საქმე N:ას-502-476-2011

¹ას-502-476-2011 13 ივნისი, 2011 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ნუნუ კვანტალიანი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი _ შპს «...’’

მოწინააღმდეგე მხარე _ გ. ლ-ძე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 26 იანვრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი _ ხელშეკრულებიდან გასვლა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2010 წლის 4 იანვარს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა გ. ლ-ძემ მოპასუხე შპს «...ს’’ მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხის მიერ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების დარღვევის გამო, მასა და შპს «...ს’’ (ამჟამად შპს «...’’) შორის 2008 წლის 13 თებერვალს დადებული ხელშეკრულებიდან გასვლა და ამ ხელშეკრულების საფუძველზე გადაცემული თანხის _ 144967 აშშ დოლარის დაბრუნება (ტომი I, ს.ფ. 1-11).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 24 მაისის გადაწყვეტილებით გ. ლ-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა, შპს «...-ს’’ მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 144967 აშშ დოლარის გადახდა.

სასამართლომ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2008 წლის 13 თებერვალს გ. ლ-ძეს და შპს «...” (ამჟამად შპს «...”) შორის გაფორმდა ¹.. ხელშეკრულება საცხოვრებელი ბინის ნასყიდობის შესახებ. მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების 1-ლი მუხლით, შპს «...-მა” იკისრა ვალდებულება, რომ მყიდველის მიერ ნასყიდობის ფასის სრულად გადახდის შემდეგ გადასცემდა მას საკუთრებაში ქ.თბილისში, სოფელ თ-ში მდებარე მშენებარე კერძო სახლს დანართი ¹1-ში მითითებული მდგომარეობით. დანართი ¹1-ის თანახმად, საცხოვრებელი სახლი მყიდველს უნდა გადასცემოდა შემდეგ მდგომარეობაში: მეტალოპლასტმასის კარ-ფანჯარა მხოლოდ ბინის გარე პერიმეტრზე, წყლისა და კანალიზაციის დგარები ბინაში მიყვანილი, ბინამდე მიყვანილი ელექტრო გაყვანილობა, შესასვლელი რკინის კარი, დასრულებული გარე ფასადი. ნასყიდობის ფასი ხელშეკრულების 3.1 პუნქტის თანახმად, შეადგენდა 144967 აშშ დოლარს, რომელიც მყიდველს უნდა გადაეხადა დანართი ¹2-ში მოცემული გრაფიკის მიხედვით. ხელშეკრულების 4.4 პუნქტის თანახმად, შპს «...-” შენობის მშენებლობა უნდა დაესრულებინა 2010 წლის მარტამდე, ხოლო საცხოვრებელი სახლის მშენებლობის დასრულების შემდეგ მყიდველისათვის საცხოვრებელი სახლი უნდა ჩაებარებინა ხელშეკრულების დანართი ¹1-ით გათვალისწინებულ მდგომარეობაში. ხელშეკრულების ამავე პუნქტის თანახმად, სახლი დამთავრებულად ითვლება თუ შესრულდება დანართი ¹1-ში აღნიშნული სამუშაოები. ხელშეკრულების 5.6 პუნქტის თანახმად, გამყიდველის მიერ სამშენებლო სამუშაოების 3 თვეზე მეტი ხნით შეწყვეტის შემთხვევაში მყიდველს უფლება აქვს მოითხოვოს გადახდილი თანხის უკან დაბრუნება;

გ. ლ-ძემ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხა 144967 აშშ დოლარი სრულად გადაუხადა მოპასუხეს. ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ვადაში, კერძოდ 2010 წლის მარტისთვის მოპასუხეს მოსარჩელისათვის საცხოვრებელი სახლი ხელშეკრულების დანართი ¹1-ში მითითებულ მდგომარეობაში არ გადაუცია. საცხოვრებელი სახლი ამჟამად არის შემდეგ მდგომარეობაში: სახლი აშენებულია, გადახურულია, ჩასმულია კარ-ფანჯრები. ამასთან საცხოვრებელ სახლში არ არის მიყვანილი წყლისა და კანალიზაციის დგარები, ელექტროგაყვანილობა.

რაც შეეხებოდა სადავო ფაქტობრივ გარემოებებს, მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების 5.6 პუნქტის თანახმად, გამყიდველის მიერ სამშენებლო სამუშაოების 3 თვეზე მეტი ხნით შეწყვეტის შემთხვევაში მყიდველს უფლება აქვს მოითხოვოს გადახდილი თანხის უკან დაბრუნება. მოპასუხემ 2009 წლის თებერვლიდან სამშენებლო სამუშაოები შეწყვიტა და დღემდე არ განუახლებია. მოსარჩელემ სარჩელთან ერთად წარადგინა ფოტოსურათები, რომლებზეც ასახულია თუ რა მდგომარეობაშია მის მიერ მისაღები საცხოვრებელი სახლი სარჩელის აღძვრის დროისათვის. მოპასუხე არ დაეთანხმა მოსარჩელის მიერ მითითებულ გარემოებას და აღნიშნა, რომ მოსარჩელისთვის გადასაცემი სახლი უკვე დასრულებულია. დარჩენილია მხოლოდ კომუნიკაციები და გარე ფასადის მოსაპირკეთებელი სამუშაოები, მასზე მუშაობა უკვე მიმდინარეობს და დასრულება დაგეგმილია 2010 წლის გაზაფხულისთვის, ანუ მშენებლობის დასრულების ვადაში.

საქალაქო სასამართლოს მოსაზრებით, მოპასუხემ ვერ დაადასტურა, რომ მას სამშენებლო სამუშაოები არ შეუწყვეტია. ამასთან, სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის პოზიცია იმასთან დაკავშირებით, რომ მოსარჩელის მიერ მისაღები სახლის მშენებლობა დასრულებული იყო. მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულებით განსაზღვრულია, რომ სახლი დამთავრებულად ჩაითვლება, თუ შესრულებულია დანართი ¹1-ში აღნიშნული სამუშაოები. მოცემულ შემთხვევაში კი საცხოვრებელი სახლის გარეფასადი მოპირკეთებული არ იყო, რაც სამშენებლო სამუშაოების ერთ-ერთ შემადგენელ ნაწილს წარმოადგენდა. სახლთან არ იყო ასევე მიყვანილი წყლისა და კანალიზაციის დგარები, ელექტროგაყვანილობა, რომელთა გარეშეც სახლით სარგებლობა შეუძლებელი იყო. სასამართლოს მოსაზრებით, სახლი ამ პირობებში აშენებულად ვერ ჩაითვლებოდა. თავად მოპასუხის წარმომადგენლის განმარტებით, საკანალიზაციო სისტემის მოწყობა ძალიან დიდ თანხებთან იყო დაკავშირებული, ხოლო აღნიშნული სისტემა სამშენებლო ტერიტორიის პერიმეტრამდეც კი მიყვანილი არ იყო.

საქალაქო სასამართლოს მითითებით, მოპასუხეს არ წარუდგენია არც ერთი მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა, რომ არათუ 2009 წლის თებერვლის, არამედ სარჩელის აღძვრის შემდეგ (2010 წლის იანვრიდან) სასამართლოს მთავარ სხდომამდე რაიმე სახის სამშენებლო სამუშაოები იქნა ნაწარმოები, თუნდაც გარე ფასადის მოპირკეთება.

სასამართლომ ყურადღება მიაქცია ასევე იმ გარემოებაზე, რომ 2010 წლის 12 თებერვალს წარდგენილ შესაგებელში მოპასუხის წარმომადგენელი მიუთითებდა, რომ უკვე მიმდინარეობდა გარე ფასადთან და კომუნიკაციებთან დაკავშირებული სამუშაოები, რომლის დასრულებაც მშენებლობის ვადაში სრულიად შესაძლებელი იყო. 2010 წლის 19 მარტის სასამართლო სხდომაზე კი მოპასუხის წარმომადგენელმა განმარტა, რომ დარჩენილი იყო იგივე სამუშაოები, რომელიც დასრულდებოდა 2010 წლის აგვისტო-სექტემბერში. 2010 წლის 19 მაისის სასამართლო სხდომაზე დასმულ შეკითხვაზე: მოპასუხემ სახლის მოპირკეთებასთან და კომუნიკაციების გაყვანასთან დაკავშირებით აწარმოა თუ არა რაიმე სახის სამუშაოები, მოპასუხის წარმომადგენელმა უპასუხა, რომ: მოხდა სახლის სახურავის გამაგრება, რათა ის ქარს არ აეხადა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია და დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხეს სულ ცოტა სარჩელის აღძვრიდან _ 2010 წლის იანვრიდან 2010 წლის მაისამდე, ანუ ოთხი თვის ვადაში სამშენებლო სამუშაოები არ უწარმოებია.

დავის გადაწყვეტისას საქალაქო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 327-ე, 361-ე, 352-ე, მე-400, 405-ე, 629-ე, მუხლებით.

მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების 5.6 პუნქტის თანახმად, გამყიდველის მიერ სამშენებლო სამუშაოების 3 თვეზე მეტი ხნით შეწყვეტის შემთხვევაში მყიდველს უფლება აქვს მოითხოვოს გადახდილი თანხის უკან დაბრუნება. განსახილველ შემთხვევაში სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხის მიერ 3 თვეზე მეტი ხნის განმავლობაში სამუშაოები შეჩერებული იყო. შესაბამისად, მოსარჩელე უფლებამოსილი იყო მოეთხოვა გადახდილი თანხის უკან დაბრუნება.

ამასთან, სასამართლომ ჩათვალა, რომ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, მოსარჩელეს შეეძლო უარი ეთქვა ხელშეკრულებაზე სამოქალაქო კოდექსის 405-ე მუხლით განსაზღვრული პირობების არსებობის გამოც. სამოქალაქო კოდექსის 405-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, თუ ხელშეკრულების ერთი მხარე არღვევს ორმხრივი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებას, მაშინ ხელშეკრულების მეორე მხარეს შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე ვალდებულების შესრულებისათვის მის მიერ დამატებით განსაზღვრული ვადის უშედეგოდ გასვლის შემდეგ. თუ ვალდებულების დარღვევის ხასიათიდან გამომდინარე, არ გამოიყენება დამატებითი ვადა, მაშინ დამატებითი ვადის განსაზღვრას უთანაბრდება გაფრთხილება. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის «ა’’ ქვეპუნქტის თანახმად, არ არის აუცილებელი დამატებითი ვადის დაწესება ან გაფრთხილება, თუ აშკარაა, რომ მას არავითარი შედეგი არ ექნება. დამატებითი ვადის დაწესება ან გაფრთხილება არ არის აუცილებელი ასევე, თუ ვალდებულება არ შესრულდა ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ვადში, ხოლო კრედიტორმა ურთიერთობის გაგრძელება ხელშეკრულებით დაუკავშირა ვალდებულების დროულ შესრულებას.

სასამართლომ განმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 405-ე მუხლის 1-ლი ნაწილით განსაზღვრული დამატებითი ვადის მიზანია მოვალისათვის ხელის შეწყობა, რათა მან შეძლოს დარღვეული ურთიერთობის გამოსწორება. დამატებითი ვადის სიდიდეს განსაზღვრავს კრედიტორი. მისი განსაზღვრა უნდა მოხდეს ისე, რომ იგი საკმარისი აღმოჩნდეს შესრულებისათვის და ამდენად გონივრული ხანგრძლივობის უნდა იყოს. ვალდებულების დარღვევის ხასიათიდან გამომდინარე, შეიძლება დამატებითი ვადა არც იქნეს გამოყენებული. ასეთ შემთხვევაში დამატებითი ვადის განსაზღვრას უთანაბრდება გაფრთხილება. დამატებითი ვადის განსაზღვრა ან გაფრთხილება არ არის საჭირო, როცა აშკარაა, რომ მას არავითარი შედეგი არ მოჰყვება.

სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო ურთიერთობაში სახეზე იყო კრედიტორის მხრიდან როგორც დამატებითი ვადის განსაზღვრა, ასევე გაფრთხილება. სასამართლოს განმარტებით, ვალდებულების შესასრულებლად დამატებითი ვადები გამოიყენება არამარტო შესრულების ვადის გადაცილებისას, არამედ მისი სხვაგვარად დარღვევის ვითარებაშიც. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელემ სასამართლოში სარჩელი აღძრა 2010 წლის 4 იანვარს, ხოლო ხელშეკრულების თანახმად მოპასუხეს სახლი უნდა ჩაებარებინა 2010 წლის მარტში. მოსარჩელემ სარჩელში აღნიშნა, რომ მოპასუხემ შეწყვიტა სამშენებლო სამუშაოები და გამოთქვა ვარაუდი, რომ დარჩენილი სამუშაოები ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ვადაში ვერ მოესწრებოდა, რის გამოც უარს ამბობდა ხელშეკრულების გაგრძელებაზე. საქმის განხილვის პროცესში გაირკვა, რომ დარჩენილი სამუშაოები, მათ შორის საკანალიზაციო სისტემის მოწყობა დაკავშირებული იყო მნიშვნელოვან ხარჯებთან და დროსთან. ამდენად, მოპასუხისთვის 2010 წლის იანვრის თვიდან ცნობილი იყო მოსარჩელის მოთხოვნა ხელშეკრულებიდან გასვლის შესახებ. მიუხედავად ამისა, მოპასუხეს არ განუახლებია სამუშაოები და არათუ ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ვადაში (2010 წლის მარტისთვის), არამედ 2010 წლის მაისისთვისაც ვალდებულება არ შეუსრულებია. ამდენად, მოპასუხეს მოსარჩელის მიერ სარჩელის აღძვრიდან ხელშეკრულებით განსაზღვრული დროის მოსვლამდე, საკმარისი დრო ჰქონდა გამოესწორებინა ვალდებულების დარღვევა და განეახლებინა სამუშაოები, ასევე გონივრულ ვადაში 2010 წლის მარტიდან 2010 წლის მაისამდე მან ვალდებულების შესრულება ვერ შეძლო. აქედან გამომდინარე, კრედიტორის მიერ მოვალისათვის ვალდებულების შესასრულებლად დამატებით კიდევ ვადის მიცემა აშკარად გამოიწვევდა შემკვეთის უფლებების უხეშ დარვევას. ამასთან, მოპასუხე მხარის განმარტება იმასთან დაკავშირებით, რომ სამუშაოები დასრულდებოდა 2010 წლის აგვისტო-სექტემბერში არ იყო დასაბუთებული, მსგავსი ვარაუდის შესაქმნელად მოპასუხეს არც ერთი მტკიცებულება არ წარუდგენია. მოცემული განმარტება სასამართლომ არ გაიზიარა ასევე იმ მოსაზრებითაც, რომ 2010 წლის თებერვალში წარდგენილ შესაგებელში მოპასუხის წარმომადგენელი განმარტავდა, რომ სამუშაოები დასრულდებოდა 2010 წლის მარტში, ამ დროს კი სამუშაოები 2010 წლის მაისშიც დამთავრებული არ იყო.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლოს მიაჩნია, რომ სამოქალაქო კოდექსის 405-ე მუხლის პირველი ნაწილის და მე-2 ნაწილის «ა’’ ქვეპუნქტის საფუძველზე გ. ლ-ძე უფლებამოსილი იყო უარი ეთქვა ხელშეკრულებაზე.

მოსარჩელემ ასევე აღნიშნა, რომ მისთვის მნიშვნელოვანი იყო ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ვადაში სახლის მიღება, ვინაიდან მრავალრიცხოვან ოჯახთან ერთად ცხოვრობდა მცირე ფართის ბინაში. სამოქალაქო კოდექსის 405-ე მუხლის მე-2 ნაწილის «ბ’’ ქვეპუნქტის თანახმად, არ არის აუცილებელი დამატებითი ვადის დაწესება ან გაფრთხილება თუ ვალდებულება არ შესრულდა ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ვადაში, ხოლო კრედიტორმა ურთიერთობის გაგრძელება ხელშეკრულებით დაუკავშირა ვალდებულების დროულ შესრულებას.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 352-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, თუ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარე 405-ე მუხლით გათვალისწინებული პირობების არსებობისას უარს იტყვის ხელშეკრულებაზე, მაშინ მიღებული შესრულება და სარგებელი მხარეებს უბრუნდებათ. სასამართლოს განმარტებით, აღნიშნული ნორმის ანალიზი ცხადყოფს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 352-ე მუხლის გამოყენება დასაშვებია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მოცემულია შემდეგი პირობები: დადებული ხელშეკრულება ორმხრივი უნდა იყოს, ანუ ხელშეკრულების მონაწილეები ერთდროულად კრედიტორებსა და მოვალეებს უნდა წარმოადგენდნენ; ხელშეკრულებიდან გასვლის მოთხოვნის წარდგენის დროისათვის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება მეორე მხარის მიერ არ უნდა იყოს შესრულებული; დამრღვევი მხარის მხრიდან ადგილი უნდა ჰქონდეს ძირითადი ვალდებულების დარღვევას და ეს დარღვევა მნიშვნელოვანი ხასიათის უნდა იყოს. ამასთან, გასული უნდა იყოს მხარისათვის ვალდებულების შესრულებისათვის დამატებით განსაზღვრული ვადა (გარდა იმ შემთხვევისა, როცა აშკარაა, რომ მას შედეგი არ მოჰყვება ან ვალდებულება არ შესრულდა ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ვადაში, ხოლო კრედიტორმა ურთიერთობის გაგრძელება ხელშეკრულებით დაუკავშირა ვალდებულების დროულ შესრულებას).

სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, შეთანხმების თანახმად, მშენებლობა უნდა დასრულებულიყო 2010 წლის მარტისთვის, მაგრამ მიუხედავად იმისა, რომ მას შემდეგ რამდენიმე თვე გავიდა, მოპასუხეს მოსარჩელისთვის სახლი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობებით არ ჩაუბარებია. მოსარჩელის მიერ ხელშეკრულებაზე უარის თქმის გაცხადების შემდეგ რამდენიმე თვე უშედეგოდ გავიდა. დარჩენილი სამუშაოს მოცულობის გათვალისწინებით აშკარა იყო, რომ დამატებით გონივრული ვადის დაწესებას შედეგი არ მოჰყვებოდა. ამასთან, მოსარჩელემ სახელშეკრულებო ურთიერთობა ვალდებულების დროულ შესრულებას დაუკავშირა.

რამდენადაც მოსარჩელემ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება შეასრულა და მან მოპასუხეს გადასცა 144967 აშშ დოლარი, საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ეს თანხა უნდა დაბრუნებულიყო სამოქალაქო კოდექსის 352-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის საფუძველზე.

სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხე მხარის პოზიცია იმასთან დაკავშირებით, რომ მოსარჩელეს არ ჰქონდა ხელშეკრულებიდან გასვლის მოთხოვნის უფლება და სადავო ურთიერთობა უნდა მოწესრიგებულიყო მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების 5.5 პუნქტის შესაბამისად. ხელშეკრულების მითითებული პუნქტის მიხედვით, თუ სახლის მშენებლობის ვადა გადააჭარბებს 4.4 პუნქტში აღნიშნულ პერიოდს ორ თვეზე მეტი ხნის ვადით და მყიდველს არ დაურღვევია ხელშეკრულების რომელიმე პუნქტი, მაშინ გამყიდველი უხდის მყიდველს თანხას მყიდველის მიერ ფაქტობრივად შეტანილი თანხის 0.05%-ს ოდენობით ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე, გადაცილების მესამე თვიდან. ამასთან, ამავე ხელშეკრულების 5.6 პუნქტის მიხედვით, სამშენებლო სამუშაოების 3 თვეზე მეტი ხნის განმავლობაში შეწყვეტის შემთხვევაში მყიდველს უფლება აქვს მოითხოვოს გადახდილი თანხის უკან დაბრუნება. სასამართლომ განმარტა, რომ ხელშეკრულების 5.5 პუნქტის თანახმად, მოსარჩელე უფლებამოსილი იყო მოეთხოვა პირგასამტეხლო, რაც მის მიერ ხელშეკრულებაზე უარის თქმის და გადახდილი თანხის დაბრუნების მოთხოვნას არ გამორიცხავდა.

საქალაქო სასამართლომ ასევე აღნიშნა, რომ ერთ-ერთი მხარის მიერ ორმხრივი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, ხელშეკრულებიდან გასვლის კანონისაგან განსხვავებული რეგულაცია მხარეთა შორის ხელშეკრულებით შეთანხმებული არ ყოფილა, რის გამოც დავა უნდა გადაწყვეტილიყო სამოქალაქო კოდექსის 352-ე და 405-ე მუხლების დებულებათა შესაბამისად (ტომი I, ს.ფ. 140-148).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს «...-მა”, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა (ტომი I, ს.ფ. 153-163).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 26 იანვრის განჩინებით შპს «...-ს” სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 24 მაისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიამ საქმე განიხილა არსებითი ხასიათის საპროცესო დარღვევების გარეშე, ამასთან, არსებითად სწორად დაადგინა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და არსებითად სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა მათ. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებებს და დასკვნებს საქმის ფაქტობრივ და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში გ. ლ-ძე ხელშეკრულებიდან გასვლას და ხელშეკრულების საფუძველზე გადაცემული თანხის დაბრუნებას ითხოვდა იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე მითითებით, რომ მოპასუხემ 2009 წლის თებერვლიდან სამშენებლო სამუშაოები შეწყვიტა და სარჩელის შეტანის დღემდე არ განუახლებია.

აღნიშნულთან დაკავშირებით სასამართლომ სწორად მიიჩნია დადგენილად, რომ მოპასუხეს სულ ცოტა სარჩელის აღძვრიდან _ 2010 წლის იანვრიდან 2010 წლის მაისამდე, ანუ ოთხი თვის ვადაში სამშენებლო სამუშაოები არ უწარმოებია. შესაბამისად, სასამართლო სწორად მივიდა დასკვნამდე, რომ, ვინაიდან მოპასუხის მიერ 3 თვეზე მეტი ხნის განმავლობაში სამუშაოები შეჩერებული იყო, მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების 5.6 პუნქტის თანახმად, მოსარჩელე უფლებამოსილი იყო მოეთხოვა გადახდილი თანხის უკან დაბრუნება. ამასთან, ხელშეკრულების 4.4 პუნქტის თანახმად, შპს «...ს” შენობის მშენებლობა უნდა დაესრულებინა 2010 წლის მარტამდე, ხოლო საცხოვრებელი სახლის მშენებლობის დასრულების შემდეგ მყიდველისათვის საცხოვრებელი სახლი უნდა ჩაებარებინა ხელშეკრულების დანართი ¹1-ით გათვალისწინებულ მდგომარეობაში. ხელშეკრულების ამავე პუნქტის თანახმად, სახლი დამთავრებულად ითვლება თუ შესრულდება დანართი ¹1-ში აღნიშნული სამუშაოები. დანართი ¹1-ის მიხედვით, საცხოვრებელი სახლი მყიდველს უნდა გადასცემოდა შემდეგ მდგომარეობაში: მეტალოპლასტმასის კარ-ფანჯარა მხოლოდ ბინის გარე პერიმეტრზე, წყლისა და კანალიზაციის დგარები ბინაში მიყვანილი, ბინამდე მიყვანილი ელექტროგაყვანილობა, შესასვლელი რკინის კარი, დასრულებული გარე ფასადი.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად მიიჩნია, რომ სახლი არ შეიძლებოდა მიჩნეულიყო აშენებულად, ვინაიდან, საცხოვრებელი სახლის გარეფასადი მოპირკეთებული არ იყო, ასევე, სახლთან არ იყო მიყვანილი წყლისა და კანალიზაციის დგარები, ელექტროგაყვანილობა, რომელთა გარეშეც სახლით სარგებლობა შეუძლებელი იყო.

სააპელაციო სასამართლომ საგულისხმოდ მიიჩნია ის გარემოებაც, რომ აპელანტმა ვერც სააპელაციო სასამართლოში წარმოდგენილი ახალი მტკიცებულებებით დაადასტურა, რომ მან თუნდაც მხარეთა შორის ხელშეკრულებით განსაზღვრული ვადის (2010 წლის მარტი) დარღვევით, მაგრამ სრულად შეასრულა ნაკისრი ვალდებულებები. მართალია, პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების შემდეგ აპელანტის მხრიდან მოხდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული გარკვეული სამუშაობის შესრულება, მაგრამ მას სრულად არც ამ დრომდე შეუსრულებია ხელშეკრულების დანართით გათვალისწინებული ვალდებულებები. კერძოდ, საცხოვრებელი სახლი არ იყო ექსპლოატაციაში მიღებული, წყალგაყვანილობისა და კანალიზაციის დგარები არ იყო მიყვანილი ბინაში (აპელანტმა წარადგინა მხოლოდ ხელშეკრულება ამ სამუშაოების დაკვეთის შესახებ, რაც, ბუნებრივია, ვერ ჩაითვლებოდა მოსარჩელის მიმართ ნაკისრი ვალდებულების შესრულებად), ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საცხოვრებელი სახლი უფლებრივი ნაკლის მქონე იყო _ იგი დატვირთული იყო იპოთეკით.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე დაუსაბუთებლად მიიჩნია აპელანტის მითითება დამატებითი ვადის დაწესებასთან დაკავშირებით. პირველ რიგში, გასაზიარებელი იქნა მოსარჩელის მითითება იმ გარემოებაზე, რომ მისთვის მნიშვნელოვანი იყო ვალდებულების დროულად შესრულება, რადგან საქმე ეხებოდა საცხოვრებელ სახლს, ხოლო მოსარჩელე მრავალრიცხოვან ოჯახთან ერთად ცხოვრობდა მცირე ფართის ბინაში. ამასთან, მოსარჩელემ სასამართლოში სარჩელი აღძრა 2010 წლის 4 იანვარს, ხოლო ხელშეკრულების თანახმად, მოპასუხეს სახლი უნდა ჩაებარებინა 2010 წლის მარტში. მოსარჩელე სარჩელში მიუთითებდა, რომ მოპასუხემ შეწყვიტა სამშენებლო სამუშაოები და გამოთქვამდა ვარაუდს, რომ დარჩენილი სამუშაოები ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ვადაში ვერ მოესწრებოდა, რის გამოც უარს ამბობდა ხელშეკრულების გაგრძელებაზე. სარჩელში აღნიშნული იყო და შემდგომში მოპასუხემაც დაადასტურა, რომ დარჩენილი სამუშაოები, მათ შორის საკანალიზაციო სისტემის მოწყობა დაკავშირებული იყო მნიშვნელოვან ხარჯებთან და დროსთან. ამდენად, მოპასუხისათვის 2010 წლის იანვრის თვიდან ცნობილი იყო მოსარჩელის მოთხოვნა ხელშეკრულებიდან გასვლის შესახებ. მიუხედავად ამისა, მოპასუხეს არ განუახლებია სამუშაოები და არათუ ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ვადაში (2010 წლის მარტისთვის), არამედ 2010 წლის მაისისთვისაც ვალდებულება არ იქნა შესრულებული. ამდენად, მოპასუხეს მოსარჩელის მიერ სარჩელის აღძვრიდან ხელშეკრულებით განსაზღვრული დროის მოსვლამდე, საკმარისი დრო ჰქონდა გამოესწორებინა ვალდებულების დარღვევა და განეახლებინა სამუშაოები, ასევე, გონივრულ ვადაში 2010 წლის მარტიდან 2010 წლის მაისამდე მან ვალდებულების შესრულება ვერ შეძლო. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კრედიტორის მიერ მოვალისათვის ვალდებულების შესასრულებლად დამატებით კიდევ ვადის მიცემა აშკარად გამოიწვევდა შემკვეთის უფლებების უხეშ დარვევას.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება, რომ არსებობდა მოსარჩელის მხრიდან, სამოქალაქო კოდექსის 405-ე მუხლით გათვალისწინებული ხელშეკრულებაზე უარის თქმის პირობები და შესაბამისად, ამავე კოდექსის 352-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, მოპასუხის მიერ მიღებული სარგებლის დაბრუნების საფუძველი.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ სადავო სამართლებრივი ურთიერთობების მოსაწესრიგებლად სწორად გამოიყენა მითითებული სამართლებრივი ნორმები და დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, მართებულად მიიჩნია, რომ არსებობდა გ. ლ-ძის სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი (ტომი II, ს.ფ. 70-83).

სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 26 იანვრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს «...-მა”, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

კასატორი ზემოაღნიშნულ მოთხოვნას შემდეგ მოტივებზე აფუძნებს:

სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა. მხარეებს შორის გაფორმებული ხელშეკრულება, სამოქალაქო კოდექსის 629-ე მუხლის თანახმად, წარმოადგენს ნარდობის ხელშეკრულებას. შემკვეთმა გ. ლ-ძემ შეუკვეთა მენარდეს შპს «...-ს” ინდივიდუალურად განსაზღვრული კერძო სახლის აშენება კონკრეტული პარამეტრებით. შემკვეთის ინტერესს წარმოადგენს თავად სამუშაოების მსვლელობაც, კერძოდ: კონკრეტული ვადები, სამუშაოების შესრულების მიმდინარეობა და ა.შ.. სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 629-ე მუხლით და გარიგება ჩაეთვალა ნარდობის ხელშეკრულებად, რადგან ხელშეკრულების შინაარსი მოიცავს არამარტო სამუშაოს შედეგს, არამედ მის შესრულებასაც, საგანი კი არის ინდივიდუალურად განსაზღვრული უძრავი ნივთი;

ნარდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ურთიერთობებს სამოქალაქო კოდექსი არეგულირებს სპეციალური მუხლებით. სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 636-ე მუხლი და უარი ეთქვა მოწინააღმდეგე მხარისათვის მთლიანი თანხის, 144967 აშშ დოლარის დაკისრებაზე, ვინაიდან ამ ნორმის მიხედვით, ხელშეკრულების შეწყვეტის შემთხვევაში დამკვეთი ვალდებულია აუნაზღაუროს მენარდეს უკვე შესრულებული სამუშაო. აღნიშნული გამომდინარეობს გავრცელებული სასამართლო პრაქტიკიდანაც. წინააღმდეგ შემთხვევაში გამოდის, რომ მენარდემ უკვე შეასრულა შეკვეთილი სამუშაოების ნაწილი, ხოლო დამკვეთი თავისუფლდება მათი ანაზღაურების ვალდებულებისაგან;

სადავო შემთხვევაში შპს «...-მა” ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები სრულად შეასრულა. შესაბამისად, არ არსებობს მისთვის თანხის დაკისრების სამართლებრივი საფუძველი;

სამშენებლო სფეროში არსებული კრიზისის პირობებში მოპასუხე კომპანიამ შეძლო ნაკისრი ვალდებულებების კეთილსინდისიერად შესრულება. ამიტომ, მისთვის თანხის დაკისრება კომპანიის გაკოტრებას გამოიწვევს და შეუძლებელი გახდება სხვა კონტრაგენტების წინაშე ნაკისრი ვალდებულებების შესრულება;

სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 405-ე მუხლის 1-ლი ნაწილით, რომლის თანახმად, გ. ლ-ძეს არ ჰქონდა უფლება მოეთხოვა ხელშეკრულებიდან გასვლა დამატებითი შესრულების მოთხოვნისა და დამატებითი ვადის დაწესების გარეშე. დამატებითი ვადის დაწესების შემთხვევაში შპს «...” შეძლებდა და შეძლო კიდეც მშენებლობის დასრულება ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად;

შპს «...-სა” და გ. ლ-ძეს შორის სადავო ხელშეკრულება გაფორმდა მარტივი წერილობითი ფორმით, მაშინ როდესაც სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლის თანახმად, უძრავი ნივთის შესაძენად საჭიროა გარიგების წერილობით გაფორმება და შემძენზე საკუთრების უფლების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში (ტომი II, ს.ფ. 86-93).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 25 მაისის განჩინებით შპს «...-ს” საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს «...-ს” საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით და ასეთზე ვერც კასატორი უთითებს, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას შპს «...-ს» საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (8000 ლარი) 70% _ 5600 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს «...-ს” საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ შპს «...-ს” დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (8000 ლარი) 70% _ 5600 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.