¹ას-548-518-2011 27 ივნისი, 2011 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ნუნუ კვანტალიანი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ მ.ჯ.ძის უფლებამონაცვლე ქ.უ-შვილი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ ვ.ჯ-ძე (მოსარჩელე), ნ.ბ-ძი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 8 დეკემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ქ.უ-შვილის სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი _ ქ.უმიკაშვილის სარჩელში _ იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, ვ.ჯ-ძის სარჩელში _ ნივთების ღირებულების ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

მ.ჯ.ძემ (უფლებამონაცვლე ქ.უ-შვილი) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ვ.ჯ-ძის, ნ.ბ-ძისა და ნოტარიუს რ.ზ-იანის მიმართ 2005 წლის 28 მაისს მოპასუხე ვ.ჯ-ძესა და ნ.ბ-ზს შორის დადებული იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოსარჩელის განმარტებით, მ.ჯ-ძესა და ვ.ჯ-ძეს შორის 2002 წლის 14 აგვისტოს დაიდო უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რაც კასპის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 22 ივნისს ცნობილ იქნა ბათილად, ხოლო თბილისის საოლქო სასამართლოს 2005 წლის 15 თებერვლის გადაწყვეტილებით მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულება მიჩნეულ იქნა სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულებად და გაუქმდა სამოქალაქო კოდექსის 949-ე მუხლის შესაბამისად. აღნიშნული გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2005 წლის 19 ივლისის განჩინებით.

მხარეთა შორის დავის დასრულებამდე ვ.ჯ-ძემ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება გააფორმა მოპასუხე ნ.ბ-ზთან და იპოთეკის ხელშეკრულებით დაიტვირთა მოსარჩელის კუთვნილი საცხოვრებელი სახლი. მოსარჩელის განმარტებით, იმ შემთხვევაში, თუ ვ.ჯ-ძე დროულად არ გადაიხდის ვალს, თანხის დაბრუნება მოხდება მისი კუთვნილი უძრავი ქონებიდან, მიუხედავად მ.ჯ-ძის სახელზე მისი აღრიცხვისა.

მოცემულ სამოქალაქო საქმესთან ერთ წარმოებად გაერთიანდა სამოქალაქო საქმე ვ.ჯ-ძის სარჩელის გამო მ.ჯ.ძის მიმართ ნივთების: 1. ტელევიზორი ,,კორფუჯის” (120 ლარი), შეშის ღუმელის (30 ლარი), ტელევიზორის ანტენის კაბელის (45 ლარი), სტაბილიზატორის (30 ლარი), 2 ბალიშის (40 ლარი), 2 ლეიბის (100 ლარი), საბნის 6 კონვერტის (90 ლარი), 6 ზეწრის (48 ლარი), 2 საბნის (100 ლარი), თეფშების სამულის (20 ლარი), ალუმინის 6 ქვაბის (50 ლარი), ალუმინის 4 ახალი ქვაბის (48 ლარი), მინის 80 ერთლიტრიანი ქილის (40 ლარი), 100 ნახევარლიტრიანი ბოთლის (5 ლარი), ჩაის 6 ჭიქის (6 ლარი), მინის 500 გრამიანი 40 ქილის (16 ლარი), უნიტაზის (110 ლარი), გაზის ბალონის (30 ლარი), უთოს (35 ლარი), გაზქურა ,,ბრესტის” (200 ლარი), თუჯის პირსაბანის (35 ლარი); 2. სამშენებლო მასალების: თუჯის 4 მეტრიანი მილის (30 ლარი), თუჯის 4 ორმეტრიანი მილის (60 ლარი), თუჯის 3 მილის (21 ლარი), თუჯის სამკაპი 4 მილის (32 ლარი), თუჯის 2 მილის (30 ლარი), თუჯის ტრაპის (25 ლარი), თუჯის გადამყვანის (35 ლარი), თუჯის უნიტაზის (60 ლარი); პლასტმასის 3 ოთხმეტრიანი მილის (45 ლარი), პლასტმასის ორმეტრიანი 7 მილის (56 ლარი), პლასტმასის 2 სამკაპის (12 ლარი), პლასტმასის სამკაპის (6 ლარი), 30 შიფერის (200 ლარი), 5 ტომარა ცემენტის (25 ლარი), 4 კილოგრამი ლურსმნის (20 ლარი), წყლის ტუმბო ,,ხარკოვის” (150 ლარი), წყლის ტუმბოს ამოსაქაჩის (30 ლარი), წყლის 3 მილის (60 ლარი); ბინის აღრიცხვაზე გაწეული და ტრანსპორტირების ხარჯების ანაზღაურების თაობაზე. ვ.ჯ-ძემ მოგვიანებით დააზუსტა მოთხოვნა და ნაცვლად ნივთების დაბრუნებისა, მოითხოვა მათი ღირებულების ანაზღაურება.

გორის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 10 მარტის გადაწყვეტილებით მ.ჯ.ძის უფლებამონაცვლე ქ.უ-შვილის სარჩელი ვ.ჯ-ძისა და ნ.ბ-ძის მიმართ 2005 წლის 17 მაისის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების იპოთეკის ნაწილში ბათილად ცნობის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო, ასევე არ დაკმაყოფილდა ვ.ჯ-ძის სარჩელი მ.ჯ.ძის უფლებამონაცვლე ქ.უ-შვილის მიმართ ქ.კასპში, ... ქ.¹4-ში მდებარე სახლში არსებული ნივთების ღირებულების ანაზღაურების შესახებ.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მ.ჯ.ძის უფლებამონაცვლე ქ.უ-შვილმა და მოითხოვა იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობაზე უარის თქმის ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, ხოლო ახალი გადაწყვეტილებით ქ.უ-შვილის სარჩელის დაკმაყოფილება.

ამავე გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი შეიტანა ვ.ჯ-ძემ და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება ნივთების ღირებულების ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში, ახალი გადაწყვეტილებით ქ.უ-შვილის მფლობელობიდან შეშის ღუმელისა და წყლის ტუმბოს გამოთხოვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 8 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ქ.უ-შვილის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ვ.ჯ-ძის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა გორის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 10 მარტის გადაწყვეტილება ნივთების ღირებულების ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ვ.ჯ-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ქ.უ-შვილის მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა ვ.ჯ-ძის კუთვნილი შეშის ღუმელი თავისი მილებით და წყლის ტუმბო «ხარკოვი», რაც გადაეცა ვ.ჯ-ძეს, დანარჩენ ნაწილში გორის რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2002 წელს მ.ჯ-ძესა და ვ.ჯ-ძეს შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება კასპში, ... ქ.¹4-ში მდებარე სახლის 3/4 წილზე. კასპში, ... ქ.¹4-ში მდებარე სახლის 3/4 წილი საკუთრების უფლებით აღირიცხა ვ.ჯ-ძის სახელზე. 2005 წლის 17 მაისს ვ.ჯ-ძესა და ნ.ბ-ძს შორის გაფორმებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით ნ.ბ-ზმა ვ.ჯ-ძეს გადასცა 2500 აშშ დოლარი (ეროვნული ვალუტით 4500 ლარი), ყოველთვიურად 3%-ის სარგებლით, სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა ვ.ჯ-ძის სახელზე რიცხული, კასპში, ... ქ.¹4-ში მდებარე სახლის 3/4 ნაწილი. იპოთეკის უფლება რეგისტრირებულ იქნა საჯარო რეესტრში. თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005 წლის 15 თებერვლის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით მ.ჯ-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი მას და ვ.ჯ-ძეს შორის 2002 წლის 12 აგვისტოს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება, იგი ჩაითვალა სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულებად, რომელიც შეწყდა უარის თქმის გამო. საჯარო რეესტრის ამონაწერით სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2010 წლის 5 მარტის მდგომარეობით კასპში, ... ქ.¹4-ში მდებარე სახლი კვლავ აღრიცხულია მ.ჯ-ძის სახელზე, ამასთან, საცხოვრებელი სახლის 3/4 წილზე 2005 წლის 17 მაისს სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების საფუძველზე რეგისტრირებულია იპოთეკის უფლება ნ.ბ-ძის სასარგებლოდ. 2005 წლის 30 ნოემბერს მ.ჯ-ძემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში 2005 წლის 17 მაისს ვ.ჯ-ძესა და ნ.ბ-ზს შორის გაფორმებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნით. 2006 წლის 10 მარტს სასამართლოს სასარჩელო განცხადებით მიმართა ვ.ჯ-ძემ მოპასუხე მ.ჯ-ძის მიმართ ნივთების უკან დაბრუნებისა და გაწეული ხარჯების ანაზღურების მოთხოვნით. კასპის რაიონული სასამართლოს 2007 წლის 9 აგვისტოს საოქმო განჩინებით ვ.ჯ-ძის სარჩელი ერთ წარმოებად გაერთიანდა მ.ჯ-ძის სარჩელთან. გორის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 4 მარტის საოქმო განჩინებით ქ.უ-შვილი ცნობილ იქნა მ.ჯ-ძის უფლებამონაცვლედ. სასამართლომ მიუთითა, რომ სააპელაციო პალატაში საქმის განხილვისას, 2010 წლის 8 დეკემბრის სასამართლო სხდომაზე ვ.ჯ-ძემ დააზუსტა, ასევე, შეამცირა მოთხოვნა და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება ნივთების ღირებულების ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში, ახალი გადაწყვეტილებით ქ.უ-შვილის მფლობელობიდან შეშის ღუმელის, მისი მილებისა და წყლის ტუმბოს გამოთხოვა. იმავე სასამართლო სხდომაზე ქ.უ-შვილმა ცნო ვ.ჯ-ძის შემცირებული სასარჩელო მოთხოვნა. სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობაზე უარის თქმის ნაწილში პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და მართებულად იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 286-ე, 289-ე, 312-ე, 292-ე მუხლებით, ამასთან, გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, იპოთეკის ხელშეკრულება იმჟამინდელ მესაკუთრესა (ვ.ჯ-ძე) და კრედიტორს (ნ.ბ-ზი) შორის დაიდო კანონის სრული დაცვით და არ არსებობს მისი ბათილად ცნობის სამართლებრივი საფუძველი. ის გარემოება, რომ ვ.ჯ-ძესა და მ.ჯ-ძეს შორის რეალურად ადგილი ჰქონდა არა ნასყიდობის, არამედ სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ურთიერთობებს, ეს ფაქტი მესამე პირთან არსებულ ურთიერთობებზე გავლენას ვერ მოახდენს. პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად განმარტა, თუნდაც ის ფაქტი, რომ შემდგომში ბათილად იქნა ცნობილი ვ.ჯ-ძის საკუთრების საფუძვლად არსებული დოკუმენტი (ნასყიდობის ხელშეკრულება), რის შედეგადაც ვ.ჯ-ძემ დაკარგა სახლზე საკუთრების უფლება, ვერ გახდება კანონის შესაბამისად გაფორმებული იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ერთადერთი და საკმარისი საფუძველი, მით უფრო, რომ ნ.ბ-ზი ამ ფაქტისადმი კეთილსინდისიერია, მან სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება დადო უძრავი ნივთის მესაკუთრესთან, მასზე გასცა სესხი და იპოთეკით უზრუნველყო სესხის დაბრუნების მოთხოვნა. გორის რაიონულმა სასამართლომ მართებულად არ დააკმაყოფილა ქ.უ-შვილის სარჩელი იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე. ვ.ჯ-ძის სააპელაციო საჩივართან დაკავშირებით სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლით განმტკიცებულ დისპოზიციურობის პრინციპზე და ამავე კოდექსის 208-ე მუხლზე, რომლის თანახმადაც სარჩელის ცნობა მისი დაკმაყოფილების თაობაზე გადაწყვეტილების გამოტანის საფუძველია. მოცემულ შემთხვევაში უშუალოდ მხარე ქ.უ-შვილმა ცნო ვ.ჯ-ძის შემცირებული სასარჩელო მოთხოვნა შეშის ღუმელის, თავისი ტუმბოებით და წყლის ტუმბოს გამოთხოვის თაობაზე, რაც, პალატის მოსაზრებით, ვ.ჯ-ძის სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების პროცესუალურ-სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენდა.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ქ.უ-ვილის სააპელაციო საჩივარის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში საკასაციო წესით გაასაჩივრა მ.ჯ-ძის უფლებამონაცვლე ქ.უ-შვილმა, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მოპასუხეთა შორის 2005 წლის 17 მაისს დადებული იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორმა მიუთითა თბილისის საოლქო სასამართლოს 2004 წლის 22 ივნისის გადაწყვეტილებასა და საკასაციო სასამართლოს 2005 წლის 15 თებერვლის განჩინებაზე, რომლითაც მ.ჯ-ძესა და ვ.ჯ-ძეს შორის 2002 წლის 12 აგვისტოს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება ცნობილ იქნა ბათილად. აღნიშნული გადაწყვეტილებით სამართლებთრივი საფუძველი გამოეცალა სადავო ქონების ¾ ნაწილზე ვ.ჯ-ძის საკუთრების უფლების რეგისტრაციას. ნ.ბ-ზმა 2005 წლის 17 მაისს დადო იპოთეკის ხელშეკრულება ვ.ჯ-ძესთან. სააპელაციო პალატამ არასწორად ჩათვალა ნ.ბ-ზი კეთილსინდისიერად, მაშინ, როდესაც მას უნდა სცოდნოდა ქონებაზე დავის არსებობის თაობაზე, რადგანაც მოპასუხე ქ.უ-შვილის სკოლელია, სადავო სახლის ¼ ნაწილი აღრიცხული იყო ქ.უ-შვილის სახელზე. კასატორის მითითებით, დაუჯერებელია, რომ ნ.ბ-ზი არ დაინტერესებულა ქ.უ-შვილისაგან გაეგო დავის არსებობის თაობაზე. კასატორმა ასევე მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე და განმარტა, რომ მაშინ, როდესაც სადავო იყო საკუთრების უფლება, არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მითითება ნ.ბ-ზის კეთილსინდისიერად მიჩნევის თაობაზე.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 11 მაისის განჩინებით ქ.უ-შვილის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ქ.უ-შვილის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ქ.უ-შვილის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ ქ.უ-შვილს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მ.ს-იას მიერ გადახდილი 300 ლარის 70% _ 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ქ.უ-შვილის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო. კასატორ ქ.უ-შვილს (პირადი ¹-) დაუბრუნდეს შემდეგ ანგარიშზე: თბილისის არასაგადასახადო შემოსულობების ¹200122900, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი _ ¹220101222, საბიუჯეტო შემოსულობების სახაზინო კოდი _ ¹300773150, დანიშნულება _ «სახელმწიფო ბაჟი საქართველოს უზენაეს სასამართლოში განსახილველ საქმეებზე» მ.ს-იას მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან _ 210 ლარი. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.