ას-539-507-2010 18 ოქტომბერი, 2010 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნ. კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ლ. ლაზარაშვილი, ვ. როინიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ ლ. ა-შვილი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ უ. და ი. ღ-შვილები (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 18 თებერვლის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება

დავის საგანი _ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

უ. და ი. ღ-შვილებმა სარჩელი აღძრეს სასამართლოში ლ. ა-შვილის მიმართ ქ.თბილისში, ... ქ¹5-ში მდებარე სახლთმფლობელობიდან მოსარჩელეთა მიერ დაკავებულ ფართზე _ 34.24 კვ.მ უძრავ ნივთზე, მისი ღირებულების საკომპენსაციო თანხის გადახდის სანაცვლოდ, საკუთრების უფლების გადაცემის მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო: მოსარჩელეებმა ქ.თბილისში, ... ქ¹5-ში მდებარე საცხოვრებელი სადგომი 1968 წლის 22 აგვისტოს სანოტარო ფორმის დაუცველად, მარტივი წერილობითი ხელშეკრულების საფუძველზე შეიძინეს ლ. ა-შვილის მამკვიდრებლისაგან და ამ პერიოდიდან მოყოლებული ცხოვრობენ დასახელებულ მისამართზე. უ. და ი. ღ-შვილებმა წერილობით მიმართეს უძრავი ქონების ამჟამინდელ მესაკუთრეს სადავო საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 90%-ის გადახდის მოთხოვნით, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოითხოვეს მათ მიერ დაკავებულ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა. მოსარჩელეთა აღნიშნული განცხადება ლ.ა-შვილის მიერ უპასუხოდ იქნა დატოვებული, რის გამოც უ. და ი. ღ-შვილები ვარაუდობენ, რომ მოპასუხე უარს აცხადებს კომპენსაციის გადახდაზე. ამდენად, მოსარჩელეები უფლებამოსილი არიან სადავო საცხოვრებელ სადგომზე მოითხოვონ საკუთრების უფლების გადაცემა. მოსარჩელეთა მიერ წარმოდგენილი 2008 წლის 9 ივნისს გაცემული ¹კ1528/15/19 ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, მათ მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სადგომი _ პირველ სართულზე მდებარე 19.6 კვ.მ ერთი ოთახისა და 15.64 კვ.მ შუშაბანდის საბაზრო ღირებულება შეადგენს 38300 ლარს.

ლ. ა-შვილმა სარჩელი არ ცნო იმ საფუძვლით, რომ თანამოსარჩელეები არ წარმოადგენენ “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ” საქართველოს კანონით გათვალისწინებული საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლეებს. საქმის მასალებით დასტურდება მხოლოდ მოსარჩელეთა სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაციის ფაქტი, ხოლო 1996 წლის 27 ივნისამდე მოსარჩელეთა მიერ კომუნალური გადასახადების გადახდის ფაქტი არ დასტურდება. მოპასუხე ასევე არ დაეთანხმა მოსარჩელეთა მიერ მითითებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულებას და წარმოადგინა აუდიტორული დასკვნა, რომლის თანახმადაც სადავო ფართი შეფასებულია 11376.75 ლარად.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 29 აპრილის გადაწყვეტილებით უ. და ი. ღ-შვილების მოთხოვნა ლ. ა-შვილის მიმართ თანხის (დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 10%) გადახდის სანაცვლოდ დაკავებულ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემის თაობაზე დაკმაყოფილდა, თანამოსარჩელეების მიერ მოპასუხე ლ. ა-შვილის სასარგებლოდ კომპენსაციის _ 3830 ლარის გადახდის სანაცვლოდ, ქ.თბილისში, ... ¹5-ში მდებარე ორსართულიანი სახლის პირველ სართულზე განთავსებულ 19.6 კვ.მ ოთახზე და 15.64 კვ.მ შუშაბანდზე, მთლიანად 34.24 კვ.მ საცხოვრებელ სადგომზე ცნობილ იქნა უ. და ი. ღ-შვილების საკუთრების უფლება შემდეგი დასაბუთებით: საქალაქო სასამართლომ საჯარო რეესტრის ამონაწერით დადგენილად მიიჩნია, რომ ქ.თბილისში, ... ქუჩა ¹5-ში მდებარე უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლება რეგისტრირებული იყო მოპასუხე ლ. ა-შვილის სახელზე. სადავო საცხოვრებელი სადგომი განთავსებული იყო დასახელებულ მისამართზე არსებული ორსართულიანი საცხოვრებელი სახლის პირველ სართულზე. საცხოვრებელი სადგომის თავდაპირველი მესაკუთრე იყო ქ. კ-ია. ლ. ა-შვილი იყო ქ. კ-იას შვილიშვილი. 1968 წლის 22 აგვისტოს, ერთი მხრივ, ქ. კ-იას, ნ. ფ-იას, ნ. ფ-იასა და კ. ა-შვილს და, მეორე მხრივ, უ. ღ-შვილსა და ი. ღ-შვილს შორის დაიდო მარტივი წერილობითი ფორმის ხელშეკრულება, აღნიშნული გარემოება დადასტურდა 1969 წლის 20 აპრილს გაცემული ქორწინების მოწმობით და 1968 წლის 22 აგვისტოს ხელშეკრულებით. თანამოსარჩელეები სადავო საცხოვრებელ სადგომში ცხოვრობდნენ 1968 წლიდან. მესაკუთრემ არ აღიარა მოსარჩელეთა მოსარგებლეობის სამართლებრივი სტატუსი სადავო საცხოვრებელ სადგომთან მიმართებაში და უარი განაცხადა მათთვის მფლობელობის შეწყვეტის სანაცვლოდ შესაბამისი კომპენსაციის გადახდაზე. მოპასუხის მიერ 1968 წლის 22 აგვისტოს ხელშეკრულების ნამდვილობა სადავო არ გამხდარა. სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის წარმომადგენლის მოსაზრება, რომ, ვინაიდან არ დადასტურდა მხარეთა მიერ შეთანხმებული თანხის _ 3500 მანეთის გადახდის ფაქტი, ამიტომ დასახელებული ხელშეკრულება არ შეიძლება შეფასებულიყო ნასყიდობის ხელშეკრულებად. ასევე არ იქნა გაზიარებული მოპასუხის წარმომადგენლის მოსაზრება, რომ მხარეთა შორის არსებობდა ქირავნობის ურთიერთობა. მხარეთა მიერ გაფორმებულ ხელწერილში გადმოცემული ნების განმარტებით “... მოქ. ღ-შვილს უფლება ეძლევა აღნიშნული ბინის გასხვისების”, სასამართლომ მიიჩნია, რომ გამოირიცხა მხარეთა შორის ქირავნობის ურთიერთობა, რადგანაც აღნიშნული პირობით მოსარჩელე უფლებამოსილია, განახორციელოს სადავო საცხოვრებელი სადგომის განკარგვა გაყიდვის გზით. დასახელებული გარემოება დამქირავებლის კომპეტენციას არ წარმოადგენს. სასამართლოს მითითებით, ის ფაქტი, რომ არ დასტურდება ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხის გადახდა, გავლენას ვერ მოახდენდა თავად ხელშეკრულების შინაარსზე და მის სამართლებრივ ბუნებაზე. თანხის გადაუხდელობა თავის დროზე შეიძლება გამხდარიყო შეთანხმების გაუქმების საფუძველი, თუმცა უდავო ფაქტია, რომ თანამოსარჩელეები 1968 წლიდან ათწლეულების მანძილზე ცხოვრობდნენ სადავო საცხოვრებელ სადგომში. სასამართლომ მიიჩნია, რომ ხელშეკრულება სანოტარო ფორმის დაუცველად დადებული საცხოვრებელი სადგომის ნასყიდობის შესახებ წერილობითი შეთანხმებაა. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლების საფუძველზე სასამართლომ დასაბუთებულად არ მიიჩნია მოპასუხის მოსაზრება სადავო საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების ოდენობასთან მიმართებით და არ გაიზიარა ლ.ა-შვილის მიერ წარმოდგენილი აუდიტორული შეფასება. ასევე არ გაიზიარა მოპასუხის წარმომადგენლის მოსაზრება, რომ თანამოსარჩელეებს დაკარგული ჰქონდათ ნივთის ფლობის უფლებამოსილება 2007 წლიდან საცხოვრებელ სადგომზე სარგებლობის უფლებამოსილების განუხორციელებლობის გამო, რადგანაც, მისივე განმარტებით, დადასტურდა, რომ სადავო საცხოვრებელ სადგომში ცხოვრობდნენ მოსარჩელეთა ნათესავები, აღნიშნული კი გამორიცხავს თანამოსარჩელეთა მხრიდან სადავო საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობის შეწყვეტას.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ლ. ა-შვილმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 18 თებერვლის გადაწყვეტილებით ლ. ა-შვილს სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი, რომლითაც უ. და ი. ღ-შვილების სარჩელი დაკმაყოფილდა, თანამოსარჩელეების _ უ. და ი. ღ-შვილების მიერ კომპენსაციის _ 2059,50 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის, ლ. ა-შვილის სასარგებლოდ გადახდის სანაცვლოდ, ქ.თბილისში, ... ქ¹5-ში მდებარე ორსართულიანი სახლის პირველ სართულზე განთავსებულ საცხოვრებელ სადგომზე _ 18.87 კვ.მ ოთახსა და 8.59 კვ.მ შუშაბანდზე, სულ 27.46 კვ.მ-ზე ცნობილ იქნა უ. და ი. ღ-შვილების საკუთრების უფლება შემდეგი დასაბუთებით: პალატის მითითებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად დაადგინა საცხოვრებელი სადგომის ფართი და ნაცვლად 27.58 კვ. მეტრისა, მიუთითა 34.24 კვ.მ მოწინააღმდეგე მხარეებმა შეამცირეს სასარჩელო მოთხოვნა და სადავო ფართის ოდენობად მიუთითეს 27.58 კვ.მ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 131-ე მუხლის თანახმად, ვინაიდან 1 კვ.მ შეფასებულია 750 აშშ დოლარად, პალატამ მიიჩნია, რომ დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის მთლიანი ღირებულებაა 20595 აშშ დოლარი. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ მხარეთა შორის დაიდო არა სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება, არამედ არსებობდა ქირავნობის ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოშობილი სამართლებრივი ურთიერთობა. ამასთან, არ იქნა გაზიარებული თბილისის 26 კომისრის რაიონის სასამართლოს 1986 წლის 13 ივნისის გადაწყვეტილებაში მითითებული გარემოება 1968 წლის 22 აგვისტოს ხელშეკრულებასთან ურთიერთგამომრიცხავი დებულებების გამო და მიიჩნია, რომ საქმეში წარმოდგენილი ხელწერილის მთლიანი ტექსტის განმარტებითა და მისი ყველა დებულების ურთიერთშეჯერებით მხარეთა შორის დაიდო სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულება “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის შესაბამისად. ამასთან, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, პალატამ, მხარის მიერ მისი ბრალით პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარუდგენლობის გამო, მტკიცებულებად არ მიიღო თბილისის 26 კომისრის რაიონის სასამართლოს 1986 წლის 13 ივნისის გადაწყვეტილება. ვინაიდან დადგენილია, რომ მხარეთა შორის დაიდო სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულება, “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონის მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილზე დაყრდნობით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ საფუძვლიანად დააკმაყოფილა უ. და ი. ღ-შვილების მოთხოვნა, როდესაც სადავო ფართის საბაზრო ღირებულების 10%-ის აპელანტის სასარგებლოდ გადახდის სანაცვლოდ აღიარა მოსარჩელეთა საკუთრების უფლება მოსარჩელეთა მიერ დაკავებულ ფართზე, მაგრამ სადავო ფართი, 34.2 კვ.მ-ის ნაცვლად, განისაზღვრა 27.58 კვ.მ-ით (18.87 კვ.მ _ ოთახის ფართი, 8.59 კვ.მ _ შუშაბანდის ფართი). შესაბამისად, საკომპენსაციო თანხის ოდენობა განისაზღვრა 2059,5 აშშ დოლარით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ლ. ა-შვილმა, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის შემდეგი დასაბუთებით: სააპელაციო სასამართლო მთლიანად დაეყრდნო საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებას. ლ. ა-შვილი გათხოვდა 1986 წელს და ცხოვრობდა მეუღლის ბინაში. მისი დედა _ ნ. ფ-ია იყო იურისტი და ერიდებოდა სადავო ბინაზე საუბარს, რის გამოც კასატორისათვის უცნობი იყო ცოლ-ქმარ ღ-შვილებთან 1986 და 1999 წლებში წარმართული სასამართლო პროცესების თაობაზე. 1999 წლის კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილება გამოტანილია დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით, რაც, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, საქმის წარმოების შეწყვეტის საფუძველია. ლ.ა-შვილი დედის სახლში საცხოვრებლად გადავიდა 2007 წელს, მაშინ, როდესაც ღ-შვილები სადავო ბინაში აღარ ცხოვრობდნენ, ამდენად, მისთვის უცნობი იყო ნ.ფ-იასა და მათ შორის მიმდინარე სასამართლო პროცესების თაობაზე. შინაურული ხელწერილის დებულება, „მოქალაქე ღ-შვილს უფლება ეძლევა აღნიშნული ბინის გასხვისების“, სასამართლოს მიერ აღქმულ იქნა არასწორად. ბინის ნასყიდობის შინაური ხელწერილისათვის დამახასიათებელ დათქმებს სადავო ხელწერილი არ შეიცავს. ის გარემოება, რომ ხელწერილი არ იყო საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების დათმობის ხელშეკრულება, დასტურდება ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 1999 წლის გადაწყვეტილებით, სადაც ნ. ფ-ია განმარტავს, რომ მის ოჯახს მოსარჩელეებისთვის სადავო ბინა არ მიუყიდია და არც აპირებენ მიყიდვას. აღნიშნული ბინა მათ დაუთმეს სარგებლობის უფლებით. ამავე ხელშეკრულებით მოსარჩელეებს მიეცემათ გადახდილი თანხა უკან იმ შემთხვევაში, თუ მოისურვებენ წასვლას აღნიშნული ბინიდან და ამასთანავე მოძებნიან შემცვლელ პირს, რომელიც იმ ოდენობის თანხითვე გაისტუმრებს მათ, რაც თვითონ მოსარჩელეებს აქვთ გადახდილი ხელშეკრულების დადებისას. 1999 წლის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებით დასტურდება, რომ ნ.ფ-იამ განმარტა ხელწერილის სადავო დებულება ბინის გასხვისებასთან მიმართებით. ამ შემთხვევაში სიტყვა გასხვისება ნიშნავს ბინით სარგებლობის უფლების გასხვისებას. სასამართლომ საერთოდ უყურადღებოდ დატოვა ხელწერილის მე-2 და მე-3 პუნქტები: ბინის ნასყიდობის ხელწერილში მითითება მრიცხველის დაყენებაზე, კომუნალური გადასახადის გადახდის მოთხოვნა და სხვა. სააპელაციო სასამართლოში საჩივრის შეტანამდე რამდენიმე დღით ადრე კასატორმა შემთხვევით შეიტყო, რომ ნ.ფ-იას 1980-იან წლებში შეტანილი ჰქონია სარჩელი სასამართლოში ღ-შვილების მიმართ ბინის ქირის გადაუხდელობის გამო. არქივში მოძიებული 26 კომისრის რაიონის სასამართლოს გადაწყვეტილების თანახმად, უ. და ი. ღ-შვილები სარჩელს ცნობენ. აღნიშნული გადაწყვეტილებით ღ-შვილებს ნ.ფ-იას სასარგებლოდ დაეკისრათ ბინის ქირის დავალიანების გადახდა. სასამართლოს გადაწყვეტილება მოპასუხეს არ გაუსაჩივრებია. მათ აღიარეს, რომ მხარეებს შორის დადებული იყო ბინის ქირავნობის ხელშეკრულება. სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლის მეორე ნაწილის საფუძველზე ლ.ა-შვილს არასწორად უთხრა უარი 1986 წლის გადაწყვეტილების მტკიცებულებად მიღებაზე, რადგანაც ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 1999 წლის 18 ივნისის გადაწყვეტილების თაობაზე კასატორისათვის ცნობილი გახდა მოწინააღმდეგე მხარის ადვოკატისაგან. მითითებული გადაწყვეტილების თანახმად, მოპასუხე რჩება სადავო ბინის მესაკუთრედ სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის შესაბამისად და მოსარჩელეები _ მართლზომიერ მფლობელად ამავე კოდექსის 159-ე და 162-ე მუხლების თანახმად. სააპელაციო პალატამ არასწორად უთხრა უარი ლ.ა-შვილს მტკიცებულებად სასამართლოს იმ გადაწყვეტილების მიღებაზე, რომლის თანახმადაც უ. ღ-შვილისა და გ. ხ-შვილის სარჩელი ნ. ფ-იას მიმართ საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ ცნობის შესახებ არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო. ასევე არსწორად არ დაკმაყოფილდა ლ.ა-შვილის შუამდგომლობა ლევან სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2009 წლის 17 ივლისის ექსპერტიზის დასკვნის დართვის თაობაზე. არასწორია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნა, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონის მე-2 მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, მოსარგებლეს უფლება აქვს, მესაკუთრეს მოსთხოვოს დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების 10%-ის სანაცვლოდ ამ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა, რადგანაც ლ.ა-შვილი თანახმა იყო მოსარგებლისთვის გადაეხადა დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის რეალური საბაზრო ღირებულების 75%. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივ დასაბუთებაში არასწორადაა მითითებული, რომ უნდა შეიცვალოს ფართის ოდენობა და, ნაცვლად შეცდომით მითითებული 34,2 კვ.მეტრისა, უნდა განისაზღვროს 27.58 კვ. მეტრით. ის, რომ საქალაქო სასამართლოს შეცდომით არ მიუთითებია ფართის ოდენობა, დგინდება ექსპერტიზის დასკვნიდან, რომელსაც საქალაქო სასამართლო მთლიანად დაეყრდნო გადაწყვეტილების გამოტანის დროს. სასამართლოს ყურადღება არ მიუქცევია აუდიტის დასკვნისთვის, რომლის თანახმად სადავო ბინის ღირებულება შეადგენს 11376 ლარს. სააპელაციო სასამართლოს არ მიუღია სააპელაციო საჩივარზე დართული სურათები, რომლითაც სადავო სახლის რეალური მდგომარეობა ირკვევა. გადაწყვეტილების გამოტანისას დაირღვა შეჯიბრებითობის პრინციპი. ლ.ა-შვილის არც ერთი შუამდგომლობა არ დაკმაყოფილდა, არ დაუკითხავთ არც ერთი მოწმე, არ იქნა მიღებული მხარის მიერ წარდგენილი სასამართლო გადაწყვეტილებები. აღნიშნულით კი დაირღვა მართლმსაჯულების განხორციელების თანასწორობის პრინციპი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ლ. ა-შვილის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდეს, უ. და ი. ღ-შვილების სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს, ი. და უ. ღ-შვილები ცნობილ იქნენ ქ.თბილისში, ... ქ¹5-ში მდებარე ორსართულიანი სახლის პირველ სართულზე განთავსებული საცხოვრებელ სადგომის _ 18,87 კვ.მ ოთახისა და 8,59 კვ.მ შუშაბანდის, სულ _ 27,46 კვ.მ-ის მესაკუთრეებად ლ. ა-შვილის სასარგებლოდ 5148,75 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდის სანაცვლოდ შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ ლ.ა-შვილის საკასაციო საჩივარი მხარეთა შორის არსებული ხელშეკრულების განმარტების თაობაზე საფუძვლიანია, რის გამოც გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ამ ნაწილში უნდა შეიცვალოს და მიღებულ უნდა იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო ითვალისწინებს რა მოცემულ საქმეზე უდავო ფაქტობრივ გარემოებას მოდავე მხარეთა შორის მარტივი წერილობითი ფორმით 1968 წლის 22 აგვისტოს შედგენილი ხელშეკრულების დადების თაობაზე, არ ეთანხმება სააპელაციო პალატის დასკვნას მისი ნასყიდობის ხელშეკრულებად შეფასების თაობაზე და თვლის, რომ მოცემულ შემთხვევაში მხარეთა შორის არსებობს გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ.

საკასაციო სასამართლო ასეთ დასკვნას ამყარებს შემდეგ გარემოებებზე:

“საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ” საქართველოს კანონის პირველი მუხლის შესაბამისად, ეს კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1996 წლის 27 ივნისამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს. დადგენილია ის გარემოება, რომ მოსარჩელეთა უფლება სადავო საცხოვრებელ სადგომთან მიმართებით წარმოშობილია სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე წერილობით დადებული 1968 წლის 22 აგვისტოს ხელშეკრულებიდან. შესაბამისად, სადავო ურთიერთობა ექცევა ამ კანონის რეგულირების სფეროში.

აღნიშნული კანონი განასხვავებს სამი ტიპის მოსარგებლეს, რაზედაც დამოკიდებულია საცხოვრებელ სადგომზე კომპენსაციის ოდენობა, შესაბამისად, მოსარგებლის სამართლებრივი სტატუსის დადგენას საცხოვრებელ სადგომთან მიმართებაში არსებითი მნიშვნელობა აქვს. მითითებული კანონის 1¹ მუხლის “ა” ქვეპუნქტის თანახმად, მოსარგებლე არის პირი, რომელიც კანონის მიღების მომენტისთვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო წესით დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან მფლობელობის უფლება მიღებული აქვს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციული აქტით.

“საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მეოთხე ქვეპუნქტის თანახმად, გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ უნდა დასტურდებოდეს შემდეგი გარემოებებით: სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია და კომუნალური გადასახადების გადახდა ან/და მესაკუთრისათვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდა (გარდა ქირავნობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქირისა).

წარმოდგენილი ხელშეკრულების პირველი პუნქტით, ღ-შვილს ლ.ა-შვილის მამკვიდრებელმა გადასცა საცხოვრებელი სადგომი კონკრეტულად განსაზღვრული ფართით “სარგებლობის უფლებით”. ამავე ხელშეკრულების მე-3 პუნქტით “ღ-შვილი ვალდებულია გადაიხადოს კომუნალური მომსახურების გადასახადები..... თავისი ბინის წილისდა მიხედვით გადაიხადოს კუთვნილი გადასახადი წელიწადში ოცდათექვსმეტი (36) მანეთი”. აღნიშნული სახელშეკრულებო პირობები ღიად მეტყველებს საცხოვრებელი სადგომის სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების თაობაზე, ვინაიდან მხარეები შეთანხმდნენ ფართის სარგებლობის უფლებით გადაცემაზე და, ამავდროულად, გარდა კომუნალური გადასახადებისა, მესაკუთრისათვის გადასახადის _ 36 მანეთის გადახდაზე.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნას, რომ ხელწერილის დათქმა, “მოქალაქე ღ-შვილს უფლება ეძლევა აღნიშნული ბინის გასხვისების” უდავოდ მეტყველებს მხარეთა შორის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებაზე. აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ ზემოხსენებული დათქმა გულისხმობს ხელშეკრულების მხარის უფლებას, გაასხვისოს მის მიერ შეძენილი ბინით სარგებლობის უფლება და არა თავად ბინა, ვინაიდან საცხოვრებელი ფართის ნასყიდობა ხელშეკრულებით არ დასტურდება.

ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების შემთხვევაში, ნასყიდობის არსიდან გამომდინარე, ნასყიდობის საგანი გადადის რა მყიდველის საკუთრებაში, გამყიდველს _ ყოფილ მესაკუთრეს ნივთთან მიმართებით უფლებები აღარ გააჩნია. მოცემულ შემთხვევაში კი უფლების გამსხვისებელი _ ბინის მესაკუთრე იტოვებს უფლებას, რომ შემძენმა გადაუხადოს გარკვეული გადასახადი და ასევე სამომავლოდ ავალდებულებს, რომ გადაიხადოს მის მიერ გახარჯული კომუნალური გადასახადები, ანუ გამყიდველი ნივთთან მიმართებით გარკვეულ უფლებებს იტოვებს.

ნასყიდობა რეალური ხელშეკრულებაა და ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა მთავრდება ნასყიდობის საგნისა და ფასის ურთიერთგადაცემით. მხარეებს შეიძლება, წარმოეშვათ ურთიერთმოთხოვნები ხელშეკრულების პირობათა შეუსრულებლობით. ამდენად, ნასყიდობის ხელშეკრულებით ნასყიდობის საგანზე გამყიდველს სამომავლოდ რაიმე უფლება აღარ რჩება. ნასყიდობის ხელშეკრულების ასეთი ბუნება ისტორიულია და იგი ასეთივე შინაარსის იყო მხარეთა შორის ურთიერთობის პერიოდშიც.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოდავე მხარეთა შორის ურთიერთობა უნდა შეფასდეს, როგორც გარიგება, საცხოვრებელი საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ.

“საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მესამე ქვეპუნქტის თანახმად, თუ მხარეებს შორის არსებობს გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ, მესაკუთრეს უფლება აქვს, მოსარგებლეს მოსთხოვოს საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის შეწყვეტა, მხოლოდ მოსარგებლისთვის (ან თავდაპირველი მოსარგებლის უფლებამონაცვლისთვის) დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდის შემთხვევაში.

ამდენად, აღნიშნული ნორმის ანალიზი ცხადყოფს, რომ ამ ტიპის საცხოვრებელი სადგომით მოსარგებლე ვალდებულია, სარგებლობის უფლებით დათმობილ ფართზე საკუთრების უფლების მოსაპოვებლად გადაიხადოს საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების 25%.

სააპელაციო სასამართლო დადგენილად ცნო ის გარემოება, რომ სადავო ფართის მთლიანი ღირებულება შეადგენს 20595 აშშ დოლარს, რომლის 25% არის _ 5148,75 აშშ დოლარი და მისი გადახდა ბინის მესაკუთრის _ ლ.ა-შვილის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროთ უ. და ი. ღ-შვილებს.

უსაფუძვლოა და დაუსაბუთებელი კასატორის მოსაზრება მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის ქირავნობად შეფასების თაობაზე, ვინაიდან ეს გარემოება საქმეში არსებული მტკიცებულებებით არ დასტურდება, ამავდროულად, გადაწყვეტილების კვლევით ნაწილში დასაბუთებულია საცხოვრებელი სადგომის სარგებლობის უფლებით დათმობის ფაქტი.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მითითებას, რომ სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტი, რომ ლ.ა-შვილი ბინის შესყიდვის წინააღმდეგი იყო. საქმეში არსებული მასალები: ლ.ა-შვილის შესაგებელი სარჩელზე, სააპელაციო საჩივარი, სხდომის ოქმებში ლ.ა-შვილის განმარტებები უდავოდ მეტყველებს იმ გარემოებაზე, რომ კასატორი არც ერთ სტადიაზე არ ეთანხმებოდა მხარეთა შორის წარმოშობილი ურთიერთობის “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ” საქართველოს კანონით შეფასებას და ამავე კანონით გათვალისწინებული უფლების _ კომპენსაციის გადახდით მფლობელობის შეწყვეტის კანონით დადგენილი მოთხოვნა არ წარუდგენია.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის დასკვნას მტკიცებულებათა მიუღებლობის თაობაზე, ვინაიდან, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლო არ მიიღებს ახალ ფაქტებსა და მტკიცებულებებს, რომლებიც მხარეს შეეძლო წარედგინა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას, მაგრამ არასაპატიო მიზეზით არ წარადგინა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება უ. და ი. ღ-შვილების სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ, ი. და უ. ღ-შვილები ცნობილ იქნენ ქ.თბილისში, ... ქ¹5-ში მდებარე ორსართულიანი სახლის პირველ სართულზე განთავსებული საცხოვრებელ სადგომის _ 18,87 კვ.მ ოთახისა და 8,59 კვ.მ შუშაბანდის, სულ _ 27,46 კვ.მ-ის მესაკუთრეებად ლ. ა-შვილის სასარგებლოდ 5148,75 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდის სანაცვლოდ.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

ლ. ა-შვილის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 18 თებერვლის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება.

უ. და ი. ღ-შვილების სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

ი. და უ. ღ-შვილები ცნობილ იქნენ ქ.თბილისში, ... ქ¹5-ში მდებარე ორსართულიანი სახლის პირველ სართულზე განთავსებული საცხოვრებელ სადგომის _ 18,87 კვ.მ ოთახისა და 8,59 კვ.მ შუშაბანდის, სულ _ 27,46 კვ.მ-ის მესაკუთრეებად ლ. ა-შვილის სასარგებლოდ 5148,75 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდის სანაცვლოდ.

საკასაციო პალატის გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.