ას-438-410-2010 9 ნოემბერი, 2010წ.

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლ. ლაზარაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ნ. კვანტალიანი, ვ. როინიშვილი

სხდომის მდივანი _ ლ. სანიკიძე

კასატორი _ მ. მ-შვილი, მ. დ-ძე, წარმომადგენელი ნ. ბ-შვილი (მოსარჩელე);

კასატორი _ ნ. ქ-ავა, წარმომადგენელი მ. ზ-შვილი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 26 ნოემბრის გადაწყვეტილება

დავის საგანი _ თანხის გადახდის სანაცვლოდ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა, გაწეული ხარჯების ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2008 წლის 20 ნოემბერს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სასარჩელო განცხადებით მიმართეს მ. მ-შვილმა და მ. დ-ძემ მოპასუხე ნ. ქ-ავას მიმართ. მოსარჩელეებმა მოითხოვეს თანხის გადახდის სანაცვლოდ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა, აგრეთვე, მ. მ-შვილის, როგორც მოსარგებლის მიერ საცხოვრებელ სადგომზე განხორციელებული მიშენება-დაშენების და არსებითი გაუმჯობესების ხარჯების ანაზღაურება 5 000 აშშ დოლარის ოდენობით. სარჩელის საფუძვლად მოსარჩელეებმა მიუთითეს, რომ ისინი რეგისტრირებული იყვნენ სადავო ფართში, მ. მ-შვილი იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს, ამასთან, იგი სასამართლოს გადაწყვეტილებით აღიარებული იყო სადავო ბინის მართლზომიერ მფლობელად. აღნიშნულ ბინაზე გაწეული ჰქონდათ გაუმჯობესებების ხარჯები (ტომი I, ს.ფ. 4-18).

მოპასუხე ნ. ქ-ავამ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ სადავო ბინის თავდაპირველ მესაკუთრესა და მოსარჩელეებს შორის გარიგების დადების ფაქტს ადგილი არ ჰქონია და მათ შორის არ არსებობდა “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონით მოწესრიგებული ურთიერთობა (ტომი I, ს.ფ. 113-121).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 10 აპრილის გადაწყვეტილებით მ. მ-შვილისა და მ. დ-ძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

თბილისში, ... ქ. ¹3-ში მდებარე ¹48 ბინა შედიოდა საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივ “ვ-ის” ფონდში;

საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივ “ვ.-ს” წევრი იყო ქ. ტ-ძე;

1996 წლის ივლისში ქ. ტ-ძის სახელზე განხორციელდა თბილისში, ... ქ. ¹3-ში მდებარე ¹48 ბინის პრივატიზაცია, რითაც იგი გახდა ამ ბინის მესაკუთრე;

მ. მ-შვილი იყო ქ. ტ-ძის დისშვილი;

მ. მ-შვილი 1982 წლიდან რეგისტრირებული იყო თბილისში, ... ქ. ¹3-ში მდებარე ¹48 ბინაში;

თბილისში, ... ქ. ¹3-ში მდებარე ¹48 ბინაში მ. მ-შვილის, როგორც ქ. ტ-ძის დისშვილის რეგისტრაცია განხორციელდა ამ უკანასკნელის ნების საფუძველზე;

მ. დ-ძე 1982 წლიდან რეგისტრირებული იყო თბილისში, ... ქ. ¹3 კორპუსში მდებარე ¹48 ბინაში;

თბილისში, ... ქ. ¹3-ში მდებარე ¹48 ბინაში მცხოვრები მ. მ-შვილი 1999 წლიდან რეგისტრირებული იყო სს “თ-ის” აბონენტად;

მ. მ-შვილმა დროის სხვადასხვა პერიოდში გაიღო თბილისში, ... ქ. ¹3-ში მდებარე ქონების მოვლისა და გაუმჯობესების ხარჯები;

თბილისის ვაკის რაიონის სასამართლოს 1996 წლის 6 აგვისტოს განჩინებით დამტკიცდა მორიგება ქ. ტ-ძესა და მ. მ-შვილს შორის, რომლითაც თბილისში, ... ქ. ¹3 კორპუსში მდებარე ¹48 ბინაში სასტუმრო ოთახი საცხოვრებლად გამოეყო ქ. ტ-ძეს, ხოლო საძინებელი _ მ. მ-შვილს, საერთო სათავსები დარჩა საერთო სარგებლობაში;

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001 წლის 23 მარტის გადაწყვეტილებით მ. მ-შვილი აღიარებულ იქნა თბილისში, ... ქ. ¹3 კორპუსში მდებარე ¹48 ბინის მართლზომიერ მფლობელად, იმავდროულად არ დაკმაყოფილდა ქ. ტ-ძის სარჩელი მ. მ-შვილის თანმხლებ პირებთან ერთად ბინიდან გამოსახლების თაობაზე და მ. მ-შვილის შეგებებული სარჩელი ბინის მესაკუთრედ ცნობის შესახებ;

2001 წლის 13 სექტემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულებით ნ. ქ-ავამ შეიძინა თბილისში, ... ქ. ¹3 კორპუსში მდებარე ბინა ¹48;

თბილისში, ... ქ. ¹3-ში მდებარე ¹48 ბინაზე აღრიცხული იყო ნ. ქ-ავას საკუთრების უფლება, რაც დადგინდა 2009 წლის 27 იანვრის საჯარო რეესტრის ამონაწერის საფუძველზე.

საქალაქო სასამართლოს განმარტებით, “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის 1¹ მუხლის “ა” ქვეპუნქტის თანახმად, მოსარგებლე არის პირი, რომელიც კანონის მიღების მომენტისათვის კეთილსინდისიერად კანონიერად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან მფლობელობის უფლება მიღებული აქვს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციული აქტით. ამდენად, მოსარგებლესა და მესაკუთრეს შორის არსებული ურთიერთობის განსაზღვრისას აუცილებელ პირობას წარმოადგენს მხარეთა შორის გარიგების არსებობა. მოცემულ შემთხვევაში, მართალია, მ. მ-შვილი და მ. დ-ძე 1982 წლიდან რეგისტრირებული იყვნენ სადავო ბინაში და მ. მ-შვილს ბინის გაუმჯობესებისა და მოვლის მიზნით გაწეული ჰქონდა სხვადასხვა ხარჯი, მაგრამ იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ ბინის თავდაპირველი მესაკუთრის მიერ მ. მ-შვილის საცხოვრებელ სადგომში ჩაწერა განხორციელდა როგორც მისი ნათესავის და არა დათმობის გარიგების საფუძველზე, საქალაქო სასამართლომ მათ შორის არსებული ურთიერთობა განმარტა არა როგორც საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის გარიგების საფუძველზე წარმოშობილი ურთიერთობა, არამედ _ როგორც ერთი ოჯახის წევრებს შორის არსებული ურთიერთობა.

საქალაქო სასამართლოს მოსაზრებით, ის გარემოება, რომ თბილისის ვაკის რაიონის სასამართლოს 1996 წლის 6 აგვისტოს განჩინებით ქ. ტ-ძესა და მ. მ-შვილს შორის დამტკიცებული მორიგების თანახმად მ. მ-შვილს სადავო ბინიდან საცხოვრებლად გამოეყო გარკვეული ფართი, არ ნიშნავდა, რომ აღნიშნული მორიგების აქტი შეიძლებოდა მიჩნეულიყო “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონით გათვალისწინებული გარიგების ერთ-ერთ სახედ. ამ შემთხვევაში გასათვალისწინებელი იყო ის გარემოებაც, რომ სასამართლოს განჩინება მიღებულ იქნა 1996 წლის 6 აგვისტოს, ხოლო ზემოაღნიშნული კანონის პირველი მუხლის თანახმად, ეს კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1996 წლის 27 ივნისამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს.

ამდენად, საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ იმ შემთხვევაშიც, თუ მხარეთა შორის მიღწეული მორიგება ჩაითვლებოდა უკვე არსებული ურთიერთობის ახლებურად მოწესრიგების საფუძვლად, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მორიგება მიღწეულ იქნა 1996 წლის 6 აგვისტოს და არა “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონით გათვალისწინებული დროის მონაკვეთში, ე.ი. 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1996 წლის 27 ივნისამდე, მოსარჩელეები არ შეიძლებოდა მიჩნეულიყვნენ “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონით გათვალისწინებულ მოსარგებლეებად. შესაბამისად, მათი მოთხოვნა სათანადო ანაზღაურების (დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%) სანაცვლოდ დაკავებულ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემის შესახებ უსაფუძვლო იყო. Y

გაწეული ხარჯების ანაზღაურების მოთხოვნასთან მიმართებით საქალაქო სასამართლომ მიუთითა “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის მე-6 მუხლზე, რომლის თანახმად, მესაკუთრე, რომელიც მოსარგებლეს მოსთხოვს ნივთზე მფლობელობის შეწყვეტას, ვალდებულია აუნაზღაუროს მოსარგებლეს მის მიერ განხორციელებული მიშენება-დაშენების ან/და არსებითი გაუმჯობესების ხარჯები საბაზრო ღირებულების სრული ოდენობით. ამავე კანონის მე-7 მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, მოსარგებლე უფლებამოსილია მესაკუთრის თანხმობის გარეშე განახორციელოს ქონებაზე გადაუდებელი აუცილებლობით გამოწვეული კაპიტალური რემონტი. მესაკუთრის ინიციატივით გარიგების მოშლის შემთხვევაში მოსარგებლეს აქვს ჩატარებული სარემონტო სამუშაოებისათვის კომპენსაციის მოთხოვნის უფლება. კანონის დასახელებული ნორმების შინაარსიდან გამომდინარე, საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ კომპენსაციის უფლება წარმოიშობოდა, თუკი სახეზე იქნებოდა “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონით განსაზღვრული ურთიერთობა, ხოლო ვინაიდან მოსარჩელებსა და მოპასუხეს შორის არ არსებობდა ზემოაღნიშნული ურთიერთობა, ამდენად, სარჩელის მოთხოვნა ამ ნაწილში არ ექვემდებარებოდა დაკმაყოფილებას (ტომი I, ს.ფ. 237-242).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მ. მ-შვილმა და მ. დ-ძემ, რომლებმაც მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება (ტომი I, ს.ფ. 257-270).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 26 ნოემბრის გადაწყვეტილებით მ. მ-შვილისა და მ. დ-ძის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 10 აპრილის გადაწყვეტილება გაუქმდა იმ ნაწილში, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მ. მ-შვილისა და მ. დ-ძის სარჩელი ნ. ქ-ავასადმი 5 000 აშშ დოლარის დაკისრების შესახებ და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, მ. მ-შვილისა და მ. დ-ძის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: ნ. ქ-ავას მოსარჩელეების სასარგებლოდ დაეკისრა 5 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა; დანარჩენ ნაწილში მ. მ-შვილისა და მ. დ-ძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ არსებითად გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, აგრეთვე მათი სამართლებრივი შეფასება.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის თანახმად, შეჯიბრებითობის პრინციპიდან გამომდინარე, თავად მხარეები განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს. სასამართლოს, როგორც წესი, არა აქვს უფლება, თავად გამოითხოვოს მტკიცებულებები და შეზღუდულია მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით. ამავე დროს სასამართლო სამსახურებრივად ვალდებულია (ეხ ოფფიციო), მიუხედავად მხარეთა მოსაზრებებისა, სამართლებრივად თავად შეაფასოს საქმის ფაქტობრივი გარემოებები. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის “ა” ქვეპუნქტის შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა. სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ვალდებულების ძალით კრედიტორი უფლებამოსილია მოსთხოვოს მოვალეს რაიმე მოქმედების შესრულება. შესრულება შეიძლება გამოიხატოს მოქმედებისგან თავის შეკავებაშიც. ამავე კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა იმ გარემოებასთან დაკავშირებით, რომ აპელანტები მ. მ-შვილი და მ. დ-ძე არ წარმოადგენდნენ “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონით გათვალისწინებულ მოსარგებლეებს. აღნიშნული კანონის 1¹ მუხლის “ა” პუნქტის თანახმად, მოსარგებლე არის პირი, რომელიც კანონის მიღების მომენტისათვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან მფლობელობის უფლება მიღებული აქვს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციული აქტით. მოცემულ შემთხვევაში მოდავე მხარეებს შორის ადგილი არ ჰქონია კანონით გათვალისწინებულ გარიგებას, რომელიც კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ აპელანტისთვის სადავო ფართის საკუთრებაში გადაცემის საფუძველი გახდებოდა. ამ შემთხვევაში ადგილი ჰქონდა მარტოოდენ ნათესაურ შეთანხმებას, იმის თაობაზე, რომ მ. მ-შვილი და მ. დ-ძე ისარგებლებდნენ ბინით. მართალია, ნათესაური კავშირი არ გამორიცხავს ზემოთ დასახელებული გარიგების დადების შესაძლებლობას, მაგრამ საქმის მასალებიდან მისი არსებობა არ დგინდებოდა.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად არ მიიჩნია ვაკის რაიონის სასამართლოს 1996 წლის 6 აგვისტოს მორიგების აქტი “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონით გათვალისწინებული გარიგების ერთ-ერთ სახედ. ვაკის სასამართლოს მითითებული განჩინებით ქ. ტ-ძესა და მ. მ-შვილს შორის დამტკიცებული მორიგების თანახმად, მ. მ-შვილს სადავო ბინიდან საცხოვრებლად გამოეყო გარკვეული ფართი, თუმცა აღნიშნული მორიგების აქტი არ შეიძლებოდა მიჩნეულიყო “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონით გათვალისწინებული გარიგების ერთ-ერთ სახედ, რადგან სასამართლოს განჩინება მიღებულ იქნა 1996 წლის 6 აგვისტოს, ხოლო “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის პირველი მუხლის თანახმად, ეს კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1996 წლის 27 ივნისამდე წარმოშობილ სამართალურთიერთობებს.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, რამდენადაც მოცემულ შემთხვევაში დგინდებოდა, რომ აპელანტებსა და თავდაპირველ მესაკუთრეს (ქ. ტ-ძე) შორის არ წარმოშობილა სამართლებრივი ურთიერთობა გარიგების სახით და შესაბამისად მხარეთა შორის არც სახელშეკრულებო უფლება-მოვალეობებს ჰქონდა ადგილი, მ. მ-შვილს სადავო ქონებაზე გაწეული ხარჯები უნდა ანაზღაურებოდა სამოქალაქო კოდექსის 987-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, რომლის თანახმად, პირს, რომელმაც შეგნებულად ან შეცდომით გასწია ხარჯები მეორე პირის ქონებაზე, შეუძლია მისგან მოითხოვოს თავისი დანახარჯების ანაზღაურება, თუ მეორე პირი ამით გამდიდრდა. სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ ნინა ქ-ავას უნდა დაკისრებოდა ბინის მოვლსა და გაუმჯობესებაზე გაწეული ხარჯების 5 000 აშშ დოლარის ოდენობით ანაზღაურება მ. მ-შვილისა და მ. დ-ძის სასარგებლოდ (ტომი II, ს.ფ. 58-68).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მ. მ-შვილმა და მ. დ-ძემ, რომლებმაც მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იმ ნაწილში გაუქმება, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მათი სააპელაციო საჩივარი თანხის გადახდის სანაცვლოდ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემის შესახებ და ახალი გადაწყვეტილებით აღნიშნული მოთხოვნის დაკმაყოფილება.

კასატორები მიიჩნევენ, რომ სასამართლოს მოცემულ შემთხვევაში უნდა გამოეყენებინა კანონი “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ”.

კასატორთა მითითებით, საქმის მასალებით დგინდება, რომ მ. მ-შვილს საკუთარი სახსრებით შეჰქონდა წვლილი სადავო სახლის მოვლა-პატრონობაში. თავის დროზე ბინა ირიცხებოდა ქ. ტ-ძის სახელზე. ბინა იყო კოოპერატიული. მ. მ-შვილი წარმოადგენდა კოოპერატივი “ვ.-ს” წევრს, რასაც ცხადყოფს მობინადრეთა კრების ოქმი ¹8. ბინის მშენებლობაში მონაწილეობა მიიღო მ. მ-შვილის დედამ ე. ტ-ძემ. ამ უკანასკნელმა საცხოვრებელი ბინის გაყიდვის შედეგად ქ. ტ-ძეს გადასცა 4 500 მანეთი კოოპერატიულ ბინათმშენებლობაში შეტანის მიზნით. ე. ტ-ძის გარდაცვალების შემდეგ მ. მ-შვილსა და ქ. ტ-ძეს შორის წარმოიშვა დავა, რომელიც დამთავრდა მორიგებით. მორიგება დამტკიცდა ვაკის რაიონის სასამართლოს 1996 წლის 6 აგვისტოს განჩინებით, რის შემდეგაც მ. მ-შვილს გამოეყო 14კვ.მ საძინებელი ოთახი, დამხმარე ფართი დარჩა საერთო სარგებლობაში. ამდენად, ქ. ტ-ძესა და მ. მ-შვილს შორის ურთიერთობა წარმოიშვა 1996 წლის 6 აგვისტომდე. შესაბამისად, კასატორები მიიჩნევენ, რომ მხარეთა შორის ურთიერთობა უნდა მოწესრიგდეს “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონით, რაც სააპელაციო სასამართლოს არ გამოუყენებია (ტომი II, ს.ფ. 83-89).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა აგრეთვე ნ. ქ-ავამ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილებულ ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

კასატორი აღნიშნავს, რომ იგი, როგორც სადავო ბინის მესაკუთრე, არ მოლაპარაკებია მოპასუხე მ. მ-შვილს ქირაზე და არც თხოვებაზე. მან წინადადება მისცა მოპასუხეს, რომ შეეწყვიტა ბინის არამართლზომიერი ხელყოფა. ამ დროიდან მოყოლებული მ. მ-შვილმა იცის, რომ ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე ფლობს სხვის უძრავ ნივთს. ამიტომ მისი მხრიდან სხვის ქონებაზე შეცდომით გაწეულ ხარჯზე საუბარი არასწორია, ხოლო თუ რაიმე ხარჯი შეგნებულად გასწია, ბუნებრივია, ეს მხოლოდ ის ხარჯი იქნებოდა, რაც ბინაში ცხოვრებისთვის იყო აუცილებელი. რაც შეეხება მ. დ-ძეს, მას სადავო სამართალურთიერთობასთან შემხებლობა არ გააჩნია, რადგან გათხოვილია და თავის მეუღლესა და შვილებთან ერთად 1996 წლიდან ფაქტობრივად ცხოვრობს მის მიერვე დასახელებულ მისამართზე. კასატორი ასევე აღნიშნავს, რომ, თუკი მის მიერ ბინის ყიდვამდე მ. მ-შვილმა რაიმე ხარჯი გასწია ბინის გასაუმჯობესებლად, ეს შევიდა იმ საბაზრო ღირებულებაში, რაც მიიღო გამყიდველმა მყიდველისგან და მ. მ-შვილს უფლება აქვს, ედავოს ბინის გამყიდველს ან მის კანონიერ მემკვიდრეს. ქ. ტ-ძის კანონიერი მემკვიდრე კი გახლავთ თავად მ. მ-შვილი, რომელმაც დაეუფლა ქ. ტ-ძის მოძრავ ნივთებს და თან წაიღო, როდესაც იგი სადავო ბინიდან გაასახლეს (ტომი II, ს.ფ. 100-109).

საკასაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას მ. მ-შვილმა და მ. დ-ძემ იშუამდგომლეს საქმეზე საპროცესო უფლებამონაცვლეობის დადგენა, კერძოდ, ნ. ქ-ავას ნაცვლად მოპასუხედ მისი საპროცესო უფლებამონაცვლის _ ნ. შ-იას ჩაბმა. ისინი განმარტავენ, რომ ნ. ქ-ავამ თბილისში, ... ქ. ¹3-ში მდებარე ¹48 ბინა გაასხვისა ნ. შ-იაზე და დღეს აღნიშნული ბინის მესაკუთრედ რეგისტრირებულია ეს უკანასკნელი. შესაბამისად, არსებობს უფლებამონაცვლეობის დადგენის საფუძველი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის ფარგლებში საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მ. მ-შვილისა და მ. დ-ძის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ნ. ქ-ავას საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას იმ ნაწილში, რომ სადავო სამართალურთიერთობა არ არის წარმოშობილი “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის საფუძველზე. აღნიშნული კანონის 1¹ მუხლის “ა” ქვეპუნქტის თანახმად, მოსარგებლე არის პირი, რომელიც კანონის მიღების მომენტისათვის კეთილსინდისიერად კანონიერად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან მფლობელობის უფლება მიღებული აქვს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციული აქტით.

საქმის მასალებით არ დგინდება, რომ მ. მ-შვილი სადავო ბინას ფლობს მის თავდაპირველ მესაკუთრესთან, ქ. ტ-ძესთან საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე, ან აღნიშნული ბინის მფლობელობის უფლება მიღებული აქვს ადმინისტრაციული აქტით.

საქმეზე დადგენილია, რომ თბილისში, ... ქ. ¹3 კორპუსში მდებარე ¹48 სადავო ბინის თავდაპირველ მესაკუთრეს წარმოადგენდა ქ. ტ-ძე. მ. მ-შვილი იყო ქ. ტ-ძის დისშვილი, რომელიც 1982 წლიდან რეგისტრირებული იყო მითითებულ ბინაში. ამასთან, მ. მ-შვილი 1999 წლიდან დასახელებულ მისამართზე რეგისტრირებული იყო სს “თ-ის” აბონენტად. მ. მ-შვილის, როგორც ქ. ტ-ძის დისშვილის რეგისტრაცია განხორციელდა ამ უკანასკნელის ნების საფუძველზე. საქმის მასალებით არ დგინდება, რომ მოცემულ შემთხვევაში მათ შორის ადგილი ჰქონდა კანონით გათვალისწინებულ გარიგებას, რომელიც კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ მ. მ-შვილისათვის სადავო ფართის საკუთრებაში გადაცემის საფუძველი გახდებოდა. ამ შემთხვევაში ადგილი ჰქონდა ნათესაურ შეთანხმებას ბინით სარგებლობის თაობაზე. ამდენად, მხოლოდ ის გარემოება, რომ მ. მ-შვილი 1982 წლიდან რეგისტრირებული იყო სადავო ბინაში და იხდიდა ამ მისამართზე ელექტროენერგიის გადასახადს, არ ასაბუთებს მხარეთა შორის “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონიდან გამომდინარე ურთიერთობის არსებობას.

“საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონით გათვალისწინებული ურთიერთობის არსებობას ასევე ვერ ასაბუთებს ვაკის რაიონის სასამართლოს 1996 წლის 6 აგვისტოს განჩინება, რომლითაც ქ. ტ-ძესა და მ. მ-შვილს შორის დამტკიცდა მორიგება თბილისში, ... ქ. ¹3 კორპუსში მდებარე ¹48 ბინის თაობაზე. სასამართლოს დასახელებული განჩინება მიღებულია 1996 წლის 6 აგვისტოს, ხოლო “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის პირველი მუხლის თანახმად, ეს კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1996 წლის 27 ივნისამდე წარმოშობილ სამართალურთიერთობებს. ამდენად, სასამართლოს ზემოაღნიშნულ განჩინებაზე დაყრდნობით მ. მ-შვილი და მ. დ-ძე ვერ მიიჩნევიან “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონით გათვალისწინებულ მოსარგებლეებად. გარდა ამისა, აღნიშნული მორიგება თავისი არსით არის ნათესაური შეთანხმება და იგი არ შეიცავს კანონით გათვალისწინებულ საცხოვრებელი სადგომის დათმობის ელემენტებს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მ. მ-შვილისა და მ. დ-ძის შუამდგომლობა საპროცესო უფლებამონაცვლეობის დადგენის შესახებ ასევე არ უნდა დაკმაყოფილდეს, რამდენადაც “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონიდან წარმოშობილი ურთიერთობის არსებობა საქმეზე არ დგინდება, რაც საფუძველს აცლის აღნიშნულ შუამდგომლობას.

რაც შეეხება მ. მ-შვილის მოთხოვნას გაწეული ხარჯების ანაზღაურების თაობაზე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ამ ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის 11 ქვეპუნქტის თანახმად გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაში ხარჯების გაწევის ფაქტი დადგენილია ტომი I, ს.ფ.19-35 განთავსებულ მტკიცებულებებზე ზოგადი მითითების საფუძველზე. აღნიშნული მტკიცებულებები სააპელაციო სასამართლოს კონრეტულად არ გამოუკვლევია და არ დაუდგენია, რომელი მათგანი ადასტურებს, თუ რა კონკრეტული სამუშაოები შესრულდა მ. მ-შვილის მიერ, რა იყო თითოეული სამუშაოს ღირებულება და საიდან შეადგინა ამ სამუშაოების საერთო ღირებულებამ 5000 აშშ დოლარი. სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახალი განხილვისას უნდა დაადგინოს შესაბამისი ფაქტობრივი გარემოებები და იმსჯელოს, რა სამართლებრივი საფუძვლით შეიძლება ჰქონდეს მოსარჩელეს მოთხოვნის უფლება, ასევე, უნდა დაეკისროს თუ არა ნ. ქ-ავას მ. მ-შვილის მიერ ქ. ტ-ძის მესაკუთრეობის პერიოდში ბინაზე გაწეული ხარჯები.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ნ. ქ-ავასათვის მ. მ-შვილისა და მ. დ-ძის სასარგებლოდ 5 000 აშშ დოლარის დაკისრების ნაწილში საკასაციო სასამართლო აუქმებს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას და ამ ნაწილში საქმეს ხელახლა განსახილველად უბრუნებს იმავე სასამართლოს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:A

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

მ. მ-შვილისა და მ. დ-ძის შუამდგომლობა საპროცესო უფლებამონაცვლეობის დადგენის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს;

მ. მ-შვილისა და მ. დ-ძის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

ნ. ქ-ავას საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 26 ნოემბრის გადაწყვეტილება გაუქმდეს ნ. ქ-ავასათვის მ. მ-შვილისა და მ. დ-ძის სასარგებლოდ გაწეული ხარჯების ანაზღაურების სახით 5 000 აშშ დოლარის დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

დანარჩენ ნაწილში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელად;

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.