საქმე N:ას-498-467-2010

ას-498-467-2010 19 ნოემბერი, 2010 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნ. კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

მ. სულხანიშვილი, თ. თოდრია

სხდომის მდივანი _ ლ.სანიკიძე

კასატორი _ ა. ჩ-ძე (მოსარჩელე)

წარმომადგენელი _ მ.ს-ძე

მოწინააღმდეგე მხარე _ ლ. ჯ-ელი, მ. ჯ-ელი, გ. მ-ია, ს. დ-ელი, მ. ნ-ძე, პ. კ-ავა, კ. დ-ელი, შ. ქ-ძე (მოპასუხე)

წარმომადგენელი _ თ.ე-ძე, გ.კ-ძე

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 8 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი _ ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა, უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა, მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ა. ჩ-ძემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ლ. ჯ-ელის, მ. ჯ-ელის, გ. მ-იას, ს. დ-ელის, მ. ნ-ძის, პ. კ-ავას, კ. დ-ელისა და შ. ქ-ძის მიმართ უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის, ნივთის მესაკუთრედ ცნობისა და მისი მოპასუხეთა უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვის შესახებ შემდეგი საფუძვლებით: 2002 წელს ... ქ.¹1-3-ში მდებარე 2401 კვ.მ მიწის ნაკვეთი შენობასთან ერთად მოსარჩელისა და მისი ახლობლების სახსრებით შეძენილ იქნა სამი მესაკუთრისაგან _ 2002 წლის 8 აპრილის ხელშეკრულებით 570 კვ.მ შენობასთან ერთად _ მ. ნ-ძისა და პ. კ-ავასაგან 100 000 ლარად, 2002 წლის 19 ივნისის ხელშეკრულებით კ. დ-ელისაგან 787 კვ.მ შენობასთან ერთად _ 40000 ლარად და 2002 წლის 11 ივლისის ხელშეკრულებით 1100 კვ.მ შენობასთან ერთად _ ს. დ-ელისაგან 50 000 ლარად. მიწის ნაკვეთების შეძენის მიზანი იყო ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის წარმოება მინდობილი მესაკუთრის _ მოსარჩელის შორეულ ნათესავ ლ. ჯ-ელის სახელზე.

ა. ჩ-ძესა და ლ. ჯ-ელს შორის მიღწეულ იქნა ზეპირი შეთანხმება, რომ ლ. ჯ-ელი, როგორც მინდობილი მესაკუთრე, თავის სახელზე გააფორმებდა მოსარჩელისა და მისი ახლობლების სახსრებით შეძენილ მიწის ნაკვეთს და კურირებას გაუწევდა მრავალსართულიანი სახლის მშენებლობას. სანაცვლოდ მინდობილი მესაკუთრე მიიღებდა ...... გამზირი ¹67-ში, მე-2 სადარბაზოს მე-3 სართულზე მდებარე ოროთახიან ¹16 ბინას თავისი ავეჯით, მიშენებული ლოჯიით და ავტოფარეხით. აღნიშნული ბინა ირიცხებოდა მოსარჩელის ძმის სახელზე და თანახმა იყო დაეთმო იგი. ლ. ჯ-ელისათვის საკუთრების მინდობა იმით იყო გამოწვეული, რომ იმ პერიოდში მოსარჩელე გადატვირთული იყო სამსახურებრივი საქმეებით და სადავო ქონების მართვის ტვირთისაგან გათავისუფლება მისთვის აუცილებლობას წარმოადგენდა, თუმცა შეთანხმება ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებაზე რეალურად არსებობდა მასა და გამყიდველებს შორის. მოლაპარაკებას ხელშეკრულების პირობებზე აწარმოებდა მოსარჩელის მაკლერი გ. მ-ძე, რომლის მეშვეობითაც გამყიდველებს გადაუხადა ნასყიდობის საგნის საფასური. მხარეებს შორის არსებობდა ზეპირი შეთანხმება, რომ უძრავი ქონების შემძენად ხელშეკრულებაში მითითებული ყოფილიყო ლ. ჯ-ელი. ხელშეკრულებაში რეალურად მითითებულ მყიდველ ლ. ჯ-ელს გამყიდველები არ იცნობდნენ და მას არც უძრავი ქონების ღირებულება გადაუხდია. მოსარჩელემ შეძენილი მიწის ნაკვეთის მოსავლელად დაიქირავა მუშები, რომლებსაც თავად უხდიდა მომსახურების ღირებულებას.

2002 წელს გაფორმებული სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებები დადებულია კანონის მოთხოვნათა დარღვევით, ვინაიდან შეთანხმება ხელშეკრულების არსებით პირობებზე მოხდა გამყიდველებსა და ა. ჩ-ძეს შორის, ნასყიდობის თანხა გადახდილია ა. ჩ-ძის მიერ. მოპასუხე ლ. ჯ-ელის მიერ მოსარჩელის ხარჯზე და საკუთარი სახელით შეძენილი უძრავი ქონება ითვლება მის საკუთრებად. ქონების მესაკუთრე კი უფლებამოსილია, მოითხოვოს მის კუთვნილ სახლში მცხოვრები მოპასუხეების ლ. ჯ-ელისა და მ. ჯ-ელის გამოსახლება.

სადავო გარიგება თვალთმაქცურია, ვინაიდან მისი მიზანი იყო სხვა გარიგების დაფარვა. მხარეებმა სადავო გარიგების დადებისას დაფარეს ნამდვილი შეთანხმება ა. ჩ-ძესთან, ანუ დაიფარა ნამდვილ მხარეთა შორის არსებული შეთანხმება.

მოპასუხეებმა კ. დ-ელმა, ს. დ-ელმა, მ. ნ-ძემ და პ. კ-ავამ სარჩელი ცნეს, ხოლო დანარჩენმა მოპასუხეებმა მოითხოვეს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა იმ მოტივით, რომ სადავო გარიგებები გაფორმდა კანონის მოთხოვნათა დაცვით.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 6 მარტის გადაწყვეტილებით ა. ჩ-ძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 8 დეკემბრის განჩინებით ა.ჩ-ძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებანი: 2002 წლის 8 აპრილს, ერთი მხრივ, მ. ნ-ძისა და პ. კ-ავას წარმომადგენელს და, მეორე მხრივ, ლ. ჯ-ელს შორის გაფორმდა სანოტარო წესით დამოწმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად ნასყიდობის საგანს წარმოადგენს მ. ნ-ძისა და პ. კ-ავას საერთო საკუთრებაში არსებული ქ.თბილისში, ... ქ.¹3-ში მდებარე მიწის ნაკვეთი და შენობა-ნაგებობები. ნასყიდობის ფასი განისაზღვრა 100000 ლარით. ხელშეკრულების მე-5 პუნქტის შესაბამისად, მყიდველი ვალდებულია, გამყიდველს ნასყიდობის ფასი სრულად გადაუხადოს ამ ხელშეკრულების სანოტარო წესით დამოწმებისთანავე, ხოლო გამყიდველი ვალდებულია, მიიღოს ნასყიდობის ფასი. მე-6 პუნქტის მიხედვით, გამყიდველი ვალდებულია, მყიდველს ნასყიდობის საგანი გადასცეს ერთი თვის ვადაში ნასყიდობის ხელშეკრულების შედგენის დღიდან.

2002 წლის 19 ივნისს კ. დ-ელსა და ლ. ჯ-ელს შორის სანოტარო წესით დამოწმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების თანახმად, კ. დ-ელმა ლ. ჯ-ელს მიჰყიდა ქ.თბილისში, ... ქ.¹1-ში მდებარე უძრავი ქონება. ნასყიდობის საგანი გაიყიდა 40000 ლარად. მყიდველმა იკისრა ვალდებულება, გამყიდველისათვის ნასყიდობის ფასი გადაეხადა სრულად ამ ხელშეკრულების სანოტარო წესით დამოწმებისთანავე, ხოლო გამყიდველმა კი იკისრა ვალდებულება, მიეღო იგი.

2002 წლის 11 ივლისის უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებით ს. დ-ელმა ლ. ჯ-ელს მიჰყიდა უძრავი ქონება _ ინდივიდუალურ საკუთრებაში არსებული ფართი 308.13 კვ.მ შენობა-ნაგებობანი და ქ.თბილისში, ... ქ.¹1-ში არსებული ¹2 ნაგებობა. მხარეთა განცხადებით, ნასყიდობის საგანი გაიყიდა 50000 ლარად. მყიდველმა იკისრა ვალდებულება, გამყიდველისათვის ნასყიდობის ფასი გადაეხადა სრულად ამ ხელშეკრულების სანოტარო წესით დამოწმებისთანავე, ხოლო გამყიდველმა _ მიეღო ნასყიდობის ფასი. ზემოაღნიშნული ნასყიდობის ხელშეკრულებების საფუძველზე შეძენილი უძრავი ქონება ქ.თბილისში, ... ქ. ¹1-3 საკუთრების უფლებით დარეგისტრირდა ლ. ჯ-ელის სახელზე.

სააპელაციო პალატა დაეთანხმა გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მოცემულ მსჯელობას ნ. ს-ელისა და მ. ზ-ძის წერილობითი განმარტებების თაობაზე და აღნიშნა, რომ აპელანტი სადავოდ ხდის იმ გარემოებას, რომ სადავო გარიგებების სუბიექტი _ შემძენი ა. ჩ-ძე არ იყო და რეალური შემძენი თავადაა, რადგან უძრავი ქონება შეძენილია მისი ფულადი სახსრებით.

სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ საქმეში წარმოდგენილი 2002 წლის ხელწერილების თანახმად, ს. დ-ელმა გ. მ-ძისაგან მიიღო ბინის ნასყიდობის თანხები, ხოლო 2002 წლის 11 ივლისის ხელწერილით ს. დ-ელი ადასტურებს ლ. ჯ-ელისაგან და გ. მ-ძისაგან ნასყიდობის მთლიანი თანხის 360 000 აშშ დოლარის ოდენობით მიღების ფაქტს. აპელანტი მითითებული მტკიცებულებების საწინააღმდეგო პოზიციის დასაბუთებისას ძირითადად ეყრდნობა საქმეში წარმოდგენილ და პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ შეფასებულ მტკიცებულებას _ აუდიო ჩანაწერს, რომელიც ასახავს ა. ჩ-ძესა და ლ. ჯ-ელს შორის გამართულ დიალოგს სადავო უძრავ ქონებასთან დაკავშირებით მათ შორის წარმოშობილ ურთიერთობაზე. აუდიოჩანაწერის მიხედვით ლ. ჯ-ელი იხსენებს ა. ჩ-ძესთან მიღწეულ შეთანხმებას სადავო ქონების გაყიდვის, ნასყიდობის ფასისა და თანხის განაწილების თაობაზე, მხარეები საუბრობენ მათ შეთანხმებაზე მოსარჩელის ძმის კუთვნილი ბინის ლ. ჯ-ელისათვის გადაცემასთან დაკავშირებით და ლ. ჯ-ელი უარყოფს უძრავი ქონების ნასყიდობის თანხის მხოლოდ ა. ჩ-ძის მიერ გადახდას. იგი პრეტენზიას აცხადებს უძრავი ქონების ნახევარზე. ა. ჩ-ძე და ლ. ჯ-ელი საუბრობენ უძრავი ქონების გაყიდვასთან დაკავშირებულ საკითხებზე.

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მოცემული დასკვნა, რომ ლ. ჯ-ელი ქონების გაყიდვასთან დაკავშირებით უთანხმდება რა ა. ჩ-ძეს და პრეტენზიას აცხადებს ქონების ნაწილზე, აღნიშნულით სადავო ქონების უშუალოდ მოსარჩელის მიერ შეძენის ფაქტი არ დასტურდება. ამასთან, ასეც რომ არ იყოს და სასამართლოს გაეზიარებინა მოსაზრება ქონების ღირებულების ნაწილის მოსარჩელის თანხებით გადახდის შესახებ, მითითებული გარემოება სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი ვერ გახდებოდა. პალატამ მიიჩნია, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდება მოსარჩელესა და მოპასუხე ლ. ჯ-ელს შორის დავალების ან საკუთრების მინდობის ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე ურთიერთობა, არც სადავო გარიგებების მოჩვენებით ან თვალთმაქცურად დადების ფაქტი. საქმეში წარმოდგენილი დეკლარაციით და საბანკო ქვითრებით დგინდება ლ. ჯ-ელის მიერ საგადასახადო დეპარტამენტში მ. ნ-ძისა და პ. კ-ავას კუთვნილი ქონების ნასყიდობასთან დაკავშირებით გადასახადის 2000 ლარის ოდენობით გადახდის ფაქტი.

სასამართლომ დაადგინა, რომ 2007 წლის 15 მარტს ლ. ჯ-ელსა და შ. ქ-ძეს შორის გაფორმდა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება. ლ. ჯ-ელმა შ. ქ-ძეს მიჰყიდა მის საკუთრებაში არსებული ქ.თბილისში, ... ქ.¹1-3-ში მდებარე უძრავი ქონება. ნასყიდობის საგანი გაიყიდა 800 000 აშშ დოლარად, რაც ხელშეკრულების სანოტარო წესით დამოწმების დღისათვის შეადგენდა 1 360 000 ლარს. მყიდველი საჯარო რეესტრში მესაკუთრედ აღრიცხული არ არის, რადგან თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 14 მარტის განჩინებით გამოყენებულ იქნა სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება.

სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობა, რომ საკუთრების მინდობის ხელშეკრულების არსებობაზე მითითებით ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილობის მოთხოვნა უსაფუძვლოა. სამოქალაქო კოდექსის 724-ე მუხლის საფუძველზე სასამართლომ მიიჩნია, რომ საკუთრების მინდობის ხელშეკრულების საგანი შეიძლება იყოს მხოლოდ ის ქონება, რომელიც წარმოადგენს უშუალოდ საკუთრების მიმნდობის საკუთრებას, რომელსაც იგი სამართავად გადასცემს მინდობილ მესაკუთრეს. მოცემულ შემთხვევაში უდავოა, რომ 2002 წლის 8 აპრილის, 19 ივნისისა და 11 ივლისის ნასყიდობის ხელშეკრულებების გაფორმების მომენტში ნასყიდობის საგნის მესაკუთრეებს წარმოადგენდნენ ხელშეკრულებებში გამყიდველებად მითითებული პირები და არა მოსარჩელე. შესაბამისად, არ არსებობს ამ სადავო ხელშეკრულებების საკუთრების მინდობის ხელშეკრულებებად მიჩნევის ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძველი.

სამოქალაქო კოდექსის 709-ე მუხლის მიხედვით, პალატა დაეთანხმა საქალაქო სასამართლოს დასკვნას, რომ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებით არ დასტურდება მოსარჩელის მიერ ლ. ჯ-ელისათვის სადავო უძრავ ქონებასთან დაკავშირებით გარიგების დადების მინდობის ფაქტი. მათ შორის დავალების ხელშეკრულების არსებობის არ დადასტურდა. მოსარჩელე თავად აღნიშნავს, რომ ლ. ჯ-ელს შეუთანხმდა მოპასუხის სახელზე სადავო უძრავი ქონების გაფორმებაზე. შესაბამისად, მოსარჩელე თავად გამორიცხავს შეთანხმებას ლ. ჯ-ელთან, როგორც რწმუნებულთან, მისი, როგორც მარწმუნებლის, სახელით სადავო ხელშეკრულებების დადებაზე.

სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლის პირველი ნაწილით, პალატამ ჩათვალა, რომ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებების საფუძველზე ლ. ჯ-ელმა შეიძინა უძრავი ქონება და აღრიცხა საჯარო რეესტრში თავის სახელზე.

სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო გარიგებები ვერ იქნება მიჩნეული მოჩვენებითად, რადგან მოჩვენებითი გარიგების დროს ხელშეკრულების მონაწილეებს არ სურთ იმ შედეგის დადგომა, რაც პირდაპირ ამ გარიგებათა დანიშნულებიდან გამომდინარეობს. მოსაჩვენებლად იქცევა ამ გარიგების მონაწილე ნების გამოვლენის ყველა სუბიექტი. პალატამ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს დასკვნა, რომ სადავო ხელშეკრულებებში მითითებული სუბიექტების _ გამყიდველ მ. ნ-ძის, პ. კ-ავას, ს. დ-ელის, კ. დ-ელისა და მყიდველ ლ. ჯ-ელის ნება მიმართულია ნასყიდობის ხელშეკრულების სამართლებრივი შედეგების წარმოშობისაკენ. შედეგი დადგა _ შემძენი საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა მესაკუთრედ და შეუდგა ქონების ფლობას. ამდენად, სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებების დადებისას დაცულია ნების გამოხატვის სამართლებრივი ფორმა. ხელშეკრულებაში მითითებულ მხარეებს გამყიდველსა და მყიდველს წარმოეშვათ ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე უფლებები და მოვალეობები.

სასამართლომ სადავო ხელშეკრულებები არც თვალთმაქცურად არ ჩათვალა, ვინაიდან სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის შესაბამისად, თვალთმაქცური გარიგების დადების დროს ნების გამოვლენის სუბიექტების ნება შეთანხმებულია და მათ განზრახული აქვთ, განსაზღვრული სამართლებრივი შედეგის დადგომა, თუმცა მათი შინაგანი და გამოვლენილი ნება არ ემთხვევა ერთმანეთს. დადებული გარიგებით ისინი ფარავენ სხვა გარიგებას, რომლის დადების ნებაც რეალურად გააჩნიათ. ამ შემთხვევაში დგება ამ ნორმის საფუძველზე ნების გამოვლენის ბათილობის საკითხი. პალატა დაეთანხმა გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მოცემულ მსჯელობას, რომ თვალთმაქცური გარიგების დროს განხილვის საგანია გარიგების მხარეთა მიერ შინაგანი და გარეგანი გამოვლენილი ნების ურთიერთმიმართება, ვინაიდან მათ შორის არსებობს შეუსაბამობა. მოსარჩელის მიერ მითითებული საფუძვლით გარიგების ბათილობის დროს გადამწყვეტია სწორედ გარიგების მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნების სამართლებრივი შინაარსის დადგენა. ამდენად, თვალთმაქცური გარიგების დროს ნების გამომვლენი მხარეები იგივეა, რაც დაფარული გარიგების მხარეები. დადასტურებულია, რომ ნება უშუალოდ მათ გამოავლინეს. სადავო მხოლოდ ისაა, რომ მათ დაფარეს სხვა გარიგება. თვალთმაქცური გარიგების დროს მხარეთა ნების გამოვლენა რომ არ იყოს, თვალთმაქცური გარიგება ვერ დაიდებოდა და ამ გარიგებით ვერც სხვა გარიგება დაიფარებოდა. შესაბამისად, სასამართლომ უსაფუძვლოდ ჩათვალა აპელანტის მსჯელობა ლ. ჯ-ელის გამოვლენილი ნებით ა.ჩ-ძის მიერ რეალურად დადებული გარიგების დაფარვის, ლ.ჯ-ელთან დადებული გარიგებების ბათილად ცნობისა და ა.ჩ-ძის მესაკუთრედ ცნობის თობაზე. სასამართლოს მითითებით, ასევე არ არსებობს ლ. ჯ-ელსა და შ. ქ-ძეს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძველი.

სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის თანახმად, პალატამ ჩათვალა, რომ საკუთრების უფლების შინაარსიდან გამომდინარე, მესაკუთრის ნებაზეა დამოკიდებული ქონების განკარგვა. ნასყიდობის ხელშეკრულება ითვალისწინებს მყიდველისათვის საკუთრების უფლების გადაცემას, შესაბამისად, გამყიდველი ქონების მესაკუთრე უნდა იყოს. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ უძრავი ქონების განმკარგავი ლ. ჯ-ელი არის მესაკუთრე და არ არსებობს იმ გარიგების ბათილობის საფუძველი, რომლითაც მას გადაეცა ამ ქონებაზე საკუთრების უფლება. შესაბამისად, სადავო გარიგება დაიდო უფლებამოსილი პირის მიერ და მოსარჩელის მითითება შემძენის არაკეთილსინდისიერებაზე დაუსაბუთებელია.

სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, სასამართლომ უსაფუძვლოდ ჩათვალა სასარჩელო მოთხოვნა მოპასუხე ლ. ჯ-ელის ოჯახის წევრებთან ერთად სადავო უძრავი ქონებიდან გამოსახლების შესახებ. აღნიშნული ნორმის გამოყენებისათვის აუცილებელია, მოსარჩელე იყოს ნივთის მესაკუთრე, მოპასუხე _ ნივთის მფლობელი და მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება. მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დადგინდება სამივე გარემოების არსებობა, სარჩელი საფუძვლიანია. მოცემულ შემთხვევაში არ კმაყოფილდება სარჩელი ლ. ჯ-ელის მიერ დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის თაობაზე, ასევე მოთხოვნა ა. ჩ-ძის სადავო ქონების მესაკუთრედ ცნობის შესახებ, არ არსებობს სარჩელის არც სავინდიკაციო მოთხოვნის ნაწილში დაკმაყოფილების საფუძველი.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ა. ჩ-ძის წარმომადგენელმა მ. ს-ძემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგ გარემოებათა გამო: სასამართლომ არასწორად დაადგინა საქმისათვის მნიშვნელოვანი გარემოებები და, სამოქალაქო კოდექსის 105-ე მუხლის მეორე ნაწილის მოთხოვნათა საწინააღმდეგოდ, არასრულფასოვნად შეაფასეს საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები.

სასამართლომ მიუთითა, რომ საქმეში წარდგენილი ერთ-ერთი ძირითადი ნივთიერი მტკიცებულებით _ აუდიოფირით არ დასტურდება სადავო უძრავი ქონების შეძენა ა. ჩ-ძის მიერ, ვინაიდან აღნიშნულის დასტურად არ ჩათვალა ის ფაქტი, რომ მოპასუხე ლ. ჯ-ელი ქონების გაყიდვასთან დაკავშირებით უთანხმდებოდა ა. ჩ-ძეს და პრეტენზიას აცხადებს ქონების ნაწილზე. რეალურად აუდიოჩანაწერი შეიცავს ინფორმაციას იმის შესახებ, რომ სადავო ქონების ყიდვის საკითხი გადაწყდა არა ლ. ჯ-ელთან, არამედ ა. ჩ-ძესთან შეთანხმებით. ამასთან, განსაკუთრებით საყურადღებოა, რომ თუკი სადავო ქონება დამოუკიდებლად შეიძინა ლ. ჯ-ელმა და ა. ჩ-ძე ამ გარიგებაში რეალურ მხარეს არ წარმოადგენდა, რატომ ეკუთვნის ა. ჩ-ძეს სადავო ქონების გაყიდვიდან მიღებული თანხა და მხოლოდ გარკვეული ნაწილი _ ლ. ჯ-ელს. აღნიშნული წინააღმდეგობის არსებობით პირდაპირ დასტურდება, რომ რეალურად შემძენს წარმოადგენდა ა. ჩ-ძე, რომლის მიმართაც გააჩნდა გარკვეული ქონებრივი პრეტენზია ლ. ჯ-ელს და იგი ითხოვდა მხოლოდ ამ პირობის შესრულებას (აუდიოფირზე ჩაწერილ საუბარში ლ. ჯ-ელი ითხოვს სადავო ქონების გაყიდვის შემდეგ დარჩენილი თანხის მხოლოდ მცირე ნაწილის გამოყენებას საერთო კომერციული საქმიანობისათვის).

სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ საუბრის მოსმენისა და მისი შინაარსის გაანალიზებიდან გამომდინარე, რეალურად სადავო ქონება ლ. ჯ-ელს არ შეუძენია და მისი მონაწილეობა მხოლოდ იმით აიხსნება, რომ დაფარულიყო ა. ჩ-ძის მონაწილეობა გარიგებაში. ზემოხსენებული ჩანაწერით ირკვევა, რომ ლ. ჯ-ელი ეთანხმება ა. ჩ-ძეს მიწის ნაკვეთების შესაძენი თანხის გადახდაში, ხოლო თავის დამსახურებად მიიჩნევს მიწის ნაკვეთის დაკანონებაში დახმარების გაწევას და სწორედ აღნიშნულს აფუძნებს თავის მოთხოვნას სადავო ფართის თანამესაკუთრეობაზე. სასამართლოს არ გამოურკვევია, რის საფუძველზე აკუთვნებს ლ. ჯ-ელი ა. ჩ-ძეს 900 000 აშშ დოლარს იმ უძრავი ქონების გაყიდვიდან შემოსული თანხიდან, რომელიც, ლ.ჯ-ელის განმარტებებით, ა. ჩ-ძეს არ ეკუთვნის.

სასამართლოს უნდა გაეთვალისწინებინა, რომ გარიგებაში შემძენად მითითებული პირის მხრიდან ნების გამოვლენა არ ყოფილა გარიგების დადების ნამდვილი წინაპირობა და ნება გამოვლენილ იქნა სხვა პირის მიერ, ხოლო ლ. ჯ-ელის მონაწილეობა გარიგებაში განპირობებულია მხოლოდ ნამდვილი შემძენის ვინაობის, მის მიერ გამოვლენილი ნების დასაფარად.

სააპელაციო სასამართლომ არასწორად არ გაიზიარა მოსარჩელისა და მოპასუხეთა ნაწილის მტკიცება, რომ თანხა გადახდილ იქნა ა. ჩ-ძის და არა ლ. ჯ-ელის მიერ. პალატას არ გამოურკვევია, რა მიზეზით დაფიქსირდა ლ. ჯ-ელი საბოლოო ხელწერილში, მით უმეტეს მაშინ, როდესაც აღნიშნული თანხა გადახდილია მხოლოდ გ. მ-ძის მიერ. ფაქტობრივად, ლ. ჯ-ელის მითითება საბოლოო, შემაჯამებელ ხელწერილში ატარებდა ფორმალურ ხასიათს და მთლიანი თანხის ნაწილების გადახდისას მას ამ ცალკეულ გადახდაში მონაწილეობა არ მიუღია და მისი დაფიქსირება განაპირობა ფორმალურად გარიგების მხარის ვინაობის მითითების საჭიროებამ. საქმეში წარდგენილ აუდიოჩანაწერში ასახულ დიალოგში ლ. ჯ-ელი უარყოფს ნასყიდობის თანხის გადახდას მხოლოდ ა. ჩ-ძის მიერ, ამდენად, თავად მოპასუხე ადასტურებს თანხის ნაწილის მაინც ა. ჩ-ძის მიერ გადახდას, ასეთ შემთხვევაში დაუსაბუთებელია სასამართლოს დასკვნა, რომ ნასყიდობის ფასი მთლიანად ლ. ჯ-ელმა გადაიხადა.

სასამართლომ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის მოტივად არასწორად მიუთითა, რომ საგადასახადო დეკლარაციაში აღნიშნულია ლ. ჯ-ელის გვარი და სახელი, ამდენად, შესაბამისი საგადასახადო ვალდებულება შესრულებულ იქნა ლ. ჯ-ელის მიერ. სასამართლოს უნდა გამოეკვლია, ადასტურებდა თუ არა ლ. ჯ-ელსა და ა. ჩ-ძეს შორის შემდგარი საუბარი და მისი შინაარსი იმას, რომ ა. ჩ-ძე წარმოადგენდა სადავო ქონების შემძენს. იმისათვის, რათა ფაქტობრივი თვალსაზრისით დადგინდეს ნამდვილი შემძენის ვინაობა, აუცილებელია, განისაზღვროს, ვის ინტერესში შედიოდა ქონების შეძენა, ვის მიერ იქნა მიღებული გადაწყვეტილება ქონების შეძენის შესახებ საკუთარი ინტერესისა თუ სურვილის დასაკმაყოფილებლად და ა.შ. გარიგება ამ თვალსაზრისით ფიქტიური იქნება, თუკი დადგინდება, რომ მასზე ხელმომწერი პირის ნება ამ გარიგების დადების, ხელშეკრულების გაფორმების მთავარი განპირობებელი ფაქტორი არ ყოფილა. ამა თუ იმ გარიგების ფიქტიურობის მთავარ განმსაზღვრელ ფაქტორად გვევლინება შესაბამისი განზრახვის არარსებობა. კერძოდ, მოჩვენებითი გარიგება ბათილია იმდენად, რამდენადაც ის არ ემყარება ჭეშმარიტ განზრახვას. გასათვალისწინებელია, რომ ამ შემთხვევაში მოითხოვება არა მხოლოდ გამოვლენილი ნების ნამდვილობის, არამედ საკუთრივ ნამდვილი ნების დადასტურება, რაც განსხვავებული კატეგორიებია. ანუ, შესაძლებელია პირმა მოჩვენებით გამოავლინოს ნება, მაგრამ ეს არ არის საკმარისი გარიგების ნამდვილობისათვის, რადგან გამოხატვის გარდა აუცილებელია, პირის მიერ ჭეშმარიტი ნების გამოვლენა.

მოცემულ შემთხვევაში ლ. ჯ-ელმა გამოავლინა გარიგების დადების ნება, მაგრამ მისი მიზანი იყო ქონების შეძენის მხოლოდ სიმულირება, რა გზითაც იფარებოდა გარიგების ნამდვილი შინაარსი. ამდენად, სასამართლოს მხრიდან ლ.ჯ-ელის ნების გამოვლენის უნაკლოდ მიჩნევა აბსოლუტურად უსაფუძვლოა.

სასამართლომ არასწორად ჩათვალა, რომ მოსარჩელემ თავისი პოზიცია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მესამე ნაწილით დადგენილი წესით ვერ დაადასტურა და ზემოთ მითითებული ფაქტის დასადასტურებლად მხოლოდ მოსარჩელისა და მოპასუხეების განმარტება საკმარისად არ მიიჩნია მაშინ, როცა საქმეში წარმოდგენილია ზემოხსენებული აუდიოფირი, გარიგებებში მხარეთა წარმომადგენლების წერილობითი განმარტებები, სხვა პირთა განმარტებები, რომელთა თუნდაც ერთმანეთის სისწორის შემოწმების მიზნით გამოყენების შემთხვევაშიც საკითხზე განსხვავებული შეხედულება უნდა ჩამოყალიბებულიყო. სასამართლომ არასწორად არ ჩათვალა მტკიცებულებად გარეშე პირთა წერილობითი განმარტებები, რომლებიც სრულად აკმაყოფილებს წერილობითი მტკიცებულების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 134-ე მუხლის პირველი ნაწილის მოთხოვნებს. გარდა ამისა, იგივე პირები მზად იყვნენ სასამართლოს წინაშე დაედასტურებინათ იგივე გარემოებები.

ამდენად, დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს მითითება, რომ ნ. ს-ელის და მ. ზ-ძის წერილობითი განმარტება ვერ იქნება განხილული, როგორც მტკიცებულება. სასამართლომ უნდა შეაფასოს ასეთი ფორმით წარმოდგენილი მტკიცებულების სარწმუნოობისა და დამაჯერებლობის საკითხი, მაგრამ საქმეში წარმოდგენილ დოკუმენტს მტკიცებულების ძალა მაინც გააჩნია.

სასამართლოს საერთოდ არ უმსჯელია სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის იმ დებულებასთან დაკავშირებით, რომლის მიხედვითაც ბათილია მხარეთა მიერ სხვა შინაარსის გარიგების დასაფარად დადებული გარიგება, რაც განპირობებულია სასამართლოს მიერ საქმის ფაქტობრივი გარემოებების არასწორი შეფასებით.

სააპელაციო პალატამ არასწორად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ თვალთმაქცურ გარიგებად მიიჩნევა მხოლოდ ის გარიგება, რომელშიც ერთისა და იმავე მხარის მიერ გამოვლენილი და ნამდვილი ნება არ შეესაბამება ერთმანეთს. სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლი არის არა დეფინიციური ნორმა, რომელიც განსაზღვრავდა ფიქტიურ გარიგებათა სახეობებს, მაგრამ აღნიშნული არ ნიშნავს, რომ ფიქტიური გარიგება შესაძლებელია იყოს მხოლოდ ერთი სახის. გარიგების არსებითი ნაწილის, მისი რომელიმე ელემენტის ფიქტიურობა გულისხმობს საკუთრივ გარიგების ამავე კატეგორიისადმი მიკუთვნებას, მასში მოიაზრება სუბიექტიც, გარიგების სუბიექტური მხარეც, ფორმაც და შინაარსიც. არსებობს ფიქტიური გარიგებების ცალკეული ელემენტების მიხედვით სხვადასხვა კლასიფიკაცია, თუმცა, მათ შორისაა გარიგებები ე.წ სიმულირებული მხარეებით. თუ გარიგების დაფარვა კანონსაწინააღმდეგო ქმედებაა და გარიგების ბათილობას იწვევს, იგივე უნდა გავრცელდეს სუბიექტის დაფარვის მიზნით ჩადენილ ქმედებებზეც. ამდენად, სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი, რადგან გარიგების დაფარვაში იგულისხმება მისი გამომვლენი მხარეც და არა მხოლოდ გამოვლენილი ნება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ განიხილა საქმის მასალები, გაეცნო საკასაციო საჩივრის საფუძვლებს და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

მხარეები არ დავობენ იმის თაობაზე, რომ 2002 წლის 8 აპრილს, ერთი მხრივ, მ. ნ-ძისა და პ. კ-ავას წარმომადგენელს და, მეორე მხრივ, ლ. ჯ-ელს შორის გაფორმდა სანოტარო წესით დამოწმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, ლ. ჯ-ელმა შეიძინა მ. ნ-ძისა და პ. კ-ავას საერთო საკუთრებაში არსებული ქ.თბილისში, ... ქ.¹3-ში მდებარე მიწის ნაკვეთი და შენობა-ნაგებობები. ნასყიდობის ფასი განისაზღვრა 100000 ლარით. ხელშეკრულების მე-5 პუნქტით, მყიდველს ეკისრებოდა ამ ხელშეკრულების სანოტარო წესით დამოწმებისთანავე გამყიდველისათვის ნასყიდობის ფასის სრულად გადახდის ვალდებულება. მე-6 პუნქტის მიხედვით კი გამყიდველს ნასყიდობის საგანი მყიდველისათვის უნდა გადაეცა ერთი თვის ვადაში ნასყიდობის ხელშეკრულების შედგენის დღიდან.

2007 წლის 15 მარტს ლ. ჯ-ელსა და შ. ქ-ძეს შორის გაფორმდა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც ლ. ჯ-ელმა შ. ქ-ძეს მიჰყიდა მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, მდებარე ქ.თბილისში, ... გმირების ქ. 1-3 800000 აშშ დოლარად, რაც ხელშეკრულების დამოწმების დღისათვის შეადგენდა 1360000 ლარს. მყიდველი მესაკუთრედ აღრიცხული არ არის, რადგან სასამართლოს მიერ გამოყენებული იქნა სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება და ყადაღა დაედო ქონებას.

მითითებულ ხელშეკრულებათა ბათილად ცნობას და ხელშეკრულების საგნის მისთვის გადაცემას ითხოვს მოსარჩელე სასარჩელო განცხადებით. კასატორის (მოსარჩელის) მითითებით, ლ. ჯ-ელის მიერ ქონება შეძენილია მისთვის, მისი ნების გამოვლენის შედეგად, რის გამოც გარიგების საგანი წარმოადგენს მის საკუთრებას. შესაბამისად, ლ. ჯ-ელს არ ჰქონდა მისი ქონების გასხვისების უფლებამოსილება. ამ გარემოებათა გათვალისწინებით, კასატორის მოთხოვნით, გარიგებათა ბათილობის შედეგად სადავო ქონება უნდა აღირიცხოს მის სახელზე და გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში დაუბრუნდეს მას.

სასამართლომ მიღებული გადაწყვეტილებით ეს მოთხოვნა არ დააკმაყოფილა, რადგან მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა ხელშეკრულების მის მიერ დადების ფაქტი. ამასთან, სასამართლოს მითითებით, შ. ქ-ძე წარმოადგენს კეთილსინდისიერ შემძენს და შეუძლებელია, მას მოეთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება.

პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ მითითებული სარჩელი მიზნად ისახავს სხვის მფლობელობასა და საკუთრებაში არსებული ნივთის მოსარჩელის საკუთრებად აღიარებას და მის მფლობელობაში დაბრუნებას. ასეთი შედეგის მიღწევა კი შეუძლებელია, თუ არ მოხდა სადავო ნივთზე დადებულ გარიგებათა ბათილად ცნობა და ნივთის შემძენის _ შ. ქ-ძის არაკეთილსინდისიერ შემძენად აღიარება. მოცემულ შემთხვევაში გარიგებათა ბათილად ცნობა წარმოადგენს იმ შედეგის მიღწევის საშუალებას, რაც დაყენებულია აქვს მხარეს სასარჩელო განცხადებაში. ყურადსაღებია ის გარემოებაც, რომ მხოლოდ ლ. ჯ-ელის მიერ ქონების შეძენისას დადებულ გარიგებათა ბათილად ცნობა არ არის საკმარისი საფუძველი მოსარჩელის დასაკმაყოფილებლად. ასეთი შედეგის მიღწევისათვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება ლ. ჯ-ელსა და შ. ქ-ძეს შორის დადებული გარიგების ბათილად ცნობას.

კასატორი საკასაციო საჩივრით ძირითადად ყურადღებას ამახვილებს გარიგებაზე, რომლითაც ლ. ჯ-ელმა შეიძინა სადავო ქონება და უთითებს მთელ რიგ ფაქტორებზე, რომელთა გათვალისწინებითაც შესაძლებელია ამ გარიგების გაბათილება. მათ შორის, კასატორი უთითების მტკიცებულებაზე, რომელიც მისი აზრით, მიღებულია კანონდარღვევით და მის გამოყენება არ უნდა მომხდარიყო სასამართლოს მიერ. საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის ამ მოსაზრებას, მაგრამ მიუხედავად ამისა, პალატა შეუძლებელად მიიჩნევს კასატორის დაკმაყოფილებას, ვინაიდან სადავო ქონებაზე დადებულია მეორე გარიგებაც, რომლითაც სადავო ქონება გასხვისებულია შ.ქ-ძეზე და ეს უკანასკნელი მიჩნეულია კეთილსინდისიერ შემძენად.

როგორც ზემოთ უკვე აღვნიშნეთ, ამ გარემოებას გადამწყვეტი მნიშვნელობა უნდა მიენიჭოს. კეთილსინდისიერი შემძენის ინტერესი სამართლებრივად დაცულია სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლის შესაბამისად. მითითებული ნორმის თანახმად, შემძენის ინტერესებიდან გამონდინარე გამსხვისებელი ითვლება მესაკუთრედ თუ იგი ასეთად არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა შემძენმა იცოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე.

დავას არ იწვევს ის გარემოება, რომ ნივთის გასხვისების მომენტისათვის ნივთის მესაკუთრედ რეგისტრირებული იყო ლ. ჯ-ელი. სასამართლოს მიერ არ არის დადგენილი ის გარემოება, რომ მყიდველმა იცოდა, რომ მესაკუთრე არ იყო ლ. ჯ-ელი. სასამართლოს მიერ შ. ქ-ძე მიჩნეულია კეთილსინდისიერ შემძენად. ამ კონკრეტული გარემოების მიმართ არ არის წარმოდგენილი დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია. ამდენად, საქმეში არ მოიპოვება შ. ქ-ძის კეთილსინდისიერების გამომრიცხავი ფაქტორი. აღნიშნულის გამო კი შეუძლებელია ლ. ჯ-ელსა და შ. ქ-ძეს შორის დადებული გარიგების გაბათილება და ნივთის გადაცემა მოსარჩელისათვის როგორც საკუთრებაში, ისე მფლობელობაში. პალატა განმარტავს, რომ დაუშვებელია კეთილსინდისიერი შემძენის საკუთრებაში არსებული ნივთის გამოთხოვა და მისი გადაცემა სხვა პირისათვის.

პალატა თვლის, რომ შეუძლებელია გასაჩივრებული განჩინების შეცვლა, მიუხედავად იმისა, რომ ლ. ჯ-ელის მიერ სადავო ქონების შეძენისას დადებულ გარიგებათა ბათილობის თაობაზე სასამართლოს სამოტივაციო ნაწილი სათანადაოდ დასაბუთებული არ არის. იმ პირობებში, როდესაც სახეზეა კეთილსინდისიერი შემძენი, რომელსაც შეუძლებელია ჩამოერთვას მის მიერ შეძენილი ნივთი, შეიძლება ითქვას, რომ აღარ არსებობს სარჩელში მითითებული შედეგის მიმართ არანაირი იურიდიული ინტერესი ამ გარიგების ბათილობის მიმართ. შეუძლებელია, მოსარჩელის მესაკუთრედ ცნობა და შესაბამისად მისთვის მფლობელობაში ნივთის გადაცემა ლ. ჯ-ელის მიერ სადავო ქონების შეძენისას დადებული ხელშეკრულებების ბათილობით. აღნიშნულის გამო პალატა მიზანშეუწონლად მიიჩნევს ამ საკითხის ხელახლა განხილვას.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატა მიზანშეუწონლად მიიჩნევს კასაციის დანარჩენ არგუმენტებზე მსჯელობას, რადგან მათი გაზიარების შემთხვევაშიც კი შეუძლებელია მესაკუთრედ ცნობისა და ნივთის გამოთხოვის თაობაზე სარჩელის დაკმაყოფილება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ა. ჩ-ძის წარმომადგენელ მ. ს-ძის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 8 დეკემბრის განჩინება დარჩეს უცვლელად.

სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.