ას-439-411-2010 25 ნოემბერი, 2010 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თ. თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვ. როინიშვილი, მ. სულხანიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი _ ტ. ს-ია

მოწინააღმდეგე მხარე _ ა. რ-შვილი, თ. კ-იანი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 16 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი _ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა, ხელშეშლის აღკვეთა და თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ს. და ტ. ს-იებმა სარჩელით მიმართეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას ა. რ-შვილისა და თ. კ-ოვას მიმართ და მოითხოვეს უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა, ხელშეშლის აღკვეთა და მოპასუხეებისათვის თანხის დაკისრება შემდეგი საფუძვლებით: სარჩელის თანახმად, ა. რ-შვილი და თ. კ-ოვა, როგორც ყოფილი ე.წ “ატსტუპნიკები”, სასამართლო გადაწყვეტილებით ცნობილ იქნენ მხოლოდ საცხოვრებელი ფართების მესაკუთრეებად, მიწის ნაკვეთი კი, კვლავ მოსარჩელეების საკუთრებაში დარჩა, თუმცა მოპასუხეები კვლავაც სარგებლობენ სადავო მიწის ნაკვეთით, რის გამოც მოსარჩელეებს ეშლებათ ხელი. ამასთან, ა. რ-შვილსა და თ. კ-ოვას არ გადაუხდიათ დარჩენილი ქირა, რაც გათვალისწინებული იყო თავდაპირველი ხელშეკრულებებით, შესაბამისად, მოსარჩელეებმა მოითხოვეს სარჩელის დაკმაყოფილება.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს იმ საფუძვლით, რომ ქირის დაკისრების ნაწილში სარჩელი ხანდაზმული იყო, ხოლო ნივთის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვისა და ხელშეშლის აღკვეთის ნაწილში უსაფუძვლო, ვინაიდან ისინი ათეული წლებია, კანონიერად და მართლზომიერად ფლობენ საკუთარ სახლებთან მისასვლელი მიწის ფართს, რადგანაც ფართზე სარგებლობის ხელშეკრულების დადებაში თავისთავად მიწის ნაკვეთით სარგებლობის უფლებაც იგულისხმებოდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 11 ივნისის გადაწყვეტილებით ს. და ტ. ს-იების სარჩელი ა. რ-შვილისა და თ. კ-ოვას მიმართ, ნივთის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვის, ხელშეშლის აღკვეთისა და თანხის დაკისრების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ს. და ტ. ს-იებმა, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 16 დეკემბრის განჩინებით ტ. და ს. ს-იების სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

საჯარო რეესტრის მონაცემების თანახმად, თბილისში, ... ქუჩა ¹9-9^ა (ლიტერ “ა” და ლიტერ “ვ”) საკუთრების უფლებით ეკუთვნოდათ ტ. და ს. ს-იებს, 793 კვ.მ ფართის მიწის ნაკვეთი მათი საერთო საკუთრებაა;

ა. რ-შვილი და თ. კ-ოვა “საცხოვრებელი სადგომით წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის თანახმად, სასამართლო გადაწყვტილებით ცნობილ იქნენ მათ მიერ ფაქტობრივად დაკავებული, მოსარჩელეთა საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი ფართების მესაკუთრეებად, თუმცა ეს უფლება საჯარო რეესტრში აღნიშნული დროისათვის არ არის დარეგისტრირებული;

თ. კ-ოვასთან საცხოვრებელ სადგომზე შეთანხმება დაიდო 1973 წელს, ხოლო ა. რ-შვილთან _ 1969 წელს, რომლებიც მითითებული დროიდან ფლობენ და სარგებლობენ სადავო მიწის ნაკვეთით და სახლში სხვა შესასვლელი, გარდა სადავო მიწის ნაკვეთისა, არ გააჩნიათ;

სადავო ეზოს სიღრმეში, მოსარჩელეების საკუთრებად აღრიცხულ მიწის ნაკვეთზე, არსებობს ა. რ-შვილის სათავსო, რომელიც სასამართლო გადაწყვეტილებით მის საკუთრებად იქნა მიჩნეული.

სამოქალაქო კოდექსის 159-ე და 162-ე მუხლებზე მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მართლზომერ მფლობელად ითვლება ყველა პირი, რომელიც სამართლებრივ საფუძველზე ახორციელებს ნივთის მიმართ ფაქტობრივ ბატონობას. მართლზომიერი მფლობელია ნივთის მესაკუთრე და ის პირები, რომელთა მფლობელობაც მესაკუთრის მფლობელობიდანაა ნააწარმოები, ხოლო მესაკუთრეები მართლზომიერი მფლობელობის განმავლობაში იმყოფებიან კანონისმიერი თუ სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, და საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა სამოქალაქო კოდექსის 170-172-ე მუხლებით გათვალისწინებული ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობა, ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში არ დგინდებოდა მოპასუხეთა უკანონო მფლობელობა სადავო მიწის ნაკვეთზე. სასამართლომ მიუთითა დადგენილ ფატობრივ გარემოებაზე იმასთან დაკავშირებით, რომ მოპასუხეები მათ მიერ დაკავებულ საცხოვრებელ ფართში ცხოვრობდნენ 1969-73 წლებიდან და მხარეებს შორის სამართლებრივი ურთიერთობა წარმოშობილი იყო “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის საფუძველზე. ამასთან, მოპასუხეები მესაკუთრესთან არსებული გარიგების საფუძველზე, ფლობდნენ და სარგებლობდნენ სადავო მიწის ნაკვეთით, რომელიც წარმოადგენდა საცხოვრებელ სადგომთან დაკავშირებულ ერთადერთ საშუალებას. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხეები წარმოადგენდნენ მითითებულ მისამართზე მდებარე მიწის ნაკვეთის მართლზომიერ მფლობელებს, რის გამოც, ზემოაღნიშნული ნორმის საფუძველზე, დაუშვებელი იყო მართლზომიერი მფლობელისაგან მიწის ნაკვეთის გამოთხოვა და აღნიშნული მიწის ნაკვეთით სარგებლობის აკრძალვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 16 დეკემბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ტ. ს-იამ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით: კასატორის განმარტებით, სასამართლომ არ გაიზიარა ის გარემოება, რომ მამკვიდრებელს საცხოვრებელი სადგომი საკუთრების უფლებით კი არ ჰქონდა დათმობილი მოპასუხეებისათვის, არამედ მხოლოდ დროებითი სარგებლობისათვის. აღნიშნული გაზიარებული იყო სასამართლოს მიერ სხვა დავასთან დაკავშირებით და ა. რ-შვილს დაეკისრა სადავო ფართის საბაზრო ღირებულების 25%-ის გადახდა, ხოლო თ. კ-ოვასთან შედგა გარიგება და კ-ოვამ მოსარჩელეების სასარგებლოდ გადაიხადა ფართის საბაზრო ღირებულების 18%. შესაბამისად, კასატორის მოსაზრებით, აღნიშნულით პასუხი გაეცა სასამართლო ინსტანციებში დასმულ შეკითხვას, თუ რატომ არ მოითხოვეს მათ მანამდე მდგმურებისაგან ქუჩის მხრიდან კარების გაჭრა და შესასვლელით იქიდან სარგებლობა. მათ თავიანთ საკუთრებად მიაჩნდათ საცხოვრებელი სახლი, რომელიც მოპასუხეებს ჰქონდათ დაკავებული, ხოლო აღნიშნულ ფართზე გარკვეული საფასურის გადახდის შემდგომ, მოპასუხეები გახდნენ მესაკუთრეები და მხოლოდ მას შემდეგ დააყენეს კარის ქუჩის მხრიდან გაჭრის მოთხოვნა, რაც კანონიერი და ლოგიკური იყო. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ ასევე არასწორად მიიჩნია, რომ რაკი არ დგინდებოდა მოწინააღმდეგე მხარის მიერ ნივთის არამართლზომიერი ფლობის ფაქტი, დაუშვებელი იყო მათი მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა, ვინაიდან აღნიშნული არგუმენტები შეუძლებელს ხდის, შემოწმდეს განჩინების სამართლებრივად დასაბუთებულობის საფუძვლიანობის ფარგლები. კასატორის აზრით, ასევე არასწორია სასამართლოს პოზიცია იმასთან დაკავშირებით, რომ წლების განმავლობაში მიწით სარგებლობამ უფლება მისცა მდგმურებს, შემდგომშიც ესარგებლათ უძრავი ქონებით. ამასთან, კასატორის აზრით, სასამართლომ არასწორად განმარტა “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონი, რაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების ერთ-ერთი საფუძველია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ტ. ს-იას საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ა” და “ბ” ქვეპუნქტი ითვალისწინებს სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოსათვის დაბრუნების შესაძლობლობას იმ შემთხვევაში, თუ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული, სააპელაციო სასამართლომ არასრულად გამოიკვლია საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებანი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა.

მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ საჯარო რეესტრის მონაცემების თანახმად, თბილისში, ... ქუჩა ¹9-9^ა (ლიტერ “ა” და ლიტერ “ვ”) საკუთრების უფლებით ეკუთვნოდათ ტ. და ს. ს-იებს, 793 კვ.მ ფართის მიწის ნაკვეთი მათი საერთო საკუთრებაა;

სააპელაციო სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ ა. რ-შვილი და თ. კ-ოვა “საცხოვრებელი სადგომით წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის თანახმად, სასამართლო გადაწყვეტილებით ცნობილ იქნენ მათ მიერ ფაქტობრივად დაკავებული, მოსარჩელეთა საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი ფართების მესაკუთრეებად, თუმცა ხსენებული უფლება საჯარო რეესტრში აღნიშნული დროისათვის არ არის დარეგისტრირებული.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ თ. კ-ოვასთან საცხოვრებელ სადგომზე შეთანხმება დაიდო 1973 წელს, ხოლო ა. რ-შვილთან _ 1969 წელს, რომლებიც მითითებული დროიდან ფლობენ და სარგებლობენ სადავო მიწის ნაკვეთით და სახლში სხვა შესასვლელი, გარდა სადავო მიწის ნაკვეთისა, არ გააჩნიათ;

სადავო ეზოს სიღრმეში, მოსარჩელეების საკუთრებად აღრიცხულ მიწის ნაკვეთზე, არსებობს ა. რ-შვილის სათავსი, რომელიც სასამართლო გადაწყვეტილებით მის საკუთრებად იქნა მიჩნეული.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ დავას იწვევს იმ მიწის ნაკვეთით სარგებლობის უფლება, რომელიც წარმოადგენს კასატორის საკუთრებას და რომელზეც განლაგებულია კასატორის მოწინააღმდეგე მხარის საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი ფართები.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ” საქართველოს კანონის მოქმედება არ ვრცელდებოდა მიწის ნაკვეთზე, არამედ მხოლოდ საცხოვრებელ სადგომზე და, შესაბამისად, ამ სადგომის ქვეშ მიწის ნაკვეთზე (უშუალოდ იმ მიწის ნაკვეთის მონაკვეთზე, რაზედაც მდებარეობს საცხოვრებელი სადგომი).

ამდენად, იმის გათვალისწინებით, რომ ა. რ-შვილი და თ. კ-იანი ცნობილ იქნენ მათ მიერ ფაქტობრივად დაკავებული, მოსარჩელეთა საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი ფართების მესაკუთრეებად “საცხოვრებელი სადგომით წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის საფუძველზე, არ ნიშნავს, რომ ამ კანონით მათთვის მინიჭებული უფლება ვრცელდება მთელ მიწის ნაკვეთზე. უნდა აღინიშნოს, რომ ამ მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეს წარმოადგენს კასატორი, მაგრამ ამასთან ერთად აღსანიშნავია, რომ საკუთრების უფლება არ არსებობს კანონისმიერი ან სახელშეკრულებო შებოჭვის გარეშე (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილი).

მითითებული დავის სპეციფიკიდან გამომდინარე, საკუთრების შებოჭვის საფუძველი წარმოიშვა მოპასუხეების მიერ სასამართლო გადაწყვეტილების მიხედვით, “საცხოვრებელი სადგომით წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონით მოპოვებულ მათ მიერ ფაქტობრივად დაკავებული ფართებზე საკუთრების უფლებით. შესაბამისად, ამ ფართით სარგებლობის უფლება მათ შეუძლიათ მხოლოდ კასატორის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთით სარგებლობით.

კონკრეტულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომლის თანახმად სადავო მიწის ნაკვეთი წარმოადგენს საცხოვრებელ სადგომთან დაკავშირებულ ერთადერთ საშუალებას. აღნიშნული ფაქტის საწინააღმდეგო გარემოებების დამადასტურებელ მტკიცებულებებზე, რაც უნდა შეეფასებინა და არ შეაფასა ან არასათანადოთ შეაფასა სააპელაციო სასამართლომ, კასატორი ვერ უთითებს. ამდენად, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, აღნიშნული ფაქტი სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის. აღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ მიწის ნაკვეთის მესაკუთრის უფლება შებოჭილია მოპასუხეთა უფლებით, დაუკავშირდნენ მათ საკუთრებაში არსებულ საცხოვრებელ სადგომს. მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ამ უფლების რეალიზაცია უკავშირდება სადავო მიწის ნაკვეთის მხოლოდ იმ ნაწილს (და არა მთლიანად მიწის ნაკვეთს), რაც აუცილებელია მოპასუხეების საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელ სადგომთან დასაკავშირებლად.

ამდენად, მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეს შეუძლია, მოითხოვოს თავის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის იმ მონაკვეთით სარგებლობის აკრძალვა, რომელიც არ არის აუცილებელი მოპასუხეების მიერ თავის საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელ სადგომთან დაკავშირებისათვის.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს და დაადგინოს თუ რა რაოდენობისაა ის ფართი, რომელიც აუცილებელია მოპასუხეების საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელ სადგომთან დასაკავშირებლად. მხოლოდ ამ მიწის მონაკვეთით სარგებლობის უფლება გააჩნიათ მოპასუხეებს. მესაკუთრეს (კასატორს) შეუძლია, მოითხოვოს სადავო მიწის ნაკვეთის დანარჩენი ფართით სარგებლობის აკრძალვა, კერძოდ, იმ ფართით, რომელზეც არ ვრცელდება მოპასახეების ზემოაღნიშნული უფლება (არ არის აუცილებელი მათი უფლების რეალიზაციისათვის).

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ტ. ს-იას საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 16 დეკემბრის განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას;

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.