ას-442-417-2011 19 მაისი, 2011 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. სულხანიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვ. როინიშვილი, თ. თოდრია

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ შპს «ს. რ-ა» (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ შპს «ს. ა-ა» (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 20 იანვრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება

დავის საგანი _ თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

შპს «ს. ა-მ» სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს «ს. რ-ს» მიმართ და მოითხოვა შპს «ს. რ-ა» სახელშეკრულებო ვალდებულებების შესრულების მიზნით 31013.65 ლარის, სახელშეკრულებო ვალდებულებების შეუსრულებლობით გამოწვეული ზიანის _ 9958.72 ლარისა და შესრულების საბანკო გარანტიის სახით მიღებული თანხის _ 26605.8 ლარის გადახდის დაკისრება.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 2 ივლისის გადაწყვეტილებით შპს «ს. ა-ს» სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, შპს «ს. რ-ს» შპს «ს. ა-ს» სასარგებლოდ დაეკისრა 5005.69 ლარის გადახდა, ხოლო დანარჩენ ნაწილში უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში შპს «ს. ა-მ» გაასაჩივრა სააპელაციო წესით, ხოლო სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში ამავე გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი შეიტანა მოპასუხე შპს «ს. რ-მ».

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 20 იანვრის განჩინებით შპს «ს. რ-ისა» და შპს «ს. ა-ს» სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტაცნიის სასამართლოს მსჯელობა, რომ 2007 წლის 14 დეკემბრის ¹შს/07-469 ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოსარჩელის მიერ ვალდებულების შესრულების ვადა დაირღვა სულ 155 დღით, რისთვისაც მოპასუხემ კანონიერად დაარიცხა პირგასამტეხლო 16096.4555 ლარის ოდენობით. მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების თანახმად, მოპასუხე ხელშეკრულების სპეციფიკური პირობების 8.1. მუხლის დანაწესიდან გამომდინარე, უფლებამოსილი იყო, მოსარჩელისათვის დაერიცხა ზემოაღნიშნული პირგასამტეხლო.

2007 წლის 14 დეკემბრის ¹შს/07-469 ხელშეკრულების დარჩენილი ნაწილი მოსარჩელემ შეწყვიტა, რომლის ღირებულება იყო 3734.4 ლარი (დღგ-ს გარეშე). მოპასუხემ ხელშეკრულების შეწყვეტისათვის მოსარჩელეს უკანონოდ დაარიცხა ჯარიმა მთლიანი ხელშეკრულების ღირებულების 5%-ის ოდენობით _ 5192.41 ლარი. სასამართლომ არ გაიზიარა არც მოსარჩელის და არც მოპასუხის პოზიცია აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით. ხელშეკრულების სპეციფიკური პირობების 8.3. მუხლის თანახმად, მიმწოდებლის მიერ ხელშეკრულების შეწყვეტის შემთხვევაში, მიმწოდებელი დაჯარიმდებოდა მხოლოდ ხელშეკრულების ღირებულების 5%-ის ოდენობით. სასამართლომ მიიჩნია, რომ აღნიშნული დანაწესი მოიცავდა ხელშეკრულების შეუსრულებელი ნაწილის ღირებულებას, რომელსაც წყვეტდა მიმწოდებელი, ვინაიდან ხელშეკრულების უკვე შესრულებულ ნაწილთან არც მოსარჩელეს და არც მოპასუხეს პრეტენზიები არ გააჩნდა.

სასამართლომ განმარტა, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში, მხარეთა შორის არსებული ხელშეკრულება ნაწილობრივ შესრულებული იყო, რაც არ იყო სადავო. შეუძლებელი იყო ხელშეკრულების იმ ნაწილის შეწყვეტა, რომელიც უკვე შესრულდა და მხარეებს პრეტენზია არ გააჩნდათ, არამედ ხელშეკრულება შესაძლოა შეწყვეტილიყო მხოლოდ შეუსრულებელ, 3734.4 ლარის ნაწილში. გასათვალისწინებელი იყო ასევე ის გარემოება, რომ ხელშეკრულების სპეციფიკიდან გამომდინარე (საქონლის მიწოდება) ხელშეკრულების ნაწილობრივ შესრულება არ იწვევდა მოპასუხის მხრიდან ხელშეკრულებისადმი ინტერესის დაკარგვას.

სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხის მიერ ჯარიმა უნდა გამოთვლილიყო ხელშეკრულების შეწყვეტილი ნაწილიდან, ანუ 3 734.4 ლარიდან, რომლის ოდენობაც შეადგენდა 186.72 ლარს და სწორედ ამ თანხით უნდა დაეჯარიმებინა მიმწოდებელი (მოსარჩელე). წინააღმდეგ შემთხვევაში, მიმწოდებელს ხელშეკრულების ნაწილობრივ შეწყვეტის შემთხვევაში მოუწევდა ჯარიმის გადახდა ხელშეკრულების იმ ნაწილზეც, რომელიც უკვე შესრულებული ჰქონდა, რაც ეწინააღმდეგებოდა სამართლიანობის პრინციპებს და შესაბამისად, სასამართლომ დაუშვებლად მიიჩნია. 2007 წლის 14 დეკემბრის ¹შს/07-469 ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოსარჩელეს ზედმეტად გადახდილი ჰქონდა 5005.69 ლარი, რაც მას უნდა დაბრუნებოდა.

2008 წლის 25 მარტის ¹შს/08-130, 2008 წლის 11 აპრილის ¹შს/08-169, 2008 წლის 19 მაისის ¹შს/08-255 და 2008 წლის 25 ივლისის ¹შს/08-395 ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე, მოპასუხის მიერ დარიცხული პირგასამტეხლო სრულიად შეესაბამებოდა ხელშეკრულების პირობებს. სასამართლომ გაიზიარა მოპასუხის პოზიცია ვალდებულების შესრულების ვადებთან დაკავშირებით, კანონიერად მიიჩნია მის მიერ დაანგარიშებული დღეების ოდენობა და დარიცხული პირგასამტეხლოს ოდენობა.

სასამართლომ განმარტა, რომ ზემოთ ჩამოთვლილ ხელშეკრულებებში სპეციფიკური პირობების 3.5. მუხლით (2008 წლის 25 ივლისის ¹შს/08-395 ხელშეკრულებაში 3.3. მუხლით), განსაზღვრული იყო საქონლის მიწოდების ვადები. აღნიშნულ მუხლებში ცალსახად იყო დათქმული ვალდებულების შესრულების პირველი და მეორე ეტაპი ანუ ვადა, როდესაც მიმწოდებელს (მოსარჩელეს) უნდა დაეწყო ვალდებულების შესრულება (მიუხედავად მისი ოდენობისა) და მაქსიმალური ვადა, როდესაც უნდა დაემთავრებინა. შესაბამისად, ამ ორი ვადიდან რომელიმეს დარღვევა წარმოადგენდა ხელშეკრულების პირობების დარღვევას და პირგასამტეხლოს დაკისრების საფუძველს. ამდენად, სასამართლომ მართებულად მიიჩნია დაკისრებული პირგასამტეხლოს ოდენობა ჩამოთვლილი ამ ოთხი ხელშეკრულებიდან.

სასამართლომ მიუთითა, რომ მოსარჩელესა და მესამე პირს შორის დადებული ხელშეკრულების (სუბკონტრაქტის) არსებობა არ დგინდებოდა და განმარტა, რომ 2008 წლის 21 ივლისის ¹შს/08-388 ხელშეკრულების 17.1. და 17.2. მუხლების შესაბამისად, მიმწოდებელი (მოსარჩელე) ვალდებული იყო, ეცნობებინა და სუბკონტრაქტის ასლი მიეწოდებინა შემსყიდველისათვის (მოპასუხე). აღნიშნული მოსარჩელეს არ შეუსრულებია, ვინაიდან საქმის მასალებში ამ გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება არ არსებობდა. ამასთან, მოსარჩელის 2008 წლის 5 სექტემბრის წერილში მოპასუხისადმი აღნიშნულია, რომ სუბკონტრაქტის ასლი წერილს თან ერთვოდა, თუმცა მოსარჩელის განმარტებით, მათ წერილთან ერთად მითითებული ასლი მოპასუხისათვის არ გადაუციათ. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესის უგულებელყოფითა და სასამართლოს შეთავაზების მიუხედავად, მოსარჩელემ საჭიროდ არ ჩათვალა სუბკონტრაქტის ხელშეკრულების წარდგენა.

სასამართლომ ასევე მიუთითა, რომ 2008 წლის 21 ივლისის ¹შს/08-388 ხელშეკრულების შესაბამისად, მოპასუხემ კანონიერად გამოიყენა ხელშეკრულების შეწყვეტისათვის გათვალისწინებული საბანკო გარანტია და განმარტა, რომ 2008 წლის 5 სექტემბრის წერილით მოსარჩელემ მოპასუხეს აცნობა ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ, ვინაიდან მოპასუხე არ ფლობდა ინფორმაციას სუბკონტრაქტის შესახებ, მან 2008 წლის 21 ივლისის ¹შს/08-388 ხელშეკრულების სპეციფიკური პირობების 8.3. მუხლის შესაბამისად გამოიყენა მოსარჩელის მიერ წარდგენილი საბანკო გარანტია. რაც შეეხებოდა ფორს-მაჟორულ გარემოებებს, სასამართლომ განმარტა, რომ სუბკონტრაქტის არსებობის ფაქტი არ იქნა დადასტურებული, ამდენად, შეუძლებელია იმაზე მსჯელობა, განვითარებული სიტუაცია წარმოადგენდა თუ არა ფორსმაჟორულს და საერთოდ ჰქონდა თუ არა მას კავშირი ამ ხელშეკრულების შესრულებასთან.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლომ ასევე დაადგინა, რომ მოსარჩელეს ზიანი არ განუცდია.

მოცემული დავის გადაწყვეტის სამართლებრივ საფუძვლად სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილზე, 317-ე, 361-ე, მე-400, 416-ე, 417-ე, 420-ე მუხლებსა და 976-ე მუხლის პირველი ნაწილზე.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება შპს «ს. რ-მ» გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება შემდეგი საფუძვლებით:

მხარეთა შორის სადავოს არ წარმოადგენს ის გარემოება, რომ შპს „ს. ა-მ“ ვერ უზრუნველყო შპს „ს. რ-სთან“ 2007 წლის 14 დეკემბერს გაფორმებული ¹შს/07-469 ხელშეკრულების ჯეროვანი შესრულება, კერძოდ, მოწინააღმდეგე მხარემ მხოლოდ ნაწილობრივ მიაწოდა შემსყიდველ ორგანიზაციას საქონელი და ამავე დროს, 2008 წლის 25 ივნისს ცალმხრივად შეწყვიტა შს/-7-469 ხელშეკრულება.

მხარეებმა ხელშეკრულების გაფორმებისას გაითვალისწინეს ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის ისეთი საშუალება როგორიცაა პირგასამტეხლო. კონტრაჰენტებმა ხელშეკრულებაში დათქვეს ორი სახის პირგასამტეხლო, ვალდებულების შესრულების ვადის გადაცილებისათვის და მიმწოდებლის მიერ ხელშეკრულების შეწყვეტისათვის.

მოცემულ შემთხვევაში სადავოს წარმოადგენს მეორე სახის პირგასამტეხლოს გამოყენების საფუძვლიანობა. შს/07-469 ხელშეკრულების სპეციფიკური პირობების 8.3 პუნქტის თანახმად, „მიმწოდებლის მიერ ხელშეკრულების შეწყვეტის შემთხვევაში, მიმწოდებელი დაჯარიმდება მხოლოდ ხელშეკრულების ღირებულების 5%-ის ოდენობით“. შპს „ს. ა-მ“ ცალმხრივად და ბრალეულად შეწყვიტა ხელშეკრულება, ამდენად, უპირობოდ წარმოიშვა ზემოაღნიშნული სახის პირგასამტეხლოს დაკისრების საფუძველი. მიუხედავად ამისა, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ სამოქალაქო კოდექსის მე-8 მუხლის მესამე ნაწილის მიხედვით, პირგასამტეხლოს გამოანგარიშება ხელშეკრულების იმ ნაწილიდან, რომელიც შესრულებულია, ეწინააღმდეგება კეთილსინდისიერების პრინციპს. განსახილველ შემთხვევაში აღნიშნული ნორმის გამოყენების წინაპირობა არ არსებობდა, ვინაიდან მხარეები თავიდანვე, ხელშეკრულების გაფორმებისას შეთანხმდნენ, რომ მიმწოდებლის მიერ ხელშეკრულების შეწყვეტისას იგი დაჯარიმდებოდა ხელშეკრულების მთლიანი ღირებულების 5%-ის ოდენოდით. სამოქალაქო კოდექსის 417-ე მუხლიდან გამომდინარე, მხარეთა მიერ დაცული იყო პირგასამტეხლოს დაწესების კანონით გათვალისწინებული ყველა მოთხოვნა, შესაბამისად, სასამართლოს მხრიდან მის გამოყენებაზე უარის თქმის საფუძველი არ არსებობდა. გარდა ამისა, საყურადღებოა ზემოაღნიშნული მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესიც.

ამრიგად, მოყვანილი სამართლებრივი საფუძვლებიდან გამომდინარე, მხარეთა შორის არსებულ სახელშეკრულებო ურთიერთობაში პირგასამტეხლოს გამოყენება იმ სახით რა სახითაც მხარეები შეთანხმდნენ ხელშეკრულების გაფორმებისას საფუძვლიანი და კანონიერია.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 6 აპრილის განჩინებით შპს «ს. რ-ის» საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა შპს «ს. რ-ის» საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხს უკავშირებს გარკვეულ შეზღუდვებს და ადგენს იმ დავათა კატეგორიებს, რომლებზეც შეტანილი საკასაციო საჩივარი საკასაციო სასამართლოს მიერ დასაშვებად უნდა იქნეს ცნობილი. აღნიშნული დანაწესები მოცემულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლში.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები მითითებული ნორმით გათვალისწინებული არც ერთი საფუძვლით.

მოცემული დავის საგანია სახელშეკრულებო ვალდებულებების შესრულების, ზიანისა და პირგასამტეხლოს ანაზღაურების მართლზომიერება. აღნიშნულ საკითხზე არსებობს სასამართლოს პრაქტიკა, რომელიც ეფუძნება სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილს, 317-ე, 361-ე, მე-400, 416-ე, 417-ე, 420-ე მუხლებსა და 976-ე მუხლის პირველი ნაწილს. აღნიშნული პრაქტიკა ასახულია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებაში.

კასატორი ვერ ასაბუთებს და საქმის მასალებითაც არ დასტურდება სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვა ისეთი საპროცესო დარღვევით, რაც არსებითად იმოქმედებს საქმის შედეგზე, შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ამ საფუძვლითაც დაუშვებელია.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ შპს «ს. რ-ს» უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2011 წლის 1 მარტს გადახდილი 300 ლარის 70% _ 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

შპს «ს. რ-ის» საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

კასატორ შპს «ს. რ-ს» (საიდენტიფიკაციო კოდი ¹...) დაუბრუნდეს შემდეგ ანგარიშზე: თბილისის არასაგადასახადო შემოსულობების ¹200122900, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი _ ¹220101222, საბიუჯეტო შემოსულობების სახაზინო კოდი _ ¹300773150, დანიშნულება _ «სახელმწიფო ბაჟი საქართველოს უზენაეს სასამართლოში განსახილველ საქმეებზე» გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი _ 210 ლარი.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.