ას-455-430-2011 16 მაისი, 2011 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პ. ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ნ. კვანტალიანი, ბ. ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი _ შპს «... ... ...»

მოწინააღმდეგე მხარე _ ნ. ლ- ა

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 20 იანვრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი _ დარიცხული თანხის გადახდისგან გათავისუფლება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2010 წლის 1 აპრილს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა ნ. ლ-მ მოპასუხე შპს «... ... ...ს» მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხის მიერ მასზე დარიცხული თანხის გადახდისაგან გათავისუფლება (ტომი 1, ს.ფ. 1-11).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 22 ივნისის გადაწყვეტილებით ნ. ლ-ს სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოსარჩელე გათავისუფლდა შპს «... ... ...ს» მიერ ზედმეტად დარიცხული 1426.83 ლარის გადახდისაგან.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა საქმეზე დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

ნ. ლ- წარმოადგენს შპს «... ... ...ს» აბონენტს;

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 16 მარტის დადგენილებით ნ. ლ- ბუნებრივი აირის დატაცების ფაქტზე ცნობილ იქნა ადმინისტრაციულ სამართლადამრღვევად და მიეცა სიტყვიერი შენიშვნა;

ნ. ლ-ს ბუნებრივი აირის დატაცების გამო შპს «... ... ...ს» მიერ ზიანის ანაზღაურების მიზნით გადასახდელად დაერიცხა 1476.03 ლარი;

მომხმარებელი მოიხმარდა შემდეგ დანადგარებს: ოთხსანათურიანი გაზქურა, საიდანაც მუშაობს მხოლოდ ორი სანათურე და წყლის გამაცხელებელი.

სასამართლომ განმარტა, რომ სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეები საკუთარი უფლებების მნიშვნელოვან ნაწილის რეალიზებას ახდენენ, როგორც მომხმარებლები. ამიტომ, სამომხმარებელო უფლებათა დაცვა სამართლის განსაკუთრებული რეგულირების სფეროს მიეკუთვნება. ენერგოკომპანიებსა და მათ აბონენტებს შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობები სამომხმარებლო ურთიერთობების ერთ-ერთ გავრცელებულ სახეს წარმოადგენს და იმ მასობრივ გარიგებათა რიცხვს მიეკუთვნება, რომელიც ეკონომიკური უთანაბრობის საფუძველზეა დამყარებული. კერძოდ, განსახილველ შემთხვევაში, ერთი მხრივ, შპს «... ... ...» ბაზარზე მისი დომინირებული მდგომარეობისა და ფინანსური შესაძლებლობების გათვალისწინებით, ხოლო, მეორე მხრივ, მომხმარებელი, არათანაბარ კონტრაჰენტებს წარმოადგენენ. ასეთი არათანაბარი მდგომარეობა, გარკვეულწილად განეიტრალებულია კომპანიასა და მომხმარებელს შორის არსებულ კერძოსამართლებრივ ურთიერთობაში სახელმწიფოს ჩარევით, რაც გამოიხატება კონკრეტული ნორმატიული აქტების მიღებით. კერძოდ, საქართველოს ენერგეტიკის მარეგულირებელი კომისიის 2009 წლის 9 ივლისის ¹12 დადგენილებით დამტკიცებული «ბუნებრივი გაზის მიწოდებისა და მოხმარების წესების დამტკიცების შესახებ”, რითიც არის რეგლამენტირებული ბუნებრივი აირის აღურიცხავად მოხმარების ან დატაცების ფაქტის აღმოჩენის შემთხვევაში მიყენებული ზიანის გაანგარიშებისა და დარიცხვის წესი, ასევე, დატაცების შემთხვევაში გამოსაყენებელი სხვა სანქციებიც. სამოქალაქო სამართალწარმოების გზით მიმდინარე დავები ხორციელდება შეჯიბრებითობისა და თანასწორობის პრინციპის საფუძველზე, რომელიც ავალდებულებს მხარეებს თავად განსაზღვრონ, თუ რა გარემოებებზე დაამყარონ საკუთარი მოთხოვნები და რა მტკიცებულებები წარადგინონ ამ გარემოებათა დასადასტურებლად.

საქალაქო სასამართლომ ასევე განმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლიდან გამომდინარე, ნებისმიერმა პირმა უნდა აანაზღაუროს მის მიერ მიყენებული ზიანი. აღნიშნული ნორმის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის ერთ-ერთ სახეს დელიქტური ვალდებულება წარმოადგენს. ამგვარი ვალდებულებები არასახელშეკრულებო ვალდებულებათა კატეგორიას მიეკუთვნება, რომელიც ზიანის მიყენების შედეგად წარმოიშობა. სამოქალაქო კოდექსის ზემომითითებული ნორმა განსაზღვრავს იმ აუცილებელ წინაპირობებს, რომლებიც უნდა არსებობდეს დელიქტური ურთიერთობის წარმოშობისათვის, კერძოდ, უნდა არსებობდეს ზიანი, მართლსაწინააღმდეგო ბრალეული ქმედება და მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. ამდენად, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები უნდა შეესაბამებოდეს აღნიშნულ ნორმაში მითითებულ კონსტრუქციას. უწინარესად გასათვალისწინებელია, რომ ზიანის ანაზღაურების ინსტიტუტი ემსახურება არა ზიანის მიმყენებლის დასჯას, არამედ იმ დანაკლისის შევსებას, რომელიც მართლსაწინააღდეგო ქმედების შედეგად სხვა პირს მიადგა. ზიანი შეიძლება გამოიხატოს პირადი ქონების დაზიანებაში ან განადგურებაში, ანდა ისეთ ქმედებაში, როდესაც პირი კარგავს მის კუთვნილ ქონებას. სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლი ადგენს პრინციპს, რომლის მიხედვით, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს სრული მოცულობით. ანაზღაურება შესაძლებელია, განხორციელდეს როგორც ფულადი, ისე სხვა ნებისმიერი ფორმით. ამ შემთხვევაში მთავარია, რომ დაზარალებული პირის ინტერესები სრული მოცულობით იყოს დაკმაყოფილებული. თუმცა, ზიანის ოდენობა ამ შემთხვევაშიც მკაფიოდ უნდა იყოს განსაზღვრული.

საქალაქო სასამართლოს მითითებით, მიწოდებული პროდუქციის სპეციფიკურობიდან გამომდინარე, კანონმდებელი დატაცებული ბუნებრივი აირის ოდენობის განსაზღვრის სპეციალურ წესს ითვალისწინებს, რომელიც მოცემულია სემეკ-ის 2009 წლის 9 ივლისის ¹12 დადგენილებით დამტკიცებული «ბუნებრივი აირის მიწოდებისა და მოხმარების წესების» მე-9 მუხლის მე-4 პუნქტში. აღნიშნული დებულება ითვალისწინებს დატაცებული ბუნებრივი გაზის ოდენობის დადგენას, იმის მიხედვით, თუ რამდენად ცნობილია მოხმარებული ბუნებრივი აირის მოცულობა ან დატაცების ხანგრძლივობა.

სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, შპს «... ... ...ს» მიერ დატაცებული ბუნებრივი გაზის ოდენობა განისაზღვრა დადგმული სიმძლავრეების წარმადობის მიხედვით, რომელიც დაანგარიშებულ იქნა 3 თვეზე.

სასამართლოს მოსაზრებით, შპს «... ... ...ს» მიერ გამოყენებული დაანგარიშების ამგვარი ფორმა ეწინააღმდეგებოდა, როგორც დელიქტური ვალდებულებების ძირითად პრინციპებს, ასევე ზემოთ მოყვანილი ნორმატიული აქტით რეგლამენტირებულ დაანგარიშების მეთოდებს. მოცემული დებულების «ბ» ქვეპუნქტის თანახმად, იმ შემთხვევაში, როდესაც უკანონოდ მოხმარებული ბუნებრივი გაზის მოცულობის დადგენა შეუძლებელია, მაგრამ ცნობილია განაწილების ლიცენზიანტის მომსახურებით უკანონოდ სარგებლობის დაწყების თარიღი, მოხმარებული ბუნებრივი გაზის რაოდენობა დაანგარიშდება მოხმარებული გაზის დანადგარების ან/და ხელსაწყოების დადგმული სიმძლავრეების (დღე-ღამეში 12 საათიანი პერიოდის) წარმადობის დაანგარიშების საფუძველზე (სეზონურობის გათვალისწინებით). ამ ქვეპუნქტის მიხედვით დარიცხვის პერიოდი არ უნდა აღემატებოდეს 3 თვეს. აღნიშნული ნორმის ეს ქვეპუნქტი, არეგულირებს შემთხვევებს, როდესაც შეუძლებელია დატაცებული ბუნებრივი გაზის მოცულობის დადგენა, თუმცა ცნობილია დატაცების პერიოდი. შპს «... ... ...ს» მიერ დატაცებული ბუნებრივი აირის ოდენობის დაანგარიშება განხორციელდა სწორედ ამ ქვეპუნქტის შესაბამისად, თუმცა სასამართლოს მოსაზრებით, მისი 3 თვეზე დაანგარიშება არ იყო მართებული. მოცემული დათქმა ცალსახად მიუთითებდა, რომ დარიცხვის 3 თვიანი პერიოდი წარმოადგენდა მაქსიმალურ პერიოდს, რომლის ფარგლებშიც ზოგადად შესაძლებელია ამგვარი დარიცხვის განხორციელება, თუმცა თუ ალბათობის მაღალი ხარისხით შესაძლებელია დატაცების კონკრეტული დროის დადგენა, მაშინ ზიანის ანაზღაურების სამართლებრივი შინაარსიდან გამომდინარე, მისი ოდენობა დღეების პროპორციულად უნდა დადგინდეს.

განსახილველ შემთხვევაში, სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია შპს «... ... ...ს» წარმომადგენლის არგუმენტი, რომ მათთვის შეუძლებელია იმ თარიღის დადგენა, როდესაც მომხმარებელმა დაიწყო ბუნებრივი გაზის დატაცება. საქმეში წარდგენილი მასალებით დასტურდებოდა, რომ 2010 წლის 8 თებერვალს ნ. ლ-ს საცხოვრებელ ბინაში გამოცხადდა შპს «... ... ...ს” წარმომადგენელი, რომელმაც ამოიწერა მრიცხველზე დაფიქსირებული ჩვენება. ამ შემთხვევაში, მნიშვნელოვანია იმის გარკვევა, თუ ვიზუალურად რამდენად აღქმადი იყო მრიცხველზე განხორციელებული ზემოქმედება. საქმეში წარდგენილი 2010 წლის 12 თებერვლის ბუნებრივი გაზის უკანონოდ მოხმარების შესახებ ¹010007 აქტით დგინდებოდა, რომ ნ. ლ-ს მიერ არასანქცირებული მოხმარება გამოიხატებოდა მრიცხველზე მიერთებული შემავალი და გამავალი მილების გადაადგილებით, რაც აფერხებდა მოხმარებული ბუნებრივი აირის ზუსტ აღრიცხვას. სასამართლოს მოსაზრებით, 2010 წლის 8 თებერვალს ამონაწერის მისაღებად მისული შპს «... ... ...ს» წარმომადგენლისათვის, მისი პროფესიული თვისებების გათვალისწინებით, ამგვარი ვითარება ადვილად შესამჩნევი უნდა ყოფილიყო. შესაბამისად, ვინაიდან 2010 წლის 8 თებერვლისათვის არ არსებობდა ამ სამართალდარღვევაზე შპს «... ... ...ს» რეაგირების ფაქტი, ივარაუდებოდა, რომ ამ პერიოდისათვის ნ. ლ-ს მრიცხველი იყო გამართულ მდგომარეობაში. ხოლო როგორც ზემოთ იქნა აღნიშნული, ბუნებრივი გაზის უკანონოდ მოხმარების შესახებ ¹010007 აქტი შედგენილ იქნა 2010 წლის 12 თებერვალს. სასამართლო მიიჩნევს, რომ ამ გარემოების გათვალისწინებით 2010 წლის 8 თებერვლამდე მომხმარებლის მიერ ბუნებრივი გაზის დატაცების მტკიცების ტვირთი მოპასუხეზე უნდა გადასულიყო, რადგან როგორც აღინიშნა მისი წარმომადგენლის მიერ მოხდა მრიცხველის ვიზუალური დათვალიერება, თუმცა, შპს «... ... ...ს» არ წარმოუდგენია სასამართლოსათვის ამ გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება. აქედან გამომდინარე, არასანქცირებული მოხმარების პერიოდი უნდა განსაზღვრულიყო 3 დღით 2010 წლის 8 თებერვლიდან 2010 წლის 12 თებერვლამდე. მხარეები სადავოდ არ ხდიდნენ, რომ ამ შემთხვევაში ზიანის ოდენობა შეადგენს 49 ლარსა და 20 თეთრს. აქედან გამომდინარე, ნ. ლ- უნდა გათავისუფლებულიყო ზედმეტად დარიცხული 1426 ლარისა და 83 თეთრის გადასახადისაგან (ტომი 1, ს.ფ. 55-61).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს «... ... ...მა», რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა (ტომი 1, ს.ფ. 84-93).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 20 იანვრის განჩინებით შპს «... ... ...ს» სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 22 ივნისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივი თვალსაზრისით შემოწმების შედეგად მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სათანადოდ გამოიკვლია და სრულად დაადგინა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები. სააპელაციო სასამართლომ ეს გარემოებები სრულად გაიზიარა.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე მიიჩნია, რომ საქალაქო სასამართლომ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა, მართებულად გამოიყენა დავის გადასაწყვეტად სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლი, სემეკ-ის 2009 წლის 9 ივლისის ¹12 დადგენილებით დამტკიცებული «ბუნებრივი აირის მიწოდებისა და მოხმარების წესების» მე-9 მუხლის მე-4 პუნქტის «გ” ქვეპუნქტი, რის გამოც სწორი იყო გასაჩივრებულ გადაწყვეტილების სამართლებრივი კვალიფიკაცია.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ სააპელაციო საჩივარი არ დააკმაყოფილა და პირველი ინსტანციის სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად დატოვა (ტომი 2, ს.ფ. 55-61).

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება შპს «... ... ...მა» საკასაციო წესით გაასაჩივრა. კასატორი ითხოვს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას.

კასატორი არ იზიარებს სასამართლოს მსჯელობას იმ ნაწილში, სადაც აღნიშნულია, რომ არასწორია მიყენებული ზიანის ანაზღაურების დაანგარიშება სამთვიან პერიოდის მხედველობაში მიღებით და რომ დარიცხვა უნდა განხორციელდეს ბოლო ანათვალის აღების შემდეგ, ანუ სამ დღეზე გაანგარიშებით. კასატორის განმარტებით, «ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის – ელექტროენერგიის ან ბუნებრივი გაზის (აირის) დატაცების შესახებ» ნ. ლ-ას მიმართ 2010 წლის 12 თებერვალს შედგენილ ¹010007 ოქმში, აგრეთვე, იმავე დღეს შედგენილ «ბუნებრივი გაზის უკანონოდ მოხმარების შესახებ» აქტში დაფიქისირებულია, რომ აბონენტთან მრიცხველი იყო შებრუნებული, რომელიც ხარჯს არ აღრიცხავდა. მრიცხველის შებრუნების გზით ბუნებრივი აირის დატაცება იმაში გამოიხატება, რომ ამ დროს იგი არ აღრიცხავს მოხმარებული ბუნებრივი აირის ხარჯს. გარდა ამისა, მრიცხველის შებრუნების გზით ბუნებრივი აირის დატაცებას ის თავისებურება აქვს, რომ ასეთ შემთხვევაში შესაძლებელია აბონენტის მხრიდან პერიოდულად მოხდეს მრიცხველის ხელახლა შემობრუნება და გასწორება სათანადო მდგომარეობაში. ასეთი რამ შესაძლებელია განხორციელდეს შპს «... ... ...ს» წარმომადგენლის მისვლის დროისათვის. შესაბამისად, ვინაიდან მრიცხველის შებრუნების საშუალებით ბუნებრივი აირის დატაცების შემთხვევაში, შეუძლებელია ზუსტი თარიღის დადგენა (თუ პირველად როდის შეაბრუნა აბონენტმა მრიცხველი), შპს «... ... ...» იყენებს სემეკის 2009 წლის 9 ივლისის ¹12 დადგენილების მე-9 მუხლის მე-4 პუნქტის «ბ» ქვეპუნქტით მინიჭებულ უფლებამოსილებას და მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისათვის არიცხავს აბონენტს თანხას მაქსიმალური 3-თვიანი პერიოდის გათვალისწინებით (ტომი 2, ს.ფ. 63-70).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 15 აპრილის განჩინებით შპს «... ... ...ს» საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს «... ... ...ს» საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% _ 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს «... ... ...ს» საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. კასატორ შპს «... ... ...ს» დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% _ 210 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.