ას-527-500-2011 16 მაისი, 2011 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პ. ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ნ. კვანტალიანი, ბ. ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი _ ნ. დ-ე

მოწინააღმდეგე მხარე _ ც. შ-ე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 27 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოში დაბრუნება

დავის საგანი _ საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2009 წლის 9 ივნისს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა ც. შ-ემ მოპასუხე ნ. დ-ის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა თბილისში, ... ...ის ¹52ა-ში მდებარე, მის მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ ცნობა მოპასუხისათვის სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%-ის გადახდის სანაცვლოდ.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ 1966 წელს ზეპირი ხელშეკრულების საფუძველზე სახლის მესაკუთრე ნ. ბ-ისაგან 1600 მანეთად შეიძინა თბილისში, ... ...ის (ყოფილი ა-ის) ქ.¹52-ა-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის ერთი ოთახი საერთო სარგებლობის დამხმარე ფართთან (სამზარეულო, ჰოლი, საპირფარეშო) ერთად. ფართის შეძენისთანავე, 1966 წლის 15 აგვისტოს, მოსარჩელე ჩაეწერა სადავო ბინაში და დაიწყო ცხოვრება. იგი იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს. მოპასუხე ნ. დ-ე არის ნ. ბ-ის შვილი, რომელმაც საცხოვრებელი სახლი დედისგან მემკვიდრეობით მიიღო. მოპასუხე უარს აცხადებდა თანხის გადახდის სანაცვლოდ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლება გადაეცა მოსარჩელე ც. შ-ისათვის (ტომი 1, ს.ფ. 1-11).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილებით ც. შ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოსარჩელეს დაეკისრა ნ. დ-ის სასარგებლოდ 4108 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა, ც. შ-ე ცნობილ იქნა ქ.თბილისში, ... ...ის ქ.¹52ა-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის ნ. დ-ის კუთვნილი 2/3 წილიდან 1/27 ნაწილის მესაკუთრედ, ხოლო ნ. დ-ის საკუთრებაში აღირიცხა 17/27 ნაწილი.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა საქმეზე დადგენილ შემდეგ უდავო ფაქტობრივ გარემოებებზე:

საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის 2008 წლის 24 ოქტომბრის მიმართვის მიხედვით ქ.თბილისში, ... ...ის ქ.¹52ა-ში მდებარე უძრავი ნივთის 2/3 ნაწილი აღრიცხულია ნ. დ-ის საკუთრებად;

მოსარჩელე ც. შ-ე რეგისტირებულია მისამართზე _ ქ.თბილისი, ... ...ის ქ.¹52ა.

სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე ფაქტობრივად, მართლზომიერად ფლობდა სადავო საცხოვრებელ სადგომს. ამ გარემოების დადგენისას სასამართლო დაეყრდნო მოპასუხის განმარტებას, რომლის თანახმად, მოსარჩელის კუთვნილი ნივთები ამ დრომდე არის სადავო საცხოვრებელ სადგომში (ტომი 1, ს.ფ. 104); მოსარჩელეს მისთვის სადგომი და სადგომის გასაღები არ გადაუცია, სადგომი დაკეტა და ისე გადავიდა საცხოვრებელად რუსთავში, იშვიათად აკითხავდა და ამოწმებდა ბინას (ტომი 1, ს.ფ. 135).

სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის მოსაზრება, რომ რადგან მოსარჩელე 1975 წლიდან მუდმივად არ ცხოვრობდა სადგომში, ამიტომ მისი მფლობელობა ამ ფართზე შეწყვეტილად ითვლებოდა. «საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ» საქართველოს კანონის 1¹ მუხლის «ა» ქვეპუნქტის თანახმად, მოსარგებლე არის პირი – რომელიც კანონის მიღების მომენტისათვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს. სასამართლომ განმარტა, რომ ფაქტობრივი ფლობა არ გულისხმობდა სადგომში მუდმივად ცხოვრებას, ფაქტობრივი ბატონობა ნივთზე (მფლობელობა) არ ნიშნავდა მხოლოდ უწყვეტ ფიზიკურ შემხებლობას. დადგენილი გარემოებები, რომ მოსარჩელეს სადავო სადგომი არ გაუთავისუფლებია მისი კუთვნილი ნივთებისგან, ასევე ისიც, რომ მან სადგომი დაკეტა, მესაკუთრისათვის არ გადაუცია იგი, ადასტურებდა მოსარჩელის მფლობელობას სადავო სადგომზე.

სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს. ამ შემთხვევაშიც სასამართლო დაეყრდნო მოპასუხის განმარტებას, რომლის თანახმად, მოსარჩელე მას ყოველთვიურად უხდიდა 2 მანეთს (ტომი 1, ს.ფ. 135). სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის განმარტება, რომ აღნიშნული წარმოადგენდა ბინის ქირას. მხარეებს შორის ქირავნობის ხელშეკრულების არსებობაზე არც მოპასუხე მიუთითებდა და აღნიშნული საქმის მასალებითაც არ დადასტურდა. ამრიგად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარგებლე სადგომის სარგებლობასთან დაკავშირებულ კომუნალურ გადასახადებს უხდიდა მესაკუთრეს.

სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელის მიერ დაკავებული ფართი შეადგენდა 16.65 კვ.მ-ს, ხოლო მისი საბაზრო ღირებულება 1 კვ.მ საბაზრო ღირებულების გათვალისწინებით 16434 აშშ დოლარს შეადგენდა. სადავო ფართის საბაზრო ღირებულების განსაზღვრისას სასამართლო დაეყრდნო მოსარჩელის მიერ წარდგენილ აუდიტის დასკვნას. მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი აუდიტის დასკვნა სასამართლომ არ გაიზიარა. ამასთან დაკავშირებით სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლზე, რომლის თანახმად სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არ აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა, მტკიცებულებებს სასამართლო აფასებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო სადგომის ადგილმდებარეობის გათვალისწინებით სადგომის 1 კვ.მ-ის შეფასება 189 აშშ დოლარად აშკარად არ შეესაბამებოდა სადგომის რეალურ საბაზრო ღირებულებას. ამიტომ, სასამართლომ გაიზიარა შპს ,,... ....ის” მიერ ჩატარებული ¹1... .... აუდიტორული დასკვნა, რომლის თანახმად სადავო უძრავი ნივთის 24.3 კვ.მ ფართის ღირებულება შეადგენდა 24000 აშშ დოლარს, შესაბამისად, 1 კვ.მ ფართის ღირებულება იყო 987 (24000 : 24.3) აშშ დოლარი.

სასამართლომ აღნიშნა, რომ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს ¹8254/04/18 დასკვნის თანახმად მოსარჩელის მიერ დაკავებული სადავო ფართი შეადგენდა 16.65 კვ.მ-ს, მათ შორის: ¹1 ოთახი ფართით 10.68 კვ.მ; ¹2 სამზარეულო ფართით 4.59 კვ.მ და ¹3 საპირფარეშო ფართით 1.38 კვ.მ. წილობრივად ც. შ-ის მიერ დაკავებული ფართი ნ. დ-ის 2/3 წილიდან შეადგენს 1/18 ნაწილს. ამდენად, საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულება შეადგენდა 16434 (16.65 X 987) აშშ დოლარს. ამ თანხის 25% არის 4108 აშშ დოლარი.

რაც შეეხებოდა საქმის სამართლებრივ მხარეს, ამასთან მიმართებით სასამართლომ მიუთითა შემდეგზე:

,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ» საქართველოს კანონის 1-ლი მუხლის თანახმად, აღნიშნული კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1996 წლის 27 ივნისამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს.

,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ» საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ უნდა დასტურდებოდეს შემდეგი გარემოებებით: სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია და კომუნალური გადასახადების გადახდა ან/და მესაკუთრისათვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდა (გარდა ქირავნობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქირისა).

«საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ» საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტის შესაბამისად, თუ მხარებს შორის არსებობს გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ, მესაკუთრეს უფლება აქვს მოსარგებლეს მოსთხოვოს საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის შეწყვეტა, მხოლოდ მოსარგებლისათვის (ან თავდაპირველი მოსარგებლის უფლებამონაცვლისათვის) დაკავებული სახცოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდის შემთხვევაში. ამავე მუხლის მე-6 პუნქტის მიხედვით, თუ მესაკუთრე უარს აცხადებს მოსარგებლისათვის ამ მუხლით გათვალისწინებული კომპენსაციის გადახდაზე, მოსარგებლეს უფლება აქვს მესაკუთრეს მოსთხოვოს შესაბამისი ანაზღაურების (დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%) სანაცვლოდ დაკავებულ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა.

სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, აღნიშნული კანონის 1¹ მუხლის «ა» ქვეპუნქტისა და მე-2 მუხლის მე-4 პუნქტის შესაბამისად ც. შ-ეს სადავო საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობის უფლება მიღებული ჰქონდა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე და ამავე კანონის მე-2 მუხლის მე-6 პუნქტის თანახმად, მას უფლება გააჩნდა მოეთხოვა სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%-ის სანაცვლოდ დაკავებულ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა. მესაკუთრე ნ. დ-ე არ იყო თანახმა, რომ მხარეებს შორის ურთიერთობა «საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ» საქართველოს კანონით მოწესრიგებულიყო, მისი თქმით, მოსარჩელე არ იყო მოსარგებელე ამ კანონისეული გაგებით, მას არ აღუძრავს სარჩელი (შეგებებული სარჩელი) მოსარგებლის მფლობელობის შეწყვეტის მოთხოვნით მისთვის კანონით გათვალისწინებული კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ, ეს უდავოდ მიუთითებდა, რომ მესაკუთრეს არ სურდა ხსენებული კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალიწინებული უფლების გამოყენება, რაც წარმოშობს მოსარგებლის უფლებას მოითხოვოს სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა მესაკუთრისათვის სადგომის საბაზრო ღირებულების 25% გადახდის სანაცვლოდ.

სასამართლოს განმარტებით, «საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ» საქართველოს კანონის მე-11 მუხლით, საცხოვრებელ სადგომად განისაზღვრება ის ფართი, რომელზეც თავდაპირველად არსებობდა გარიგება მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის ან გათვალისწინებული იყო ადმინისტრაციული აქტით. რამდენადაც განსახილველ შემთხვევაში მხარეთა შორის წერილობით შეთანხმება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობაზე არ არსებობდა, სასამართლომ მიიჩნია, რომ საცხოვრებელ სადგომად უნდა განსაზღვრულიყო ის ფართი, რომლითაც რეალურად სარგებლობდა მოსარჩელე. საქმეში არსებული ექსპერტის დასკვნის თანახმად, მოსარჩელის მიერ დაკავებული ფართი შეადგენდა 16.65 კვ.მ-ს, მოპასუხის კუთვნილი 2/3 კი 299.1 კვ.მ-ს. მოსარჩელის მიერ დაკავებული ფართი შეადგენდა მთელი საცხოვრებელი სახლის 448.65 კვ.მ-ის 1/27 (448.65:16.65=26,94) ნაწილს, რასაც უნდა გამოკლებოდა მოპასუხის კუთვნილი 2/3. შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ქ.თბილისში, ... ...ის ქ.¹52^ა-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის 1/27 ნაწილი უნდა აღრიცხულიყო ც. შ-ის საკუთრებაში, ხოლო მოპასუხის დარჩენილი წილი მთელ საცხოვრებელ სახლში შეადგენდა 17/27-ს (2/3-1/27).

სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის პოზიცია სარჩელის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით, რაც შემდეგი არგუმენტებით დაასაბუთა:

,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ» საქართველოს კანონის 1-ლი მუხლის თანახმად, აღნიშნული კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1996 წლის 27 ივნისამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს. ამრიგად, მხარეებს შორის ურთიერთობა რეგულირდება სპეციალური კანონით, რომლითაც ხანდაზმულობის ვადები ამ ურთიერთობებიდან გამომდინარე მოთხოვნებზე დადგენილი არ არის. შესაბამისად, სასამართლომ მოპასუხის პოზიცია მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე საფუძველს მოკლებულად მიიჩნია (ტომი 1, ს.ფ. 143-149).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ნ. დ-ემ. აპელანტმა მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება, რომლითაც მას როგორც სადავო ფართის მესაკუთრეს მოსარგებლისათვის გადასახდელად დაეკისრებოდა სადავო სადგომის რეალური საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდა, ამის სანაცვლოდ კი, ც. შ-ეს შეუწყდებოდა ამ ფართზე მფლობელობის უფლება (ტომი 1, ს.ფ. 157-166).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 27 ოქტომბრის განჩინებით ნ. დ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, აგრეთვე, აღნიშნული გარემოებების მიმართ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ გაკეთებული დასკვნები და სამართლებრივი შეფასებები.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში აპელანტი სადავოდ ხდიდა მოსარჩელის მფლობელობაში არსებული ფართის ოდენობას, კერძოდ იგი აღნიშნავდა, რომ სამზარეულო 4.59 კვ.მ-ის და საპირფარეშო 1.38 კვ.მ-ის ოდენობით იყო საერთო სარგებლობის ფართი და შესაბამისად, მიიჩნევდა, რომ ფართის ოდენობა უნდა დადგენილიყო საერთო სარგებლობაში არსებულ ფართში მოსარჩელის წილის პროპორციულად.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ როგორც საქმის მასალებით დგინდებოდა, მოსარჩელე სარჩელით ითხოვდა მის მფლობელობაში არსებულ 24.3 კვ.მ ფართზე მესაკუთრედ ცნობას. მას შემდეგ რაც მხარეთა შორის სადავო გახდა დაკავებული ფართის ოდენობა, სასამართლომ დანიშნა ექსპერტიზა. ექსპერტიზამ დაადგინა, რომ ც. შ-ის მიერ დაკავებული ფართი შეადგენდა 16.65 კვ.მ-ს, მათ შორის: ¹1 ოთახი ფართით 10.68 კვ.მ; ¹2 სამზარეულო ფართით 4.59 კვ.მ და ¹3 საპირფარეშო ფართით 1.38 კვ.მ., რაც მხარეთა შორის სადავოდ არ გამხდარა. მოცემულ შემთხვევაში აპელანტი არ მიუთითებდა იმ გარემოებაზე, რომ სამზარეულო და საპირფარეშო მხარეთა საერთო სარგებლობაში იყო და არც საერთო სარგებლობაზე უფლებამოსილი სხვა პირების ვინაობაზე. შესაბამისად სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა იმის შესახებ, რომ მოსარჩელის მიერ დაკავებული ფართი შეადგენდა 16.65 კვ.მ-ს.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, «საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ» საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტი, ვინაიდან მას უარი არ განუცხადებია მოსარჩელისათვის გადაეხადა საცხოვრებელი სადგო­მის საბაზრო ღირებულების 75%. ამასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ზემოაღნიშნული კანონის მე-2 მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ მხარეებს შორის არსებობს გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ, მესაკუთრეს უფლება აქვს მოსარგებლეს მოსთხოვოს საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის შეწყვეტა, მხოლოდ მოსარგებლისათვის (ან თავდაპირველი მოსარგებლის უფლებამონაცვლისათვის) დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდის შემთხვევაში. მოცემული დანაწესით, მოსარგებლის მიერ ნებაყოფილობით მოთხოვნის არდაკმაყოფილების შემთხვევაში, მესაკუთრეს ეძლევა უფ­ლება, თავისი მოთხოვნის სასარჩელო წესით რეალიზაციაზე, რაც ნ. დ-ეს არ გამოუყენებია. ამდენად, ზემომითითებული კანონი ზღუ­დავს მხოლოდ მოსარგებლის მატერიალურ-სამართლებრივი და არა პროცესუალურ-სამართლებრივი უფლების გამოყენებას. მატერიალურ-სამართლებრივი შეზღუდვა იმაში გამოიხატება, რომ მოსარგებლეს უფლება აქვს მესაკუთრეს მოსთხოვოს შესაბამისი ანაზღაურების (დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%) სანაცვლოდ დაკავებულ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა, მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მესაკუთრე უარს აცხადებს მოსარგებლისათვის განსახილველი კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული კომპენსაციის გადახდაზე. მხარეთა შორის დავის შემთხვევაში, აღნიშნული დანაწესი ექვემდებარება იძულებით აღსრუ­ლებას, რომლის სამართლებრივ წინაპირობას წარმოადგენს სარჩელი, რაც მიუთითებს იმაზე, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში მოსარგებლეს ყოველთვის აქვს უფლება აღძრას სარჩელი და მოითხოვოს კანონით მინიჭებული უფლების დაკმაყოფილება, მიუხედავად იმისა, მესაკუთრეს აღძრული აქვს თუ არა მის წინააღმდეგ სარჩელი ამ კანონის მე-2 მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნით. იმ შემთხვევაში, თუ მესაკუთრეს არა აქვს აღძრული სარჩელი მოსარგებლის წინააღმდეგ, როდესაც ეს უკანასკნელი სასარჩელო წესით დავობს თავისი უფლების თაობაზე, მხოლოდ მესაკუთრის ახსნა-განმარტებები განსახილველი კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული კომპენსაციის გადახდის მზადყოფნის შესახებ, არ შეიძლება გახდეს მოსარგებლის სარჩელის არდაკმაყოფილების საფუძველი, რადგან აღნიშნული შემთხვევა (მესა­კუთრის მიერ კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული უფლების იძულებითი წესით რეალიზაციის მოთხოვნის სარჩელის არარსებობის შემთხვევაში) მიუთითებს მესაკუთრის მიერ «საცხოვ­რებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესა­ხებ» საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუქტით გათვალსი­წინებული უფლების იძულებით გამოყენებაზე უარის თქმაზე, რაც იწვევს ამავე კანონის მე-2 მუხლის მე-6 პუნქტით მოსარგებლისათვის მინიჭებული უფლების რეალიზაციის შესაძლებლობას.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, აპელანტი სადავოდ ხდიდა ასევე ქონების საბაზრო ღირებულებას, კერძოდ, სასამართლოს მიერ დადგენილი საბაზრო ღირებულება (1.კვ.მ _ 987 აშშ დოლარი) მას მიაჩნდა შეუსაბამოდ მაღალ ღირებულებად. სააპელაციო სასამართ­ლომ აღნიშნა, რომ აპელანტის მოსაზრების გაზიარების შემთხვევაშიც, არ იარსებებდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე, 394-ე მუხლებით გათვალისწინებული საფუძვლები, ვინაიდან გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მოსარგებლეს დაეკისრა მესაკუთრის სასარგებლოდ დაკავებული საცხოვრებელი სად­გო­მის საბაზრო ღირებულების 25% და შესაბამისად, დადგენილი ოდე­ნობით ქონების საბაზრო ღირებულების შეფასება, კონკრეტულ შემთხ­ვევაში, არ ლახავდა მესაკუთრის ინტერესებს (ტომი 2, ს.ფ. 41-50).

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ნ. დ-ემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოში დაბრუნება.

კასატორი მიიჩნევს, რომ სასამართლომ არასწორად განმარტა «საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერ­თობის შესახებ» საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-6 პუნქტი. დასახელებული ნორმით დადგენილია, რომ თუ მესაკუთრე უარს აცხადებს მოსარგებლისათვის კომპენსაციის გადახდაზე, მაშინ მოსარგებლეს უფლება აქვს მესაკუთრეს მოსთხოვოს დაკავებულ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა. საქმეში არსებული მტკიცებულებებით ირკვევა, რომ ნ. დ-ეს არსად დაუფიქსირებია უარი მოსარგებლისათვის კომპენსაციის გადახდაზე. სასამართლომ არ გამოარკვია ამ კატეგორიის დავებისათვის დადგენილი უმთავრესი საკითხი _ არის თუ არა მესაკუთრე თანახმა მოსარგებლისათვის კომპენსაციის გადახდაზე და დაეყრდნო მხოლოდ ფორმალურ მხარეს, მესაკუთრის მიერ შეგებებული სარჩელის წარუდგენლობას. საკითხისადმი ამგვარი მიდგომა არასწორია და არ გამომდინარეობს კანონის მოთხოვნებიდან. კანონი მესაკუთრეს პრიორიტეტს ანიჭებს. შესაბამისად, მესაკუთრის მზადყოფნა კომპენსაციის გადახდაზე, საქმის განხილვის რა ეტაპზეც არ უნდა იყოს იგი გამოთქმული, იძლევა საფუძველს უპირატესობა მიენიჭოს მესაკუთრეს და არა მოსარგებლეს. სასამართლომ, მიუხედავად მისი მზადყოფნისა მოსარგებლისათვის კომპენსაციის გადახდაზე, მესაკუთრეს ფორმალურად უარი უთხრა მისთვის კანონით მინიჭებული უფლების სრულყოფილად გამოყენებაზე და დაუწესა ფორმალური შეზღუდვები, რასაც შედეგად მოჰყვა მესაკუთრის უფლებების მნიშვნელოვნად დარღვევა. აღნიშნულით სასამართლომ გულებელყო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის «გ» ქვეპუნქტის მოთხოვნები, რაც გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია.

კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ ასევე დაარღვია «საცხოვ­რე­ბელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთო­ბის შესა­ხებ» საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მოთხოვნა. ამ მუხლის თანახმად, საცხოვრებელ სადგომად განისაზღვრება ის ფართი, რომელზეც თავდაპირველად არსებობდა გარიგება მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის. მოცემულ შემთხვევაში სასამართლომ მოსარგებლეს საკუთრებაში გადასცა ფართი, რომელიც თავად მოსარგებლის განმარტებით არ ყოფილა გარიგების ობიექტი (ტომი 1, ს.ფ. 56-63).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 18 აპრილის განჩინებით ნ. დ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ნ. დ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 28 ივლისის განჩინება ¹ას-341-660-09-კაკაბაძე).

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ნ. დ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე თეიმურაზ ჯაფარიძის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (100 ლარი) 70% _ 70 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ნ. დ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. კასატორ ნ. დ-ეს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე თეიმურაზ ჯაფარიძის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (100 ლარი) 70% _ 70 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.