ას-553-521-2010 9 დეკემბერი, 2010 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თ. თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვ. როინიშვილი, მ. სულხანიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი _ სს “... ბანკი”

მოწინააღმდეგე მხარე _ შპს “ბ.-1”

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი _ თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სს “... ბანკმა” სარჩელით მიმართა ხელვაჩაურის რაიონულ სასამართლოს შპს “ბ.-1-ის” მიმართ და მოითხოვა მოპასუხისათვის მის სასარგებლოდ 572 653,15 აშშ დოლარის დაკისრება შემდეგი საფუძვლებით: სარჩელის თანახმად, სს “... ბანკსა” და შპს “ბ.-ს” შორის 2002 წლის 28 ივნისს დადებული საკრედიტო ხელშეკრულების თანახმად, შპს “ბ.-მ” 15 წლის ვადით ... ბანკიდან აიღო კრედიტი 450 000 აშშ დოლარის ოდენობით, წლიური 14%-ის გადახდით. შპს “ბ.-ს” ლიკვიდაციის გამო (ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2003 წლის 2 სექტემბრის დადგენილება), შპს “ბ.-ს” დავალიანება, პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილების საფუძველზე, გადაკისრებულ იქნა შპს “ბ.-1-ისთვის”, რომელმაც იკისრა ვალდებულება გადაეხადა სს “... ბანკის” მიმართ საკრედიტო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე თანხები. ვინაიდან მსესხებლის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება არაჯეროვნად შესრულდა, მოსარჩელემ მოითხოვა ძირითადი თანხისა და საპროცენტო სარგებლის, სულ _ 572 653,15 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრება.

მოაპსუხე შპს “ბ.-1-მა” სარჩელი არ ცნო იმ საფუძვლით, რომ შპს “ბ.-1” არ წარმოადგენდა შპს “ბ.-ს” უფლებამონაცვლეს და, შესაბამისად, არ იყო მის ვალებზე პასუხისმგებელი.

ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2009 წლის 20 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სს “... ბანკის” სარჩელი დაკმაყოფილდა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს “ბ.-1-მა”, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2010 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილებით შპს “ბ.-1”-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2009 წლის 20 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, სს “... ბანკის” სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2002 წლის 28 ივნისს შპს “ბ.-სა” და სს “... ბანკს” შორის დადებული ¹350 საკრედიტო ხელშეკრულების შესაბამისად, შპს “ბ.-მ” აიღო 450000 აშშ დოლარის ოდენობით კრედიტი წლიური 14%-ის დარიცხვით. აღნიშნული ხელშეკრულებით, შპს “ბ.-ს” ვალდებულება ნაწილ-ნაწილ, 15 წლის განმავლობაში, დადგენილი გრაფიკის მიხედვით უნდა შეესრულებინა, რაც 2003 წლიდან არ შესრულებულა;

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2003 წლის 2 სექტემბრის დადგენილებით შპს “ბ.” ლიკვიდირებულ იქნა;

საქმეში არსებული შპს “ბ.-1-ის” პარტნიორთა კრების 2003 წლის ივნისის ოქმის შესაბამისად, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ პარტნიორთა კრებაზე მიღებული გადაწყვეტილებით (რომელსაც ესწრებოდა 100% ხმის უფლების მქონე 6 პარტნიორი), შპს “ბ.-1-ს” დირექტორ გ. ც-ძეს ნება დაერთო შპს “ბ.-1”-ის სახელით გაეფორმებინა ხელშეკრულება სს “... ბანკთან” შპს “ბ.-ს სახელზე რიცხული საერთო საკრედიტო დავალიანების - 4 104 900 აშშ დოლარის გადაკისრების თაობაზე და აღნიშნულთან დაკავშირებით, საზოგადოების სახელით ხელი მოეწერა ყველა საჭირო დოკუმენტებისათვის.

საქმეში წარმოდგენილი ანგარიშსწორების ანგარიშიდან ამონაწერის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლომ დამატებით განმარტა, რომ სს “... ბანკის” ანგარიშზე 2003 წლის 30 ივნისამდე ხორციელდებოდა თანხის ჩარიცხვა თვეში 2500 აშშ დოლარის ოდენობით.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა მასზე, რომ, მართალია, ვალის გადაკისრების თაობაზე არ არსებობდა მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულება, მაგრამ, რადგანაც შპს “ბ.-1”ის პარტნიორებმა კრებაზე მიღებული გადაწყვეტილებით გადაიბარეს შპს “ბ.-ს” ვალი, აღნიშნულით დასტურდებოდა, რომ მათ დაიკავეს თავდაპირველი მოვალის ადგილი, სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის 203-ე და 341-ე მუხლებზე მითითებით არ გაიზიარა და აღნიშნა, რომ სს “... ბანკის” წინაშე არსებული შპს “ბ.-ს” ვალის შპს “ბ.-1-ის” გადაკისრებისათვის, აუცილებელი იყო მხარეთა შორის გაფორმებული წერილობითი ხელშეკრულების არსებობა, ხოლო საქმეში წარმოდგენილი შპს “ბ.-1-ის” პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილება შპს “ბ.-ს” ვალის გადაკისრების თაობაზე, არ წარმოადგენდა სამოქალაქო კოდექსის 203-ე მუხლით განსაზღვრულ ხელშეკრულებას და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად გათვალისწინებულ სათანადო მტკიცებულებას.

მოსარჩელის მითითება მასზე, რომ სს “... ბანკის” ანგარიშზე საკრედიტო ხელშეკრულებიდან წარმოშობილი ვალდებულების შესრულება და თანხის ჩარიცხვა ხორციელდებოდა შპს “ბ.-1-ის” მიერ, რაც დასტურდებოდა ანგარიშსწორების ანგარიშიდან ამონაწერით, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა და აღნიშნა, რომ მითითებული ამონაწერის მიხედვით, გადახდები განხორციელებული იყო 2002 წლის ივლისიდან, მაშინ, როდესაც შპს “ბ.-1” არ არსებობდა, ვინაიდან იგი დარეგისტრირდა მხოლოდ 2003 წლის 24 აპრილს. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ საქმეში არ იყო წარმოდგენილი სათანადო მტკიცებულება, რაც გახდებოდა საფუძველი ამონაწერში ბრუნვის დაფიქსირებისა და ისეთ ვითარებაში, როცა სადავო იყო, თუ ვინ განახორციელა 2006 წლის 30 ივნისს 2500 აშშ დოლარის ჩარიცხვა, მოსარჩელის მითითება აღნიშნულთან დაკავშირებით დაუსაბუთებელი იყო.

საქმეში არსებული მასალების შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სს “... ბანკსა” და შპს “ბ.-1-ს” შორის არ არსებობდა 2002 წლის 28 ივნისის ¹350 საკრედიტო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე შპს “ბ.-ს” ვალის გადაკისრების თაობაზე ხელშეკრულება, რაც გამორიცხავდა სამოქალაქო კოდექსის 317-ე და 361-ე მუხლების შესაბამისად, სესხის დაფარვის თაობაზე ვალდებულების არსებობას და სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სს “... ბანკის” სარჩელი შპს “ბ.-1-სთვის” 572 653,15 აშშ დოლარის დაკისრების თაობაზე დაკმაყოფილებას არ ექვემდებარებოდა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს “... ბანკმა”, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორი არ დაეთანხმა სააპელაციო სასამართლოს მითითებას მასზე, რომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად, აუცილებელი იყო მხარეთაA შორის გაფორმებული წერილობითი ხელშეკრულება, ვინაიდან აღნიშნა, რომ შპს “ბ.-1-ის” პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილება, სამოქალაქო კოდექსის 50-ე მუხლის თანახმად, წარმოადგენდა მრავალმხრივ გარიგებას, რომელიც მიმართული იყო სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ, რაც ცხადყოფდა, რომ კრების ოქმის საფუძველზე, შპს “ბ.-1”-მა აიღო ვალდებულება სს “... ბანკსა” და შპს “ბ.-ს” შორის 2002 წლის 28 ივნისის ¹350 საკრედიტო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულებების გადაბარების თაობაზე. ამასთან, სასამართლომ გადაწყვეტილების გამოტანისას არ შაეფასა პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილება და არ იმსჯელა აღნიშნული დოკუმენტის სამართლებრივ მნიშვნელობაზე, რითაც უგულებელყო სამოქალაქო კოდექსის 204-ე მუხლი, რომლის შესაბამისად, თუ ვალის გადაკისრების შესახებ შეთანხმდნენ მესამე პირი და მოვალე, მაშინ გადაკისრების ნამდვილობა დამოკიდებულია მოთხოვნის მფლობელის თანხმობაზე, განსახილველ შემთხვევაში _ სს “... ბანკზე”.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს მითითება მასზე, რომ ანგარიშსწორების ანგარიშის ამონაწერით არ დგინდებოდა შპს “ბ.-1-ის” მიერ თანხების ჩარიცხვა, ვინაიდან საქმეში არ ყოფილა წარმოდგენილი სათანადო მტკიცებულებები (სალაროს შემოსავლის ორდერი, საგადასახადო დავალება), კასატორის მოსაზრებით, არასწორია, რადგან შპს “ბ.-1-ს” შპს “ბ.-ს” მსგავსად, სს “... ბანკში” გახსნილი ჰქონდა ანგარიში, რომლის შესაბამისადაც უნდა მომხდარიყო თანხების პერიოდული გადმორიცხვა სს “... ბანკის” ანგარიშზე და, ამდენად, ვინაიდან თანხა იჭრებოდა შპს “ბ.--1-ის” მიერ ბანკში გახსნილი ანგარიშიდან, სასამართლოს მიერ მითითებული მტკიცებულებების წარდგენა საჭიროებას არ წარმოადგენდა.

სააპელაციო სასამართლოს მითითება 2002 წლის ივლისიდან შპს “ბ.-1-ის” მიერ თანხის გადახდევინების თაობაზე, კასატორის მოსაზრებით, ასევე არასწორია, ვინაიდან აღნიშნავს, რომ შპს “ბ.-ს” ჩანაცვლება მოხდა შპს “ბ.--1-ით”, რის გამოც ანგარიშსწორების ამონაწერშიც პროგრამულად შპს “ბ.” შეიცვალა შპს “ბ.-1-ით” და, შესაბამისად, 2002 წლიდან დაფიქსირებულია შპს “ბ.-1”. ამასთან, კასატორის მოსაზრებით, სს “... ბანკის” სასარგებლოდ, საკრედიტო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, 2003 წლის 2 სექტემბრიდან, ანუ შპს “ბ.-ს” ლიკვიდაციის განხორციელებიდან, თანხის გადახდევინებას აწარმოებდა შპს “ბ.-1”, ვინაიდან ლიკვიდაციის გამო, შპს “ბ.”, ბუნებრივია, ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ თანხას სს “... ბანკში” ვერ შემოიტანდა.

კასატორის აზრით, საგულისხმოა ის გარემოებაც, რომ თვით შპს “ბ.-1-ს” რაიმე პრეტენზია წლების განმავლობაში სს “... ბანკის” სასარგებლოდ გადახდილი თანხების თაობაზე, არ გამოუთქვამს.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს “... ბანკის” საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ა” და “ბ” ქვეპუნქტი ითვალისწინებს სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოსათვის დაბრუნების შესაძლობლობას იმ შემთხვევაში, თუ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული, სააპელაციო სასამართლომ არასრულად გამოიკვლია საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებანი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ 2002 წლის 28 ივნისს შპს “ბ.-სა” და სს “... ბანკს” შორის დადებული ¹350 საკრედიტო ხელშეკრულების შესაბამისად, შპს “ბ.-მ” აიღო 450000 აშშ დოლარის ოდენობით კრედიტი წლიური 14%-ის დარიცხვით. აღნიშნული ხელშეკრულებით, შპს “ბ.-ს” ვალდებულება ნაწილ-ნაწილ 15 წლის განმავლობაში, დადგენილი გრაფიკის მიხედვით უნდა შეესრულებინა, რაც 2003 წლიდან არ შესრულებულა;

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2003 წლის 2 სექტემბრის დადგენილებით შპს “ბ.” ლიკვიდირებულ იქნა. სააპელაციო სასამართლოს მიერ ასევე დადგენილია, რომ შპს “ბ.-1” რეგისტრირებული იქნა 2003 წლის 24 აპრილს, ე.ი იმ დროს როდესაც ჯერ კიდევ არ იყო ლიკვიდირებული შპს “ბ.”.

საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ მხარეები სადავოდ არ ხდიან იმ ფაქტს, რომ შპს “ბ.-1-სა” და სს “... ბანკს” შორის არ იყო დადებული საკრედიტო ხელშეკრულება.

აღნიშნულთან მიმართებაში საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებაზე იმის თაობაზე, რომ საქმეში არსებული შპს “ბ.-1-ის” პარტნიორთა კრების 2003 წლის ივნისის ოქმის შესაბამისად, პარტნიორთა კრებაზე მიღებული გადაწყვეტილებით (რომელსაც ესწრებოდა 100% ხმის უფლების მქონე 6 პარტნიორი), შპს “ბ.-1-ს” დირექტორ გ. ც-ძეს ნება დაერთო შპს “ბ.-1-ის” სახელით გაეფორმებინა ხელშეკრულება სს “... ბანკთან” შპს “ბ.ს” სახელზე რიცხული საერთო საკრედიტო დავალიანების _ 4 104 900 აშშ დოლარის გადაკისრების თაობაზე და აღნიშნულთან დაკავშირებით, საზოგადოების სახელით ხელი მოეწერა ყველა საჭირო დოკუმენტებისათვის.

აღნიშნულთან მიმართებაში საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლით რეგულირდება ვალის არსებობის აღიარებასთან დაკავშირებული ურთიერთობები, რომელიც წარმოადგენს ცალმხრივ და აბსტრაქტულ ხელშეკრულებას, რომლის დადებას მოეთხოვება წერილობითი ფორმის დაცვა და, შესაბამისად, მეორე მხარის მიერ ამ ნების მიღება. განსახილველი მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ ვალის არსებობა აღიარებულია ანგარიშსწორების (გადახდის) საფუძველზე ან მორიგების გზით, მაშინ ფორმის დაცვა არ არის აუცილებელი.

კონკრეტულ შემთხვევაში დავას იწვევს საკითხი იმის შესახებ შპს “ბ.-მ” თუ შპს “ბ.-1-მა” ჩარიცხა ბანკის ანგარიშზე გარკვეული თანხები.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ საქმეში წარმოდგენილი ანგარიშსწორების ანგარიშიდან ამონაწერის მიხედვით, სს “... ბანკის” ანგარიშზე 2003 წლის 30 ივნისამდე ხორციელდებოდა თანხის ჩარიცხვა თვეში 2500 აშშ დოლარის ოდენობით.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ ეს თანხები გადარიცხული იყო შპს “ბ.-1-ს” მიერ, რადგან საბანკო ამონაწერში მითითებულია გადამხდელად ეს უკანასკნელი, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მითითებული ამონაწერის მიხედვით, გადახდები განხორციელებული იყო 2002 წლის ივლისიდან, მაშინ, როდესაც შპს “ბ.-1” არ არსებობდა, ვინაიდან იგი დარეგისტრირდა მხოლოდ 2003 წლის 24 აპრილს. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ საქმეში არ იყო წარმოდგენილი სათანადო მტკიცებულება, რაც გახდებოდა საფუძველი ამონაწერში ბრუნვის დაფიქსირებისა და ისეთ ვითარებაში, როცა სადავო იყო, თუ ვინ განახორციელა 2006 წლის 30 ივნისს 2500 აშშ დოლარის ჩარიცხვა, მოსარჩელის მითითება აღნიშნულთან დაკავშირებით დაუსაბუთებელი იყო.

აღნიშნულთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 103-ე მუხლის პირველი ნაწილის მე-2 წინადადების თანახმად, სასამართლოს შეუძლია შესთავაზოს მხარეებს,წარმოადგინონ დამატებითი მტკიცებულებები. აღნიშნული დანაწესი ეხმარება სასამართლოს, გაერკვიოს საქმეში არსებული მტკიცებულებებში. ამასთან ერთად მნიშვნელოვანია ის, რომ დამატებითი მტკიცებულებები უნდა გააჩნდეთ მხარეებს.

კონკრეტულ შემთხვევაში, თუ საქმეში არსებული თანხების გადარიცხვის თაობაზე მტკიცებულებიდან (ს.ფ. 60) არ ირკვევა, თუ ვის მიერ იქნა გადარიცხული ეს თანხები. სასამართლოს შეეძლო, შეეთავაზებინა სს “... ბანკის” წარმომადგენლისაგან გადარიცხვებთან დაკავშირებული დამატებითი მტკიცებულებების წარმოდგენა. სააპელაციო სასამართლოს სხდომის ოქმიდან არ ირკვევა აღნიშნული მტკიცებულების კვლევის პროცესი.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ უნდა დაადგინოს ფაქტობრივი გარემოება იმის თაობაზე, თუ ვისი ანგარიშიდან ხდებოდა გადარიცხვა (შპს “ბ.-ს” თუ შპს “ბ.-1-იდან”).

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მხოლოდ ამის შედეგადაა შესაძლებელი, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო ოდექსის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სადავო ფაქტობრივ გარემოებებზე ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური წარმოდგენა შეიქმნას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

სს “... ბანკის” საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას;

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.