ას-464-434-2010 4 ოქტომბერი, 2010წ.

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლ. ლაზარაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ნუ. კვანტალიანი, პ. ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორები (მოპასუხეები) _ კ. ბ-ძე, ბ. მ-იანი

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) _ ნ. გ-ძე

თანამოპასუხეები _ ი. ხ-შვილი, ე. გ-ძე

მესამე პირი დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე _ ნოტარიუსი ა. შ-შვილი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 4 თებერვლის განჩინება

დავის საგანი _ მინდობილობისა და ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სასარჩელო განცხადებით მიმართა ნ. გ-ძემ მოპასუხეების _ კ. ბ-ძის, ბ. მ-იანის, ე. გ-ძისა და ი. ხ-შვილის, მესამე პირის _ ნოტარიუს ა. შ-შვილის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა:

ა. ნოტარიუს შ. კ-ძის მიერ დამოწმებული 2003 წლის 30 მაისის ¹1-1404 მინდობილობის ბათილად ცნობა;

ბ. 2004 წლის 18 თებერვლის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა;

გ. 2008 წლის 30 მაისის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა;

დ. პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა.

სარჩელის თანახმად, 2003 წელს მოსარჩელეს ამერიკის შეერთებულ შტატებში დაუკავშირდა მისი დეიდაშვილი ი. ხ-შვილი, რომელმაც შესთავაზა დახმარება თბილისში უძრავი ქონების შესაძენად. ამისათვის მან მოითხოვა, რომ მოსარჩელეს გადმოეგზავნა მინდობილობა და თანხა, რომლის გამოყენებითაც იმავე წელს თბილისში, ... ქ. ¹45ბ-ში შეიძინა მშენებარე ფართი. 2004 წელს ი. ხ-შვილმა ნოტარიუს კ-ძის სახელით დამოწმებული ყალბი მინდობილობის გამოყენებით გაასხვისა მოსარჩელის კუთვნილი ფართიდან ნაწილი, კერძოდ, 68კვ.მ, რომელიც შეიძინეს კ. ბ-ძემ და ბ. მ-იანმა. ის გარემოება, რომ მოსარჩელის საკუთრების განკარგვა ყალბი მინდობილობის საფუძველზე, მოსარჩელის თანხმობის გარეშე მოხდა, დადასტურებულია თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 24 ოქტომბრის გამამტყუნებელი განაჩენითა და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2008 წლის 18 აპრილის განაჩენით. ნასყიდობის თანხა მოსარჩელეს არ მიუღია. სადავო გარიგების მხარეებს აკავშირებთ საქმიანი ურთიერთობა და ნასყიდობის ხელშეკრულება დაიდო ქონების გადამალვის მიზნით (ტომი I, ს.ფ. 1-4, 82-91, 237-246).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 13 მაისის გადაწყვეტილებით ნ. გ-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა: ბათილად იქნა ცნობილი ნოტარიუს შ. კ-ძის მიერ დამოწმებული 2003 წლის 30 მაისის მინდობილობა; ბათილად იქნა ცნობილი 2004 წლის 18 თებერვალს ნ. გ-ძის წარმომადგენელ ი. ხ-შვილსა და ბ. მ-იანსა და კ. ბ-ძეს შორის დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება; ბათილად იქნა ცნობილი 2008 წლის 30 მაისს კ. ბ-ძეს, ბ. მ-იანსა და ე. გ-ძეს შორის დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომელიც დაამოწმა ნოტარიუსმა ნ. მ-იამ (რეესტრში რეგისტრაციის ¹1-8162); თბილისში, ... ქ. ¹45, “ბ” ბლოკის ¹4 ბინაში არსებულ 68კვ.მ ფართზე აღდგა ნ. გ-ძის საკუთრების უფლება.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა საქმის მასალებით დადგენილ შემდეგ უდავო ფაქტობრივ გარემოებებზე:

2004 წლის 18 თებერვალს ნ. გ-ძის სახელით წარმომადგენელმა ი. ხ-შვილმა გამყიდველის კუთვნილი უძრავი ქონებიდან _ თბილისში, ... ქ. ¹45, “ბ” ბლოკის ¹4 ბინიდან ნაწილი _ 68კვ.მ საკუთრების უფლებით გადასცა მყიდველებს _ ბ. მ-იანსა და კ. ბ-ძეს;

ხელშეკრულების გაფორმებისას მესაკუთრე ნ. გ-ძის წარმომადგენელი ი. ხ-შვილი მოქმედებდა 2003 წლის 30 მაისის სანოტარო წესით დამოწმებული მინდობილობის საფუძველზე;

2003 წლის 30 მაისის მინდობილობა, რომლის საფუძველზეც ი. ხ-შვილმა გააფორმა მესაკუთრე ნ. გ-ძის სახელით ნასყიდობის ხელშეკრულება, გაყალბებულია. იგი არ არის ხელმოწერილი ნ. გ-ძის მიერ;

2008 წლის 30 მაისს, ერთი მხრივ, კ. ბ-ძესა და ბ. მ-იანს და, მეორე მხრივ, ე. გ-ძეს შორის გაფორმდა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება. ნასყიდობის საგანს წარმოადგენდა კ. ბ-ძისა და ბ. მ-იანის საკუთრებაში არსებული ქონება _ თბილისში, ... ქ. ¹45, “ბ” ბლოკის ¹4 ბინის ნაწილი _ პირველ სართულზე არსებული 115კვ.მ-დან 68კვ.მ ფართი;

თბილისში, ... ქ. ¹45, “ბ” ბლოკის ¹4 ბინის ნაწილი _ 115კვ.მ-დან 68კვ.მ _ საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულია ე. გ-ძის სახელზე.

საქალაქო სასამართლომ საქმეზე დაადგინა, რომ სადავო ქონების განკარგვა განხორციელდა მესაკუთრე ნ. გ-ძის ნების გარეშე. სასამართლოს აღნიშნული დასკვნა დაეფუძნა შემდეგ მტკიცებულებებს: ა. მოსარჩელის განმარტებას; ბ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 24 ოქტომბრის განაჩენს; გ. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2008 წლის 18 აპრილის განაჩენს; დ. 2003 წლის 23 მაისის მინდობილობას.

საქალაქო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხეთა მტკიცება იმის შესახებ, რომ, სანოტარო აქტის გაყალბების მიუხედავად, ნასყიდობის ხელშეკრულება შეესაბამებოდა მესაკუთრის ნებას. ამასთან დაკავშირებით საქალაქო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოცემულ შემთხვევაში მოპასუხე აღნიშნული გარემოების დასადასტურებლად მიუთითებდა 2003 წლის 16 ივლისის მინდობილობაზე (ტომი I, ს.ფ. 195), რომლითაც ნ. გ-ძე უფლებამოსილებას ანიჭებს ი. ხ-შვილს მოაწეროს ხელი საჭირო დოკუმენტაციას მის ბინასთან დაკავშირებით. მინდობილობის შინაარსის გათვალისწინებით საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მასში არ არის გამოხატული მესაკუთრის ნება მისი ქონების სხვა პირისათვის გასხვისების უფლებამოსილების მინიჭების შესახებ. საქმეში არსებული მტკიცებულებებით რწმუნებულისათვის ასეთი უფლებამოსილების მიცემა არ დგინდებოდა. ამასთან, სადავო ქონების მესაკუთრის ნების გარეშე განკარგვა იმ გარემოებითაც დგინდებოდა, რომ ნ. გ-ძეს არ მიუღია ნასყიდობის თანხა, რაც დადგენილი იყო კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით.

საქალაქო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხეების მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ ე. გ-ძე კეთილსინდისიერი შემძენია, ვინაიდან დგინდებოდა, რომ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების მხარეებს: გამყიდველებს _ ბ. მ-იანსა და კ. ბ-ძეს და მყიდველს _ ე. გ-ძეს, სადავო გარიგების დადებამდე აკავშირებდათ საქმიანი ურთიერთობა, რაც სასამართლოს აზრით, მყიდველის კეთილსინდისიერებაში ეჭვის შეტანის საფუძველს წარმოადგენდა.

საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასების შედეგად საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო მინდობილობა და ნასყიდობის ხელშეკრულებები მესაკუთრის ნების გამოვლენის გარეშე დადებული გარიგებები იყო და ეწინააღმდეგებოდა სამოქალაქო კოდექსის 50-ე მუხლით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს. აქედან გამომდინარე, ისინი ბათილად ცნობას, ხოლო პირვანდელი მდგომარეობა აღდგენას ექვემდებარებოდა.

მოცემული დავის გადაწყვეტისას საქალაქო სასამართლომ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 111-ე მუხლის პირველი ნაწილი, 54-ე, 61-ე, 185-ე მუხლები (ტომი II, ს.ფ. 50-58).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს კ. ბ-ძემ და ბ. მ-იანმა, რომლებმაც მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა (ტომი II, ს.ფ. 73-84).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 4 თებერვლის განჩინებით კ. ბ-ძისა და ბ. მ-იანის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 13 მაისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, დასკვნები და სამართლებრივი შეფასებები. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტების მოსაზრება სისხლის სამართლის საქმეზე წარდგენილი განაჩენების მტკიცებულებად მიღების დაუშვებლობის თაობაზე. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 24 ოქტომბრის განაჩენი და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2008 წლის 18 აპრილის განაჩენი მოსარჩელემ წარადგინა სასარჩელო განცხადებასთან ერთად იმ ფაქტობრივი გარემოების დასადასტურებლად, რომ 2004 წლის 18 თებერვლის სანოტარო აქტი გაფორმდა 2003 წლის 30 მაისის გაყალბებული მინდობილობის საფუძველზე, რასაც საქალაქო სასამართლომ მართებულად მიანიჭა მტკიცებულებითი ძალა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების შეფასებისას.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა აპელანტების მოსაზრება იმის შესახებ, რომ სასამართლომ არასწორი შეფასება მისცა 2003 წლის 16 ივლისის მინდობილობას, არ გაითვალისწინა მისი ბოლო აბზაცი, სადაც მითითებულია, რომ მინდობილ პირს საკუთარი შეხედულებიდან გამომდინარე შეეძლო მოქმედება მარწმუნებლის ინტერესების დასაცავად, რაც არ გამორიცხავდა ფართის გაყიდვას და ამონაგების ნ. გ-ძის სასარგებლოდ გამოყენებას. ამასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა და მიიჩნია, 2003 წლის 16 ივლისის მინდობილობის შინაარსის მიხედვით, რომლითაც ნ. გ-ძე უფლებამოსილებას ანიჭებს ი. ხ-შვილს ხელი მოაწეროს საჭირო დოკუმენტაციას მის ბინასთან დაკავშირებით, ცალსახად არ იკვეთება მესაკუთრის ნება მისი ქონების სხვა პირისათვის გასხვისების უფლებამოსილების მინიჭების თაობაზე.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის 111-ე მუხლის პირველი ნაწილით სამართლებრივი შეფასება მისცა საქმეზე შეკრებილ მტკიცებულებებს, რომლებიც უკავშირდებოდა 2004 წლის 18 თებერვალს ნ. გ-ძის სახელით წარმომადგენელ ი. ხ-შვილის მიერ უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საკითხს, რა დროსაც სასამართლომ მართებულად მიიჩნია, რომ, თუ გარიგება წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების გარეშეა დადებული, ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ წარმოდგენილი პირი დაეთანხმება აღნიშნული ხელშეკრულების პირობებს. იმ შემთხვევაში, თუ ნ. გ-ძე დაეთანხმებოდა ი. ხ-შვილს, კ. ბ-ძესა და ბ. მ-იანს შორის დადებულ ხელშეკრულებას, აღნიშნული გარიგება ჩაითვლებოდა დადებულად. მოცემულ შემთხვევაში კი ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისას ნასყიდობის საგნის მესაკუთრეს არც პირადად და არც წარმომადგენლის მეშვეობით არ გამოუვლენია ნება სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის თაობაზე.

შემძენის (ე. გ-ძე) კეთილსინდისიერებასთან მიმართებით სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლზე. კანონის დასახელებული ნორმის მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებები, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. სააპელაციო სასამართლომ 2009 წლის 6 მაისის ოქმით დადგენილად მიიჩნია, რომ ე. გ-ძე და ბ. მ-იანი მანამდეც იცნობდნენ ერთმანეთს და მათ შორის იყო საქმიანი ურთიერთობა. ეს გარემოება დაადასტურა აპელანტმა ბ. მ-იანმა, რომელმაც აღნიშნა, რომ ფართის გაყიდვის თაობაზე იგი დაუკავშირდა ნაცნობებს, მათ შორის, დაურეკა ე. გ-ძესაც.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლის თანახმად, შემძენის ინტერესებიდან გამომდინარე, გამსხვისებელი ითვლება მესაკუთრედ, თუ იგი ასეთად არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა შემძენმა იცოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე. კანონმდებელი შემძენის ინტერესებს იცავს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ სადავო სამართალურთიერთობა სრულად აკმაყოფილებს 185-ე მუხლის დისპოზიციით გათვალისწინებულ მოცემულობას. კერძოდ, უძრავი ქონების შემძენი დაცულია, თუ: ა. სადავო ურთიერთობა ეხება უძრავ ნივთს; ბ. გამსხვისებელი, ანუ პირი, რომელიც უძრავ ნივთთან დაკავშირებით გასხვისების ნებას გამოხატავს და საჯარო რეესტრში ამავე უძრავი ქონების მესაკუთრედ აღრიცხული პირი, ერთი და იგივეა; გ. შემძენი ფაქტის ობიექტურად გაცნობიერების შედეგად დარწმუნებულია, რომ საჯარო რეესტრში მესაკუთრედ აღრიცხული პირი არის ნივთის მესაკუთრე. ამდენად, კანონმდებელი უშვებს იმის შესაძლებლობას, რომ გამსხვისებელი შეიძლება არ იყოს ნივთის მესაკუთრე, თუმცა შემძენი დაცულია, თუ იგი აღნიშნული ფაქტის მიმართ კეთილსინდისიერია, რაც ამ უკანასკნელის მხრიდან გულისხმობს საეჭვოობის ყველა ფაქტორის გამორიცხვასა და წინდახედულების ყველა ზომის მიღებას. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ასეთს აპელანტების მხრიდან ადგილი არ ჰქონია. აპელანტებმა ვერც პირველი და ვერც სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას ვერ დაასაბუთეს ის პრევენციული ღონისძიებები თუ გარემოებები, რაც მათი მხრიდან გამორიცხავდა არაკეთილსინდისიერი შემძენის სტატუსს და მიუთითებდა ყველა იმ შესაძლო წინდახედულებასა და ობიექტური ნაკლის გამორიცხვაზე, რაც სადავო უძრავ ქონებას ახლდა. შესაბამისად, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით სასამართლომ ე. გ-ძე მართებულად ჩათვალა არაკეთილსინდისიერ შემძენად. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა იმ გარემოებაზეც, რომ ე. გ-ძეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 13 მაისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით არ გაუსაჩივრებია, ანუ მას სააპელაციო წესით სადავოდ არ გაუხდია არაკეთილსინდისიერი შემძენის საკითხი (ტომი III, ს.ფ. 139-150).

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს კ. ბ-ძემ, ბ. მ-იანმა და ე. გ-ძემ, რომლებმაც მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება.

საკასაციო საჩივრის საფუძვლები შემდეგში მდგომარეობს:

კასატორების მითითებით, მათ სააპელაციო სასამართლოს განუმარტეს, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში აღნიშნული დავის განხილვისას ადგილი ჰქონდა კანცელარიის მეშვეობით ყალბი მტკიცებულების საქმეში ჩადებას. ამის შემდგომ სააპელაციო წესით საქმის განმხილველ შემადგენლობაში მოხდა ცვლილება, მასში შევიდა მოსამართლე ი. ადეიშვილი, რომელიც ამავე საქმის პირველი ინსტანციით განხილვისას წარმოადგენდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის თავმჯდომარეს. მოპასუხეებმა იშუამდგომლეს მისი აცილების შესახებ, თუმცა განჩინებით შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარი ეთქვათ. კასატორები მიიჩნევენ, რომ იმ მოსამართლის საქმეში მონაწილეობა, რომლის დაქვემდებარებაში (იმ დროისათვის) მყოფი კანცელარიის მეშვეობითაც საქმეში აღმოჩნდა ყალბი დოკუმენტი, ნიშნავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლოს შემადგენლობა იყო არაკანონიერი.

კასატორთა მოსაზრებით, საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკას უძრავი ქონების კეთილსინდისიერ შემძენთან მიმართებით. საკითხისადმი ამგვარი მიდგომა აგრეთვე ეწინააღმდეგება საერთაშორისო პრაქტიკას. სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 185-ე, 111-ე მუხლები. კ. ბ-ძე და ბ. მ-იანი კანონიერი გზებით იყვნენ საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული, მათი კეთილსინდისიერების საკითხი ეჭვქვეშ არც ერთ სასამართლოს არ დაუყენებია. სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლის თანახმად კი, კეთილსინდისიერების საკითხი დგება მაშინ, როდესაც პირი საჯარო რეესტრში სხვის ნაცვლად ყალბადაა რეგისტრირებული.

კასატორები აღნიშნავენ, რომ სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის 111-ე მუხლის არაწორი ინტერპრეტაცია მოახდინა. მითითებული ნორმაში საუბარია შემთხვევაზე, როდესაც მხარემ რწმუნების გარეშე დადო ხელშეკრულება და მეორე მხარემ იცოდა, რომ რწმუნება მას იმ მომენტისთვის არ ჰქონდა. ეს ნორმა არ შეეხება შემთხვევას, როდესაც მხარემ არ იცოდა, რომ ხელშეკრულებას არაუფლებამოსილი პირი დებს. ამ მსჯელობის სისწორეს სამოქალაქო კოდექსის 104-ე მუხლის მე-2 ნაწილი ადასტურებს, რომლის თანახმად, თუ გარიგება დადებულია სხვა პირის სახელით, მაშინ წარმომადგენლობითი უფლების არარსებობა არ შეიძლება გამოიყენოს გარიგების მეორე მხარემ, თუკი წარმომადგენელმა ისეთი გარემოებები შექმნა, რომ გარიგების მეორე მხარეს კეთილსინდისიერად ეგონა ასეთი უფლებამოსილების არსებობა.

კასატორთა მითითებით, სადავო შემთხვევაში ი. ხ-შვილმა წარადგინა ნოტარიულად დამოწმებული მინდობილობა. კ. ბ-ძემ და ბ. მ-იანმა არ იცოდნენ, რომ მინდობილობაში ნ. გ-ძის ხელმოწერა ყალბი იყო. სასამართლოს ბ-ძისა და მ-იანის კეთილსინდისიერება ეჭვის ქვეშ არ დაუყენებია, ამიტომ სამოქაალაქო კოდექსის 111-ე მუხლის სასამართლოსეული განმარტება ცალსახად არასწორია. კასატორებს მინდობილობის ნოტარიული აქტის სიყალბის თაობაზე წარმოდგენა არ ჰქონდათ. “ნოტარიატის შესახებ” კანონის მე-6 მუხლი ნათლად მიუთითებს, რომ ნოტარიული აქტი იურიდიულ შედეგს იწვევს და სანოტარო წესით დამოწმებულ დოკუმენტს უდავო მტკიცებულების ძალა აქვს. ნოტარიული აქტი წარმოადგენს სამოქალაქო ბრუნვის გარანტს და ემსახურება ბრუნვის მონაწილის ინტერესების უზრუნველყოფას, დაცვას. არ შეიძლება ნოტარიული აქტისა და მისგან გამომდინარე შედეგის ეჭვის ქვეშ დაყენება. იგი გამოიწვევს სამოქალაქო ბრუნვის შეფერხებას და მისადმი უნდობლობის გაჩენას.

კასატორები აღნიშნავენ, რომ, რეალურად, სადავო ქონების მესაკუთრის მფლობელობიდან გასვლა თავად მესაკუთრის (ნ. გ-ძე) ქმედებამ განაპირობა. ეს უკანასკნელი ენდო ი. ხ-შვილს, რომელიც მისი დეიდაშვილია, ხოლო ბინის შემძენი პირები ენდნენ კანონს. ასეთ ვითარებაში ბინის მესაკუთრის ინტერესების სასარგებლოდ დავის გადაწყვეტა არასამართლიანია (ტომი III, ს.ფ. 156-165).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 21 მაისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი ე. გ-ძის ნაწილში განუხილველად იქნა დატოვებული (ტომი III, ს.ფ. 168-169).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების გამოკვლევის შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე საკასაციო სასამართლო დადასტურებულად მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილ შემდეგი ფაქტობრივ გარემოებებს:

2004 წლის 18 თებერვალს ი. ხ-შვილმა ნ. გ-ძის სახელით დადო ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც ნ. გ-ძის კუთვნილი უძრავი ქონების _ თბილისში, ... ქ. ¹45-ში მდებარე “ბ” ბლოკის ¹4 ბინის ნაწილი, 68კვ.მ, საკუთრების უფლებით გადასცა მყიდველებს _ ბ. მ-იანსა და კ. ბ-ძეს;

ხელშეკრულების გაფორმებისას მესაკუთრე ნ. გ-ძის წარმომადგენელი ი. ხ-შვილი მოქმედებდა 2003 წლის 30 მაისის სანოტარო წესით დამოწმებული მინდობილობის საფუძველზე;

2008 წლის 30 მაისს, ერთი მხრივ, კ. ბ-ძესა და ბ. მ-იანს, როგორც გამყიდველებს და, მეორე მხრივ, ე. გ-ძეს, როგორც მყიდველს შორის გაფორმდა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება. ნასყიდობის საგანს წარმოადგენდა თბილისში, ... ქ. ¹45-ის “ბ” ბლოკში მდებარე ¹4 ბინის ნაწილი, პირველ სართულზე არსებული 115კვ.მ-დან 68კვ.მ. აღნიშნული უძრავი ქონება საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით აღირიცხა ე. გ-ძის სახელზე.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეში არსებული თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 24 ოქტომბრისა და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2008 წლის 18 აპრილის განაჩენების საფუძველზე სწორად დაადგინა, რომ ხელშეკრულების გაფორმებისას მესაკუთრე ნ. გ-ძის წარმომადგენელი ი. ხ-შვილი მოქმედებდა 2003 წლის 30 მაისის გაყალბებული მინდობილობის საფუძველზე. ასევე სწორია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ ნ. გ-ძეს 2004 წლის 18 თებერვლის ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებისას სადავო უძრავი ნივთის გასხვისების ნება არ გამოუვლენია. ასეთი ნების გამოვლენის დამადასტურებლად ვერ მიიჩნევა 2003 წლის 16 ივლისის მინდობილობა, რომლითაც ნ. გ-ძე უფლებამოსილებას ანიჭებს ი. ხ-შვილს, ხელი მოაწეროს საჭირო დოკუმენტაციას მის ბინასთან დაკავშირებით. აღნიშნული მინდობილობის შინაარსიდან მესაკუთრის ნება მისი ქონების სხვა პირისათვის გასხვისების უფლებამოსილების მინიჭების თაობაზე არ არის ცალსახა. სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლის შესაბამისად, ნასყიდობის ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის აუცილებელია, რომ ნივთის გამსხვისებელი წარმოადგენდეს მის მესაკუთრეს, ამდენად, ნივთის გასხვისების თაობაზე გარიგების დადებისას აუცილებელია გამოვლინდეს მესაკუთრის ნება, გარიგების ნამდვილობა ამ შემთხვევაში დამოკიდებულია მესაკუთრის ნების ნამდვილობაზე. რამდენადაც საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ მესაკუთრეს _ ნ. გ-ძეს ნამდვილი ნება უძრავი ნივთის გასხვისებაზე არ გამოუვლენია, 2004 წლის 18 თებერვლის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნასთან მიმართებით შემძენების _ კ. ბ-ძისა და ბ. მ-იანის კეთილსინდისიერებას მნიშვნელობა არ აქვს და ამის შემოწმების საკითხი მოცემულ შემთხვევაში არ დგება. ხელშეკრულება ბათილია სამოქალაქო კოდექსის 54-ე და 61-ე მუხლების საფუძველზე. სამოქალაქო კოდექსის 183-ე და 185-ე მუხლებით გათვალისწინებულ შემძენის კეთილსინდისიერებას მნიშვნელობა ექნებოდა იმ შემთხვევაში, თუკი ნივთის გასხვისების ნებას გამოხატავდა საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული მესაკუთრე ნ. გ-ძე.

სამოქალაქო კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად, საგნის განკარგვა არაუფლებამოსილი პირის მიერ ნამდვილია, თუკი იგი ხორციელდება უფლებამოსილი პირის წინასწარი თანხმობით. მოცემულ შემთხვევაში საქმეზე ასეთი ვითარება არ არის დადგენილი და არც კასატორებს აქვთ წარმოდგენილი ამ საკითხზე დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, ამიტომ ი. ხ-შვილის მიერ დადებული გარიგება სამართლებრივ შედეგს არ წარმოშობს არც სამოქალაქო კოდექსის 102-ე მუხლის საფუძველზე.

სამოქალაქო კოდექსის 111-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის მიხედვით, თუ გარიგება წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების გარეშეა დადებული, ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ წარმოდგენილი პირი დაეთანხმება აღნიშნული ხელშეკრულების პირობებს. კანონის დასახელებული ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, იმ შემთხვევაში, თუ ნ. გ-ძე დაეთანხმებოდა ი. ხ-შვილს, კ. ბ-ძესა და ბ. მ-იანს შორის დადებულ ხელშეკრულებას, ეს უკანასკნელი ჩაითვლებოდა დადებულად, თუმცა სადავო შემთხვევაში არც ასეთ ვითარებას აქვს ადგილი.

ამდენად, ნოტარიუს შ. კ-ძის მიერ დამოწმებული 2003 წლის 30 მაისის მინდობილობის, აგრეთვე, 2004 წლის 18 თებერვალს ერთი მხრივ, ნ. გ-ძის წარმომადგენელ ი. ხ-შვილს, როგორც გამყიდველს და, მეორე მხრივ, ბ. მ-იანსა და კ. ბ-ძეს, როგორც მყიდველს შორის დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება გამოტანილია საქმის სწორი ფაქტობრივი და სამართლებრივი შეფასების საფუძველზე და ამ ნაწილში განჩინება უცვლელად დატოვებას ექვემდებარება.

რაც შეეხება 2008 წლის 30 მაისის ნასყიდობის ხელშეკრულებას, ამ შემთხვევაში სხვაგვარი სამართლებრივი მდგომარეობაა სახეზე. ე. გ-ძეს ქონება მიჰყიდეს აღნიშნული დროისათვის საჯარო რეესტრში მესაკუთრედ რეგისტრირებულმა პირებმა კ. ბ-ძემ და ბ. მ-იანმა. ეს ის შემთხვევაა, როდესაც გარიგების ნამდვილობისათვის შემძენის კეთილსინდისიერების საკითხს აქვს მნიშვნელობა სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლის საფუძველზე.

სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის თანახმად, რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. იმ პირის სასარგებლოდ, რომელიც გარიგების საფუძველზე სხვა პირისგან იძენს რაიმე უფლებას და ეს უფლება გამსხვისებლის სახელზე იყო რეესტრში რეგისტრირებული, რეესტრის ჩანაწერი ითვლება სწორად, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ამ ჩანაწერის საწინააღმდეგოდ შეტანილია საჩივარი, ან შემძენმა იცოდა, რომ ჩანაწერი უზუსტოა.

მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ 2008 წლის 30 მაისის სადავო მეორე ხელშეკრულება დადებულია საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული მესაკუთრეების _ კ. ბ-ძისა და ბ. მ-იანის მიერ. აღნიშნულს კი უკავშირდება სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის შედეგები. აქედან გამომდინარე, მოცემული ხელშეკრულების ნამდვილობის დასადგენად გასათვალისწინებელია სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლის დანაწესი.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქმე 2008 წლის 30 მაისის ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და აქედან გამომდინარე პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის მოთხოვნების ნაწილში საჭიროებს ხელახალ განხილვას. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასაბუთება, რომ სადავო ხელშეკრულების მხარეებს: გამყიდველებს _ ბ. მ-იანსა და კ. ბ-ძეს და მყიდველს _ ე. გ-ძეს, სადავო გარიგების დადებამდე აკავშირებდათ საქმიანი ურთიერთობა, რაც, სასამართლოს აზრით, მყიდველის კეთილსინდისიერებაში ეჭვის შეტანის საფუძველს წარმოადგენდა. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ამ ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არ არის საკმარისად დასაბუთებული. სააპელაციო სასამართლომ ისე დაადგინა ე. გ-ძის, როგორც შემძენის არაკეთილსინდისიერება, რომ არ დაუდგენია, თავად გამყიდველებმა _ კ. ბ-ძემ და ბ. მ-იანმა რა გარემოებები იცოდნენ ი. ხ-შვილის წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების ნაკლის თაობაზე, შესაბამისად, მათგან რა გარემოებები შეიძლება სცოდნოდა შემძენ ე. გ-ძეს. სააპელაციო სასამართლომ ასევე არ დაადგინა, რა კონკრეტული საქმიანი ურთიერთობა და ნაცნობობის რა ხარისხი არსებობდა ხელშეკრულების მხარეებს შორის და ამ საქმიანი ურთიერთობებიდან გამომდინარე, რამდენად არსებობდა მყიდველის მიერ ნასყიდობის ხელშეკრულების უფლებრივი ნაკლის თაობაზე ცოდნის პრეზუმფცია. სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახალი განხილვისას უნდა დაადგინოს შესაბამისი ფაქტობრივი გარემოებები საქმის მასალების სრული გამოკვლევისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე.

2008 წლის 30 მაისის ხელშეკრულების კანონიერებისა და შემძენის კეთილსინდისიერების საკითხის შემოწმებას არ გამორიცხავს ის გარემოება, რომ ე. გ-ძეს პირველი ინსტანციის სასამართლოს 2009 წლის 13 მაისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით არ გაუსაჩივრებია. კ. ბ-ძესა და ბ. მ-იანს ამ ხელშეკრულების ნამდვილობის მიმართ აქვთ იურიდიული ინტერესი, რამდენადაც გარიგების ბათილობის შემთხვევაში მათ მიმართ დადგება გარიგების ბათილობიდან გამომდინარე სამართლებრივი შედეგები. შესაბამისად, ხელშეკრულების ნამდვილობის დასასაბუთებლად მათ შეუძლიათ დაეყრდნონ შემძენის კეთილსინდისიერების საკითხსაც.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორების მოსაზრებას, რომ სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას არსებობდა მოსამართლე ი. ა-შვილის საქმის განხილვისაგან აცილების საფუძველი. კასატორები ვერ ასაბუთებენ მოცემულ შემთხვევაში საქმის შედეგით მოსამართლის პირდაპირი ან არაპირდაპირი დაინტერესების დამადასტურებელი გარემოებების არსებობას.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო 2008 წლის 30 მაისის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის მოთხოვნების ნაწილში საქმეს ხელახლა განსახილველად უბრუნებს სააპელაციო სასამართლოს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 410-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

კ. ბ-ძისა და ბ. მ-იანის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 4 თებერვლის განჩინება 2008 წლის 30 მაისის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის მოთხოვნების ნაწილში და ამ ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

დანარჩენ ნაწილში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 4 თებერვლის განჩინება დარჩეს უცვლელად;

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.