამხმარე ტიხრები, რომელსაც შეეძლო დაეცვა კედელი. 2008 წლის 9 ოქტომბერს ავარიულმა კედელმა ვერ გაუძლო ქარბორბალას და ჩამოინგრა, კედლის ნანგრევები დაეცა ავტომობილებს და დააზიანა, რის შედეგად შპს “უ-მა” განიცადა 72734 აშშ დოლარის ოდენობის ზიანი.

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ ავტომობილები დააზიანა დაუძლეველმა ძალამ და აღნიშნული დაუძლეველი ძალის არსებობის დასადგენად შესაძლებელია გამოყენებულ იქნას მხოლოდ საქართველოს სავაჭრო-სამრეწლო პალატის ცნობა, რადგან, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მითითებულ მტკიცებულებას სასამართლოსათვის წინასწარ დადგენილი ძალა არა აქვს. ამავდროულად, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ “სავაჭრო-სამრეწველო პალატის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის მესამე პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სავაჭრო-სამრეწველო პალატა ამოწმებს ფორსმაჟორის არსებობას, ანუ იმ გარემოებას, რომელიც შესაძლებელია ჩაითვალოს დაუძლეველ ძალად, ხოლო პირთა პასუხისმგებლობის საკითხი გადაწყვეტა მის კომპეტენციაში არ შედის. იგივე დგინდება ზემოხსენებული ცნობიდანაც. ეს ცნობა ადასტურებს, თუ რა გარემოებაში დაზიანდა ავტომობილები, თუმცა აქედან არ გამომდინარეობს, რომ შპს „ს-ი“ უნდა გათავისუფლდეს პასუხისმგებლობისაგან დაუძლეველი ძალის გამო.

სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, რაიმე მოვლენის დაუძლეველ ძალად მიჩნევისათვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: მოვლენის დადგომა არ უნდა იყოს დამოკიდებული სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა ნებაზე; მათი ქმედებით ან უმოქმედობით; იგი უნდა იყოს უჩვეულო, მოულოდნელი; მისი თავიდან აცილება შეუძლებელი უნდა იყოს კონკრეტული სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთათვის საჭირო წინდახედულობისა და გულისხმიერების გამოვლენის შემთხვევაშიც და ეს შეუძლებელს უნდა ხდიდეს სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კანონისმიერი ან სახელშეკრულებო ვალდებულებების შესრულებას. ცხადია, რომ ქარბორბალა წარმოიშობა სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა ნებისაგან დამოუკიდებლად, მაგრამ საქმეში წარმოდგენილი ცნობით სასამართლომ გამოარკვია, რომ ოქტომბერში ფოთში საშუალოდ 8 დღე არის ძლიერ ქარიანი. შესაბამისად, ამ პერიოდში ფოთში ძლიერი ქარი სულაც არ არის უჩვეულო და მოულოდნელი მოვლენა. ამიტომ, მოცემულ შემთხვევაში, მხარე ვალდებული იყო, გაეთვალისწინებინა ძლიერი ქარის ამოვარდნის ალბათობა.

პალატამ ყურადღება გაამახვილა შპს „გ-ის“ დასკვნაზე, რომლის თანახმად კედელი ჩამოინგრა არა იმის გამო, რომ ქარი იყო დამანგრეველი ძალის მქონე, არამედ იმიტომ, რომ თავად შენობა იყო ავარიული. პალატის მოსაზრებით, ეს დასკვნა დასაბუთებული და სარწმუნოა. ამასვე ადასტურებს აპელანტის მიერ მტკიცებულების სახით წარმოდგენილი, კომპაქტურ დისკზე ჩაწერილი საინფორმაციო სიუჟეტიც, რომლის თანახმად, მართალია, ქარბორბალამ ქ.ფოთში გადახადა სახურავები საცხოვრებელ სახლებს და მოთხარა რამდენიმე ხე, მაგრამ მას არ დაუნგრევია არც ერთი შენობა და ნაგებობა. ამდენად, პალატამ ჩათვალა, რომ შენობა, რომელთანაც ავტომობილები ეყენა არ დაინგრეოდა ავარიული რომ არ ყოფილიყო. გონივრული წინდახედულების ფარგლებში, შემნახველი ვალდებული იყო, მიბარებული ნივთი განეთავსებინა არა ავარიულ შენობასთან (რომელსაც არ ჰქონდა ჭერი და მისი შემაერთებელი ნაწილები ქარის დაწოლის შედეგად ერთმანეთს სცილდებოდა) არამედ უსაფრთხო ადგილას.

ამრიგად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ავტომობილების დაზიანება მოულოდნელად დამდგარ მოვლენას არ გამოუწვევია და ამ ზიანის თავიდან აცილება შესაძლებელი იქნებოდა სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა მხრიდან გონივრული წინდახედულების გამოვლენის შემთხვევაში. ამგვარად, პალატამ დაადგინა, რომ შპს „უ-ს“ ფორსმაჟორული გარემოების, ე.ი. დაუძლეველი ძალის ზემოქმედების შედეგად ზიანი არ მისდგომია.

სასამართლო არ დაეთანხმა აპელანტს, რომ მოცემულ სამართლებრივ ურთიერთობაში იგი მოქმედებდა, როგორც გადამზიდავი და ექსპედიტორი. სამოქალაქო კოდექსის 668-ე მუხლზე დაყრდნობით, სასამართლომ მიუთითა, რომ შპს „ს-მა“ ხელშეკრულებით იკისრა არა ტვირთის გადაზიდვის, არამედ გადაზიდვის ორგანიზაციის ვალდებულება, რომელიც მოიცავდა როგორც გადაზიდვის ორგანიზებას, ასევე საბუთების გაფორმებას. ამრიგად, ეს ურთიერთობა თავისი შინაარსით, უფრო ახლოს დგას სატრანსპორტო ექსპედიციის ხელშეკრულებასთან, თუმცა ექსპედიციის ხელშეკრულებისაგან ამ სამართალურთიერთობას განასხვავებს ის გარემოება, რომ ხელშეკრულების თანახმად შპს „ს-ი“ მესამე პირებთან ურთიერთობაში უნდა გამოსულიყო არა საკუთარი, არამედ დამკვეთის, შპს „უ-ის“ სახელით. აღნიშნულის საფუძველზე სასამართლომ დაასკვნა, რომ რეალურად მხარეთა შორის დადებული იყო არა გადაზიდვისა ან სატრანსპორტო ექსპედიციის, არამედ დავალების ხელშეკრულება.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 709-ე მუხლის თანახმად, პალატამ დაადგინა, რომ შპს „ს-მა“ დაარღვია ამ ხელშეკრულების პირობები და გადაუხვია მარწმუნებლის მითითებებს. ხელშეკრულების პირობებიდან გამომდინარე, შპს „ს-ს“ გარიგება შპს “ფ-თან” უნდა დაედო არა საკუთარი, არამედ შპს „უ-ის“ სახელით, ასევე სადაზღვევო კომპანიაშიც მას ტვირთი უნდა დაეზღვია შპს „უ-ის“ სასარგებლოდ. ასეთ შემთხვევაში შპს „უ-ს“ მიეცემოდა შესაძლებლობა, მოეთხოვა ან ზიანის ანაზღაურება შპს „ფ-ის“, ან სადაზღვევო პრემია _ სს „ა-ისაგან“, თუმცა რწმუნებულის მიერ ხელშეკრულების პირობების დარღვევის გამო, აღნიშნული შეუძლებელია. ამდენად, პალატის მოსაზრებით, შპს „ს-ის“ მიერ სახელშეკრულებო ვალდებულების არაჯეროვანმა შესრულებამ ზიანი მიაყენა შპს „უ-ს“.

პალატამ ჩათვალა, რომ შპს „ს-ის“ მიერ ვალდებულების არაჯეროვნად შესრულების ფაქტი გამოიხატა იმაშიც, რომ მან არაჯეროვნად განათავსა ავტომობილები ფოთის ნავსადგურის ტერიტორიაზე. იგი ვალდებული იყო, უარი ეთქვა ფოთის საზღვაო ნავსადგურისათვის ავტომობილების დასაწყობებაზე ნავსადგურის მიერ გამოყოფილ ადგილას და მოეთხოვა ავტომობილების უსაფრთხო, მათ შორის, სტიქიური მოვლენებისაგანაც დაცულ ფართზე განთავსება.

სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ აპელანტის მიერ ხელშეკრულების პირობების ეს დარღვევაც პირდაპირ კავშირშია მოწინააღმდეგე მხარისათვის მიყენებულ ზიანთან. სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, პალატამ მიიჩნია, რომ შპს „უ-ს“ ზიანი მიადგა აპელანტის მიერ ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულების გამო, ამდენად, იგი ვალდებულია, მოწინააღმდეგე მხარეს აუნაზღაუროს აღნიშნულით მიყენებული ზიანი.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება შპს “ს-მა” გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და სასამართლო ხარჯების მოწინააღმდეგე მხარისათვის დაკისრება შემდეგი საფუძვლებით: სასამართლოს სათანადოდ არ შეუფასებია ის გარემოება, რომ შპს “ს-მა“ სახელშეკრულებო მოთხოვნათა შესაბამისად, ანუ დავალების მიმცემის წინასწარი თანხმობისა და მოთხოვნის საფუძველზე, გადმოტვირთა რა ფოთის ნავსადგურში ტვირთი _ „ლადას“ მარკის ავტომანქანები, მიმართა ფოთის ნავსადგურს ყველა აუცილებელი დოკუმენტის გაფორმების მიზნით. აღნიშნულით კასატორმა სამართლებრივ ურთიერთობაში ჩართო სხვა პირი დავალების შესასრულებლად, ვინაიდან იგი ერთპიროვნულად, ფოთის საზღვაო ნავსადგურის მონაწილეობის გარეშე, ვერ უზრუნველყოფდა სათანადო დოკუმენტაციის გაფორმებას. ტვირთის დოკუმენტების გაფორმების მიზნით, “ფ-ისათვის” მიბარებული და მისივე ტერიტორიაზე განთავსებული ტვირთის ნაწილი _ 19 „ლადას“ მარკის ავტომანქანა ნავსადგურის კედლის ჩამონგრევის გამო დაზიანდა.

ამდენად, სასამართლომ უსაფუძვლოდ არ გაიზიარა შპს „ს-ის“ მოსაზრება, რომ კასატორი, როგორც დავალების შემსრულებელი პირი ვერ იქნება პასუხისმგებელი ტვირთის დაზიანებაზე, ვინაიდან მას არავითარი ბრალი არ მიუძღვის დავალების შესრულებისას მესამე პირის – “ფ-ის” შერჩევაზე. მას შპს „უ-ისაგან“ იმთავითვე, წინასწარ, ჰქონდა ხელშეკრულებით მითითებული “ფ-ში” სათანადო დოკუმენტაციის გაფორმება, ანუ წინასწარ ნებადართული იყო დავალების შესრულებაში ჩაერთო კონკრეტული მესამე პირი. ამდენად, ტვირთი დაზიანდა სათანადო დოკუმენტების გაფორმების მიზნით, დავალების შესრულების პროცესში ჩართული მესამე პირის ტერიტორიაზე და იმყოფებოდა აღნიშნული პირის პასუხისმგებლობის ქვეშ. სასამართლომ, ერთი მხრივ, დაადგინა, რომ შპს „უ-სა“ და შპს „ს-ს“ შორის არსებობდა დავალების სახელშეკრულებო ურთიერთობა, მეორე მხრივ კი, სრულიად უგულებელყო და არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 711-ე მუხლი, რომელიც სრულად გამორიცხავს შპს „ს-ის“ პასუხისმგებლობას შპს „უ-ის“ მიმართ ზიანის ანაზღაურებაზე.

პალატამ დაუსაბუთებლად არ გაიზიარა კასატორის მოსაზრება ფორსმაჟორული გარემოების არსებობის თაობაზე და არასწორად მიიჩნია, რომ შპს „ს-მა“ სახელშეკრულებო ვალდებულებები არ შეასრულა. ასევე საფუძველს მოკლებულია სასამართლოს მოსაზრება შპს „ს-ის“ მიერ ტვირთის არა „უ-ის“, არამედ თავის სასარგებლოდ დაზღვევის შესახებ მაშინ, როდესაც ტვირთი საერთოდ არ დაზღვეულა და არც ასეთის მოთხოვნა ყოფილა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 10 მაისის განჩინებით შპს “ს-ის” საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა შპს “ს-ის” საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხს უკავშირებს გარკვეულ შეზღუდვებს და ადგენს იმ დავათა კატეგორიებს, რომლებზეც შეტანილი საკასაციო საჩივარი საკასაციო სასამართლოს მიერ დასაშვებად უნდა იქნეს ცნობილი. აღნიშნული დანაწესები მოცემულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლში.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები მითითებული ნორმით გათვალისწინებული არც ერთი საფუძვლით.

მოცემული დავის საგანია ხელშეკრულების არაჯეროვანი შესრულებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მართლზომიერება. აღნიშნულ საკითხზე არსებობს სასამართლოს პრაქტიკა, რომელიც ეფუძნება სამოქალაქო კოდექსის 394-ე, 668-ე და 709-ე მუხლებს. აღნიშნული პრაქტიკა ასახულია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებაში.

კასატორი ვერ ასაბუთებს და საქმის მასალებითაც არ დასტურდება სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვა ისეთი საპროცესო დარღვევით, რაც არსებითად იმოქმედებს საქმის შედეგზე, შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ამ საფუძვლითაც დაუშვებელია.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ შპს “ს-ის” უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2010 წლის 19 აპრილს გადახდილი 6747,50 ლარის 70% _ 4723,25 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

შპს “ს-ის” საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

კასატორ შპს “ს-ის” დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟი _ 4723,25 ლარი.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.