¹ას-483-794-09 4 თებერვალი, 2010 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. სულხანიშვილი (თავმჯდომარე),

თ. თოდრია (მომხსენებელი), რ. ნადირიანი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ვ. ს-ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარეები – ზ. ს-ძე, ა. ს-ძე (მოპასუხეები)

დავის საგანი – სამკვიდრო მოწმობის გაუქმება და მესაკუთრედ აღიარება

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 4 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2000 Oწლის 19 ოქტომბერს ქობულეთის რაიონულ სასამართლოში სარჩელი აღძრა ვ. ს-ძემ, რომლითაც მოითხოვა ზ. ე-ლის ძე ს-ძის სახელზე 1979 წლის 25 მაისს გაცემული სამკვიდრო მოწმობის გაუქმება და ქ.ქობულეთში, ... ¹10-ში მდებარე სახლთმფლობელობის მის საკუთრებად აღიარება იმ საფუძვლით, რომ ის იყო გარდაცვლილ ე. ალ.-ეს ძე ს-ძის შვილი, ცხოვრობს ... ¹10-ში მდებარე სახლში, რომელიც იყო მამამისის საკუთრება. ამ სახლში ჩაწერილია თვითონ და მისი ცოლ-შვილი, აგრეთვე, უფროსის ძმა ა., რომელიც 1977 წლიდან ფაქტობრივად ცხოვრობს სხვა ადგილზე და ბინის თაობაზე არავითარი პრეტენზია არ გააჩნია. მას ჰყავს მეორე ძმა – ზ. ს-ძე, რომელიც წასულია ოჯახიდან 1976 წლიდან და ცხოვრობს ქ.ბათუმში. იგი სახლიდან ამოწერილია მამის გარდაცვალების შემდეგ, 1976 წლიდან, ოჯახში დარჩა მხოლოდ თვითონ და მამის გარდაცვალების შემდეგ სამკვიდრო ფაქტობრივი ფლობით მიიღო. ზ. ს-ძეს კანონით დადგენილ ძალაში არ განუცხადებია მემკვიდრეობის შესახებ და სახლი უკანასკნელ დრომდე მამის სახელზე ირიცხებოდა. არც მას გადაუფორმებია სამკვიდრო ქონება თავის სახელზე, რადგან ქონება ფაქტობრივად მის განკარგულებაში იყო და სანოტარო წესით ქონებას თავის სახელზე გადაფორმება საჩქაროდ არ ჩათვალა. ტექაღრიცხვის ბიუროს მიმართა სათანადო საბუთის მისაღებად სახლის კუთვნილების შესახებ, რა დროსაც გაიგო, რომ სახლი საკუთრების უფლებით გადაეფორმებინა მის ძმას – ზ. ს-ძეს სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე. ამით უხეშად დაარღვია მისი კანონიერი უფლება, ასევე ტექაღრიცხვის ბიურომ სახლი მისი ძმის სახელზე გააფორმა კანონის უხეში დარღვევით, ვინაიდან, ე. ს-ძის მემკვიდრეები იყვნენ არა მარტო ზ. ს-ძე, არამედ თვითონ და მისი ძმა ა., რომელმაც სამკვიდრო მიიღო ასევე ფაქტობრივი ფლობით. მოპასუხეს არ შეუსრულებია კანონის მოთხოვნა, სამკვიდრო მოწმობის მისაღებად 6 თვის განმავლობაში არ მიუმართავს ნოტარიუსისათვის, რის გამოც დაკარგა უფლება სამკვიდროს მიღებაზე. 2000 წლის ოქტომბერში ტექაღრიცხვის ბიურომ სახლი გაუფორმა ზ. ს-ძეს იმ საფუძვლით, რომ მის მიერ წარდგენილ იქნა ქობულეთის ნოტარიუსის მიერ 1979 წლის 30 მაისს გაცემული სამკვიდრო მოწმობა. ტექაღრიცხვის ბიუროს არ ჰქონდა უფლება, აღნიშნული მოწმობის საფუძველზე სახლი გაეფორმებინა ზ. ს-ძის საკუთრებად. აღნიშნულ მოწმობაში მითითებულია, რომ მისი მიმღები ზ. ს-ძე ვალდებული იყო, მოეხდინა მოწმობის რეგისტრაცია სამი თვის ვადაში. ზ.ს-ძემ კი ტექაღრიცხვის ბიუროში მოწმობა წარადგინა 21 წლის შემდეგ. ამავე დროს, სანოტარო კანტორას საკუთრების მოწმობა გაცემული აქვს კანონის დარღვევით, ვინაიდან ე. ს-ძე გარდაიცვალა 1974 წლის 30 მაისს, ზ. ს-ძის სახელზე მოწმობა გაცემულია 1979 წლის 30 მაისს. სამოქალაქო კანონმდებლობის თანახმად, მოქმედება უნდა შესრულდეს 6 თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან.

ქობულეთის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 22 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ვ. ს-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა 1979 წელს ზ.ს-ძის სახელზე გაცემული მემკვიდრეობის მოწმობა და მის საფუძველზე გაცემული სახლთმფლობელობის პასპორტი ¹38.

ზ. ს-ძემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ქობულეთის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება და მოითხოვა სამემკვიდრეო ქონებიდან 3/4-ის მიკუთვნება. აჭარის არ უმაღლესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001 წლის 21 მარტის გადაწყვეტილებით, ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა ვ. ს-ძის სარჩელი, კერძოდ, მას მიაკუთვნა უძრავი ქონების – საცხოვრებელი სახლის 5\12, ხოლო ზ. ს-ძის საკუთრებაში დატოვა 7\12 ნაწილი.

აღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა ვ.ს-ძემ, ასევე მოპასუხე ზ.ს-ძემ.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001 წლის 5 დეკემბრის განჩინებით ვ. ს-ძისა და ზ. ს-ძის საკასაციო საჩივრები ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა აჭარის არ უმაღლესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების სააქმეთა პალატის 2001 წლის 27 მარტის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველადა დაუბრუნდა იმავე პალატას.

აჭარის არ უმაღლესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების სააქმეთა პალატის 2002 წლის 7 ივნისის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ქობულეთის რაიონული სასამართლოს 2002 წლის 22 დეკემბრის გადაწყვეტილება და ვ. ს-ძეს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო.

სასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ვ. ს-ძემ და მოითხოვა მისი გაუქმება.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2003 წლის 21 მარტის განჩინებით დაკმაყოფილდა ვ. ს-ძის საკასაციო საჩივარი, გაუქმდა აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი სასამართლოს 2002 წლის 7 ივნისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განხილვისათვის დაუბრუნდა იმავე პალატას.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 7 აპრილის განჩინებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა ზ. ს-ძის სააპელაციო საჩივარი, გაუქმდა ქობულეთის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 22 დეკემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

ქობულეთის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 30 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ვ. ს-ძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა ხანდაზმულობის გამო.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ვ. ს-ძემ, რომლითაც მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 4 მარტის განჩინებით ვ. ს-ძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა ქობულეთის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 30 ოქტომბრის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და დადგენილად მიიჩნია, რომ ე. ს-ძე გარდაიცვალა 1974 წლის 30 მაისს. ვ. ს-ძე არის ე. ს-ძის შვილი. ქ. ქობულეთში, ... ¹10-ში ცხოვრობდნენ ვ. ს-ძე, მისი შვილი ვა. ს-ძე, ძმისშვილი რ. ს-ძე, შვილი მ. ს-ძე ძმა ა. ს-ძე. სახლთმფლობელობა 1976 წლის 19 ივლისიდან ირიცხებოდა ე. ს-ძის მფლობელობაში, ხოლო 1979 წლის 30 მაისიდან ზ. ე.ის ძე ს-ძის მფლობელობაში. 1979 წლის 30 მაისს ე. ს-ძის ქონებაზე მემკვიდრედ იქნა ცნობილი ზ. ს-ძე. ზ. ს-ძის სახელზე გაცემული კანონისმიერ სამკვიდრო მოწმობა ტექაღრიცხვის ბიუროში რეგისტრირებულია 1979 წლის 5 ივნისს. სადავო სახლის 2\15 ნაწილის მესაკუთრეა ვ. ს-ძე. სადავო ქონების თაობაზე არ არსებობდა ანდერძი.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 539-ე მუხლის პირველი ნაწილი, 542-ე მუხლის პირველი ნაწილი და 544-ე მუხლი (1964 წლის რედაქცია).

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ აწ გარდაცვლილ ე. ს-ძეს ჰყავდა პირველი რიგის სამი მემკვიდრე: ა., ზ. და ვ. ს-ძეები. დადგენილად ცნო, რომ აწ გარდაცვლილი ვ.ს-ძის საცხოვრებელი სახლი და 426 კვ.მ მიწის ნაკვეთი წარმოადგენდა სამკვიდრო ქონებას. 1979 წლის 30 მაისს ზ. ს-ძე კანონისმიერი სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე გახდა მემკვიდრე. მან მემკვიდრეობით მიიღო სამკვიდრო ქონება მდებარე ქ.ქობულეთში, ... ქ.¹10-ში, საცხოვრებელი სახლის 13\15. ამდენად, დადგენილად ცნო, რომ სადავო სახლის 13\15-ის მესაკუთრეა ზ.ს-ძე.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2007 წლის 18 დეკემბრის ¹ბს-536-512(კ-07) გადაწყვეტილებას უნდა მიენიჭოს პრეიუდიციული ძალა ვ.ს-ძის სადავო სახლის 2\15 ნაწილის მესაკუთრედ ცნობის ნაწილში. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო სახლის 2\15 ნაწილის ანუ 9.9 კვ.მ-ში ჩაწერილი იყო ვ. ს-ძე და აღნიშნული ფართი წარმოადგენდა კომუნალური ფონდის საკუთრებას. ამდენად, ჩათვალა, რომ ვ. ს-ძე, პრივატიზაციის ხელშეკრულების თანახმად, სადავო სახლის 2\15 ნაწილის მესაკუთრეა.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა ვ.ს-ძის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ იგი წარმოადგენს კანონისმიერ მემკვიდრეს და სამკვიდრო ქონების მიღებაზე უფლებამოსილ პირს ზ. და ა. ს-ძეებთან ერთად.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა ვ.ს-ძის მოსაზრება, რომ იგი 1972 წლიდან, ვინაიდან ჩაწერილი იყო სადავო მისამართზე და იქ ცხოვრობდა, სამკვიდრო მიღებული აქვს ფაქტობრივი ფლობით.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ ის ფაქტი, რომ ვ.ს-ძე იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს, არ წარმოადგენს დამადასტურებელ მტკიცებულებებს, რომ მან ფაქტობრივი ფლობით მიიღო სამკვიდრო. ამავდროულად, ვინაიდან იგი მამკვიდრებლის გარდაცვალების დროს იმყოფებოდა სამხედრო სამსახურში, ვერ გადაიხდიდა იმ დროს კომუნალურ გადასახადებს. კომუნალური გადასახადების შემდგომში გადახდის ფაქტი ვერ ადასტურებს, რომ სამკვიდრო მიიღო კანონით დადგენილ ვადაში. აღნიშნულ ფაქტთან დაკავშირებით სასამართლომ მიიჩნია, რომ ვ.ს-ძე სავარაუდოდ კომუნალურ გადასახადს გადაიხდიდა მხოლოდ მის წილ საკუთრებაზე, ანუ სადავო ქონების 2\15 ნაწილზე და არა მთელ ქონებაზე და ამდენად, ზ.ს-ძემ კანონით დადგენილი წესით მიიღო სამკვიდრო.

ვ.ს-ძემ განმარტა, სადავო სახლი თუ ზ.ს-ძის საკუთრებას წარმოადგენდა, შეიტყო 2000 წელს, რასაც სააპელაციო პალატა არ იზიარებს, ვინაიდან დადგენილად ცნო, რომ მან სადავო ქონების ზ.ს-ძის სახელზე რეგისტრაციის თაობაზე შეიტყო 1980 წელს.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ კანონის არ ცოდნა ან მისი არასათანადო გაგება არ ათავისუფლებს მხარეს კანონით გათვალისწინებული ვალდებულებებისა და მოვალეობების შესრულებისაგან. მის მიერ სამკვიდროს მიღება და მის საკუთრებად დარეგისტრირება, მართალია, მის უფლებას წარმოადგენდა, მაგრამ ის ფაქტი, რომ მან გაუშვა სამკვიდროს მიღების ვადა, ასევე არ დაიცვა კანონით გათვალისწინებული მოთხოვნები სამკვიდროს მისაღებად, მოცემულ შემთხვევაში, მხოლოდ თავად ვ.ს-ძის ბრალითაა გამოწვეული. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება, რომ ვ. ს-ძისათვის 1980 წლიდან იყო ცნობილი, ვინ მიიღო სამკვიდრო ქონება. აღნიშნულიდან გამომდინარე კი, ხანდაზმულობის ვადის ათვლა უნდა დაიწყოს 1980 წლის 31 დეკემბრიდან. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა სამოქალქო კოდექსის 75-ე და მე-80 მუხლები.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ ა. ს-ძის წილი უნდა შეემატოს ვ. ს-ძეს, რადგან მიიჩნია, რომ მის წილ სამკვიდროზე პრეტენზია ა. ს-ძეს არ გამოუთქვამს და იგი არც ფაქტობრივი ფლობით დაუფლებია სამკვიდროს. ა. ს-ძეს სამკვიდრო არ მიუღია. სასამართლომ მიიჩნია, რომ გაშვებულია სამკვიდროს მიღებისათვის კანონით დადგენილი ექვსთვიანი ვადა.

აღნიშნულ განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა ვ. ს-ძემ. მან მიუთითა, რომ სასამართლო დაეყრდნო მხოლოდ იმ პირთა ჩვენებებს (ვ. ზ-აია, ზ. ნ-ძე და თ. შ-შვილი), რომლებიც 2000 წლიდან დღემდე არც ერთ სასამართლო სხდომაზე არ არიან დაკითხული. დაირღვა თანასწორობის პრინციპი, რადგანაც არ მიეცათ შესაძლებლობა კითხვები დაესვათ მოწმეებისათვის. სასამართლომ ისე მიიჩნია უტყუარად მოწმის სახით დაკითხული ა. ს-ძის ჩვენება (1980 წლიდან ხანდაზმულობის ვადის ათვლასთან დაკავშირებით), რომ არ გაითვალისწინა მისი პიროვნება, მისი დამოკიდებულება აღნიშნული საქმისადმი, საქმის საბოლოო შედეგებისადმი და ა.შ. ის, რომ სამკვიდროს გახსნის მომენტში ვ. ს-ძე იმყოფებოდა ვადიან სამხედრო სამსახურში და სამკვიდრო ადგილსამყოფელის მიხედვით დაბრუნდა მხოლოდ 1976 წელს, არ არის დადასტურებული შესაბამისი მტკიცებულებებით (სასამართლომ აღნიშნული დასკვნა გამოიტანა მხოლოდ ზ. ს-ძის განმარტების საფუძველზე).

კასატორმა მიუთითა, რომ სამკვიდრო მოწმობის ტექაღრიცხვაში რეგისტრაცია ჯერ კიდევ არ ნიშნავს იმას, რომ იგი დაინტერესებული პირისათვის ცნობილი გახდა, მით უმეტეს, რომ ზ. ს-ძე სამკვიდრო ქონების ადგილსამყოფელის მიხედვით არ ცხოვრობდა. ზ. ს-ძემ დამოუკიდებლად (სხვა მემკვიდრეთა მოწვევის გარეშე), სამკვიდროს გახსნიდან ხუთი წლის შემდეგ აღიდგინა სამკვიდრო ქონების მიღების ვადა, ასევე ერთპიროვნულად, სხვა მემკვიდრეთა მოწვევის გარეშე, მიიღო მთლიან ქონებაზე სამკვიდრო მოწმობა. სხვა მემკვიდრეები არც ნოტარიუსს გამოუძახებია და გაუფრთხილებია. ვ. ს-ძემ არათუ არ იცოდა სამკვიდრო მოწმობის შესახებ, არამედ სარჩელის შეტანის მომენტშიც არ ფლობდა ზუსტ ინფორმაციას სამკვიდრო მოწმობის ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროში რეგისტრაციის შესახებ.

K

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ განიხილა საქმის მასალები, გაეცნო საკასაციო საჩივარს და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 4 მარტის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე პალატას შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ე. ს-ძე გარდაიცვალა 1974 წლის 30 მაისს. ვ. ს-ძე არის ე. ს-ძის შვილი.

სააპელაციო სასამართლომ, ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ ქ. ქობულეთში, ... ¹10-ში ცხოვრობდნენ ვ. ს-ძე, მისი შვილი ვა. ს-ძე, ძმისშვილი რ. ს-ძე, შვილი მ. ს-ძე, ძმა ა. ს-ძე. ტექაღრიცხვის ბარათის საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სახლთმფლობელობა 1976 წლის 19 ივლისიდან ირიცხებოდა ე. ს-ძის მფლობელობაში, ხოლო 1979 წლის 30 მაისიდან ზ. ე.ის ძე ს-ძის მფლობელობაში. ქობულეთის რაიონული სახალხო სასამართლოს გადაწყვეტილებით ¹2-184 სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ზ. ს-ძეს გაუგრძელდა სამკვიდრო მიღების ვადა, ხოლო კანონისმიერი სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე დადგენილად მიიჩნია, რომ 1979 წლის 30 მაისს ე. ს-ძის ქონებაზე მემკვიდრედ იქნა ცნობილი ზ. ს-ძე და ტექაღრიცხვის ბიუროში რეგისტრაციაში გატარდა 1979 წლის 5 ივლისს (ქ.ქობულეთში, ... ¹10-ში მდებარე სახლთმფლობელობის 13/15-ის მემკვიდრე).

სააპელაციო სასამართლომ, ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2007 წლის 18 დეკემბრის გადაწყვეტილების თანახმად სადავო სახლის 2/15 ნაწილის მესაკუთრეა ვ. ს-ძე. ამავე გადაწყვეტილებით დგინდება, რომ ვ. ს-ძე იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ვ. ს-ძემ ფაქტობრივი ფლობით არ მიუღია სამკვიდრო ქონება, რადგან სამკვიდროს გახსნის მომენტში (ე. ს-ძე გარდაიცვალა 1974 წლის 30 დეკემბერს) იმყოფებოდა სავალდებულო სამხედრო სამსახურში და იგი სახლში დაბრუნდა 1976 წელს.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ არ შეიძლება გაზიარებულ იქნეს სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული მოსაზრება.

საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს სააპელაციო სასამართლომ მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებაზე იმის შესახებ, რომ ქ. ქობულეთში, ... ¹10-ში ცხოვრობდნენ ვ. ს-ძე, მისი შვილი ვა. ს-ძე, ძმისშვილი რ. ს-ძე, შვილი მ. ს-ძე, ძმა ა. ს-ძე. ამასთან ერთად სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა ვ. ს-ძის პოზიცია, რომ, ვინაიდან იგი 1972 წლიდან ჩაწერილი იყო სადავო მისამართზე და ცხოვრობდა იქ, სამკვიდრო მიღებული აქვს ფაქტობრივი ფლობით. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2007 წლის 18 დეკემბრის გადაწყვეტილების თანახმად, სადავო სახლის 2/15 ნაწილის მესაკუთრეა ვ. ს-ძე, ხოლო ის ფაქტი, რომ ვ. ს-ძე იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს, რაც დადგენილია ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილებით, არ წარმოადგენს დამადასტურებელ მტკიცებულებებს, რადგან, სავარაუდოდ, იგი კომუნალურ გადასახადებს გადაიხდიდა მხოლოდ მის წილ საკუთრებაზე, ანუ ქონების 2/15 ნაწილზე და არა მთელ ქონებაზე.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტების მიხედვით სამკვიდროს გახსნის მომენტში (1974 წლის 30 დეკემბერს) ვ. ს-ძე იმყოფებოდა სავალდებულო სამხედრო სამსახურში და იგი სახლში დაბრუნდა 1976 წელს. აღნიშნულთან მიმართებაში საკსაციო პალატა განმარტავს, რომ ეს ფაქტი არ მიუთითებს სამკვიდროს არ მიღებაზე. სამკვიდროს მიღება ცალმხრივი გარიგებაა. ამ გარიგებით გამოვლენილი ნება ჩაითვლება ნამდვილად, თუ მემკვიდრე მიმართავს კანონით გათვალისწინებულ მოქმედებებს.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, სადავო ურთიერთობა უნდა მოწესრიგდეს ძალადაკარგული ნორმატიული აქტების საფუძველზე, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის 26 დეკემბერი) 556-ე მუხლის მე-2 აბზაცის თანახმად, სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდრო ქონების ფლობას ან მართვას, აგრეთვე, როდესაც იგი შეიტანს სანოტარო მოქმედებათა შემსრულებელ ორგანოში სამკვიდროს გახსნის ადგილას განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ.

კონკრეტულ შემთხვევაში დავას იწვევს ვ. ს-ძის მიერ ფაქტობრივი ფლობით სამკვიდროს მიღების ფაქტი. სამკვიდროს ფლობაში ან მართვაში იგულისხმება მემკვიდრის მიერ ისეთი მოქმედებების განხორციელება, რომლებიც მიუთითებენ სამკვიდროს მიღების სურვილზე, რომლითაც ვლინდება მისი ნება, გახდეს სამკვიდრო ქონების მესაკუთრე. კონკლუდენტური მოქმედებები უნდა მიუთითებდნენ იმაზე, რომ მემკვიდრემ ფაქტობრივად უკვე დაიწყო თავისი უფლების რეალიზაცია. ამ შემთხვევაში უნდა განვასხვავოთ სამკვიდროს ფლობა და მართვა ერთმანეთისაგან. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა ფაქტი იმის შესახებ, რომ ვ. ს-ძე იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს, ასევე სასამართლომ მიიჩნია, რომ სავალდებულო სამხედრო სამსახურის მოხდის შემდეგ კომუნალურ გადასახადების გადახდა შეიძლება მიუთითებდეს ვ. ს-ძის მფლობელობაში არსებულ ფართზე (9.9 კვ.მ. ფართზე) გადახდილ გადასახადებზე.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამკვიდრო ქონებასთან დაკავშირებული გადასახადების გადახდა შეიძლება მიუთითებდეს იმ კონკლუდენტურ მოქმედებებზე, რომლებიც ადასტურებენ სამკვიდრო ქონების მართვასთან დაკავშირებული ნების განხორციელებას. ამ ფაქტორს მაშინ აქვს მნიშვნელობა, როდესაც არ არსებობს ფაქტობრივი ფლობის (მაგალითად, მემკვიდრე ცხოვრობდა მამკვიდრებლის სახლში და განაგრძობს იქ ცხოვრებას სამკვიდროს გახსნის შემდეგ) ფაქტი. სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობის ფაქტი, რომელიც უნდა არსებობდეს სამკვიდროს გახსნიდან ექვსი თვის მანძილზე და რომლითაც დასტურდება მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების ნება, საკმარისია, რომ სამკვიდრო ჩაითვალოს მიღებულად. საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის 26 დეკემბერი) 556-ე მუხლის მე-2 აბზაცის თანახმად, ისეთ კონკლუდენტურ მოქმედებებს, რომლებიც მიუთითებენ სამკვიდროს მართვაზე, შეიძლება მნიშვნელობა ჰქონდეს იმ შემთხვევებში, როდესაც მემკვიდრე, მართალია, არ ფლობს მამკვიდრებლის ქონებას, მაგრამ მისი მოქმედებებიდან (იხდის კომუნალურ გადასახადებს, განკარგავს ამ ქონებიდან მიღებულ შემოსავალს და ა.შ.) ირკვევა, რომ ამ ქონებას იგი თავისად მიიჩნევს. აღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომლის თანახმად, სამკვიდროს გახსნის მომენტში (1974 წლის 30 დეკემბერს) ვ. ს-ძე იმყოფებოდა სავალდებულო სამხედრო სამსახურში და იგი სახლში დაბრუნდა 1976 წელს, ასევე გასათვალისწინებელია სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტი იმის შესახებ, რომ, 2000 წლის ცნობის თანახმად, ქ. ქობულეთში, ... ¹10-ში ცხოვრობდნენ ვ. ს-ძე, მისი შვილი ვა. ს-ძე, ძმისშვილი რ. ს-ძე, შვილი მ.ს-ძე, ძმა ა. ს-ძე. ამასთან ერთად ყურადსაღებია ის გარემოება, რომ სააპელაციო სასამართლო არ იკვლევს დროის რომელ პერიოდში ცხოვრობდა ვ. ს-ძე სადავო სახლში (სავალდებულო სამხედრო სამსახურში გაწვევამდე და მას შემდეგ ცხოვრობდა თუ არა სადავო სახლში). აღნიშნული გარემოების გარკვევა მნიშვნელოვანია, რადგან იმ შემთხვევაში, თუ ვ. ს-ძე ცხოვრობდა (ფლობდა) სადავო სახლში მისი სავალდებულო სამხედრო სამსახურში გაწვევამდე და აგრძელებდა ამ სახლში ცხოვრებას აღნიშნული სამსახურის გავლის შემდეგ, ივარაუდება, რომ სავალდებულო სამხედრო სამსახურის გავლის პერიოდში იგი ფლობდა სადავო სახლს.

საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ არ იყო სათანადოთ შეფასებული საქმეში არსებული მასალები, კერძოდ, ზ. ს-ძე უთითებდა, რომ იგი არ უარყოფს იმ ფაქტს, რომ ვ. ს-ძემ მამის გარდაცვალების შემდეგ მიიღო მამის დანაშთ ქონებაზე წილობრივი მემკვიდრეობა, რადგან ის ცხოვრებდა მათთან სადავო სახლში (ს.ფ. 40, ტ.I), ასევე ზ. ს-ძე აღნიშნავდა, რომ იგი სადავოდ არ ხდის იმ ფაქტს, რომ მამის წილიდან ვ. ს-ძეს ეკუთვნის წილი (ს.ფ. 63-ის მე-2 გვერდზე, ტ. I).

ზ. ს-ძე ასევე აღნიშნავდა, რომ ვ. ს-ძემ მამის გარდაცვალების შემდეგ მიიღო მამის დანაშთ ქონებაზე წილობრივი მემკვიდრეობა (ს.ფ. 143, ტ. I). ზ. ს-ძემ სასამართლო სხდომაზე განმარტა, რომ ე. ს-ძის გარდაცვალების დროს (1974წ.) სადავო სახლში ცხოვრობდნენ თვითონ, ვ. და ა. ს-ძეები (ს.ფ. 70, ტ. II). ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს და შეაფასოს ზემოაღნიშნული მტკიცებულებები საქმეში არსებული სხვა მტკიცებულებებთან ერთად და დაადგინოს სადავო ქონება წარმოადგენდა თუ არა ვ. ს-ძის საცხოვრებელ ადგილს. იმ შემთხვევაში თუ მამის გარდაცვალებამდე ვ. ს-ძე ცხოვრობდა სადავო სახლში, ხოლო მამის გარდაცვალების მომენტში იგი იმყოფებოდა სავალდებულო სამხედრო სამსახურში (რომლის შემდეგ ის, ასევე განაგრძობდა იქ ცხოვრებას), ეს ფაქტი თავისთავად არ შეიძლება გამორიცხავდეს სადავო სახლმფლობელობის ფლობის ფაქტს. ვ. ს-ძის მიერ სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით სამკვიდროს მიღების ფაქტის დადგენის შემთხვევაში, სამკვიდრო მისი საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 556-ე მუხლის ბოლო აბზაცის თანახმად, მიღებული სამკვიდრო ითვლება მემკვიდრის საკუთრებად მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან.

აღნიშნულის გათვალისწინებით საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ფაქტობრივი ფლობით სამკვიდროს მიღების ფაქტი გავლენას ახდენს ვ. ს-ძის მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხზე. უპირველეს ყოვლისა, გასათვალისწინებელია, რომ ს. ს-ძის ძირითადი მოთხოვნას წარმოადგენს სადავო ქონების (ქ.ქობულეთში, ... ¹10-ში მდებარე სახლთმფლობელობის) მის საკუთრებად აღიარება. ამდენად, ნიშანდობლივია ის, რომ ფაქტობრივი ფლობით სამკვიდროს მიღება მოითხოვს ფაქტის იურიდიულ აღიარებას, რომლის თანახმად მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან, ე.ი 1974 წლის 30 დეკემბრიდან.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ხანდაზმულობასთან დაკავშირებული საკითხების განხილვისას გამოყენებულ უნდა იქნეს მოქმედი (ახალი) სამოქალაქო კოდექსი, რადგან სამოქალაქო კოდექსი უძრავი ნივთების შესახებ ახალ წესებს ითვალისწინებს, კერძოდ, კონკრეტულ შემთხვევაში ახალი სამოქალაქო კოდექსი უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული უფლებათა იძულებით განხორციელების ხანდაზმულობის განსხვავებულ წესებს შეიცავს.

საკასაციო პალატა კიდევ ერთხელ დასძენს, რომ ფაქტობრივი ფლობით სამკვიდროს მიღების ფაქტის დადგენის შემთხვევაში მიღებული სამკვიდრო ითვლება მემკვიდრის საკუთრებად მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან. ზემოაღნიშნული ნორმის თანახმად, ე.წ ნამდვილ მესაკუთრეს შეუძლია გამოითხოვს უკვე სხვის სახელზე რეგისტრირებული უძრავი ქონება ხანდაზმულობის საერთო ვადის ფარგლებში საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, კერძოდ, აღნიშნული მუხლის თანახმად ხანდაზმულობის საერთო ვადა შეადგენს 10 წელს.

ამასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლოს მოჰყავს შემდეგი არგუმენტი: “მოწმეთა ჩვენებებით დადგენილია, რომ 1980-იან წლებში ს-ძეებისათვის იგივე შმაგანოვსკიებისათვის ცნობილი იყო, რომ სახლი წარმოადგენდა ზ. ს-ძის საკუთრებას.”

საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მითითებული მოწმეები (რასაც ეყრდნობა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება) არ არიან დაკითხულნი არც ერთ სხდომაზე. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაში არ არის კონკრეტულად მითითებული, თუ რომელ მოწმეთა ჩვენებებს ეყრდნობა სასამართლო. შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ სააპელაციო სასამართლო დაეყრდნო პირველ ინსტანციის 2008 წლის 30 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით (რომელიც ძალაში დატოვა სააპელაციო სასამართლომ) დადგენილ ფაქტებს, რომლის თანახმად სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოწმეების – ვ. ვ.-ს-ასული ზ-აიასა და ზ. ა-ის ძე ნ-ძის განმარტებებით ირკვევა, რომ 1980-იან წლებში, ქობულეთში, ... ქუჩა ¹1-ში მცხოვრებმა ძმებმა შ-ოვსკებმა (ს-ძეებმა) იცოდნენ, რომ იგი ეკუთვნის ზ. ს-ძეს (ს.ფ. 15-19, 22-25, ტ.2).

აღნიშნულთან მიმართებაში საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მითითებული მოწმეთა დაკითხვის ოქმები საქმეში არ მოიპოვება. საქმეში (ს.ფ. 15-19, 22-25, ტ.2) წარმოდგენილია მხოლოდ წერილობითი მასალები, რომელზედაც ნოტარიუსის მიერ დამოწმებულია ვ. ვ.-ს-ასული ზ-აიას და ზ. ა-ის-ძე ნ-ძის ხელმოწერის ნამდვილობა, უნდა აღინიშნოს, რომ წერილობითი მასალებისა და მოწმეთა ჩვენებების დასაშვებობა-შემოწმების პროცესუალურ-სამართლებრივი მხარე განსხვავდება ერთმანეთისაგან, ვინაიდან საქმეში არ მოიპოვება ზემოაღნიშნულ პირთა დაკითხვის ოქმები. საკასაციო პალატა მოკლებულია შესაძლებლობას, შეამოწმოს (სსსკ-ის 140-153-ე მუხლების დაცვის კანონიერება) კასატორის პროცესუალურ დარღვევებზე მითითებებით. იმ შემთხვევაში, თუ სააპელაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებდა ზემოაღნიშნულ წერილობითი მასალებზე, როგორც მოწმეთა ჩვენებებზე, მაშინ აღნიშნული წერილობითი მასალები უნდა შეფასდეს, როგორც წერილობითი მტკიცებულებები სსსკ-ის 134-139-ე მუხლების მოთხოვნათა დაცვით. ამ შემთხვევაში გასარკვევი იქნება, თუ რამდენად ამ წერილობითი მასალებით შესაძლებელია დადასტურდეს უძრავი ნივთზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის ფაქტის ანდა თავის უფლების შესაძლო დარღვევის ფაქტის ცნობა.

ს ა რ ე ზ უ ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ვ. ს-ძის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 4 მარტის განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას;

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.