ას-437-409-2010 26 ივლისი, 2010 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნ. კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ლ. ლაზარაშვილი, პ. ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ თ. მ-ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ რ. მ-შვილი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 11 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება

დავის საგანი _ ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

თ. მ-ძემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში რ. მ-შვილის მიმართ და მოითხოვა ზიანის – 3400 ლარის ანაზღაურება შემდეგი საფუძვლებით: მოსარჩელე და მისი შვილი წარმოადგენენ გორის რაიონის სოფელ ... მდებარე საცხოვრებელი სახლისა და მიწის ნაკვეთის მფლობელებს. მოპასუხემ თ. მ-ძის მიწის ნაკვეთზე არსებული ვაზი უნებართვოდ აჩეხა, მოხსნა და მიითვისა რკინის მილებისგან შემდგარი ტალავერი, ჩამოუხსნა ჭიშკარი და მოანგრია ამავე მიწის ნაკვეთზე მდებარე სახლის კედელი, რითაც ამ უკანასკნელს მიაყენა 3400 ლარის მატერიალური ზიანი. აღნიშნულ ფაქტთან დაკავშირებით დაიწყო წინასწარი გამოძიება, თუმცა შეწყდა ამნისტიის გამო.

რ. მ-შვილმა სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ მოსარჩელე ვერ ასაბუთებდა მიყენებული ზიანის არსებობას.

გორის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 18 სექტემბრის გადაწყვეტილებით თ. მ-ძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება. ამასთან, აპელანტმა დააზუსტა მოთხოვნის ოდენობა, მოითხოვა დანაშაულით მიყენებული ზიანის _ 3273 ლარისა და მიუღებელი სარგებლის _ 3000 ლარის ანაზღაურება.

გორის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 18 სექტემბრის გადაწყვეტილებით თ. მ-ძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 11 თებერვლის განჩინებით თ. მ-ძის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და საქმე დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ, მართალია, საქმის ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოში დაბრუნება ფაქტობრივ გარემოებებზე მითითებით გარკვეულწილად გაუმართლებელია საქმის განხილვის ეკონომიურობის და სწრაფი მართლმსაჯულების განხორციელების პრინციპების გათვალისწინებით, მაგრამ „საქართველოს კონსტიტუციის“ 42-ე მუხლით, „ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა ევროპული კონვენციის“ მე-6 მუხლითა და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის პრინციპებით გარანტირებულია მხარეთა ინტერესების სასამართლო წესით დაცვის მიზნით სამართლიანი სასამართლო განხილვის უფლება. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 84-ე მუხლის თანახმად, სასამართლომ ჩათვალა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს საქმის განხილვისას არ უმსჯელია, წარმოადგენდა თუ არა თ. მ-ძე სათანადო მოსარჩელეს – უძრავი ქონების მესაკუთრეს, რომლის ქონებასაც, მოპასუხის მხრიდან რაიმე ფორმით მიადგა ზიანი.

პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ გადაწყვეტილების აღწერილობით ნაწილში მოსარჩელის მოთხოვნად საკუთრების სარგებლობით ხელშეშლიდან გამომდინარე ზიანის ანაზღაურება არასწორად მიუთითა, რადგან სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენს დანაშაულიდან გამომდინარე ზიანის ანაზღაურება. პალატამ აღნიშნა, რომ, როგორც სასარჩელო განცხადებით, ასევე საქმის მასალებითა და საოქმო ჩანაწერებით მოსარჩელის მოთხოვნას, მართალია, წარმოადგენს დანაშაულიდან გამომდინარე ზიანის ანაზღაურება, თუმცა, აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ მოცემულ შემთხვევაში ზიანის ანაზღაურება გამომდინარეობს ქონების ხელყოფისაგან, რაც, მოსარჩელის განმარტებით, გამოიხატა მის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე ვაზის ძირების თვითნებურად ამოყრაში, რკინის ტალავერის აჭრასა და სახლის უკანა კედლის ჩამონგრევაში.

სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2006 წლის 21 დეკემბრის დაზარალებულად ცნობის შესახებ დადგენილებით, სისხლის სამართლის ¹8206884 საქმეზე გორის რაიონის სოფელ ... რ. შ.-ს ძე მ-შვილის მიერ თვითნებობის ჩადენის ფაქტზე დაზარალებულად ცნობილ იქნა თ. ნ.-ს ასული მ-ძე. დადგენილების თანახმად, საქმეზე ჩატარებული წინასწარი გამოძიებით დადგინდა, რომ 2006 წლის 11 დეკემბერს ქ.გორში, ... ქუჩა ¹22-ში მცხოვრებმა თ. მ-ძემ განცხადებით მიმართა შიდა ქართლის საოლქო პროკურატურას, სადაც აღნიშნა, რომ გორის რაიონის სოფელ ... მცხოვრებმა რ. მ-შვილმა თვითნებურად მიისაკუთრა მისი კუთვნილი სასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთი და საცხოვრებელი სახლი. ამდენად, თ.მ-ძე ზიანის ანაზღაურებას ითხოვს საკუთრების ხელყოფიდან გამომდინარე. 2008 წლის 3 იანვრის დადგენილებით, 2007 წლის 29 ნოემბერს „ამნისტიის შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე ¹8206884 სისხლის სამართლის საქმეზე წინასწარი გამოძიება შეწყდა.

პალატამ დაადგინა, რომ თ.მ-ძე მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას ითხოვს, როგორც მამამთილ შ. მ-შვილის კომლის წევრი, რომელზეც გადავიდა მამამთილის საკუთრების უფლება.

საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სამოქალაქო რეესტრის სააგენტოს გორის სამსახურის მიერ გაცემული 2009 წლის 19 ოქტომბრის ცნობით სასამართლომ გამოარკვია, რომ თ. მ-ძე ქ.გორში, ... ქ.¹22-ში რეგისტრირებულია 1994 წლის 28 სექტემბრიდან, ხოლო მისი შვილი _ თ. მ-შვილი იმავე მისამართზე რეგისტრირებულია 1996 წლის 27 ივნისიდან. პალატამ ასევე დაადგინა, რომ შ. მ-შვილი – თ. მ-ძის მამამთილი გარდაიცვალა 2003 წლის 15 ნოემბერს. 2009 წლის 30 დეკემბრის სამკვიდრო მოწმობის თანახმად კი, შ. მ-შვილის მთელი სამკვიდრო ფაქტობრივი უფლებით მიიღო მისმა პირველი რიგის მემკვიდრე რ. მ-შვილმა. აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას უნდა დაადგინოს სათანადო მოსარჩელე, შესაბამისად, უნდა გამოარკვიოს, არსებობს თუ არა დავის საგანი და ასეთის არსებობის შემთხვევაში, მიაყენა თუ არა მოპასუხემ ზიანი სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლით გათვალისწინებული მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით და რაში გამოიხატა აღნიშნული.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება თ. მ-ძემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და საქმის დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად შემდეგი საფუძვლებით: სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 84-ე მუხლი, რითაც ეჭვქვეშ დააყენა თ.მ-ძის სათანადო მოსარჩელეობის ფაქტი და უკანონოდ მიუთითა საქართველოს კონსტიტუციის, ევროპული კონვენციისა და ადამიანთა უფლებების სხვა პრინციპებზე მხარეთა ინტერესების სასამართლო წესით დაცვასთან დაკავშირებით, ვინაიდან თავისი გადაწყვეტილებით სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია თ.მ-ძის, როგორც მოქალაქისა და აპელანტის ანალოგიური უფლება და საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის დარღვევით უგულებელყო მისი ოჯახის კონსტიტუციით დაცული საკუთრების უფლება.

პალატამ არ გამოიყენა კანონი დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების თაობაზე და უგულებელყო სისხლის სამართლის საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები. გადაწყვეტილება ფაქტობრივად და იურიდიულად არასრულად და არასწორად დაასაბუთა და მიზანმიმართულად არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა სასარჩელო მოთხოვნის საფუძველს. მოცემულ საქმეს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის დარღვევითა და კასატორისათვის შეუტყობინებლად, დაერთო რიგი მტკიცებულებები, რომლებმაც არსებითად იმოქმედა გადაწყვეტილებაზე. სასამართლომ არასწორად დაადგინა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და უკანონოდ გადაწყვიტა სახელმწიფო ბაჟის საკითხი. არასწორად იქნა შედგენილი სასამართლო სხდომის ოქმებიც, რომელთა შინაარსი მხარეთა რეალურ განმარტებებს არ შეესაბამება, ბუნდოვანია, აპელანტისა და მოპასუხის განმარტებები არეულია ერთამენთში, რაც დასტურდება კასატორის მიერ ოქმებში შეტანილი შენიშვნებით.

სააპელაციო სასამართლომ მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით განჩინების არასრული და იურიდიულად მცდარი დასაბუთების საფუძველზე არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა თ.მ-ძის სასარჩელო მოთხოვნის საფუძველს და არასწორად მიუთითა, რომ ქონების ხელყოფით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას მხარე ითხოვდა უშუალოდ საკუთრების ხელყოფიდან გამომდინარე, როგორც შ.მ-შვილის კომლის წევრი. სასამართლომ უგულებელყო სისხლის სამართლის საქმეზე გამოძიების დროს მოკრებილი მასალები და დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები. ორივე დანაშაულზე _ ნაკვეთის უკანონოდ მითვისებასა და ხეივნის აჩეხვის საქმეზე გამოძიება ერთდროულად შეწყდა “ამინისტიის შესახებ” დადგენილების საფუძველზე, თუმცა გამოძიებით დადასტურებულია თავად დანაშაულებივი ფაქტის არსებობა, რაც სასამართლომ არ შეაფასა.

პალატას არ უმსჯელია საქმეში წარმოდგენილ აუდიტის დასკვნაზე, რომლითაც დაზუსტდა გამოძიების დროს დაანგარიშებული მიყენებული ზიანის ოდენობა. ამრიგად, სააპელაციო სასამართლომ განჩინების ამგვარი არასრული და არასწორი დასაბუთებით მიუთითა, რომ თ.მ-ძე ქონების ხელყოფით (ვაზის აჩეხვა და ა.შ) მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას ითხოვდა როგორც უშუალოდ საკუთრების ხელყოფიდან გამომდინარე მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას, რითაც არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა სასარჩელო მოთხოვნის საფუძველს და მიიღო უკანონო გადაწყვეტილება. სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ სადავო ქონების თ.მ-ძის ოჯახის კუთვნილების გარეშე იგი ვერ იქნებოდა ცნობილი დაზარალებულად ვერც ნაკვეთის მისაკუთრების და ვერც ხეივნის განადგუნების ფაქტზე.

სააპელაციო სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილებაში მითითებულია ისეთი დოკუმენტი, რომლის არსებობა კასატორისათვის მხოლოდ გასაჩივრებული განჩინების ჩაბარების ეტაპზე, 23 აპრილს გახდა ცნობილი. სააპელაციო სასამართლო გასცდა დავის საგანს, როდესაც იმსჯელა კასატორის მამამთილის კომლის სტატუსზე და განჩინებაში დადგენილად მიუთითა თ.მ-ძისა და მისი შვილის – თ. მ-შვილის გორში რეგისტრაცია, რასაც დავის საგანთან არანაირი კავშირი არა აქვს. ისინი უწყვეტად ამ კომლის წევრები არიან დღემდე. ისინი სადავო ფართში ჩაეწერენ 1997-98 წლებში რ.მ-შვილის მიერ. 2003 წლიდან _ კომლის უფროს შ.მ-შვილის გარდაცვალების შემდეგ კომლში დარჩა ორი წევრი _ თ. მ-ძე-მ-შვილი და მისი შვილი _ თ. მ-შვილი. შესაბამისად, მემკვიდრეობა არ გახსნილა და კომლის მეურნეობა გადავიდა და გაგრძელდა მის კომლში დარჩენილ წევრებზე. საკომლო წიგნების ჩანაწერებით 2009 წლიდან ოჯახის უფროსად აღრიცხულია თ. მ-ძე და კომლის წევრია მისი შვილი თ. მ-შვილიც. 2007 წელს სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე საკომლო წიგნებში კასატორის გვარი “მ-შვილი” შეიცვალა “მ-ძით”. რ.მ-შვილი 1973 წლიდან გაყრილობის განაჩენით გასულია ცალკე კომლად და მამის კომლთან კავშირი არა აქვს. ამდენად, დავა ეხება კასატორის სახლ-კარის ნაწილის ყალბი დოკუმენტებით უკანონო მისაკუთრების ფაქტს და არა მემკვიდრეობას.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 9 ივნისის განჩინებით თ. მ-ძის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა თ. მ-ძის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხს უკავშირებს გარკვეულ შეზღუდვებს და ადგენს იმ დავათა კატეგორიებს, რომლებზეც შეტანილი საკასაციო საჩივარი საკასაციო სასამართლოს მიერ დასაშვებად უნდა იქნეს ცნობილი. აღნიშნული დანაწესები მოცემულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლში.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები მითითებული ნორმით გათვალისწინებული არც ერთი საფუძვლით.

მოცემული დავის საგანია მატერიალური ზიანის ანაზღაურების მართლზომიერება. ასევე კასატორი სადავოდ ხდის სააპელაციო სასამართლოს მიერ მის სათანადო მხარედ მიჩნევის კანონიერებას. აღნიშნულ საკითხზე არსებობს სასამართლოს პრაქტიკა, რომელიც ეფუძნება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 84-ე და სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლებს. აღნიშნული პრაქტიკა ასახულია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებაში.

კასატორი ვერ ასაბუთებს და საქმის მასალებითაც არ დასტურდება სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვა ისეთი საპროცესო დარღვევით, რაც არსებითად იმოქმედებს საქმის შედეგზე, შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ამ საფუძვლითაც დაუშვებელია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

თ. მ-ძის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.