¹ას-473-784-09 14 იანვარი, 2010 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. სულხანიშვილი (თავმჯდომარე),

თ. თოდრია (მომხსენებელი), რ. ნადირიანი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ხ. გ-ელი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ნ. ქ-იანი (მოპასუხე)

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 25 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას 2008 წლის 11 ივნისს სარჩელით მიმართა ხ. გ-ელმა მოპასუხე ნ. ქ-იანის მიმართ და მოითხოვა სამკვიდროს მიღების ვადის აღდგენა, სამკვიდრო მოწმობის ნაწილობრივ გაუქმება, სამკვიდრო ქონების 1/2 წილზე მემკვიდრედ ცნობა.

მოსარჩელემ განმარტა, რომ ამავე სასამართლოს 2005 წელს სარჩელით მიმართა სამკვიდრო ქონების მიღების მოთხოვნით, რომელიც, სარჩელის გამოხმობის გამო, დარჩა განუხილველად.

2005 წლის აგვისტოში საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ¹10/გ-930 წერილით ცნობილი გახდა, რომ ქ.თბილისში, ... ქ.¹18-ში მდებარე მამამისის სახელზე რიცხული ქონება აღრიცხულია ნ. ქ-იანის სახელზე. მამამისის – ვ. გ-ელის კუთვნილი ქონების გადაფორმების საფუძველი გახდა კანონიერი მემკვიდრეობის მოწმობა, რომელიც გაცემულია 2000 წლის 21 მარტს ქ. თბილისის ნოტარიუსის ნ. გ-იანის მიერ, ხოლო სამკვიდრო მოწმობის გაცემის საფუძველი გახდა ვ. გ-ელისა და ნ. ქ-იანს შორის ქორწინება. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ იგი არის ვ. გ-ელის შვილი პირველი ქორწინებიდან, რაც ნ. ქ-იანს მემკვიდრეობის მიღებისას არ განუცხადებია. მოსარჩელე ასევე მიუთითებს, რომ სადავო უძრავი ქონება პრივატიზაციის ხელშეკრულების საფუძველზე ეკუთვნოდა მის აწ გარდაცვლილ ძმას – დ. გ-ელს, მისთვის უცნობი იყო მამის მიერ სამკვიდროს მიღების ფაქტი.

მოსარჩელემ მოითხოვა, სამკვიდროს მიღების ვადის აღდგენა, რადგან მისთვის უცნობი იყო მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ სამკვიდრო ქონების არსებობის თაობაზე, ასევე მოითხოვა 2000 წლის 21 მარტის სამკვიდრო მოწმობის ნაწილობრივ გაუქმება და სამკვიდრო ქონების - ... ქ.¹18-ში მდებარე ბინის 11/2 წილზე მემკვიდრედ ცნობა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 9 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ხ. გ-ელის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, ხ. გ-ელს უარი ეთქვა სამკვიდროს მიღების გაშვებული ვადის აღდგენის, 2000 წლის 21 მარტის სამკვიდრო მოწმობის ნაწილობრივ გაუქმებისა და სამკვიდრო ქონების – ქ.თბილისში, ... ქ. ¹18-ში მდებარე 1/2½ წილზე მემკვიდრედ ცნობის თაობაზე.

აღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი შეიტანა ხ. გ-ელმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 25 მარტის განჩინებით ხ. გ-ელის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 9 დეკემბრის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ხ. გ-ელი საჩივარში მიუთითებდა, რომ 2005 წლის აგვისტოში, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ¹10/გ-930 წერილით მისთვის ცნობილი გახდა, რომ ქ.თბილისში, ... ქ.¹18-ში მდებარე მამის სახელზე რიცხული ქონება აღრიცხული იყო ნ.ქ-იანის სახელზე, მამამისზე ამ ქონების გადაფორმების საფუძველი გახდა კანონიერი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობა, რომელიც გაცემული იყო 2000 წლის 21 მარტს ნოტარიუს ნ.გ-იანის მიერ, ხოლო ამ სამკვიდრო მოწმობის გაცემის საფუძველი იყო ვ. გ-ელსა და ნ. ქ-იანს შორის არსებული ქორწინება. საჩივრის მიხედვით, ვ. გ-ელი პირველ ქორწინებაში იმყოფებოდა ნ. ჩ-შვილთან, რომელთან თანაცხოვრების პერიოდში შეეძინათ ხ. გ-ელი. რაც შეეხება სამკვიდროს მიღებას, ნ.ქ-იანმა ნოტარიუსში განაცხადა, რომ მამკვიდრებელს სხვა მემკვიდრე არ ჰყავდა და დამალა ვ. გ-ელის შვილის - ხ. გ-ელის არსებობა. სადავო ქონება 1993 წლის 30 აპრილის პრივატიზაციის ხელშეკრულების საფუძველზე ეკუთვნოდა აწ გარდაცვლილ მის ნახევარძმას –დ. ვ.-ს ძე გ-ელს. ამდენად, მისთვის უცნობი იყო ის ფაქტი, რომ 1994 წლის 28 აპრილს ძმის გარდაცვალების შემდგომ სამკვიდრო ქონება მიღებული ჰქონდა ვ. გ-ელს, რაც ამ უკანასკნელის გარდაცვალების შემდეგ სამკვიდროს მიღებაზე განცხადების არ შეტანის საფუძველი გახდა. მოპასუხე თუნდაც ყოფილიყო კანონის სრული დაცვით მემკვიდრე ვ. გ-ელის ქონებაზე, მან მაინც სრულად უკანონოდ დამალა ქონება. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელების საკითხი დარეგულირებულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1426-ე მუხლით. პალატამ განმარტა დასახელებული მუხლი და აღნიშნა, რომ მოსარჩელე ხ. გ-ელი, როგორც სარჩელში, ასევე სააპელაციო საჩივარში სამკვიდროს გადაცილების მიზეზად მიუთითებდა იმ გარემოებაზე, რომ მისთვის 2005 წელს აგვისტომდე უცნობი იყო მამის სამკვიდრო ქონების არსებობის შესახებ. ხ. გ-ელს სარჩელი სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელების მოთხოვნით საქალაქო სასამართლოში აღძრული აქვს 2008 წლის 11 ივნისს ანუ მის მიერ ამ ვადის გაშვების საპატიო მიზეზად დასახელებული ფაქტიდან თითქმის სამი წლის გასვლის შემდეგ, მაშინ, როდესაც სამოქალაქო კოდექსის 1424-ე მუხლი სამკვიდროს მიღების ვადად აწესებს ექვს თვეს.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ არსებობს დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის წინაპირობა, კერძოდ, აპელანტის მიერ მითითებული ზემოაღნიშნული გარემოებები იურიდიულად არ ამართლებს საჩივრის მოთხოვნას.

აღნიშნულ განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა ხ. გ-ელმა. მან მიუთითა, რომ 2009 წლის 25 მარტს სასამართლო მთავარ სხდომაზე გამოცხადნენ აპელანტი ხ.გ-ელი და მისი წარმომადგენელი გ. მ-ორია, სხდომაზე არ გამოცხადდა მოპასუხე ნ. ქ-იანი, რის საფუძველზე მათ დააყენეს შუამდგომლობა დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღების შესახებ. სასამართლოს მიერ მიღებულ იქნა განჩინება და ახალი განჩინებით უარი ეთქვათ სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე. სასამართლომ, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღების ნაცვლად, არსებითად განიხილა დავა და ამის საფუძველზე უარი ეთქვათ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე, ხოლო, რაც შეეხება მათ მიერ დაყენებულ შუამდგომლობას დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღების შესახებ სასამართლოს საერთოდ არ უმსჯელია, რითაც სასამართლომ არასწორად გამოიყენა კანონი, კერძოდ: უხეშად დაარღვია და არასწორად განმარტა 230-ე მუხლის მოთხოვნები, სადაც მითითებულია, თუ სასამართლოს მთავარ სხდომაზე არ გამოცხადდება მოპასუხე, რომელსაც გაეგზავნა შეტყობინება ამ კოდექსის 70-78-ე მუხლებით დადგენილი წესით და მოსარჩელე შუამდგომლობს დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანაზე, მაშინ სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები დამტკიცებულად ითვლება. სასამართლო არაა უფლებამოსილი, გასცდეს კანონის იმპერატიულ მოთხოვნას, მოცემული დარღვევა აშკარად ჩანს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაში, უფრო მეტიც, სასამართლომ გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის ბოლოს არასწორად გამოიყენა საქართველოს სსკ-ის 257-ე მუხლის მოთხოვნა, მოცემული მუხლი არეგულირებს სასამართლოს მიერ საქმის ზეპირი მოსმენის შემდეგ სასამართლო გადაწყვეტილების გამოცხადების სამართლებრივ საფუძვლებს, ხოლო 2009 წლის 25 მარტს სასამართლოს საქმე არ განუხილავს და გადაწყვეტილება უკანონოდ იქნა მიღებული.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატამ განიხილა საქმის მასალები, საკასაციო საჩივარი, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთებულობა და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ საქმის სააპელაციო სასამართლოში განხილვაზე არ გამოცხადდა აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარე ნ. ქ-იანი. აპელანტმა და მისმა წარმომადგენელმა იშუამდგომლეს დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანა, რაც არ დაკმაყოფილდა სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 230-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ აპელანტის მიერ მითითებული გარემოებები იურიდიულად არ ამართლებს საჩივრის მოთხოვნას.

საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმასთან დაკავშირებით, რომ სააპელაციო სასამართლოს არ უნდა ემსჯელა ფაქტობრივ გარემოებებზე, რითაც მან დაარღვია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 230-ე მუხლის პირველი ნაწილის მოთხოვნა, ასევე სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა ამავე კოდექსის 230-ე მუხლის მე-2 ნაწილი.

აღნიშნულთან მიმართებაში საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 230-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ სასამართლოს მთავარ სხდომაზე არ გამოცხადდება მოპასუხე, რომელსაც გაეგზავნა შეტყობინება ამ კოდექსის 70-78-ე მუხლებით დადგენილი წესით და მოსარჩელე შუამდგომლობს დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანაზე, მაშინ სარჩელში მითითებული გარემოებები დამტკიცებულად ითვლება.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 70-78-ე მუხლებით დადგენილი წესის დაცვის შემთხვევაში სარჩელში მითითებული გარემოებები არ საჭიროებენ მტკიცებას, ისინი ითვლებიან დამტკიცებულად და ამდენად, სასამართლო არ იკვლევს, არ აფასებს და ა.შ. მტკიცებულებებს, რომლითაც დასტურდება სარჩელში აღნიშნული გარემოებები და მიუთითებს ამ გარემოებების დამტკიცებულად ცნობის პრეზუმფციაზე. მაგრამ, აღნიშნული პრეზუმფცია არ ნიშნავს, რომ სასამართლომ არ უნდა მისცეს იურიდიული შეფასება დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივ გარემოებებს. ზუსტად რომ ამ გარემოებების იურიდიული შეფასების აუცილებლობაზე არის ყურადღება გამახვილებული საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 230-ე მუხლის მე-2 ნაწილით.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენს სამკვიდრო მიღების ვადის აღდგენა, სამკვიდრო მოწმობის ნაწილობრივ გაუქმება და სამკვიდრო ქონების 1/2 წილზე მესაკუთრედ ცნობა.

კასატორი (მოსარჩელე) როგორც სარჩელში, ასევე სააპელაციო საჩივარში გარდაცვლილი მამის ვ. გ-ელის სამკვიდროს მიღების ვადის გადაცილების მიზეზად მიუთითებდა იმ გარემოებაზე, რომ მისთვის 2005 წლის აგვისტომდე უცნობი იყო მამის სამკვიდრო ქონების არსებობის შესახებ. ზუსტად აღნიშნული გარემოება დადგენილად მიიჩნია სააპელაციო სასამართლომ, რაც მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 230-ე მუხლის პირველი ნაწილის გამოყენების მართებულებაზე.

ამასთან ერთად გასათვალისწინებელია, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოება სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, რადგან, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის თანახმად, ამ ფაქტობრივი გარემოების წინააღმდეგ კასატორს არ გააჩნია დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.

საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას და თვლის, რომ ზემოაღნიშნული გარემოება იურიდიულად არ ამართლებს მატერიალურ-სამართლებრივ მოთხოვნას, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 230-ე მუხლის მე-2 ნაწილის სწორად განმარტებისათვის გათვალისწინებული უნდა იქნეს ის მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმა, რომლითაც რეგულირდება სადავო ურთიერთობა. ამასთან ერთად მნიშვნელოვანია, რომ ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებზეც უთითებს მოსარჩელე (აპელანტი) გათვალისწინებულ უნდა იქნეს ამ ურთიერთობის მარეგულირებელ მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმით, ე.ი. აღნიშნული გარემოებები იურიდიულად უნდა ამართლებდნენ მოთხოვნას.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1426-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი ვადა შეიძლება გააგრძელოს სასამართლომ, თუ ვადის გადაცილების მიზეზები საპატიოდ იქნება მიჩნეული.

მართალია განსახილველი ნორმა პირდაპირ არ უთითებს თუ რა საპატიო მიზეზი შეიძლება გახდეს სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი ვადის გაგრძელების საფუძველი, მაგრამ ამ ნორმის მიზნებიდან გამომდინარე სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი ვადის გაშვების საპატიო მიზეზად უნდა მივიჩნიოთ ისეთი ფაქტორები, რომლებიც წარმოადგენენ კანონით დადგენილი ექვსთვიან ვადაში (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1423-ე მუხლი) სამკვიდროს მიღების დამაბრკოლებელ გარემოებებს, რომლებიც თავისთავად გამორიცხავენ მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღებისათვის აუცილებელი მოქმედებების განხორციელებას (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლი).

ამდენად, საკასაციო პალატა ითვალისწინებს, რომ ხ. გ-ელისათვის 2005 წლის აგვისტომდე უცნობი იყო მამამისის სამკვიდრო ქონების შესახებ, ხოლო სარჩელი მან აღძრა 2008 წლის 11 ივლისს, ე.ი. თითქმის სამი წლის შემდეგ. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1426-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, როგორც უკვე აღინიშნა, აუცილებელია არსებობდეს სამკვიდროს მიღებისათვის აუცილებელი მოქმედებების განხორციელების შეუძლებლობის საპატიო მიზეზი. კონკრეტულ შემთხვევაში კასატორი არ უთითებს 2005 წლის აგვისტოდან 2008 წლის 11 ივლისამდე არსებობდა თუ არა სამკვიდრო, მიუღებლობის საპატიო მიზეზები, რაც უნდა შეეფასებინა და არ შეაფასა ან არასათანადოთ შეაფასა სააპელაციო სასამართლომ.

აღნიშნული გარემოებების არარსებობა გამორიცხავს იმ შედეგებს, რაც გათვალისწინებულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1426-ე მუხლით.

ამდენად, საქმეში არ მოიპოვება ისეთი მტკიცებულებები, რომლებიც, საქართველოს საქმოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის თანახმად, გამორიცხავდა სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებებს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ხ. გ-ელის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 25 მარტის განჩინება;

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.