¹ას-499-468-2010 25 იანვარი, 2011 წელი,
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ვ. როინიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ნ. კვანტალიანი, პ. ქათამაძე
სხდომის მდივანი _ ლ. სანიკიძე
კასატორი _ ვ. ს-ძე (მოსარჩელე)
წარმომადგენელი – ე. ბ-ძე
მოწინააღმდეგე მხარე _ ზ. ს-ძე, ა. ს-ძე (მოპასუხეები)
წარმომადგენელი – გ. ს-ძე
გასაჩივრებული განჩინება _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 29 მარტის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღება
დავის საგანი _ სამკვიდრო მოწმობის გაუქმება და მესაკუთრედ აღიარება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
2000 Oწლის 19 ოქტომბერს ქობულეთის რაიონულ სასამართლოს სასარჩელო განცხადებით მიმართა ვ. ს-ძემ მოპასუხე ზ. ს-ძის, ქობულეთის სახელმწიფო სანოტარო კანტორისა და ქობულეთის ტექაღრიცხვის ბიუროს მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა ზ. ე.-ს ძე ს-ძის სახელზე 1979 წლის 25 მაისს გაცემული სამკვიდრო მოწმობის გაუქმება და ქობულეთში, ... ¹10-ში მდებარე სახლთმფლობელობის მის საკუთრებად აღიარება.
სარჩელის თანახმად, ვ. ს-ძე არის გარდაცვლილი ე. ალის ძე ს-ძის შვილი, ცხოვრობს ... ¹10-ში მდებარე სახლში, რომელიც იყო მამამისის საკუთრება. ამ სახლში ჩაწერილია თვითონ და მისი ცოლ-შვილი, აგრეთვე, უფროსი ძმა ა., რომელიც 1977 წლიდან ფაქტობრივად ცხოვრობს სხვა ადგილზე და ბინის თაობაზე არავითარი პრეტენზია არ გააჩნია. მას ჰყავს მეორე ძმა _ ზ. ს-ძე, რომელიც წასულია ოჯახიდან 1976 წლიდან და ცხოვრობს ბათუმში. ეს უკანასკნელი სახლიდან ამოწერილია მამის გარდაცვალების შემდეგ, 1976 წლიდან, ოჯახში დარჩა მხოლოდ მოსარჩელე და მამის გარდაცვალების შემდეგ სამკვიდრო ფაქტობრივი ფლობით სწორედ მან მიიღო. ზ. ს-ძეს კანონით დადგენილ ვადაში არ განუცხადებია მემკვიდრეობის შესახებ და სახლი უკანასკნელ დრომდე მამის სახელზე ირიცხებოდა. სამკვიდრო ქონება თავის სახელზე არც მოსარჩელეს გადაუფორმებია, რადგან იგი ფაქტობრივად მის განკარგულებაში იყო და მიაჩნდა, რომ ქონების ნოტარიულად თავის სახელზე გადაფორმება საჩქარო არ იყო.
მოსარჩელის მითითებით, მას შემდგომ, რაც მან სახლის კუთვნილების შესახებ სათანადო საბუთის მისაღებად მიმართა ტექაღრიცხვის ბიუროს, გაიგო, რომ სადავო სახლი საკუთრების უფლებით გადაუფორმებია მის ძმას _ ზ. ს-ძეს. აღნიშნულის შედეგად დაირღვა ვ. ს-ძის კანონიერი უფლება, ამასთან, ტექაღრიცხვის ბიურომ სახლი მისი ძმის სახელზე გააფორმა კანონის უხეში დარღვევით, ვინაიდან, ე. ს-ძის მემკვიდრეები იყვნენ არა მარტო ზ. ს-ძე, არამედ თვითონ და მისი ძმა ა., რომელმაც სამკვიდრო მიიღო ასევე ფაქტობრივი ფლობით. მოპასუხეს არ შეუსრულებია კანონის მოთხოვნა, სამკვიდრო მოწმობის მისაღებად 6 თვის განმავლობაში არ მიუმართავს ნოტარიუსისათვის, რის გამოც დაკარგა უფლება სამკვიდროს მიღებაზე. 2000 წლის ოქტომბერში ტექაღრიცხვის ბიურომ სახლი გაუფორმა ზ. ს-ძეს იმ საფუძვლით, რომ მან წარადგინა ქობულეთის ნოტარიუსის მიერ 1979 წლის 30 მაისს გაცემული სამკვიდრო მოწმობა. ტექაღრიცხვის ბიუროს არ ჰქონდა უფლება, აღნიშნული მოწმობის საფუძველზე სახლი გაეფორმებინა ზ. ს-ძის საკუთრებად. მოწმობის მიხედვით, მისი მიმღები ვალდებული იყო, მოწმობის რეგისტრაცია სამი თვის ვადაში განეხორციელებინა. ზ. ს-ძემ კი, ტექაღრიცხვის ბიუროში მოწმობა წარადგინა 21 წლის შემდეგ. ამავე დროს, სანოტარო კანტორამ საკუთრების მოწმობა გასცა კანონის დარღვევით, ვინაიდან ე. ს-ძე გარდაიცვალა 1974 წლის 30 მაისს, ზ. ს-ძის სახელზე მოწმობა გაცემულია 1979 წლის 30 მაისს. სამოქალაქო კანონმდებლობის თანახმად, აღნიშნული მოქმედება უნდა შესრულებულიყო 6 თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან.
აღნიშნული საქმე არაერთხელ განიხილეს სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციის სასამართლოებმა.
ქობულეთის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 9 სექტემბრის განჩინებით საქმეში თანამონაწილედ ჩაება ა. ს-ძე.
ქობულეთის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 30 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ვ. ს-ძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა ხანდაზმულობის გამო.
საბოლოოდ, ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 29 მარტის განჩინებით ვ. ს-ძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა ქობულეთის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 30 ოქტომბრის გადაწყვეტილება.
სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
ქობულეთში, ... ¹10-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი, 1941 წლის ტექნიკური აღრიცხვის ბარათის თანახმად, ეკუთვნოდა ს. ხ.-ს ასულ ა-ოღლის, რომელიც 1946 წელს ყაზახეთში გარდაიცვალა და რომელიც იყო ზ. ე.-ს ძე ს-ძის დედა.
ზ. ს-ძე 1955 წელს თავის ღვიძლ დედმამიშვილებთან ერთად გადასახლებიდან დაბრუნდა დედის, ს. ა-ოღლის დანატოვარ სახლში _ ქობულეთში, ... ¹10-ში და შეუდგა დანაშთი ქონების ფლობას;
ე. ალის ძე ა-ოღლი (ზ. ს-ძის მამა), ორი წლის შემდეგ, 1957 წელს დაბრუნდა გადასახლებიდან საქართველოში. მან თან ჩამოიყვანა არარეგისტრირებულ ქორწინებაში მყოფი ლ. შ-ოვსკი, რომელსაც ახლდნენ შვილები: ა. ზ.-ს ძე, ვა. ზ.-ს ასული და ვ. მ.-ს ძე შ-ოვსკები;
ე. ა-ოღლიმ 1960 წელს დაიბრუნა წინაპრების გვარი ს-ძე და 1967 წელს გადაიფორმა ს. ა-ოღლის დანაშთი ქონება, ისინი ამის შემდეგ ცხოვრობდნენ ერთად, ფლობდნენ და განაგებდნენ მას;
ე. ალის ძე ს-ძე 1974 წელს გარდაიცვალა;
1979 წლის 30 მაისს ზ. ს-ძემ, თავის დედმამიშვილებთან შეთანხმებით, მიიღო კანონისმიერი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობა და იმავე წლის 5 ივნისს ქობულეთის ტექაღრიცხვის ბიუროში აღირიცხა ქონების მესაკუთრედ;
ვ. ს-ძემ გვარი ს-ძე 1979 წელს მიიღო ანუ მამის გარდაცვალებიდან 5 წლის შემდეგ, მანამდე იგი ატარებდა დედის გვარს - შ-ოვსკის;
ვ. ს-ძისათვის 1979 წლის 30 მაისიდან ცნობილია ის ფაქტი, რომ ზ. ს-ძემ მის სახელზე გადაიფორმა ქობულეთში, ... ¹10-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი, ხოლო დავა ქონებაზე 2000 წლიდან დაიწყო;
ვ. ს-ძე მამის გარდაცვალებამდე და გარდაცვალების შემდეგ ცხოვრობდა სადავო სახლში და მასაც სამკვიდრო მიღებული ჰქონდა ფაქტობრივი ფლობით, მაგრამ არა მთლიანი სადავო ფართი, არამედ 9.9 კვ.მ, რაც დადასტურებულია კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებითაც;
გადახდილი გადასახადებით დგინდებოდა, რომ ვ. ს-ძე გადასახადებს იხდიდა თავის საკუთრებაში არსებული ფართის და არა მთლიანი სახლთმფლობელობის შესაბამისად,
სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე მოწინააღმდეგე მხარე ზ. ს-ძემ დაადასტურა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ ვ. ს-ძე სამხედრო სამსახურში წასვლამდე ოთხი წელი ცხოვრობდა სადავო სახლში, ჩამოსვლის შემდეგ კი, სადავო სახლში მისცეს ერთი ოთახი. სახლის დანარჩენი ძირითადი ნაწილი ზ. ს-ძეს ჰქონდა დაკავებული, ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დაადგინა, რომ ვ. ს-ძემ სამკვიდრო მიიღო ფაქტობრივი ფლობით. ეს დასტურდებოდა სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე მოწინააღმდეგე მხარის განმარტებითაც და საქმეში არსებული 2007 წლის 18 დეკემბრის გადაწყვეტილებითაც.
სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ, მართალია, ვ. ს-ძე იმყოფებოდა სამხედრო სამსახურში, მაგრამ სამხედრო სამსახურში წასვლამდე იგი ფაქტობრივი ფლობით დაუფლებული იყო მის წილ სამკვიდროს 2/15-ის შესაბამისად. აქედან გამომდინარე, მისი სამხედრო სამსახურში წასვლა ან ჩამოსვლა და სადავო სახლში დაბრუნება არ შეიძლებოდა გამხდარიყო იმის ვარაუდის საფუძველი, რომ მან გაუშვა სამკვიდროს მიღების ვადა.
სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, სადავო ურთიერთობა მოცემულ შემთხვევაში უნდა მოწესრიგებულიყო ძველი სამოქალაქო სამართლის კოდექსით (1964 წლის რედაქცია). აღნიშნული კოდექსის 556-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდრო ქონების ფლობას ან მართვას, აგრეთვე, როდესაც იგი შეიტანს სანოტარო მოქმედებათა შემსრულებელ ორგანოში სამკვიდროს გახსნის ადგილას განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ.
რაც შეეხებოდა საკითხს იმის შესახებ, თუ როდიდან იყო ცნობილი ვ. ს-ძისათვის, რომ სადავო სახლის 3/15 ნაწილის სახლთმფლობელობის მესაკუთრე 1979 წლის 30 მაისის სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე გახდა ზ. ს-ძე, ამასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა შემდეგ გარემოებებზე:
სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე ზ. ს-ძემ განმარტა, რომ სამკვიდრო მოწმობა აიღო 1979 წელს. სახლი ზ. ს-ძის სახელზე დარეგისტრირდა იმავე წლის 5 მაისს. ამ ფაქტიდან რამდენიმე დღეში ვ. ს-ძემ მოსთხოვა, ეჩვენებინა სახლის ტექნიკური პასპორტი. სწორედ მაშინ გახდა ვ. ს-ძისათვის ცნობილი, რომ სახლი უკვე ზ. ს-ძის საკუთრება იყო. ამის შემდგომ, ვ. ს-ძემ მიმართა ნოტარიუსს, რომელმაც აპელანტს განუმარტა, რომ საცხოვრებელი სახლის 13/15 ნაწილი სრულიად კანონიერად აღირიცხა ზ. ს-ძის სახელზე;
ის გარემოება, რომ ვ. ს-ძემ სახლის რეგისტრაციის შესახებ გაიგო 1979 წელს, დასტურდებოდა ა. ს-ძის განმარტებითაც, რომელიც უშუალოდ ახლდა მას ნოტარიუსთან და ამ უკანასკნელმა დამატებით აუწყა ვ. ს-ძეს ზ. ს-ძის სახელზე სახლის რეგისტრაციის შესახებ.
სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა ის გარემოება, რომ თითქოს ა. ს-ძემ მისი წილი დათმო ვ. ს-ძის სასარგებლოდ, რადგანაც ა. ს-ძეს სადავო სახლიდან წილი არ მიუღია, ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ ა. ს-ძის წილი უნდა შემატებოდა ვ. ს-ძეს.
ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლით გათვალისწინებულ 10 წლიან ვადაზე. საქმის მასალების თანახმად, ვ. ს-ძეს 2000 წლამდე სადავოდ არ გაუხდია ზ. ს-ძის მიერ სამკვიდროს მიღების ფაქტი. 1980-იან წლებში ს-ძეებისათვის ცნობილი იყო, რომ სახლი წარმოადგენდა ზ. ს-ძის საკუთრებას. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ხანდაზმულობის ვადის ათვლა უნდა დაწყებულიყო 1980 წლის 31 დეკემბრიდან, შესაბამისად, სარჩელი ხანდაზმული იყო.
სააპელაციო სასამართლოს დასახელებული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ვ. ს-ძემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.
კასატორის მოთხოვნის საფუძვლები მდგომარეობს შემდეგში:
მოცემული საქმე არაერთხელ განიხილეს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2010 წლის 4 თებერვლის განჩინებით, ვ. ს-ძის საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად, გაუქმდა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2009 წლის 4 მარტის განჩინება და საქმე შესაბამისი მითითებებით დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს. საკასაციო სასამართლოს აღნიშნული განჩინებით სააპელაციო სასამართლოს დაევალა იმის დასაბუთება, ჰქონდა თუ არა ვ. ს-ძეს სამკვიდრო ქონება მიღებული ფაქტობრივი ფლობით, მასვე დაევალა იმ მოწმეების ჩვენებების გამოკვლევა, რომელთა საფუძველზედაც სასამართლომ ვ. ს-ძის მოთხოვნა ხანდაზმულად ჩათვალა. სააპელაციო სასამართლომ არ შეასრულა საკასაციო სასამართლოს მითითება. ნაცვლად იმისა, რომ სასამართლოს გამოეკვლია მოწმეების სასამართლო პროცესზე მონაწილეობის საკითხი და წერილობითი ახსნა-განმარტებები შეეფასებინა, 2010 წლის 29 მარტის განჩინების გამოტანისას სასამართლო ხანდაზმულობის ნაწილში დაეყრდნო მხოლოდ დაინტერესებული პირების, კერძოდ, მოპასუხე ზ. ს-ძისა და ზ. ს-ძის მხარეზე ჩაბმული მესამე პირის ა. ს-ძის ჩვენებებს. საგულისხმოა, რომ ა. ს-ძე თავის დროზე ვ. ს-ძის სასარგებლოდ თმობდა სამკვიდროს, შემდგომში კი, ზ. ს-ძის სასარგებლოდ შეცვალა პოზიცია. რაც შეეხება მოწმეებს, ვ. ზ-იასა და ზ. ნ-ძეს, მოწინააღმდეგე მხარე შეგნებულად არ დაინტერესდა ამ მოწმეების სასამართლო პროცესზე მონაწილეობის საკითხის გარკვევით და მათი ახსნა-განმარტებების შეფასებით, რადგან ისინი სასამართლო პროცესზე განსხვავებულ ჩვენებებს მისცემდნენ. საკასაციო საჩივარს თან ერთვის ვ. ზ-იასა და ზ. ნ-ძის წერილობითი ახსნა-განმარტებები, რომლებშიც ისინი განმარტავენ, რომ ვ. ს-ძეს განცხადებითY სახლის გაფორმების თაობაზე ტექნიკური აღრიცხვის ბიუროსათვის არ მიუმართავს. მას ასევე არ მოუთხოვია ინფორმაცია, თუ ვის სახელზე ირიცხებოდა ქობულეთში, ... ¹10-ში მდებარე სახლი.
კასატორის მითითებით, მართალია, სადავო სამკვიდროს გახსნიდან ხუთი წლის შემდეგ, ქობულეთის რაიონის სახალხო სასამართლოს 1979 წლის 4 მაისის გადაწყვეტილებით ზ. ს-ძეს აღუდგა მამისეულ დანაშთ ქონებაზე სამკვიდროს მისაღებად გაშვებული ვადა, მაგრამ ეს გარემოება ვ. ს-ძის მოთხოვნას ვერ გახდის ხანდაზმულს. ზ. ს-ძემ სასამართლოს სხვა მემკვიდრეების შესახებ არ აცნობა და სამკვიდრო მათი გვერდის ავლით მიიღო. არ არსებობს არც ერთი მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა, რომ სასამართლოს გადაწყვეტილება ვ. ს-ძეს ჩაჰბარდა.
კასატორის მტკიცებით, ვ. ს-ძემ არათუ არ იცოდა, არამედ ვერც ივარაუდებდა, რომ საცხოვრებელი სახლი სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე ზ. ს-ძის სახელზე იყო აღრიცხული.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო პალატამ მოისმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებები, შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთებულობა, განიხილა საკასაციო საჩივარი და მიიჩნია, რომ ვ. ს-ძის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად შედეგი ფაქტობრივი გარემოებები მიიჩნია:
1. ქობულეთში, ... ¹10-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი 1941 წლის ტექნიკური აღრიცხვის ბარათის თანახმად, ეკუთვნოდა ს. ხ.-ს ასულ ა-ოღლის, რომელიც 1946 წელს ყაზახეთში გარდაიცვალა. იგი ზ. ე.-ს ძე ს-ძის დედა იყო;
2. ზ. ს-ძე 1955 წელს ღვიძლ დედმამიშვილებთან ერთად გადასახლებიდან დაბრუნდა დედის, ს. ა-ოღლის, დანატოვარ სახლში _ ქობულეთში, ... ¹10-ში და შეუდგა დანაშთი ქონების ფლობას;
3. ე. ალის ძე ა-ოღლი (ზ. ს-ძის მამა), ორი წლის შემდეგ, 1957 წელს დაბრუნდა გადასახლებიდან საქართველოში და თან ჩამოიყვანა არარეგისტრირებულ ქორწინებაში მყოფი ლ. შ-ოვსკი, რომელსაც ახლდნენ შვილები: ა. ზ.-ს ძე, ვა. ზ.-ს ასული და ვ. მ.-ს ძე შ-ოვსკები;
4. ე. ა-ოღლიმ 1960 წელს დაიბრუნა წინაპრების გვარი ს-ძე და 1967 წელს გადაიფორმა ს. ა-ოღლის დანაშთი ქონება, რომელსაც შვილებთან ერთად ფლობდა და განაგებდა;
5. 1974 წელს გარდაიცვალა ე. ალის ძე ს-ძე;
6. 1979 წლის 30 მაისს ზ. ს-ძემ დედმამიშვილებთან შეთანხმებით მიიღო კანონისმიერი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობა და იმავე წლის 5 ივნისს ქობულეთის ტექაღრიცხვის ბიუროში აღირიცხა ქონების მესაკუთრედ;
7. ვ. ს-ძემ გვარი ს-ძე 1979 წელს მიიღო ანუ მამის გარდაცვალებიდან 5 წლის შემდეგ, მანამდე იგი დედის გვარს ატარებდა;
8. 1979 წლის 30 მაისიდან ვ. ს-ძისათვის ცნობილია ის ფაქტი, რომ ზ. ს-ძემ მის სახელზე გადაიფორმა ქობულეთში, ... ¹10-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი, ხოლო დავა უძრავ ქონებაზე ვ. ს-ძემ 2000 წლიდან დაიწყო;
9. ვ. ს-ძე მამის გარდაცვალებამდე და გარდაცვალების შემდეგ ცხოვრობდა სადავო სახლში და მასაც სამკვიდრო მიღებული ჰქონდა ფაქტობრივი ფლობით, მაგრამ არა მთლიანი სადავო ფართი, არამედ 9,9 კვ.მ, რაც დადასტურებულია კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებითაც;
10. გადახდილი გადასახადებით დგინდებოდა, რომ ვ. ს-ძე იხდიდა თავის საკუთრებაში არსებული ფართის და არა მთლიანი სახლთმფლობელობის გადასახადებს;
11. სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე მოწინააღმდეგე მხარე ზ. ს-ძემ დაადასტურა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ ვ. ს-ძე სამხედრო სამსახურში წასვლამდე ოთხი წელი ცხოვრობდა სადავო სახლში, ჯარიდან ჩამოსვლის შემდეგ კი, სადავო სახლში მისცეს ერთი ოთახი, რომელიც მან დაიკავა.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია წარმოადგენს მხარის მითითებას პროცესუალურ-სამართლებრივ დარღვევებზე, რომლებმაც ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად დადგენა განაპირობეს. განსაკუთრებით ეს ეხება სამოქალაო საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული ნორმის დარღვევას, კერძოდ, თუ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მითითებული არ არის სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებანი, მტკიცებულებანი, რომლებსაც ემყარება სასამართლოს დასკვნები, მოსაზრებანი, რომლებითაც სასამართლო უარყოფს ამა თუ იმ მტკიცებულებას და კანონები, რომლებითაც სასამართლო ხელმძღვანელობდა.
კასატორმა ვ. ს-ძემ ისარგებლა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლით გარანტირებული შედავების უფლებით და სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი მე-8 – მე-11 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების მიმართ დასაშვები საკასაციო პრეტენზია წარმოადგინა.
საკასაციო პალატამ შეამოწმა რა შედავების სამართლებრივი საფუძვლები და სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, მიიჩნევს, რომ კასატორის მოსაზრება გაზიარებულ უნდა იქნეს.
საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორის მითითებას, რომ სააპელაციო სასამართლომ ვ. ს-ძის სარჩელი ხანდაზმულად არასწორად მიიჩნია.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით.
განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ვ. ს-ძის სარჩელი ხანდაზმული იყო, ვინაიდან მან ჯერ კიდევ 1979 წლის 30 მაისს შეიტყო სამკვიდრო მოწმობის არსებობის შესახებ და დავა 2000 წელს დაიწყო. აღნიშნული გარემოება სასამართლომ დადგენილად ზ. და ა. ს-ძეების ახსნა-განმარტებებზე დაყრდნობით მიიჩნია.
საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ ზ. ს-ძე მოცემულ დავაში მოპასუხეს წარმოადგენს, ამდენად, იგი უშუალოდაა დაინტერესებული დავის განხილვის შედეგით, შესაბამისად, ფაქტობრივი გარემოებების მის ახსნა-განმარტებაზე დაყრდნობით დადგენა, მით უმეტეს, იმ პირობებში, როდესაც ამ გარემოებების დამადასტურებელი სხვა მტკიცებულებები სასამართლოს არ გააჩნია, არამართებულია.
რაც შეეხება ა. ს-ძეს, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ იგი ასევე მოპასუხედაა ჩაბმული საქმეში, ამასთან, როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, ა. ს-ძემ სამკვიდროზე უარი თავდაპირველად ვ. ს-ძის სასარგებლოდ თქვა და ახსნა-განმარტება სასამართლოში წარსადგენად მის სასარგებლოდ დაწერა, ხოლო, მოგვიანებით, ზ. ს-ძეს დაუჭირა მხარი, ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მისი მითითება საქმის ფაქტობრივი გარემოებების შესახებ არ შეიძლება უტყუარად იქნას მიჩნეული.
ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეზე არ არსებობს იმის დამადასტურებელი მტკიცებულებები, რომ ვ. ს-ძისათვის სამკვიდრო მოწმობის არსებობის შესახებ 1979 წლიდან გახდა ცნობილი.
რაც შეეხება საქმეში არსებულ ტექბიუროს ყოფილი თანამშრომლების წერილობით განმარტებებს, რომლებიც სასამართლოს მოპასუხემ წარუდგინა, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის XVIII თავის საფუძველზე, მოწმეების ჩვენებები მტკიცებულებად მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება ჩაითვალოს, თუ ისინი სასამართლო სხდომაზე დაიკითხნენ, მოცემულ შემთხვევაში კი, აღნიშნული პირების სასამართლო სხდომაზე გამოცხადება მოპასუხემ ვერ უზრუნველყო, ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნული ახსნა-განმარტებები მოწმეთა ჩვენებად მართებულად არ მიიჩნია.
სააპელაციო სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ ვ. ს-ძემ სამკვიდრო ფაქტობრივი ფლობით მიიღო, მაგრამ მხოლოდ 2/15-ის ნაწილში. სასამართლოს მტკიცებით, ვინაიდან ვ. ს-ძის საკუთრებაში სადავო ბინის მხოლოდ 2/15 ირიცხებოდა, იგი კომუნალურ გადასახადებს მხოლოდ ამ ფართზე იხდიდა. ის გარემოება, რომ მოსარჩელე მხოლოდ თავის საკუთრებაში არსებულ 2/15-ს ფლობდა, სასამართლომ ასევე ზ. ს-ძის განმარტებით დაადგინა, ხოლო რაც შეეხება კომუნალური გადასახადების გადახდის ნაწილს, გასაჩივრებული განჩინებიდან არ ირკვევა, აღნიშნული ფაქტის დადგენისას სასამართლომ რა მტკიცებულებებით იხელმძღვანელა.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, გადაწყვეტილების აღწერილობით ნაწილში მოკლედ უნდა მიეთითოს მოსარჩელის მოთხოვნა, მოპასუხის პოზიცია მოსარჩელის მოთხოვნასთან დაკავშირებით, სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებანი, მტკიცებულებანი, რომლებსაც ემყარება სასამართლოს დასკვნები, მოსაზრებანი, რომლებითაც სასამართლო უარყოფს ამა თუ იმ მტკიცებულებას. ამავე მუხლის მე-4 ნაწილის მიხედვით კი, გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში უნდა აღინიშნოს სამართლებრივი შეფასება და კანონები, რომლებითაც სასამართლო ხელმძღვანელობდა. გასაჩივრებული განჩინებით კი, არ ირკვევა, სააპელაციო სასამართლომ რა მტკიცებულებებზე დაყრდნობით დაადგინა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ ვ. ს-ძე კომუნალურ გადასახადებს მხოლოდ 2/15 წილზე იხდიდა. მით უფრო, რომ ამგვარი დასკვნის საფუძველს საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები არ იძლევა. აღნიშნული კი, სამოქალაქო საპრცესო კოდექსის 394-ე მუხლის «ე1» ქვეპუნქტის საფუძველზე, გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.
მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ საქმის ფაქტობრივი გარემობები დაუშვებელი მტკიცებულებების საფუძველზე დაადგინა, გარდა ამისა, სასამართლომ დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება, რომელიც საქმეში არსებული მტკიცებულებებიდან არ ირკვეოდა, ყოველივე ზემოაღნიშნული კი, ვ. ს-ძის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას დაედო საფუძვლად. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული განჩინება უნდა გაუქმდეს.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები.
ვინაიდან განსახილველ შემთხვევაში დავის გადაჭრისათვის აუცილებელი ფაქტობრივი გარემოებები სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, ამასთან საქმეში არ არის მტკიცებულება, რომელიც სასამართლოს არ გამოუკვლევია ან არ შეუფასებია, აგრეთვე იმ გარემოების გათვალისწინებითაც, რომ მოცემული დავა 2000 წლიდან მიმდინარებს, ხოლო საქმე არაერთგზის დაბრუნდა ხელახლა განსახილველად, საკასაციო პალატა თავად მიიღებს გადაწყვეტილებას.
საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ მოცემული დავის გადასაჭრელად 1964 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექსის ნორმები უნდა იქნეს გამოყენებული.
აღნიშნული კოდექსის 544-ე მუხლის მიხედვით, კანონისმიერი მემკვიდრეობის დროს თანასწორი წილის უფლებით მემკვიდრეებად ითვლებიან პირველ რიგში – გარდაცვლილის შვილები (მათ შორის შვილობილები), მეუღლე და მშობლები (მშვილებლები).
ე. ალის ძე ს-ძე 1974 წელს გარდაიცვალა. მისი დანაშთი ქონება ორმა მემკვიდრემ – ზ. და ვ. ს-ძეებმა მიიღეს.
საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს მოპასუხის პოზიციას იმის თაობაზე, რომ ვინაიდან მამის გარდაცვალების დროისათვის ვ. ს-ძე დედის გვარს ატარებდა, ე. ს-ძის მემკვიდრე ვერ იქნებოდა.
მართალია, იურიდიულად ე. ს-ძის მამობის ფაქტი 1979 წელსაა დადგენილი და ვ. ს-ძესაც მამის გვარი ამ დროიდან აქვს მინიჭებული, მაგრამ აღნიშნული არ ცვლის იმ გარემოებას, რომ იგი ე. ს-ძის შვილი ამ უკანასკნელი გარდაცვალების დროისათვისაც იყო და დანარჩენი და-ძმების თანაბარი უფლებებით სარგებლობდა.
საკასაციო პალატა ასევე ვერ გაიზიარებს მოპასუხის მტკიცებას, რომ სადავო სახლი ე. ს-ძისა და ზ. ს-ძის დედის თანასაკუთრებას წარმოადგენდა, ამდენად, ე. ს-ძის გარდაცვალების დროისათვის სამკვიდრო საცხოვრებელი სახლის მხოლოდ 1/2-ზე გაიხსნა.
საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს, რომ, მართალია, ქობულეთში, ... ¹10-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი, 1941 წლის ტექნიკური აღრიცხვის ბარათის თანახმად, ეკუთვნოდა ზ. ს-ძის დედას - ს. ხ.-ს ასულ ა-ოღლის, რომელიც 1946 წელს ყაზახეთში გარდაიცვალა, მაგრამ აღნიშნული უძრავი ქონების ერთადერთ მესაკუთრედ 1967 წელს ე. ს-ძე აღირიცხა, ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ამ უკანასკნელის გარდაცვალების შემდეგ სამკვიდრო მთელ საცხოვრებელზე გაიხსნა, იმ 2/15-ის გამოკლებით, რომელიც კომუნალური ფართი იყო და რომელიც ვ. ს-ძის საკუთრებად აღირიცხა პრივატიზების ხელშეკრულების საფუძველზე. შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სამკვიდრო მასა ქობულეთში, ... ¹10-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის 13/15-ს შეადგენდა.
ზ. ს-ძეს ქობულეთის რაიონის სახალხო სასამართლოს 1979 წლის 4 მაისის გადაწყვეტილებით სამკვიდროს მიღების ვადა გაუგრძელდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება არ გასაჩივრებულა და კანონიერ ძალაშია შესული. რაც შეეხება ვ. ს-ძეს, მან მამის დანაშთი ქონება ფაქტობრივი ფლობით მიიღო, ამდენად, არსებობს ორი პირველი რიგის მემკვიდრე, რომლებსაც სადავო სახლზე თანაბარი წილის უფლება გააჩნიათ, შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ვ. ს-ძის სარჩელი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და იგი ქობულეთში, ... ¹10-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის 13/15-ის ნახევრის – 13/30-ის მესაკუთრედ უნდა იქნას ცნობილი.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.
იმავე კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. თუ სარჩელი დაკმაყოფილებულია ნაწილობრივ, მაშინ მოსარჩელეს ამ მუხლში აღნიშნული თანხა მიეკუთვნება სარჩელის იმ მოთხოვნის პროპორციულად, რაც სასამართლოს გადაწყვეტილებით იქნა დაკმაყოფილებული.
საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში ზ. ს-ძემ ვ. ს-ძეს უნდა აუნაზღაუროს ამ უკანასკნელის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ნახევარი – 150 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე, 53-ე მუხლებით და
გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:
1. ვ. ს-ძის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;
2. მოცემულ საქმეზე გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 29 მარტის განჩინება და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება:
3. ვ. ს-ძის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;
4. გაუქმდეს ქ. ქობულეთის სახელმწიფო სანოტარო კანტორის სახელმწიფო ნოტარიუს ნ. კ-შვილის მიერ ზ. ს-ძეზე გაცემული კანონისმიერი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობა ქობულეთში, ... ¹10-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის 13/30 ნაწილში;
5. ვ. ს-ძე ცნობილ იქნას ქობულეთში, ... ¹10-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის 13/15-ის ნახევრის, ანუ 13/30-ის მესაკუთრედ;
6. ზ. ს-ძეს დაეკისროს ვ. ს-ძის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან 150 ლარის ანაზღაურება;
საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
