ას-421-399-2011 10 მაისი, 2011 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პ. ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ნ. კვანტალიანი, ბ. ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი _ ე. ქ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე _ დ. ნ-ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 21 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი _ ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2009 წლის 25 სექტემბერს ე. ქ-მა სარჩელით მიმართა დედოფლისწყაროს რაიონულ სასამართლოს მოპასუხე დ. ნ-ის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხისაგან მიყენებული ზიანის ანაზღაურება 12000 ლარის ოდენობით (ტომი 1, ს.ფ. 1-12).

მოგვიანებით, საქმე განსახილველად გადაიგზავნა საგარეჯოს რაიონულ სასამართლოში (ტომი I, ს.ფ. 57-58, 61).

საგარეჯოს რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 22 აპრილის გადაწყვეტილებით ე. ქ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, დ. ნ-ს დაევალა მის სასარგებლოდ ზიანის ანაზღაურება 1500 ლარის ოდენობით.

სასამართლომ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2002 წლის ივლისის ბოლოს, ე. ქ-მა დ. ნ-ის ფერმაში, შესანახად მიაბარა 14 სული ცხვარი და 5 სული თხა;

დ. ნ-ის ფერმაში მიბარებული 19 სული ცხვრიდან, 4 სული ცხვარი იმავე ზაფხულს დაიხოცა, რისი ღირებულებაც ე. ქ-ს ანაზღაურებული აქვს. ფერმაში დარჩა 15 სული;

დ. ნ-ის მწყემსი _ მ. ფ-ი, 2002 წლის ნოემბრის თვიდან აღარ მუშაობდა ფერმაში.

სასამართლომ მხარეებისა და მოწმე მ. ფ-ის განმარტებებით დადასტურებულად მიიჩნია, რომ მწყემსი მ. ფ-ი, რომელიც უვლიდა მოსარჩელის კუთვნილ პირუტყვს, დ. ნ-ის ფერმაში მუშაობდა 2002 წლის ნოემბრის თვემდე, რის შემდეგაც ფერმა დატოვა, ხოლო ცხვრები დ. ნ-ს მიუთვალა.

სასამართლომ საფუძვლიანად მიიჩნია, დ. ნ-ის ვალდებულება ზიანის ანაზღაურების თაობაზე და მიუთითა, რომ როგორც საქმეზე დგინდებოდა, 2002 წლის ივლისის თვეში, ე. ქ-ის ოჯახის საკუთრებაში არსებული 19 სული ცხვარი შესანახად მიაბარეს დედოფლისწყაროს რაიონში მდებარე დ. ნ-ის კუთვნილ ფერმაში. მოსარჩელემ განმარტა და მოპასუხის წარმომადგენელსაც არ უარუყვია, რომ შეთანხმება მოხდა მოპასუხის მეუღლის და საქმეში მისი წარმომადგენლის სესილი ბრეკაშვილის მეშვეობით.

სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის მოსაზრება, რომ ე. ქ-ის მიმართ მას არანაირი ვალდებულება არ წარმოშობია, რადგან როგორც მხარეთა განმარტებებით, ასევე მოწმეების, კ. ბ-შვილის, ნ. ქ-ის და მ. ფ-ის განმარტებით დგინდებოდა, დ. ნ-ის ფერმაში პირუტყვის მიბარება მოხდა დ. ნ-ის თანხმობით. სასამართლოს მოსაზრებით, თვით ის გარემოება, რომ მწყემსის, მ. ფ-ისათვის პირუტყვის მიბარების თაობაზე ცნობილი გახდა მხოლოდ ცხვრების ფერმაში ფაქტობრივად მიყვანის შემდეგ, მ. ფ-სა და მოსარჩელეს შორის საქონლის მიბარების, მოვლის, შენახვის ან გასამრჯელოს თაობაზე, არც წინასწარი და არც შემდგომი შეთანხმება არ ყოფილა და დ. ნ-ი მ. ფ-ს იყენებდა საკუთარი ვალდებულებების შესასრულებლად, ადასტურებდა მოპასუხის საწინააღმდეგო მოსაზრებას.

სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოპასუხე თუმცა სადაოდ არ ხდიდა პირუტყვის მიბარების ფაქტს, უარყოფდა სამართლებრივ ურთიერთობაში მის მონაწილეობას და პასუხისმგებლობის არსებობას, ცდილობდა გამოერიცხა თავისი ბრალი ზიანთან დაკავშირებით, იმ გარემოებაზე მითითებით, რომ ცხვრები ავადმყოფობის გამო დაიხოცა და ამის შესახებ მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო. როგორც მხარეები და მოწმე მ- ფ-ი განმარტავდა, ფერმა დ. ნ-ის საკუთრებას წარმოადგენდა და მის საქმიანობაზე კონტროლსაც ის ახორციელებდა. ქ-ის პირუტყვის მიბარებაც მხოლოდ მისი თანხმობით მოხდა. ამასთან, ფერმაში მ- ფ-ი მხოლოდ დ. ნ-ის წინაშე იყო პასუხისმგებელი და ფერმიდან წასვლის დროსაც დ. ნ-ს მიუთვალა მისი ზედამხედველობის ქვეშ მყოფი საქონელი. აღნიშნულის და იმ გარემოების გამო, რომ არასათანადო მოპასუხედ მიჩნევის შესახებ მოპასუხეს სასამართლოში შუამდგომლობა არ წარუდგენია, სასამართლომ მოპასუხის ვალდებულებების არარსებობის თაობაზე მოსაზრება არ გაიზიარა. ამასთან, სასამართლომ დაადგინა, რომ დ. ნ-ს მოსარჩელისათვის ცხვრების ავადმყოფობის ან შესაძლო მძიმე შედეგის თაობაზე, არ უცნობებია, მასვე მოსარჩელისათვის არ განუცხადებია პრეტენზია მიბარებული ცხვრების დაბრუნებასთან დაკავშირებით. აღნიშნული კი მიუთითებდა მოპასუხის მიერ ნაკისრი ვალდებულების არაჯეროვან შესრულებაზე.

სასამართლომ არ გაიზიარა მითითება იმის თობაზე, რომ ცხვარი დაიხოცა მ. ფ-ის მწყემსად ყოფნის დროსვე და ამის შესახებ მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო. აღნიშნულის დამადასტურებელი მტკიცებულება საქმეში არ მოიპოვებოდა, მოპასუხის წარმომადგენლის განმარტებითაც ასეთი მტკიცებულების წარდგენა მას არ შეეძლო. თავად მოწმე ფ-ის ჩვენებით და საქმის მასალებით კი დგინდებოდა, რომ მ. ფ-მა ფერმიდან წასვლისას დ. ნ-ს მიაბარა ე. ქ-ის კუთვნილი 13-14 სული ცხვარი.

სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძლად სარჩელის ხანდაზმულობაზე მითითება და დადგენილად ჩათვალა, რომ მხარეთა შორის ცხვრის მიბარების და შენახვის ვადა განსაზღვრული არ ყოფილა. სისხლის სამართლის საქმის შეწყვეტის შესახებ დადგენილებით დგინდებოდა, რომ მოსარჩელისათვის უფლების დარღვევის შესახებ ცნობილი გახდა 2009 წელს, საიდანაც უნდა დაწყებულიყო მოთხოვნის ვადის ათვლა. აღნიშნულის შესაბამისად სასამართლომ სარჩელის წარდგენის ხანდაზმულობის ვადა დარღვეულად არ მიიჩნია.

სასამართლოს შეფასებით, დაუსაბუთებელი იყო მოსარჩელის მოთხოვნა მიბარებული პირუტყვის ნამატის ღირებულების სახით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ, რადგან თითოეული სულიდან მიღებული ნამატის თაობაზე მოსარჩელეს რაიმე მტკიცებულება არ წარუდგენია. მითითება, რომ ერთ სულ ცხვარს გარანტირებულად უნდა მიეცა წელიწადში ერთი სული ბატკანი მაინც, სასამართლომ არ გაიზიარა. სასამართლოს მოსაზრებით, აღნიშნულთან დაკავშირებით გასათვალისწინებელი იყო მწყემსის, მოწმე მ- ფ-ის განმარტება. ამ განმარტებით ირკვეოდა, რომ ცხვრიდან ნამატის მიღების პირობას წარმოადგენდა შესაბამისი მოვლის, კვების და გარემო პირობების არსებობა, პირუტყვის ასაკი და ჯანმრთელობა. ე. ქ-ის ცხვარი იყო მოუვლელი, ასაკიანი და შეძლებდა თუ არა ნამატის მიცემას, ამის განსაზღვრა შეუძლებელი იყო.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ დასაბუთებულად მიიჩნია მოსარჩელის მოთხოვნა, უვადოდ მიბარებული 15 სული პირუტყვის, მათ შორის 10 სული ცხვრის და 5 სული თხის ღირებულების ანაზღაურების ნაწილში, რაც საბაზრო ფასების გათვალისწინებით (თითოეულის ღირებულება 100 ლარი) მთლიანობაში შეადგენდა 1500 ლარს.

დავის გადაწყვეტისას სასამართლომ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი, 763-ე, 361-ე, 785-ე მუხლები (ტომი 1, ს.ფ. 103-109).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ.

ე. ქ-მა მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება (ტომი 1, ს.ფ. 116-124).

დ. ნ-ის სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნას წარმოადგენდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა (ტომი 2, ს.ფ. 4-10).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 21 ოქტომბრის განჩინებით ე. ქ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ასევე არ დაკმაყოფილდა დ. ნ-ის სააპელაციო საჩივარი, უცვლელად დარჩა საგარეჯოს რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 22 აპრილის გადაწყვეტილება.

საქმის ფაქტობრივ მხარესთან მიმართებით სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა შემდეგი:

სადავოს არ წარმოადგენდა ის გარემოება, რომ 2002 წლის ივლისის თვეში, ე. ქ-მა დ. ნ-ის ფერმაში შესანახად მიაბარა საქონელი _ 14 ცხვარი, 5 თხა. საქონელს უვლიდა მწყემსი მ. ფ-ი, რომელიც დ. ნ-ის ფერმაში მუშაობდა 2002 წლის ნოემბრის თვემდე. ე. ქ-ს აუნაზღაურდა იმავე ზაფხულს დახოცილი 4 ცხვრის ღირებულება.

სააპელაციო სასამართლომ მხარეთა ახსნა-განმარტებებისა და პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაკითხული მოწმეების ჩვენებების საფუძველზე დადგენილად მიიჩნია, რომ ფერმაში საქონლის მიბარება მოხდა მხოლოდ მას შემდეგ, რაც დ. ნ-მა განაცხადა აღნიშნულზე თანხმობა;

საქმეში წარდგენილი შპს «... ... ...ის” (საკოლმეურნეო ბაზრის) ცნობის თანახმად, 1 სული ცხვრის საბაზრო ღირებულება შეადგენდა 100 ლარს, ხოლო თხის ღირებულება _ 80 ლარს;

საქმეში არ მოიპოვებოდა მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა მოსარჩელის კუთვნილი საქონლის მიერ ნამატის მიღებას, გარდა იმისა, რაც მისივე მითითებით, მან რამდენჯერმე წაიყვანა ნამატი ფერმიდან.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ სწორი სამართლებრივი შეფასება საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს, დავის გადაწყვეტისას მართებულად იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 361-ე, 317-ე, 763-ე, 785-ე მუხლებით და სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილებას საფუძვლად დაუდო ნორმათა სწორი განმარტება.

როგორც მოწმის სახით დაკითხული მ. ფ-ის ჩვენებიდან ირკვეოდა და აღნიშნულ გარემოებაზე მხარეები არ დავობდნენ, იგი მუშაობდა დ. ნ-ის ფერმაში, მწყემსად. საქმეზე დაკითხულმა სხვა მოწმეებმა დაადასტურეს, რომ ე. ქ-ის კუთვნილი საქონლის მიბარება მოხდა მოპასუხე დ. ნ-ის თანხმობით და საქონლის მიბარების თაობაზე, ან სხვა პირობებზე მოლაპარაკება მოსარჩელესა და მწყემს მ. ფ-ს შორის არ წარმოებულა. მ. ფ-მა საქონელი ჩაიბარა მხოლოდ დ. ნ-ის სურვილის საფუძველზე, მისი თანხმობით. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, უსაფუძვლო იყო დ. ნ-ის მითითება, რომ მიბარების ხელშეკრულება დაიდო მოსარჩელესა და მ. ფ-ს და არა მოსარჩელესა და მას შორის.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა დ. ნ-ის წარმომადგენლის მითითებას იმის თაობაზე, რომ სასამართლომ გაურკვევლად დატოვა სათანადო მოპასუხის საკითხი, არ გაარკვია რა ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმით არსებობდა დ. ნ-ის ფერმა და მის მიერ დადგენილი ზარალის ანაზღაურება პერსონალურად დ. ნ-ს უნდა დაკისრებოდა თუ მის ფერმას. მოცემულ შემთხვევაში, საქმეში არ მოიპოვებოდა მტკიცებულება და არც აპელანტი მიუთითებდა, რომ ფერმა რაიმე ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმით (იურიდიული პირის სახით) არსებობდა.

სამოქალაქო კოდექსის 785-ე მუხლის შესაბამისად, შემნახველი პასუხისმგებელია შესანახად გადაცემული საქონლის დაკარგვით ან/და დაზიანებით მიყენებული ზიანისათვის, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ამის აცილება კეთილსინდისიერ შემნახველსაც არ შეეძლო. მოპასუხეს სარჩელის უარყოფის საფუძვლად, დამდგარი ზიანის თავიდან აცილების შეუძლებლობის ფაქტობრივ გარემოებაზე არ მიუთითებია. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ 785-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლით მისი პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლების პირობები არ არსებობდა.

მოცემულ შემთხვევაში, პირველი ინსტანციის სასამართლომ ე. ქ-ის კუთვნილი საქონლის _ 10 ცხვრისა და 4 თხის საბაზრო ღირებულება განსაზღვრა სულ 1500 ლარით. ე. ქ-ი თავის სააპელაციო საჩივარში მიუთითებდა საქმეში არსებულ იმ მტკიცებულებაზე, რომლის მიხედვით 1 სული ცხვრის ღირებულება 100, ხოლო თხის _ 80 ლარს შეადგენდა. აღნიშნულის შესაბამისად, საერთო ღირებულება 100 ლარით ნაკლები იყო, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მოპასუხისათვის დაკისრებულ თანხაზე. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 და 377-ე მუხლების მოთხოვნებიდან გამომდინარე, აპელანტის მიერ მითითებულ, მის საუარესო შედეგის მომტან გარემოებას, სასამართლო მხარის საწინააღმდეგოდ გადაწყვეტილების შებრუნების საფუძვლად ვერ გამოიყენებდა, მით უფრო, ისეთ პირობებში, როდესაც დაკისრებული თანხის ოდენობა (საქონლის ღიორებულება) დ. ნ-ის სააპელაციო საჩივრით სადავო არ გამხდარა.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა ე. ქ-ის სააპელაციო საჩივრის პრეტენზია გადაწყვეტილების იმ ნაწილზე, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა სარჩელის მოთხოვნა პირუტყვის ნამატის ღირებულების ანაზღაურების თაობაზე, რადგან სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მოთხოვნათა შესაბამისად, მან ვერ დაადასტურა საქონლის ნამატის მიუღებლობით გამოწვეული ზიანის არსებობის ფაქტი.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ სააპელაციო საჩივრები არ დააკმაყოფილა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად დატოვა (ტომი 2, ს.ფ. 64-74).

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ე. ქ-მა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა საპროცესო ნორმების დარღვევით, რამაც არსებითად იმოქმედა საქმის შედეგზე, კერძოდ, მომხსენებელმა მოსამართლემ მისი ახსნა-განმარტება სრულად არ გამოაქვეყნა, მას არ მისცა სიტყვის წარმოთქმის საშუალება, არ მისცა შესაძლებლობა, გაცნობოდა ოქმის შინაარსს, რის თაობაზე განცხადება ჰქონდა წარდგენილი. მოწინააღმდეგე მხარე ცდილობს გამორიცხოს თავისი ბრალი დამდგარ ზიანთან დაკავშირებით, როდესაც აღნიშნავს, რომ ცხვრები ავადმყოფობის გამო დაიხოცნენ და თითქოს ამის თაობაზე ე. ქ-მა იცოდა. ასეთი მტკიცებულება მოპასუხეს არ გააჩნია.

სააპელაციო სასამართლო მთლიანად დაეყრდნო მოწმე მ- ფ-ის ჩვენებას, რაც კასატორს არასწორად მიაჩნია. ფ-ი 3 თვის შემდეგ ფერმიდან წავიდა და გაუგებარია, თუ საიდან უნდა სცოდნოდა მას მოსარჩელის ცხვრების დახოცვის ან მათ მიერ ნამატის მიუცემლობის შესახებ. ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ სადავო ურთიერთობა ძალაში იყო 2007 წლამდე და მოპასუხე ე. ქ-ის თხოვნით ამ უკანასკნელს უგზავნიდა 1 სულ ბატკანს, დასტურდება მოპასუხის სიმამრის, მოწმე კ. ბ-შვილის ჩვენებით.

კასატორი აღნიშნავს, რომ მოპასუხეს მისთვის არ შეუტყობინებია საქონლის ავადმყოფობის და შესაძლო მძიმე შედეგის შესახებ, რისი ვალდებულებაც მას გააჩნდა. შეთანხმების მიხედვით, მიღებული ნამატი მხარეებს უნდა გაეყოთ. ასეთ ვითარებაში ჩნდება კითხვა, თუკი საქონელი დაავადებული და ნამატის მიუცემელი იყო, რატომ გადაიბარა იგი მეორე მხარემ, რატომ არ აჩვენა საქონელი სპეციალისტს მითითებული საკითხის გასარკვევად (ტომი 2, ს.ფ. 79-85).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 22 მარტის განჩინებით ე. ქ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ე. ქ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ე. ქ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.