¹ას-549-517-2010 19 ოქტომბერი, 2010წ.

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლ. ლაზარაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ნ. კვანტალიანი, პ. ქათამაძე

სხდომის მდივანი _ ლ. სანიკიძე

კასატორი (მოსარჩელე) _ მ. ხ-შვილი, წარმომადგენელი ზ. შ-ძე

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) _ ქ. თბილისის მერიის სსიპ “თბილისის არქიტექტურის სამსახური”, წარმომადგენლები: გ. ქ-შვილი, ნ. ჭ-ელი, დ. ა-ძე, ო. ნ-შვილი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 12 ნოემბრის განჩინება

დავის საგანი _ მიუღებელი შემოსავლის, მორალური ზიანის, გამოუყენებელი შვებულების საკომპენსაციო თანხის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სასარჩელო განცხადებით მიმართა მ. ხ-შვილმა მოპასუხე თბილისის მერიის სსიპ თბილისის არქიტექტურის სამსახურის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა: 1. პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა მოპასუხისათვის ფულადი კომპენსაციის დაკისრებით, კერძოდ, მოპასუხისათვის ყოველთვიურად 1 268 ლარის დაკისრება სამუშაოდან გათავისუფლებიდან (2009 წლის 23 თებერვლიდან) ხელშეკრულების ვადის ამოწურვამდე, 2009 წლის 1 ივლისამდე; 2. მორალური ზიანის ანაზღაურება 10 000 ლარის ოდენობით; 3. გამოუყენებელი შვებულების კომპენსაციის სახით 1 216 ლარის ანაზღაურება.

სარჩელის თანახმად, თბილისის მერიის სსიპ “თბილისის არქიტექტურის სამსახურის” სანებართვო დეპარტამენტის ძველი თბილისის სანებართვო განყოფილების სპეციალისტის თანამდებობიდან მოსარჩელის გათავისუფლების რეალური მიზეზი იყო დისკრიმინაცია განსხვავებული აზრის საფუძველზე, აგრეთვე, სამსახურის უფროსთან დაპირისპირება თბილისის ისტორიულ უბანში, ხარფუხი, თაბორის მთის ფერდის, მირზა-შაფის ქუჩისა და მისი მრავალსაუკუნოვანი განაშენიანების უკანონო ნგრევის გამო. მოსარჩელემ მის მიმართ დისკრიმინაციული ნიშნით სამუშაოდან გათავისუფლების ფაქტის დასადასტურებლად მიუთითა ქ. თბილისის არქიტექტურის სამსახურის გაერთიანებული სამეცნიერო-მეთოდური საბჭოს ოქმებზე, სადაც მოსარჩელემ გამოხატა განსხვავებული შეხედულებები თბილისში, მირზა-შაფის ქუჩის რეკონსტრუქციის პროექტთან დაკავშირებით. აქედან გამომდინარე, მოსარჩელემ მოპასუხის მიერ მისი გათავისუფლება უკანონოდ მიიჩნია. მანვე აღნიშნა, რომ რომ დამსაქმებლის მხრიდან შრომითი ხელშეკრულების უკანონოდ მოშლის შედეგად მიადგა როგორც მატერიალური, ისე არაქონებრივი ზიანი. გარდა ამისა, დისკრიმინაციული ნიშნის საფუძველზე შრომითი ხელშეკრულების მოშლით დამსაქმებელმა დაარღვია მისი პირადი არაქონებრივი უფლება. მოპასუხესთან 2008 წლის 31 დეკემბერს დადებული შრომითი ხელშეკრულების მოქმედების ვადა იწურებოდა 2009 წლის 1 ივლისს (ტომი I, ს.ფ. 2-16).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 12 აგვისტოს გადაწყვეტილებით მ. ხ-შვილის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა საქმის მასალებით დადგენილ შემდეგ უდავო ფაქტობრივ გარემოებებზე:

2008 წლის 31 დეკემბერს მ. ხ-შვილსა და მოპასუხე დაწესებულებას შორის დაიდო შრომითი ხელშეკრულება, რომლითაც მ. ხ-შვილი დასაქმდა სანებართვო დეპარტამენტის ძველი თბილისის სანებართვო განყოფილების სპეციალისტის თანამდებობაზე. შრომითი ხელშეკრულების მოქმედების ვადა იწურებოდა 2009 წლის 1 ივლისს;

თბილისის არქიტექტურის სამსახურის გაერთიანებული სამეცნიერო-მეთოდური საბჭოს 2008 წლის 24 იანვრის ¹3 ოქმში და 2008 წლის 27 ნოემბრის ¹43 ოქმში მოსარჩელის მიერ გამოხატულ იქნა კრიტიკული მოსაზრებები თბილისში, …ის ქუჩის რეკონსტრუქციის პროექტთან დაკავშირებით;

2009 წლის 23 თებერვალს თბილისის არქიტექტურის სამსახურის ¹275 ბრძანებით შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად მოსარჩელესთან მოიშალა 2008 წლის 31 დეკემბერს დადებული შრომითი ხელშეკრულება დამსაქმებლის ინიციატივით.

საქალაქო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ 2009 წლის 14 თებერვალს შედგა სატელეფონო საუბარი მოსარჩელესა და მოპასუხე დაწესებულების უფროს მ. ა-ს შორის. 2009 წლის 16 თებერვალს (სატელეფონო საუბრიდან ორი დღის შემდეგ) დამსაქმებელმა მოსარჩელეს მოსთხოვა განცხადების დაწერა სამსახურის თავისი სურვილით დატოვების შესახებ და მხოლოდ იმის გამო, რომ მოსარჩელემ ასეთი განცხადება არ დაწერა, გამოსცა მისი გათავისუფლების ბრძანება შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის გამოყენებით. დასახელებული ფაქტობრივი გარემოების დადგენისას საქალაქო სასამართლო დაეყრდნო მოსარჩელის, როგორც ამ მოვლენების უშუალო თვითმხილველის ახსნა-განმარტებას და რომ მოპასუხემ ვერ შეძლო სასამართლოსათვის რაიმე სხვა მტკიცებულების (მაგალითად, მოწმეთა ჩვენება) წარდგენა ამ ფაქტობრივი გარემოების უარსაყოფად. საქალაქო სასამართლოს მოსაზრებით, როდესაც შრომით ურთიერთობებში დასაქმებული მიუთითებს მის მიმართ დისკრიმინაციის განხორციელების თაობაზე და მას, როგორც უშუალო თვითმხილველს, მოჰყავს კონკრეტული ფაქტები, დამსაქმებელი, როგორც იურიდიული პირი (რომელიც ამ შემთხვევაში როგორც საჯარო სამართლის იურიდიული პირი შექმნილია საჯარო მიზნებისა და ფუნქციების შესასრულებლად) ვალდებულია დაადასტუროს, რომ მოსარჩელის მიერ მოყვანილი ფაქტები სინამდვილეს არ შეესაბამება. აღნიშნულის გათვალისწინებით საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მ. ხ-შვილის მიმართ ადგილი ჰქონდა დისკრიმინაციას მირზა-შაფის რეკონსტრუქციის პროექტთან დაკავშირებით მის მიერ უშუალო ხელმძღვანელობისგან განსხვავებული აზრის გამოხატვის გამო.

საქალაქო სასამართლოს მოსაზრებით, მოსარჩელეს არ ჰქონდა გამოუყენებელი შვებულების კომპენსაციის გადახდაზე მოთხოვნის უფლება, რადგან შრომის კოდექსის 21-ე მუხლის მე-2 ნაწილიდან და 22-ე მუხლის 1-ლი ნაწილიდან გამომდინარე, მ. ხ-შვილს თბილისის არქიტექტურის სამსახურში 11 თვე არ უმუშავია. ასევე უსაფუძვლო იყო შრომის კოდექსის 44-ე და სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლების შესაბამისად მოსარჩელის მიერ მორალური ზიანის სახით კომპენსაციის მიღების მოთხოვნა. პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის თაობაზე (მოპასუხისთვის ფულადი კომპენსაციის დაკისრებით) მოსარჩელის მოთხოვნასთან მიმართებით საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-3 ნაწილი დამსაქმებელს უფლებას აძლევდა, ნებისმიერ დროს შეეწყვიტა შრომითი ხელშეკრულება დასაქმებულთან არანაკლებ ერთი თვის ანაზღაურების გადახდით, მიუხედავად იმისა, რომ მოსარჩელის მიმართ ადგილი ჰქონდა დისკრიმინაციას (ტომი I, ს.ფ. 185-190).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მ. ხ-შვილმა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

სააპელაციო საჩივრის თანახმად, საქალაქო სასამართლომ სათანადოდ არ გამოიყენა შრომის კოდექსის მე-2 მუხლის მე-3 ნაწილი და არასწორად განმარტა იგი. ასევე, საქალაქო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა საქართველოს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-3 ნაწილი, რადგან შრომის ხელშეკრულების მოშლა არ უნდა ატარებდეს მე-2 მუხლით აკრძალულ დისკრიმინაციულ ნიშანს. მოცემულ შემთხვევაში შრომითი ხელშეკრულების მოშლა განხორციელდა დისკრიმინაციული ნიშნით, რაც საქალაქო სასამართლომაც დაადასტურა.

აპელანტის მითითებით, საქალაქო სასამართლომ არ გამოიყენა საქართველოს პარლამენტის მიერ რატიფიცირებული ევროპის სოციალური ქარტიის მე-4 მუხლი, რომელიც ცხადყოფს მასთან შრომითი ხელშეკრულების მოშლის შესახებ ბრძანების ბათილობის საფუძვლის არსებობას. სასამართლომ, მიუხედავად იმისა, რომ დაადასტურა დისკრიმინაციის ფაქტი, უსაფუძვლოდ არ დააკმაყოფილა მისი მოთხოვნა 10 000 ლარის ოდენობით მორალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ, რადგან შრომითი ხელშეკრულების დისკრიმინაციის ნიშნით მოშლით ხელყოფილ იქნა მისი, როგორც პროფესიონალი ხელოვნების ისტორიკოსის ღირსება.

გამოუყენებელ შვებულებასთან დაკავშირებით აპელანტმა აღნიშნა, რომ იგი მოპასუხესთან შრომით ურთიერთობაში იმყოფებოდა 11 თვეზე მეტ ხანს. საქართველოს პარლამენტის მიერ რატიფიცირებული, შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის “ყოველწლიური ფასიანი შვებულების შესახებ” 52-ე კონვენციის მე-6 მუხლი შვებულების კომპენსაციის მოთხოვნის უფლებას წარმოშობდა მიუხედავად იმისა, იმუშავა თუ არა დასაქმებულმა 11 თვე, თუკი მოხდებოდა დამსაქმებლის მიერ შრომითი ხელშეკრულების ვადაზე ადრე მოშლა. შესაბამისად, აპელანტმა მიიჩნია, რომ სასამართლოს უნდა დაეკმაყოფილებინა მისი ეს მოთხოვნაც (ტომი I, ს.ფ. 195-206).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 12 ნოემბრის განჩინებით მ. ხ-შვილის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 12 აგვისტოს გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ ნაწილობრივ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და სამართლებრივი შეფასებები.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა იმის შესახებ, რომ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით აპელანტის მიმართ ადგილი ჰქონდა დისკრიმინაციას. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მიუხედავად იმისა, რომ გაერთიანებული სამეცნიერო-მეთოდური საბჭოს 2008 წლის 27 ნოემბრის ¹43 ოქმში მ. ხ-შვილის კრიტიკული პოზიცია დაფიქსირდა, იგი ამ ოქმის შედგენის შემდგომ მაინც დაინიშნა თბილისის მერიის სსიპ “თბილისის არქიტექტურის სამსახურის” სანებართვო დეპარტამენტის ძველი თბილისის სანებართვო განყოფილების სპეციალისტის თანამდებობაზე.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, აპელანტს არ ჰქონდა გამოუყენებელი შვებულების კომპენსაციის მოთხოვნის უფლება, ვინაიდან შრომის კოდექსის 21-ე მუხლის მე-2 ნაწილიდან და 22-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე, მ. ხ-შვილს თბილისის არქიტექტურის სამსახურში 11 თვე არ უმუშავია და შვებულების მოთხოვნის უფლება არ გააჩნდა.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე უსაფუძვლოდ მიიჩნია შრომის კოდექსის 44-ე და სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლებიდან გამომდინარე აპელანტის მიერ მორალური ზიანის სახით კომპენსაციის მიღების მოთხოვნა. სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლით არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. ამავე მუხლზე აკეთებს მითითებას შრომის კოდექსის 44-ე მუხლიც, რომლის მიხედვით, შრომითი ურთიერთობებისას მხარის მიერ მეორე მხარისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით. საქართველოს კანონმდებლობით სამოქალაქო ბრუნვაში მორალური ზიანის ანაზღაურება წესრიგდება სწორედ მითითებული 413-ე მუხლით, მაგრამ სამოქალაქო კოდექსი არ შეიცავს რაიმე დებულებას, რომელიც აწესრიგებს შრომითი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას.

სააპელაციო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა აპელანტის მოთხოვნა პირვენდელი მდგომარეობის აღდგენასთან დაკავშირებითაც, მოპასუხისთვის ფულადი კომპენსაციის დაკისრებით იმ მოტივით, რომ შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-3 ნაწილი დამსაქმებელს უფლებას აძლევდა ნებისმიერ დროს შეეწყვიტა შრომითი ხელშეკრულება დასაქმებულთან არანაკლებ ერთი თვის ანაზღაურების გადახდის პირობით (ტომი II, ს.ფ. 39-48).

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მ. ხ-შვილმა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, შრომის კოდექსის მე-2 მუხლის მე-3 ნაწილი. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-3 ნაწილი, რადგან შრომის ხელშეკრულების მოშლა არ უნდა ატარებდეს მე-2 მუხლით აკრძალულ დისკრიმინაციულ ნიშანს. მოცემულ შემთხვევაში შრომითი ხელშეკრულების მოშლა წარმოადგენდა დისკრიმინაციას, რაც პირველი ინსტანციის სასამართლომაც დაადასტურა.

კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ ასევე არ გამოიყენა საქართველოს პარლამენტის მიერ რატიფიცირებული ევროპის სოციალური ქარტიის მე-4 მუხლი, რომელიც ადასტურებს მასთან შრომითი ხელშეკრულების მოშლის შესახებ ბრძანების ბათილობას.

კასატორი მიიჩნევს, რომ სასამართლომ უსაფუძვლოდ არ დააკმაყოფილა მისი მოთხოვნა 10 000 ლარის ოდენობით მორალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, რადგან შრომითი ხელშეკრულების დისკრიმინაციული ნიშნით მოშლის შედეგად ხელყოფილ იქნა მისი, როგორც პროფესიონალი ხელოვნების ისტორიკოსის ღირსება.

გამოუყენებელი შვებულების ანაზღაურების მოთხოვნასთან დაკავშირებით კასატორი მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ იგი მოპასუხესთან შრომით ურთიერთობაში იმყოფება 11 თვეზე მეტი დროის განმავლობაში. ამასთან დაკავშირებით კასატორი აგრეთვე მიუთითებს “ყოველწლიური ფასიანი შვებულების შესახებ” საქართველოს პარლამენტის მიერ რატიფიცირებული შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის 52-ე კონვენციის მე-6 მუხლზე, რომელიც დასაქმებულის მიერ შრომითი ხელშეკრულების ვადაზე ადრე მოშლის შემთხვევაში შვებულების კომპენსაციის მოთხოვნის უფლებას წარმოშობს მიუხედავად იმისა, იმუშავა თუ არა დასაქმებულმა 11 თვე. კასატორის აზრით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად და გაურკვევლად განმარტა ხსენებული კონვენციის მე-6 მუხლი. აქედან გამომდინარე, რამდენადაც კასატორს არ უსარგებლია ანაზღაურებადი შვებულებით, სასამართლომ უსაფუძვლოდ არ დააკმაყოფილა მისი მოთხოვნა (ტომი II, ს.ფ. 52-66).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მ. ხ-შვილის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მსჯელობას, რომ საქმის მასალებით დასტურდება მასთან შრომითი ურთიერთობის დისკრიმინაციის საფუძვლით მოშლის ფაქტი.

შრომის კოდექსის მე-2 მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, დისკრიმინაციად ჩაითვლება პირის პირდაპირ ან არაპირდაპირ შევიწროება, რომელიც მიზნად ისახავს ან იწვევს მისთვის დამაშინებელი, მტრული, დამამცირებელი, ღირსების შემლახველი ან შეურაცხმყოფელი გარემოს შექმნას, ანდა პირისათვის ისეთი პირობების შექმნა, რომლებიც პირდაპირ ან არაპირდაპირ აუარესებს მის მდგომარეობას ანალოგიურ პირობებში მყოფ სხვა პირებთან შედარებით. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილი აკონკრეტებს დისკრიმინაციის ცალკეულ სახეებს, მათ შორის, გამოჰყოფს დისკრიმინაციას სხვა შეხედულების გამო. კასატორი მ. ხ-შვილი მიუთითებს მის მიმართ სწორედ ამგვარი სახის დისკრიმინაციის არსებობაზე.

აღნიშნული გარემოების დასადასტურებლად კასატორი მიუთითებს საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის სამინისტროსა და თბილისის მერიის ურბანული დაგეგმარების საქალაქო სამსახურის წარმომადგენლებისაგან ქ. თბილისის მერიაში შექმნილი სათათბირო ორგანოს _ გაერთიანებული სამეცნიერო-მეთოდური საბჭოს ოქმებზე, სადაც კრიტიკული შეხედულებები აქვს გამოხატული თბილისში, მირზა-შაფის ქუჩის რეკონსტრუქციის პროექტთან დაკავშირებით. ამასთან დაკავშირებით კასატორი ასევე მიუთითებს 2009 წლის 14 თებერვალს შემდგარ სატელეფონო საუბარზე მასა და მოპასუხე დაწესებულების ხელმძღვანელს შორის.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მოთხოვნის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებები, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს, ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თავად მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით.

მოპასუხე დაწესებულება _ სსიპ თბილისის არქიტექტურის სამსახური შექმნილია ქ. თბილისის მთავრობის 2008 წლის 22 დეკემბრის დადგენილებით და ამავე დადგენილების თანახმად, არ წარმოადგენს რომელიმე დაწესებულების უფლებამონაცვლეს. მოპასუხე დაწესებულებაში მ. ხ-შვილი დასაქმებული იყო 2008 წლის 31 დეკემბრის შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე. აღნიშნული ხელშეკრულება შეწყდა 2009 წლის 23 თებერვალს. მოცემულ შემთხვევაში მტკიცების საგანს წარმოადგენს ამ პერიოდში _ 2008 წლის 31 დეკემბრიდან 2009 წლის 23 თებერვლამდე კასატორის მიმართ სხვა შეხედულების ნიშნით დისკრიმინაციის არსებობა. აღნიშნულ პერიოდთან დაკავშირებით საქმეში წარმოდგენილია გაერთიანებული სამეცნიერო-მეთოდური საბჭოს 2009 წლის 9 იანვრის სხდომის ოქმი. მართალია, მასში დაფიქსირებულია მ. ხ-შვილის კრიტიკული მოსაზრება თბილისში, ...ის ქუჩის რეკონსტრუქციის პროექტთან დაკავშირებით, მაგრამ ამავე ოქმის თანახმად, მოსარჩელის მოსაზრება არ წარმოადგენდა სხდომის მონაწილეთაგან განსხვავებულ შეხედულებას, სხდომის ყველა მონაწილეს კრიტიკული მოსაზრება გააჩნდა ამ პროექტის მიმართ, აღნიშნულ სხდომაზე მიღებულ გადაწყვეტილებით უარი ეთქვა პროექტის წარმოდგენილ ვარიანტს. სხვა მტკიცებულება 2008 წლის 31 დეკემბრიდან 2009 წლის 23 თებერვლამდე პერიოდში დისკრიმინაციული მოპყრობის დასადასტურებლად საქმეზე წარმოდგენილი არ არის. საქმეზე ასევე არ დგინდება მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოება მასა და მოპასუხე დაწესებულების ხელმძღვანელს შორის სატელეფონო საუბრის თაობაზე.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდება ...ის ქუჩის რეკონსტრუქციის პროექტთან დაკავშირებით მოსარჩელის მიერ გამოთქმულ შეხედულებებსა და მის გათავისუფლებას შორის მიზეზობრივი კავშირის არსებობა, რაც განაპირობებდა მოსარჩელისადმი დისკრიმინაციულ დამოკიდებულებას მოპასუხის მხრიდან. აღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არსებობს არც მორალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი, რამდენადაც მოსარჩელე მორალური ზიანის ანაზღაურებას უკავშირებს სწორედ დისკრიმინაციული მოპყრობის გამო მისი არაქონებრივი უფლებების დარღვევას.

გამოუყენებელი შვებულების კომპენსაციის გადახდის შესახებ მოსარჩელის მოთხოვნასთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო მიუთითებს შრომის კოდექსის 22.1 მუხლზე, რომლის თანახმად, დასაქმებულს შვებულების მოთხოვნის უფლება წარმოეშობა მუშაობის თერთმეტი თვის შემდეგ, აღნიშნული ვადის გასვლამდე დასაქმებულისთვის შვებულების მიცემა შესაძლებელია მხარეთა შეთანხმების არსებობის შემთხვევაში. საქმეზე დადგენილია, რომ მ. ხ-შვილსა და მოპასუხეს შორის შრომითი ხელშეკრულება დაიდო 6 თვის ვადით _ 2008 წლის 31 დეკემბრიდან 2009 წლის 1 ივლისამდე. აღნიშნული ხელშეკრულება არ შეიცავდა მხარეთა შეთანხმებას შვებულების საკითხის შრომის კოდექსისგან განსხვავებულად მოწესრიგების შესახებ. ამდენად, მ. ხ-შვილი, შრომის კოდექსის 22.1 მუხლის საფუძველზე, შვებულების მოთხოვნის უფლებას შეიძენდა მხოლოდ მოპასუხე დაწესებულებაში მუშაობის თერთმეტი თვის შემდეგ. რამდენადაც მასთან შრომითი ხელშეკრულება დადებული იყო ექვსი თვის ვადით, საკასაციო სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს იმ გარემოებას, რომ მ. ხ-შვილს 2008 წლის 31 დეკემბრის შრომითი ხელშეკრულებით მუშაობის საფუძველზე მოპასუხე დაწესებულებაში არ წარმოშობია შვებულების მოთხოვნის უფლება.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის მსჯელობას, რომ მას გამოუყენებელი შვებულების კომპენსაციის მოთხოვნა შეუძლია “ყოველწლიური ფასიანი შვებულების შესახებ” კონვენციის მე-6 მუხლის საფუძველზე. კონვენციის აღნიშნული მუხლი არეგულირებს კომპენსაციის მიცემის საკითხს იმ შემთხვევაში, თუკი პირს მოპოვებული აქვს ეროვნული კანონმდებლობით შვებულებაზე უფლება. სადავო შემთხვევაში, როგორც აღინიშნა, ასეთ გარემოებას ადგილი არ ჰქონია.

რაც შეეხება მატერიალური ზიანის სახით მიუღებელი თანხის მოთხოვნას, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ აღნიშნულ ნაწილში არსებობს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საპროცესო საფუძველი. მოსარჩელე თავის მოთხოვნას აყალიბებს იმგვარად, რომ მატერიალური ზიანის სახით ითხოვს ხელფასის მიუღებელ თანხას შრომითი ხელშეკრულების დარჩენილ პერიოდზე 2009 წლის 23 თებერვლიდან 2009 წლის 1 ივლისამდე. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სამართლებრივად აღნიშნული მოთხოვნა წარმოადგენს მიუღებელი შემოსავლის მოთხოვნას, რასაც პირი მიიღებდა შრომითი ხელშეკრულების შესრულების პერიოდში.

სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მოტივებს მ. ხ-შვილის სამუშაოდან გათავისუფლების ბრძანების კანონშესაბამისობის თაობაზე და მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში მოპასუხის, როგორც დამსაქმებლის მიერ ვალდებულების ჯეროვანი შესრულება არ დასტურდება. თბილისის არქიტექტურის სამსახურის უფროსის 2009 წლის 23 თებერვლის ¹275 ბრძანებით მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულება შეწყვეტილია დამსაქმებლის ინიციატივით, შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-3 პუნქტის საფუძველზე. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-3 პუნქტის საფუძველზე მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტას ამავე კოდექსის 37-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლებიდან სადავო შემთხვევაში შეესაბამება 37-ე მუხლის “დ” ქვეპუნქტი _ შრომითი ხელშეკრულების მოშლა. ამასთან, საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ აღნიშნული ნორმის იმგვარ განმარტებას, რომ დასახელებული საფუძვლით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისას კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს დამსაქმებლის მხრიდან რაიმე დასაბუთებას.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის “დ” ქვეპუნქტი არ შეიძლება განმარტებულ იქნეს, როგორც დამქირავებლის ცალმხრივი უფლება, ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე გაათავისუფლოს დასაქმებული.

აღნიშნული დასკვნის საფუძველს იძლევა თვით ზემოხსენებული ნორმების არსი, კერძოდ, მითითებული ნორმები ადგენს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტას შრომითი ურთიერთობის მოშლის საფუძველზე. აღნიშნული ნორმები ადგენს მხარეთა ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის შედეგს და არა იმ წინაპირობებს, რაც უნდა უძღოდეს სამართლებრივი შედეგის დადგომას. იმისათვის, რომ შემოწმდეს ნორმის გამოყენების საფუძვლიანობა, ესა თუ ის იურიდიული ფაქტი უნდა შეესაბამებოდეს ნორმაში მითითებულ წინაპირობას და იწვევდეს ამავე ნორმით განსაზღვრულ შედეგს. ზემოაღნიშნული ნორმები ამგვარ წინაპირობას არ შეიცავს. შრომის კოდექსის პირველი მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, შრომით ურთიერთობასთან დაკავშირებული საკითხები, რომლებსაც არ აწესრიგებს ეს კოდექსი ან სხვა სპეციალური კანონი, რეგულირდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ნორმებით, შესაბამისად, ასეთ შემთხვევებში გამოყენებულ უნდა იქნეს სამოქალაქო კოდექსის ის ნორმები, რომლებიც აწესრიგებს ხელშეკრულების მოშლის საფუძვლებს (სამოქალაქო კოდექსის 352-ე, 405-ე მუხლები).

ამასთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2009 წლის 7 აპრილის ¹ 2/1/456 განჩინებაზე, რომლითაც საკონსტიტუციო სასამართლომ განიხილა საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის “დ” ქვეპუნქტის არაკონსტიტუციურობის საკითხი, მიიჩნია, რომ მოსარჩელე მხარის შეხედულება მითითებული ნორმის შინაარსთან დაკავშირებით მცდარია და აღნიშნა: “კონსტიტუციურ სარჩელში ყურადღება გამახვილებულია იმაზე, რომ სადავო ნორმა დამსაქმებელს აძლევს თვითნებობისა და დასაქმებულის სამუშაოდან უსამართლო და უპირობო გათავისუფლების საფუძველს. მოსარჩელეთა წარმომადგენელის _ რ. ლ-იანის მოსაზრებით, სადავო ნორმა არაკონსტიტუციურია მისი შინაარსობრივი დატვირთვის გამო. კოლეგიას მიაჩნია, რომ მოსარჩელე მხარის შეხედულება საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის “დ” ქვეპუნქტის შინაარსთან დაკავშირებით მცდარია. გასაჩივრებული ნორმით არ არის მოწესრიგებული შრომითი ხელშეკრულების მოშლის ინსტიტუტი, ხელშეკრულების მოშლის წესი და პირობები. სადავო ნორმა წარმოადგენს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლების ჩამონათვალის ნაწილს და არა შრომითი ხელშეკრულების მოშლის მარეგულირებელ ნორმას. აქედან გამომდინარე, პოტენციურად შეუძლებელია მსჯელობა საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის “დ” ქვეპუნქტზე, როგორც დამსაქმებლის მხრიდან შრომითი ხელშეკრულების მოშლისას თვითნებობის შესაძლო დამდგენ ნორმაზე.”

დასაქმების დაცვის უფლება შრომის კონსტიტუციური უფლების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი კომპონენტია, რაც გულისხმობს დასაქმებულ პირთა დასაცავად გარკვეული სამართლებრივი მექანიზმების არსებობას _ შრომის კოდექსსა თუ შრომის ურთიერთობის მომწესრიგებელ აქტებში დასაქმებულთა უფლების დაცვის მარეგულირებელი საერთაშორისო ნორმების ასახვას. ამ მხრივ უმნიშვნელოვანესია საერთაშორისო აქტები, რომლებიც იცავს დასაქმებულს სამუშაოდან წინასწარი შეტყობინებისა და ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე გათავისუფლებისაგან. ევროპის სოციალური ქარტიის 4.4 მუხლით (რატიფიცირებულია საქართველოს პარლამენტის 2005 წლის 1 ივლისის ¹1876_რს დადგენილებით), შრომის სამართლიანი ანაზღაურების მიღების უფლების განხორციელების მიზნით, მხარეები ვალდებულებას კისრულობენ, აღიარონ თითოეული მუშაკის მიერ დასაქმების შეწყვეტის შესახებ შეტყობინების წინასწარი მიღების უფლება. ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების შესახებ საერთაშორისო პაქტის (საქართველოში ძალაშია 1994 წლის 3 აგვისტოდან) მე-6 მუხლის თანახმად, ამ პაქტის მონაწილე სახელმწიფოები აღიარებენ შრომის უფლებას, ხოლო ამავე მუხლის მეორე ნაწილით, ამ პაქტით მონაწილე სახელმწიფოთა ღონისძიებანი, ამ უფლების სრულად განხორციელების მიზნით, შეიცავს პროფესიულ-ტექნიკური სწავლებისა და მომზადების პროგრამებს, განუხრელი ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული განვითარებისა და სრული საწარმოო დასაქმების გზებსა და მეთოდებს ისეთ პირობებში, რომლებიც უზრუნველყოფენ ადამიანის ძირითად პოლიტიკურ და ეკონომიკურ თავისუფლებებს. ადამიანის სოციალურ უფლებებთან დაკავშირებით ასევე მნიშვნელოვან დანაწესს ადგენს 1948 წლის 10 დეკემბრის ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციის (ძალაშია საქართველოს უზენაესი საბჭოს 1991 წლის 15 სექტემბრის დადგენილებით) 22-ე მუხლი, რომლის თანახმად ყოველ ადამიანს, როგორც საზოგადოების წევრს, აქვს სოციალური უზრუნველყოფის უფლება და უფლება, განახორციელოს ეკონომიკურ, სოციალურ და კულტურულ დარგებში, ნაციონალური მეცადინეობისა და საერთაშორისო თანამშრომლობის მეშვეობით და ყოველი სახელმწიფოს სტრუქტურისა და რესურსების შესაბამისად, ის უფლებები, რომლებიც აუცილებელია მისი ღირსების შენარჩუნებისა და პიროვნების თავისუფალი განვითარებისათვის. ეჭვს არ იწვევს ის გარემოება, რომ შრომის თავისუფლება ფართო გაგებით პირდაპირ კავშირშია ადამიანის ღირსებასა და თავისუფალ განვითარებასთან.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მ. ხ-შვილის სამუშაოდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანებიდან არ გამომდინარეობს დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის ვადაზე ადრე შეწყვეტით დამსაქმებლის მიერ ვალდებულების ჯეროვანი შესრულება, რაც სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის მიხედვით დასაქმებულისათვის ხელფასის სახით მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების საფუძველია. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას მატერიალური ზიანის სახით მიუღებელი თანხის მოთხოვნაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში საქმეს ხელახლა განსახილველად უბრუნებს იმავე სასამართლოს, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს არ დაუდგენია მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურებისათვის აუცილებელი ფაქტობრივი გარემოებები. საქმის ხელახლა განმხილველმა სასამართლომ უნდა დაადგინოს, რა ოდენობით ანაზღაურებაზე იყვნენ შრომითი ურთიერთობის მონაწილე მხარეები შეთანხმებული და რამდენს შეადგენს მ. ხ-შვილისათვის მიუღებელი შემოსავლის სახით ასანაზღაურებელი თანხის ოდენობა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

მ. ხ-შვილის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 12 ნოემბრის განჩინება გაუქმდეს მატერიალური ზიანის სახით მიუღებელი თანხის მოთხოვნაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 12 ნოემბრის განჩინება დანარჩენ ნაწილში დარჩეს უცვლელად;

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.