ას-545-513-2010 1 დეკემბერი, 2010 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნ. კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მ. სულხანიშვილი, პ. ქათამაძე

სხდომის მდივანი _ ლ. სანიკიძე

კასატორი (მოპასუხე ძირითად სარჩელში, შეგებებული სარჩელის ავტორი) _ შპს “... 21”

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე, შეგებებული სარჩელის მოპასუხე) _ თ. ბ-შვილი

გასაჩივრებული განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 5 იანვრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი _ ვალდებულების შესრულება, პირგასამტეხლოს დაკისრება (სარჩელში); პირგასამტეხლოს დაკისრება, ვალდებულების გაქვითვა (შეგებებულ სარჩელში)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2009 წლის 25 მარტს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სასარჩელო განცხადებით მიმართა თ. ბ-შვილმა მოპასუხე შპს “... 21-ის” მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხისათვის მის სასარგებლოდ 10899 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის, მათ შორის, გადაუხდელი ქირის 5747 აშშ დოლარის და ხელშეკრულების ვადაზე ადრე შეწყვეტის გამო ორი თვის ოდენობით პირგასამტეხლოს 5152 აშშ დოლარის, დაკისრება.

მოსარჩელის მოთხოვნა დაეფუძნა შემდეგ მოტივებს:

2008 წლის 22 ოქტომბერს თ. ბ-შვილსა და შპს “... 21-ს” შორის დაიდო ქირავნობის ხელშეკრულება მოსარჩელის კუთვნილ თბილისში, ...... ქ.¹8-ში მდებარე 130კვ.მ ფართზე, 10 თვის ვადით. ხელშეკრულებით საზღაური განისაზღვრა 2576 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარით. მოპასუხემ ნაკისრი ვალდებულება შეასრულა მხოლოდ 2008 წლის ნოემბრის ჩათვლით. ვალდებულების დარღვევის თაობაზე თ. ბ-შვილმა დამქირავებელს წერილობით აცნობა, თუმცა ამ უკანასკნელმა თავი აარიდა ქირავნობის ხელშეკრულების 1-ლი და 3.5 პუნქტებით გათვალისწინებული ვალდებულების შესრულებას.

მოგვიანებით, იმავე სასამართლოში შეგებებული სარჩელი წარადგინა შპს “... 21-მა” მოპასუხე თ. ბ-შვილის მიმართ. შეგებებული სარჩელის ავტორმა მოითხოვა თ. ბ-შვილისათვის მის მიერ ხელშეკრულების პირობების დარღვევის გამო, ორი თვის ქირის ოდენობით პირგასამტეხლოს 5152 აშშ დოლარის დაკისრება. გარდა ამისა, შეგებებულმა მოსარჩელემ მოითხოვა 2008 წლის 1 ოქტომბრის ხელშეკრულების საფუძველზე გადახდილი თანხის 4600 აშშ დოლარის უკან დაბრუნება, გადაუხდელი ქირის (5747 აშშ დოლარი) დაკისრების შესახებ მოსარჩელის მოთხოვნის გაქვითვა და თ. ბ-შვილისათვის შპს “... 21-ის” სასარგებლოდ საბოლოოდ 4005 აშშ დოლარის დაკისრება.

შეგებებული სარჩელის საფუძვლები მდგომარეობდა შემდეგში:

2008 წლის 1 ოქტომბერს შპს “... 21-სა” და თ. ბ-შვილის წარმომადგენელ ვ. ბ-შვილს შორის დაიდო იჯარის ხელშეკრულება ერთი წლის ვადით, საიჯარო ქირის ოდენობა განისაზღვრა 2300 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარით. ხელშეკრულების გაფორმებისთანავე მოიჯარემ ვ. ბ-შვილს გადაუხადა ორი თვის ქირა 4600 აშშ დოლარის ოდენობით. მიუხედავად აღნიშნულისა, დროულად არ მოხდა მოიჯარისათვის ხელშეკრულების საგნის გადაცემა, რის გამოც ქირავნობის ურთიერთობა ფაქტობრივად დაიწყო ნოემბრის დასაწყისში. დასახელებული დროიდან შეიცვალა ქირის ოდენობა, იგი განისაზღვრა 2576 აშშ დოლარით. შპს “... 21-მა” წინასწარ გადაიხადა დამატებით 1 თვის ქირა. მეიჯარე-გამქირავებელმა არ დაიცვა ხელშეკრულების 3.2 პუნქტის პირობა, კერძოდ, მან ხელი არ შეუწყო დამქირავებელს მუშაობაში, არ გაიყვანა ძაღლი ეზოდან, არ მოაპირკეთა ეზო, არ დატოვა საჭირო ინვენტარი და სხვა, რაც აფერხებდა სასწავლო პროცესის წარმართვას. შპს “... 21-მა” აღნიშნულის თაობაზე საპრეტენზიო წერილით მიმართა თ. ბ-შვილს. ვინაიდან ხელშეკრულების პირობების დამრღვევი გამქირავებელია, იგი ხელშეკრულების 3.4 პუნქტის თანახმად ვალდებულია გადაიხადოს ჯარიმა _ 2 თვის ქირა. რამდენადაც ვ. ბ-შვილის მიერ გადახდილი თანხა შეადგენდა 4600 აშშ დოლარს, შეგებებული სარჩელის ავტორმა მოითხოვა ვალდებულების გაქვითვის გზით თ. ბ-შვილისათვის 4005 აშშ დოლარის დაკისრება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 12 აგვისტოს გადაწყვეტილებით თ. ბ-შვილის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, შპს “... 21-ს” თ. ბ-შვილის სასარგებლოდ დაეკისრა ქირის 5747 აშშ დოლარის გადახდა, მოსარჩელის მოთხოვნა შპს “... 21-ისათვის” პირგასამტეხლოს დაკისრების შესახებ არ დაკმაყოფილდა, შპს “... 21-ის” შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს “... 21-მა”.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 5 იანვრის განჩინებით შპს “... 21-ის” სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, თბილისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილად მიჩნეული შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2008 წლის 1 ოქტომბერს თ. ბ-შვილსა და შპს “... 21-ს” შორის შუამავლის მეშვეობით დაიდო ქირავნობის ხელშეკრულება. ხელშეკრულების თანახმად, ქირავნობის ვადა განისაზღვრა 1 წლით, ხოლო ქირის ოდენობა თვეში 2300 აშშ დოლარით. მხარეთა შეთანხმებით პირველი და ბოლო თვის ქირის გადახდა უნდა განხორციელებულიყო წინასწარ, აღნიშნული თანხიდან ბოლო თვის ქირას მიიღებდა შუამავალი. ხელშეკრულების ვადაზე ადრე შეწყვეტის შემთხვევაში შპს “... 21” კარგავდა ბოლო თვის გადახდილი თანხის (საშუამავლო თანხა) მოთხოვნის უფლებას. ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა თ. ბ-შვილის საკუთრებაში არსებული, ...... ქ.¹8-ში მდებარე არა მთლიანი უძრავი ნივთის, არამედ მისი ნაწილის, კერძოდ, დასახელებულ მისამართზე არსებული შენობის ნაწილის _ 130კვ.მ ფართის დროებით სარგებლობაში გადაცემა. 2008 წლის 22 ოქტომბრის ხელშეკრულებით მხარეებმა ცვლილებები შეიტანეს 1 ოქტომბრის ქირავნობის ხელშეკრულებაში და ქირის ოდენობა განისაზღვრა თვეში 2576 აშშ დოლარით, რომლის გადახდაც უნდა დაწყებულიყო ნოემბრიდან. ამასთან, მხარეებმა დააზუსტეს უფლება-მოვალეობები, კერძოდ, თ. ბ-შვილი კისრულობდა ვალდებულებას განეხორციელებინა დროებით სარგებლობაში გადასაცემი ფართის კეთილმოწყობა საჭირო დონეზე და შპს “... 21-ისათვის” ხელი შეეწყო მუშაობაში. მხარის მიერ ხელშეკრულების დარღვევის შემთხვევაში გათვალისწინებული იქნა პირგასამტეხლოს გადახდა ორი თვის ქირის ოდენობით. შპს “... 21-მა” 2008 წლის 1 ოქტომბრის ხელშეკრულების საფუძველზე გადაიხადა 4600 აშშ დოლარი, პირველი (ოქტომბრის) და ბოლო თვის თანხა. შეთანხმების მიხედვით, ბოლო თვის თანხა (2300 აშშ დოლარი), მიიღო შუამავალმა. თ. ბ-შვილს შპს “... 21-მა” ფართი გაუთავისუფლა 2009 წლის 7 თებერვალს, რითაც მხარეებს შორის შეწყდა ქირავნობის სახელშეკრულებო ურთიერთობა. შპს “... 21-მა” თ. ბ-შვილს გადაუხადა 2008 წლის ნოემბრის ქირა, ხოლო დეკემბრის და იანვრის, ასევე თებერვლის რამდენიმე დღის ქირა, საერთო ჯამში 5747 აშშ დოლარი, არ გადაუხდია.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის წარმომადგენლის მოსაზრება, რაც შემდეგში მდგომარეობდა: შპს “... 21-ს” გადახდილი აქვს 2008 წლის დეკემბრის, აგრეთვე, 2009 წლის იანვრის ქირა; ვინაიდან შპს “... 21-მა” ქირავნობის საგნით სარგებლობა დაიწყო 2008 წლის ნოემბრიდან, 2008 წლის ოქტომბრის ქირა არ უნდა დაეკისროს; შპს “... 21-ს” 2008 წლის ნოემბრიდან 2009 წლის 7 თებერვლამდე ქირა გადახდილი აქვს, რამდენადაც 2008 წლის 1 ოქტომბრის ხელშეკრულების გაფორმებისას მას წინასწარ ჰქონდა გადახდილი ორი თვის _ პირველი და ბოლო თვის ქირა. ამასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმეზე წარდგენილი 2008 წლის 1 ოქტობრის ხელშეკრულების თანახმად, მხარეთა შორის სამართლებრივი ურთიერთობა წარმოიშვა 2008 წლის 1 ოქტომბრიდან, რის გამოც დაუსაბუთებელი იყო აპელანტის მსჯელობა 2008 წლის ოქტომბერში მის მიერ ქირავნობის საგნის დაუფლების შეუძლებლობაზე.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, აპელანტის წარმომადგენელმა საქმის ზეპირი განხილვისას დაადასტურა შპს “... 21-ის” მიერ ნაქირავებ ფართში საჭირო ინვენტარის განთავსება. ამასთან, საქმეზე წარდგენილი კომუნალური გადასახადის _ 2008 წლის ოქტომბრის გაზის გადასახადის გადახდის დამადასტურებელი ქვითრის მონაცემებით დგინდებოდა, რომ გადასახადი გადახდილი იყო “ჩემი ბაღის” სახელწოდების აბონენტის მიერ. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ მას ბოლო თვის თანხა გადახდილი ჰქონდა, რადგან 2008 წლის 1 ოქტომბრის ქირავნობის ხელშეკრულების გაფორმებისას დამქირავებელმა გადაიხადა 4600 აშშ დოლარის ოდენობით ქირა. ამ თანხიდან 2300 აშშ დოლარი შეადგენდა პირველი თვის გადასახდელ ქირას, ხოლო მეორე ნახევარი უნდა ჩათვლილიყო ბოლო თვის ქირად. დასახელებული ხელშეკრულების სხვა პირობების მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული დათქმიდან გამომდინარე, მოიჯარე კონტრაქტის ვადაზე ადრე შეწყვეტის შემთხვევაში დაკარგავდა დეპოზიტს (ბოლო თვის გადასახდელ თანხას). დასახელებული თანხა იმ შემთხვევაში ჩაითვლებოდა გადახდილად, თუკი დამქირავებელი ხელშეკრულებას ვადაზე ადრე შეწყვეტდა. ხელშეკრულების შეწყვეტა მოხდა შპს “... 21-ის” ინიციატივით კანონით გათვალისწინებული საფუძვლით. 2008 წლის 1 ოქტომბრის ხელშეკრულების “სხვა პირობების” მე-3 პუნქტი არ ითვალისწინებს დამქირავებლის მიერ ვადამდე ხელშეკრულების მხოლოდ ბრალეული შეწყვეტის შემთხვევისათვის 2300 აშშ დოლარის დაკარგვის შესაძლებლობას. აღნიშნული პუნქტის ლოგიკური განმარტებიდან გამომდინარე, ნებისმიერი საფუძვლით, იქნებოდა ეს კანონით გათვალისწინებული საფუძვლის, თუ ბრალეულად შეწყვეტის რაიმე საფუძვლის გარეშე ხელშეკრულების შეწყვეტა, გათვალისწინებული იყო ზემომითებული პირობის ამოქმედების შესაძლებლობა. მოცემულ შემთხვევაში შპს “... 21-მა” ქირის გადახდის თაობაზე ქირავნობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულება ნაწილობრივ შეასრულა. მან არ გადაიხადა 2008 წლის დეკემბრის, 2010 წლის იანვრის სრული თვის, ასევე თებერვლის 7 რიცხვამდე ქირა, მთლიანობაში 5747 ლარი.

სააპელაციო სასამართლომ მოწმეთა ჩვენებისა და მხარეთა განმარტების შეფასების საფუძველზე დადგენილად მიიჩნია, რომ გარდა 2008 წლის 1 ოქტომბრის წერილობით გაფორმებული ხელშეკრულებისა, არსებობდა ცალკე ზეპირი სახის შეთანხმება იმის შესახებ, რომ შპს “... 21” ისარგებლებდა თ. ბ-შვილის კუთვნილი ეზოთი, რომელიც თ. ბ-შვილს უნდა მოეპირკეთებინა 2008 წლის ოქტომბრის ბოლოს, ნოემბრის დასაწყისისათვის. ამასთან, მხარეთა ზეპირი შეთანხმებით თ. ბ-შვილს კუთვნილი ძაღლი _ კავკასიური ჯიშის ნაგაზი უნდა მოეთავსებინა ეზოს ბოლოში. ზეპირი შეთანხმებით ნაკისრი ვალდებულება თ. ბ-შვილმა შეასრულა: გონივრულ ვადაში _ ოქტომბრის ბოლოს, ნოემბრის დასაწყისში მან განახორციელა ეზოს მოპირკეთება, შეთანხმებისამებრ ძაღლი განათავსა ეზოს ბოლოში და საბავშვო ბაღის მუშაობის საათებში მოათავსა მავთულის ღობით შემოსაზღვრულ ტერიტორიაზე. სააპელაციო სასამართლომ ასევე გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოება, რომ კარგ ამინდში საბავშვო ბაღის აღსაზრდელები გარკვეული პერიოდით გამოჰყავდათ ეზოში, მავთულის ღობესთან მიახლოება იყო საშიში, ღობის მიღმა მოთავსებული ძაღლი ეზოში შემსვლელთათვის ადვილად შესამჩნევი იყო.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის, 327-ე მუხლის 1-ლი და მე-2 ნაწილებისა და 531-ე მუხლის შესაბამისად, 2008 წლის 1 ოქტომბრის ხელშეკრულებით, რომელშიც 22 ოქტომბერს შეტანილ იქნა ცვლილებები, დამქირავებელ შპს “... 21-ს” დროებით სარგებლობაში გადაეცა თ. ბ-შვილის საკუთრებაში არსებული 130კვ.მ ფართი. ამ ხელშეკრულებით მხარეები არ შეთანხმებულან ეზოს სარგებლობაში გადაცემის, მისი მოპირკეთების და ეზოში ძაღლის განთავსების თაობაზე. ამაზე მხარეები შეთანხმდნენ ზეპირი ხელშეკრულებით. ამდენად, შპს “... 21-ის” მითითება გამქირავებლის მიერ 2008 წლის 1 ოქტომბრის ხელშეკრულების 3.1, 3.2, 3.4 პუნქტების დარღვევის შესახებ უსაფუძვლო იყო და არ წარმოშობდა თ. ბ-შვილის ვალდებულებას გარიგებით გათვალისწინებული პირგასამტეხლოს დაკისრებაზე სამოქალაქო კოდექსის 417-ე მუხლის შესაბამისად. ამავე კოდექსის 319-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, მხარეთა მიერ შეთანხმებულ პირობაში იგულისხმება 2008 წლის 1 ოქტომბრის ხელშეკრულების “სხვა პირობების” მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული შეთანხმება და თავსდება მხარეთა ავტონომიურობის ფარგლებში. ამ დათქმის თანახმად კი, გათვალისწინებულია ერთგვარი საჯარიმო სანქცია დამქირავებლის მიერ ხელშეკრულების ვადამდე შეწყვეტისათვის, მიუხედავად შეწყვეტის საფუძვლისა.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად უთხრა უარი შეგებებული სარჩელის ავტორს 2008 წლის ოქტომბრის ქირის 2300 აშშ დოლარის დაბრუნების ნაწილში, რადგან მხარეთა შორის ურთიერთობა წარმოიშვა არა 2008 წლის ნოემბრის, არამედ 2008 წლის ოქტომბრიდან. შესაბამისად, შპს “... 21-ს” ქირის გადახდა უნდა დაეწყო 2008 წლის ოქტომბრიდან და არა 2008 წლის ნოემბრიდან.

გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სამოქალაქო კოდექსის 531-ე მუხლის თანახმად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მხარეთა შორის გაფორმებული 2008 წლის 1 ოქტომბრის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მათ შორის არსებული მატერიალურ-სამართლებრივი ურთიერთობის გათვალისწინებითა და დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების პირობებში (კერძოდ, შპს “... 21-ს” თ. ბ-შვილისათვის არ გადაუხდია ხელშეკრულების შეწყვეტამდე დეკემბრის, იანვრის თვეებისა და თებერვლის რამდენიმე დღის დავალიანება) სწორად დააკმაყოფილა თ. ბ-შვილის სარჩელის მოთხოვნა ქირის (5747 ლარი) აშშ დოლარის დაკისრების ნაწილში.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს “... 21-მა”, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, ხოლო შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 417-ე მუხლი. კანონის დასახლებული ნორმისა და მხარეთა შორის ზეპირი ფორმით დადებული ხელშეკრულების პირობების დარღვევის, კერძოდ, იმის გამო, რომ თ. ბ-შვილმა ეზოში განათავსა ძაღლი, რომელიც საფრთხეს უქმნიდა ბავშვებს და დამქირავებელს ხელს უშლიდა საქმიანობაში, სასამართლოს გამქირავებლისათვის უნდა დაეკისრებინა პირგასამტეხლო

კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დაადგინა, რომ გამქირავებლის მხრიდან მავთულის ღობით შემოსაზღვრულ ტერიტორიაზე ძაღლის ყოლა მის იზოლირებულ ტერიტორიაზე ყოფნად ვერ იქნებოდა მიჩნეული და ძაღლს შეეძლო საფრთხე შეექმნა ბავშვებისათვის. გარდა ამისა, საქმეზე წარდგენილი მტკიცებულებებითა და მხარეთა ახსნა-განმარტებებით ირკვევა, რომ თ. ბ-შვილმა საბავშვო ბაღის ეზოში მოათავსა კავკასიური ჯიშის ძაღლი, რომელიც როგორც ბავშვების, ასევე ეზოში შემსვლელი ადამიანებისათვის ძალზედ საშიში იყო. ამიტომ, მოსარჩელის ბრალეული ქმედების გამო, შპს “... 21” იძულებული გახდა, ვადაზე ადრე შეეწყვიტა ხელშეკრულება. შესაბამისად, შპს “... 21-ის” მიერ თ. ბ-შვილისათვის პირგასამტეხლოს დაკისრების მოთხოვნა მართლზომიერია.

კასატორი მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ ასევე არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი, ვინაიდან შპს “... 21-ის” მიერ ხელშეკრულების შეწყვეტა განპირობებული იყო კანონით გათვალისწინებული საფუძვლით. ხელშეკრულების “სხვა პირობების” მესამე პუნქტით დადგენილი ვალდებულებები ეწინააღმდეგება კანონსა და სამართლის ზოგად პრინციპებს. პირს არ შეიძლება დაეკისროს ჯარიმის გადახდა იმ შემთხვევაში, თუ მისი ქმედება გამოწვეული იყო კონტრაჰენტის ბრალით. სასამართლომ არასწორად შეაფასა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მხარეთა უფლება-მოვალეობების წარმოშობის საფუძველი, ვინაიდან თ. ბ-შვილმა ეზოს მოპირკეთება დაასრულა ნოემბრის დასაწყისში, რა დროსაც მან ხელშეკრულების საგანი გადასცა დამქირავებელს სარგებლობაში. ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უფლებები გარიგების საგანზე დამქირავებელს წარმოეშვა ნივთის გადაცემის შემდეგ, რის გამოც ქირის გადახდაც ნოემბრიდან უნდა მომხდარიყო.

კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ არასწორად განმარტა ქირავნობის ხელშეკრულების პირობა, რომლითაც შპს “... 21-ის” მიერ ხელშეკრულების ვადაზე ადრე მოშლის შემთხვევაში დამქირავებელი კარგავს ბოლო თვის გადახდილი ქირის მოთხოვნის უფლებას, რამდენადაც აღნიშნული პირობა არ არეგულირებს შემთხვევას, როდესაც ხელშეკრულების მოშლა განპირობებულია გამქირავებლის ბრალეული ქმედებით. ამდენად, შპს “... 21-ის” მიერ გადახდილი ე.წ. “საშუამავლო” თანხა უნდა ჩაითვალოს ბოლო თვის, იანვრის ქირის ანგარიშში.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის ფარგლებში საკასაციო საჩივრის საფუძვლების გამოკვლევის შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს “... 21-ის” საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გასაჩივრებული განჩინება, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემული დავის გადასაწყვეტად უნდა შეფასდეს საკითხი იმის შესახებ, სახეზეა თუ არა დამქირავებლისათვის (შპს “... 21”) ქირავნობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ქირის (5747 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი) დაკისრების საფუძველი (თ. ბ-შვილის სარჩელის მოთხოვნა). ამასთან, რამდენად კანონიერია თავად დამქირავებლის მოთხოვნა გამქირავებლისათვის (თ. ბ-შვილი) ხელშეკრულების პირობების დარღვევის გამო ორი თვის ქირის ოდენობით პირგასამტეხლოს (5152 აშშ დოლარი) დაკისრების თაობაზე (შპს “... 21-ის” შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა).

დამქირავებლისათვის (რომელსაც ამ შემთხვევაში წარმოადგენს “... 21”) ქირის დაკისრების შესახებ სადავო მოთხოვნის სწორად გადასაწყვეტად უწინარესად უნდა დადგინდეს, საქმეზე დასტურდება თუ არა მის მიერ ქირავნობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ქირის (5747 აშშ დოლარი) გადაუხდელობა.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილია, რომ შპს “... 21-მა” თ. ბ-შვილს გადაუხადა 2008 წლის ნოემბრის თვის ქირა, ხოლო დეკემბრის და იანვრის თვეების, აგრეთვე, თებერვლის რამდენიმე დღის ქირა, მთლიანობაში 5747 აშშ დოლარი, დამქირავებელს არ გადაუხდია.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

შპს “... 21” სადავოდ ხდის თ. ბ-შვილისათვის 2008 წლის დეკემბრისა და 2009 წლის იანვრის ქირის გადახდის საფუძვლის არსებობას, რასაც იმით ასაბუთებს, რომ 2008 წლის 1 ოქტომბრის ხელშეკრულების გაფორმებისას მან წინასწარ გადაიხადა პირველი და ბოლო თვის ქირა. იგი აღნიშნავს, რომ ქირავნობის საგნით სარგებლობა დაიწყო 2008 წლის ნოემბრიდან, რის გამოც 2008 წლის ოქტომბრის ქირის გადახდა არ უნდა დაეკისროს. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ მხარის აღნიშნული მსჯელობა სწორად არ გაიზიარა. ამ შემთხვევაში არსებითია ის, რომ 2008 წლის 1 ოქტომბრის ხელშეკრულებით მხარეებს შორის ამ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სამართლებრივი ურთიერთობა, მათ შორის, დამქირავებლის მიერ ქირის გადახდის ვალდებულება, წარმოიშვა სწორედ 2008 წლის 1 ოქტომბრიდან (ხელშეკრულების გაფორმების დღიდან). ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოში საქმის ზეპირი განხილვისას აპელანტის წარმომადგენელმა დაადასტურა შპს “... 21-ის” დაქირავებულ ფართში საჭირო ინვენტარის ნაწილის ხელშეკრულების დადების დღიდან (2008 წლის 22 ოქტომბერი) განთავსების ფაქტი (ტომი II, ს.ფ. 30-33). გარდა ამისა, აღნიშნულ საკითხზე მსჯელობისას სააპელაციო სასამართლომ მხედველობაში მიიღო საქმეზე წარდგენილი 2008 წლის ოქტომბრის თვის კომუნალური გადასახადის (გაზის) გადახდის ქვითარი (ტომი I, ს.ფ. 76), საიდანაც ირკვევა, რომ ...... ქ.¹8-ში მდებარე მისამართზე გადასახადი გადახდილია “ჩემი ბაღის” სახელწოდების აბონენტის მიერ (საქმეზე დადგენილია, რომ შპს “... 21-ს” თ. ბ-შვილის კუთვნილ ფართში მოწყობილი ჰქონდა საბავშვო ბაღი და ამ სახელწოდებით ეწეოდა საქმიანობას). კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ზემოაღნიშნულ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენია. ამდენად, საფუძველს მოკლებულია შპს “... 21-ის” მსჯელობა იმის შესახებ, რომ ქირის გადახდა უნდა დაწყებულიყო 2008 წლის ნოემბრის და არა ოქტომბრის თვიდან.

რაც შეეხება საკითხს შპს “... 21-ის” მიერ წინასწარ გადახდილი ბოლო თვის ქირის მხედველობაში მიღების თაობაზე, ამასთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო მიუთითებს მოდავე მხარეებს შორის 2008 წლის 1 ოქტომბერს დადებული იჯარის ხელშეკრულების “სხვა პირობების” მე-3 პუნქტზე, რომლის თანახმად, მოიჯარე (შპს “... 21”) კონტრაქტის ვადაზე ადრე შეწყვეტის შემთხვევაში კარგავს დეპოზიტს (ბოლო თვის გადახდილ თანხას). საქმეზე დადგენილია, რომ შპს “... 21-მა” 2008 წლის 1 ოქტომბრის ხელშეკრულების საფუძველზე თ. ბ-შვილს (მეიჯარე) ნამდვილად გადაუხადა ბოლო თვის ქირა (2300 აშშ დოლარი), რაც შეთანხმების მიხედვით მიიღო შუამავალმა. დადგენილია ისიც, რომ ხელშეკრულების შეწყვეტა მოხდა შპს “... 21-ის” ინიციატივით კანონით გათვალისწინებულ საფუძველზე. მიუხედავად ამისა, სააპელაციო სასამართლომ სწორად მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში ბოლო თვის ქირა გადახდილად ვერ ჩაითვლებოდა. ხელშეკრულების ზემოთ დასახელებული პუნქტის შინაარსიდან გამომდინარე, ასეთს მხოლოდ იმ შემთხვევაში ექნებოდა ადგილი, თუკი მოიჯარე ხელშეკრულებას ვადაზე ადრე არ შეწყვეტდა. ხელშეკრულების “სხვა პირობების” მე-3 პუნქტში საუბარია მოიჯარის მიერ ხელშეკრულების ვადაზე ადრე შეწყვეტაზე ზოგადად, რაც იმას ნიშნავს, რომ ეს დანაწესი მოქმედებს ხელშეკრულების ნებისმიერი საფუძვლით (მათ შორის კანონით გათვალისწინებული საფუძვლით) შეწყვეტის პირობებში, გარდა კონტრაჰენტის ბრალეული მოქმედებით გამოწვეული შემთხვევებისა. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ თ. ბ-შვილს მხარეთა შეთანხმებით ნაკისრი ვალდებულება არ დაურღვევია. ამასთან დაკავშირებით კასატორს დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენია. ამდენად, განსახილველ შემთხვევაში ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დამქირავებელი კარგავს ბოლო თვის ქირის მოთხოვნის უფლებას. შესაბამისად, კასატორის მსჯელობა აღნიშნული თვალსაზრისით ასევე უსაფუძვლოა და არ ექვემდებარება გაზიარებას.

სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, ვალდებულების წარმოშობის ერთ-ერთ საფუძველს წარმოადგენს მხარეთა შორის ხელშეკრულება. ამავე კოდექსის 531-ე მუხლის მიხედვით, ქირავნობის ხელშეკრულებით გამქირავებელი მოვალეა დამქირავებელს სარგებლობაში გადასცეს ნივთი განსაზღვრული ვადით. დამქირავებელი მოვალეა გამქირავებელს გადაუხადოს დათქმული ქირა.

რამდენადაც საქმეზე უდავოდ დგინდება შპს “... 21-ის” მიერ 5747 აშშ დოლარის ოდენობით ქირის გადაუხდელობა, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კანონის დასახელებული ნორმებიდან გამომდინარე სახეზეა მისთვის ამ თანხის დაკისრების საფუძველი.

თ. ბ-შვილისათვის პირგასამტეხლოს დაკისრების შესახებ შპს “... 21-ის” მოთხოვნასთან მიმართებით საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს შემდეგს: დასახელებული მოთხოვნის მართლზომიერების დასადგენად მნიშვნელოვანია იმის გარკვევა, ხელშეკრულების მიხედვით, თუ რა შემთხვევაში წარმოეშობა გამქირავებელს (თ. ბ-შვილი) პირგასამტეხლოს გადახდის ვალდებულება და რა კონკრეტულ გარემოებას (გარემოებებს) ეფუძნება შპს “... 21-ის” მოთხოვნა მოწინააღმდეგე მხარისათვის პირგასამტეხლოს დაკისრების თაობაზე.

მხარეებს შორის 2008 წლის 22 ოქტომბერს დადებული ხელშეკრულების 3.4 პუნქტის მიხედვით, მეიჯარე ვალდებულია ხელშეკრულების დარღვევის შემთხვევაში ჯარიმის სახით გადაიხადოს ორი თვის ქირა.

სამოქალაქო კოდექსის 417-ე მუხლის თანახმად, პირგასამტეხლო არის მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული ფულადი თანხა, რომელიც მოვალემ უნდა გადაიხადოს ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულებისათვის.

მოცემულ შემთხვევაში თ. ბ-შვილის მხრიდან ხელშეკრულების დარღვევის ფაქტის დასადასტურებლად კასატორი შპს “... 21” მიუთითებს იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომ ამ უკანასკნელმა ეზოში განათავსა ძაღლი, რომელიც საფრთხეს უქმნიდა ბავშვებს და დამქირავებელს ხელს უშლიდა საქმიანობაში. საკასაციო სასამართლო ვერ დაეთანხმება კასატორს და თ. ბ-შვილისათვის პირგასამტეხლოს დაკისრების საფუძვლად ვერ განიხილავს დასახელებულ გარემოებას. სააპელაციო სასამართლომ მხარეთა ზეპირი შეთანხმების საფუძველზე დაადგინა, რომ ნაქირავებ ფართში ძაღლი ხელშეკრულების გაფორმების შემდგომ არ აღმოჩენილა, იგი აღნიშნულ დროს უკვე იმყოფებოდა დაქირავებულ ტერიტორიაზე და ამ შეთანხმების თანახმად თ. ბ-შვილს ეზოში ძაღლის ყოლის უფლება გააჩნდა. ეს ცხადყოფს, რომ დამქირავებელმა იმთავითვე გაითვალისწინა (ყოველ შემთხვევაში უნდა გაეთვალისწინებინა) მითითებული ფაქტორი და ამ ფაქტორიდან გამომდინარე მოსალოდნელი საფრთხის არსებობა. შპს “... 21-ს” თავიდანვე შეეძლო, უარი ეთქვა სახელშეკრულებო ურთიერთობაზე ან წამოეყენებინა შესაბამისი პირობები, რაც არ განუხორციელებია. ასეთ ვითარებაში მოწინააღმდეგე მხარისათვის ზემოაღნიშნული მოტივით პირგასამტეხლოს დაკისრება არამართებულია.

გარდა ამისა, თ. ბ-შვილის მხრიდან ხელშეკრულების დარღვევის ფაქტის დასადასტურებლად კასატორი მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ თ. ბ-შვილსა და მის შვილს ვ. ბ-შვილს არაკეთილსინდისიერი დამოკიდებულება ჰქონდათ შპს “... 21-ის” მიმართ, ვ. ბ-შვილი არღვევდა ხელშეკრულების პირობებს, კერძოდ, იგი თვითნებურად იჭრებოდა გაქირავებულ ფართში და შპს “... 21-ს” საქმიანობის განხორციელებაში ხელს უშლიდა, რაზეც გამქირავებელი თ. ბ-შვილი რეაგირებას არ ახდენდა. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე წარდგენილი მტკიცებულებების შეფასების საფუძველზე დაადგინა, რომ მხარეთა შორის როგორც 2008 წლის 1 ოქტომბრის ხელშეკრულებით, ასევე ზეპირი შეთანხმებით ნაკისრი ვალდებულებების თ. ბ-შვილის მიერ დარღვევის ფაქტი არ დასტურდებოდა. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ შეიცავს სასამართლოს აღნიშნული დასკვნის გამაქარწყლებელ დასაბუთებულ პრეტენზიას. ასეთ ვითარებაში კასატორის ზემომითითებული მსჯელობა საფუძველს მოკლებულია.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას (განჩინებას) საკასაციო საჩივრის ფარგლებში.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ შპს “... 21-ის” საკასაციო საჩივარი არ იძლევა კასატორის მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას, რის გამოც თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება უცვლელად დატოვებას ექვემდებარება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

შპს “... 21-ის” საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 5 იანვრის განჩინება;

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.