ას-537-505-2010 3 აგვისტო, 2010წ.

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლ. ლაზარაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ნ. კვანტალიანი, პ. ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) _ შპს “...”

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) _ ი. გ-შვილი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 31 მარტის განჩინება

დავის საგანი _ ფულადი ვალდებულების შესრულება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2009 წლის 11 მაისს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა ი. გ-შვილმა მოპასუხე შპს “...ს” მიმართ, მის სასარგებლოდ 6 494 აშშ დოლარის დაკისრების მოთხოვნით.

მოსარჩელემ განმარტა, რომ 1983 წლიდან 2000 წლამდე მუშაობდა სს “...”. იგი იმყოფებოდა აღრიცხვაზე ბინის მისაღებად. თბილისის საბურთალოს რაიონის პრეფექტურის 1991 წლის 25 სექტემბრის ¹694 განკარგულების საფუძველზე ი. გ-შვილს გამოეყო ოროთახიანი ბინა საუწყებო სახლში, კერძოდ, თბილისში, ... 29-ში მდებარე მე-2 კორპუსის ბინა ¹34-ში. სს “...” ადმინისტრაციისა და პროფკომის პრეზიდიუმის 2002 წლის 22 ოქტომბრის ¹148/9-55 გადაწყვეტილებით დადგინდა, რომ ... 29/2 კორპუსის იმ ბინათმფლობელებს, რომლებმაც ვერ მიიღეს ბინა, მათ შორის მოსარჩელეს, მიეცემოდათბფულადი კომპენსაცია 1კვ.მ-ზე 150 აშშ დოლარის ოდენობით. სს “...” ადმინისტრაციისა და პროფკომის პრეზიდიუმის 2004 წლის 21 აპრილის ¹82/16-82 გადაწყვეტილებით დადგინდა, რომ ი. გ-შვილისათვის ბინის გადაცემის სანაცვლოდ გადაეცათ თანხა 11 494 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარებში. დასახელებული გადაწყვეტილების შესაბამისად “...” მიერ ხდებოდა საკომპენსაციოდ თანხების ნაწილ-ნაწილ გადახდა. მოსარჩელეს მიღებული ჰქონდა თანხის ნაწილი _ 5 000 აშშ დოლარი, ხოლო 6 494 აშშ დოლარი მისაღები დარჩა (ტომი I, ს.ფ. 1-10).

მოპასუხე შპს “...” სარჩელი არ ცნო. მისი მოსაზრებით, სარჩელის მოთხოვნა ხანდაზმული იყო. ხანდაზმულობის ვადის დენა უნდა დაწყებულიყო 2004 წლის 21 აპრილიდან, როდესაც “...” აღიარა ვალდებულების არსებობა. ამასთან, მოპასუხის ეს გადაწყვეტილება ვალის აღიარების ხელშეკრულებად არ შეიძლებოდა მიჩნეულიყო, ვინაიდან ნების გამოვლენა უნდა განხორციელებულიყო უფლებამოსილი პირის მიმართ. აღნიშნული გადაწყვეტილება წარმოადგენდა კომპანიის შიდაორგანიზაციულ დოკუმენტს და არ შეიცავდა ნების გამოვლენას მესამე პირების მიმართ, იგი არ მისვლია მოსარჩელეს. თუკი მითითებული გადაწყვეტილება ჩაითვლებოდა გარიგებად, მაშინ უნდა დაკვალიფიცირებულიყო როგორც პირობითი გარიგება, რომლის შესრულებაც დამოკიდებულია გარკვეულ პირობაზე, კომპანიის მხრიდან მოგების მიღებაზე. სამოქალაქო კოდექსის 92-ე მუხლის შესაბამისად კი, მხარის ნებაზე დამოკიდებული პირობა ბათილია და ბათილია გარიგებაც (ტომი I, ს.ფ. 62-70).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 25 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ი. გ-შვილის სარჩელი დაკმაყოფილდა, შპს “...” მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 6 494 აშშ დოლარის გადახდა.

საქალაქო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

თბილისის საბურთალოს რაიონის პრეფექტურის 1991 წლის 25 სექტემბრის განკარგულებით ი. გ-შვილს დაუმტკიცდა ... ¹29-ის მე-2 კორპუსში მდებარე ბინა ¹34-ში 38კვ.მ ოროთახიანი ბინა;

სს ნავთობის ეროვნული კომპანია “...” ადმინისტრაციისა და პროფკომის პრეზიდიუმის 2002 წლის 22 ოქტომბრის ¹148/9-55 გადაწყვეტილებით სს “...” ადმინისტრაციამ და პროფკომის პრეზიდიუმმა განიხილა ... ¹29/2 კორპუსის ბინათმფლობელთათვის ბინების სანაცვლოდ საკომპენსაციო თანხების გაცემის საკითხი და გადაწყვიტა საკომპენსაციო თანხის გაცემა ... ¹29/2 კორპუსის იმ ბინათმფლობელებზე, რომლებსაც გაუნაწილდათ ბინები ს/გ “...” ადმინისტრაციისა და პროფკომის 1987 წლის 3 სექტემბრის ¹84/22-1 გადაწყვეტილებით და ჰქონდათ შესაბამისი დამადასტურებელი დოკუმენტი. ამავე გადაწყვეტილებით განისაზღვრა საკომპენსაციო თანხის ოდენობა 1კვ.მ საერთო ფართზე 150 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ოდენობით. გადაწყვეტილებაზე თანდართულ ბინათმფლობელთა სიაში მითითებულია _ ი. გ-შვილი ოროთახიანი ბინის ფართით 76.63კვ.მ;

ამავე გადაწყვეტილებით სს “...” ბუღალტერიას დაევალა განეხორციელებინა საკომპენსაციო თანხების გაცემა ნაწილ-ნაწილ სს “...” ფინანსური შესაძლებლობების გათვალისწინებით, მის განკარგულებაში დარჩენილი მოგების ხარჯზე;

სს “...” ადმინისტრაციისა და პროფკომის პრეზიდიუმის 2004 წლის 21 აპრილის ¹82/16-82 გადაწყვეტილებით დადგინდა, რომ ი. გ-შვილისათვის ბინის გადაცემის სანაცვლოდ გადაეცათ თანხა 11 494 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში;

სახაზინო საწარმო სახელმწიფო კომპანია “...” უფლებამონაცვლეს წარმოადგენს სს “...”, მის უფლებამონაცვლეს _ სს “... კომპანია”, ხოლო ამ უკანასკნელის უფლებამონაცვლეს _ შპს “...”;

ი. გ-შვილმა შპს “...” 2009 წლის 9 ივლისს შეახსენა მის მიმართ ფულადი ვალდებულების არსებობა და მოითხოვა გონივრულ ვადაში ამ ვალდებულების შესრულება.

საქალაქო სასამართლოს მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში ხანდაზმულობის ვადის ათვლა უნდა დაწყებულიყო იმ მომენტიდან, როდესაც მოვალე მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრულ ვადაში არ შეასრულებდა ვალდებულებას. სწორედ ამ დროიდან უნდა გამხდარიყო ცნობილი კრედიტორისათვის მისი უფლების დარღვევის შესახებ. 2004 წლის 21 აპრილის გადაწყვეტილებით, რომელზეც მოსარჩელე მიუთითებდა მოპასუხის ვალდებულების წარმოშობის საფუძვლად, არ განსაზღვრულა ვალდებულების შესრულების ვადა. ამდენად, უსაფუძვლო იყო მოპასუხის წარმომადგენლის მითითება სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე. ამ შემთხვევაში სასამართლომ მხედველობაში მიიღო სამოქალაქო კოდექსის 130-ე, 365-ე მუხლების დანაწესები, რაც იმაში მდგომარეობს, რომ ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ; თუ ვალდებულების შესრულებისათვის არ არის დადგენილი განსაზღვრული დრო და იგი სხვა გარემოებებიდანაც არ ირკვევა, მაშინ კრედიტორს ნებისმიერ დროს შეუძლია მოითხოვოს მისი შესრულება, ხოლო მოვალეს შეუძლია იგი დაუყოვნებლივ შეასრულოს.

საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ, რამდენადაც შპს “...” მოსარჩელე ი. გ-შვილის წინაშე ვალდებულება არ ჰქონდა შესრულებული ჯეროვნად, სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის მიხედვით, მოსარჩელე უფლებამოსილი იყო მოეთხოვა ვალდებულების შესრულება, კერძოდ, 6 494 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა.

საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ი. გ-შვილსა და შპს “...” შორის ვალდებულებითი ურთიერთობა წარმოიშვა სს “...” 2002 წლის 22 აპრილისა და 2004 წლის 21 აპრილის გადაწყვეტილებების საფუძველზე, რომლის შესაბამისად შპს “...” (სს “...” უფლებამონაცვლე) წარმოეშვა კრედიტორის ი. გ-შვილის წინაშე ფულადი თანხის _ 11 494 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდის ვალდებულება, ხოლო ი. გ-შვილს _ ამ თანხის მოთხოვნის უფლება.

საქალაქო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის წარმომადგენლის მოსაზრება, “...” გადაწყვეტილების გარიგებად მიჩნევის შემთხვევაში, მისი პირობით გარიგებად დაკვალიფიცირების შესახებ. მისი განმარტებით, მხარეთა ურთიერთობა ვერ შეფასდებოდა სამოქალაქო კოდექსის 368-ე მუხლით გათვალისწინებულ პირობით გარიგებად. სს “...” ადმინისტრაციის 2002 წლის 22 აპრილის გადაწყვეტილების მე-3 პუნქტი წარმოადგენს შიდასაზოგადოებრივი შინაარსის მქონე დებულებას, ვინაიდან ეს არის ურთიერთობა საწარმოს შიგნით, საკომპენსაციო თანხების გაცემის კონკრეტული წყაროს მითითების თაობაზე, რაც არ შეეხება მესამე პირებს (ტომი I, ს.ფ. 86-92).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს “...”, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა (ტომი I, ს.ფ. 97-107).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 31 მარტის განჩინებით შპს “...ს” სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 25 დეკემბრის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, დასკვნები, სამართლებრივი შეფასებები, რის გამოც გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად დატოვა (ტომი II, ს.ფ. 27-35).

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს “...”, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრეული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

კასატორმა მიუთითა, რომ ნების გამოვლენისთვის, კერძოდ, ვალის აღიარებისთვის, საჭირო იყო, რომ იგი გამგზავნის ხელით აღმოჩენილიყო ადრესატის ხელში. მოცემულ შემთხვევაში აპელანტის ნებით არ მომხდარა ზემოხსენებული გადაწყვეტილების მოსარჩელისთვის გადაცემა. აქედან გამომდინარე, სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 51-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი.

კასატორის მოსაზრებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების უსწორობაზე მიუთითებს კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი გარემოება. სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის პოზიცია სარჩელის ხანდაზმულობასთან მიმართებით, რის საფუძვლადაც მოიყვანა ის არგუმენტი, რომ ვალდებულების წარმომშობ დოკუმენტებში (“...” ადმინისტრაციისა და პროფკომის პრეზიდიუმის 2002 წლის 22 ოქტომბრის და 2004 წლის 21 აპრილის გადაწყვეტილებები) არ არის მითითებული ვალდებულების შესრულების თარიღი, რის გამოც სამოქალაქო კოდექსის 365-ე მუხლიდან გამომდინარე კრედიტორს (მოსარჩელე) შეუძლია ნებისმიერ დროს მოითხოვოს ვალდებულების შესრულება, ხოლო მოვალე ვალდებულია იგი დაუყოვნებლივ შეასრულოს. ამასთან დაკავშირებით კასატორი აღნიშნავს, რომ კრედიტორს ვალდებულების შესრულების ნებისმიერ დროს მოთხოვნის უფლება მხოლოდ იმ შემთხვევაში ეძლევა, თუ ვალდებულების შესრულებისათვის არ არის განსაზღვრული დრო და იგი არც სხვა გარემოებებიდან ირკვევა. მოცემულ შემთხვევაში 2002 წლის 22 ოქტომბრისა და 2004 წლის 21 აპრილის გადაწყვეტილებებში ცალსახად იყო აღნიშნული, რომ კომპენსაციის გადახდა უნდა მომხდარიყო ნაწილ-ნაწილ, კომპანიის განკარგულებაში დარჩენილი მოგების ხარჯზე. ე.ი. ვალდებულების შესრულების ვადა ვლინდებოდა გარემოებებიდან და სახეზე არ იყო სამოქალაქო კოდექსის 365-ე მუხლის ამოქმედების წინაპირობები (ტომი II, ს.ფ. 40-49).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს “...ს” საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების ამომწურავ პირობებს, როგორიცაა: ა. საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ. გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რამაც არსებითად იმოქმედა საქმის შედეგზე და განაპირობა არასწორი განჩინების გამოტანა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, შპს “...ს” საკასაციო საჩივარი არ ექვემდებარება განსახილველად დაშვებას.

საკასაციო საჩივრის წარმოებაში მიღების შესახებ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2010 წლის 7 ივნისის განჩინებით კასატორს _ შპს “...” გადაევადა საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის გადახდა მოცემული საკასაციო წარმოების დასრულებამდე. შესაბამისად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე მას უნდა დაეკისროს გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის, რაც დავის საგნიდან გამომდინარე შეადგენს 324.7 აშშ დოლარს, 30%-ის _ 97.41 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს “...ს” საკასაციო საჩივარი თბილისის საააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 31 მარტის განჩინებაზე მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. შპს “...” დაეკისროს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 7 ივნისის განჩინებით გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის (324.7 აშშ დოლარი) 30%-ის _ 97.41 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.