საქმე N:ას-578-544-2010

ას-578-544-2010 4 ოქტომბერი, 2010 წ.

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ვ. როინიშვილი (თავმჯდომარე),

მ. სულხანიშვილი, პ. ქათამაძე

კასატორი _ ნ. ჯ-შვილი (თ-შვილი)

მოწინააღმდეგე მხარე _ ე. გ-შვილი, ახმეტის ნოტარიუსი ლ. ღ-ური

დავის საგანი – სამკვიდროს მიღებაზე უარის თქმის შესახებ გარიგების ბათილად ცნობა

გასაჩივრებული სასამართლო განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 29 იანვრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

ე. გ-შვილმა სარჩელით მიმართა ახმეტის რაიონულ სასამართლოს ახმეტის სანოტარო ბიუროს ნოტარიუსის ლ. ღ-ურის მიმართ, მესამე პირი ნ. ჯ-შვილი, სანოტარო აქტის ბათილად ცნობისა და სამკვიდრო ქონებაზე უფლების აღდგენის მოთხოვნით.

მოსარჩელემ განმარტა, რომ მისი ძმა დ. ჯ-შვილი გარდაიცვალა 2007 წლის 23 ივნისს. მას პირველი რიგის მემკვიდრე არ დარჩენია და შესაბამისად მემკვიდრეობა განაწილდა მოსარჩელესა და მის დას _ ნ. ჯ-შვილს (თ-შვილს) შორის. მოსარჩელე ე. გ-შვილის განმარტებით მისმა დისშვილმა, ზ. თ-შვილმა, რამდენჯერმე მოსთხოვა მას მემკვიდრეობაზე უარის თქმა.

ე. გ-შვილი სარჩელში უთითებს, რომ ზ. თ-შვილი ემუქრებოდა მას და მის შვილს მოკვლით, აყენებდა მას ფიზიკურ შეურაცხყოფას, რის შედეგადაც იგი საავდმყოფოში მოხვდა.

სარჩელში მითითებულია, რომ მოსარჩელის, ე. გ-შვილის დარწმუნებას ასევე ცდილობდნენ მისი დეიდაშვილები _ თ. ო-ოვი და გ. ბ-ური, იმ პირობით, რომ მემკვიდრეობაზე უარის თქმის სანაცვლოდ ახმეტის რაიონის სოფელ მატანში მდებარე დედ-მამისეულ ბინას ე. გ-შვილს მისცემდნენ.

2007 წლის 4 აგვისტოს ე. გ-შვილმა ნოტარიუს ლ. ღ-ურთან უარი თქვა მემკვიდრეობის მიღებაზე.

ახმეტის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 5 მაისის გადაწყვეტილებით ე. გ-შვილის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ე. გ-შვილმა მისი გაუქმებისა და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილების მოთხოვნით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 3 ნოემბრის განჩინებით ე. გ-შვილის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: გაუქმდა ახმეტის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 5 მაისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

ახმეტის რაიონული სასამართლოს 2009 წლის 7 აგვისტოს განჩინებით იძულების საფუძვლით გარიგების ბათილობის მოთხოვნის ნაწილში არასათანადო მოპასუხე _ ნოტარიუსი ლ. ღ-ური შეიცვალა სათანადო მოპასუხით _ ნ. თ-შვილით.

საქმის სასამართლო განხილვისას, ცნობილი გახდა, რომ აწ გარდაცვლილ დ. ჯ-შვილს ჰყავდა მეუღლე და შვილები, ე.ი. პირველი რიგის მემკვიდრეები.

ახმეტის რაიონული სასამართლოს 2009 წლის 21 აგვისტოს გადაწყვეტილებით ე. გ-შვილის სასარჩელო მოთხოვნა დაკმაყოფილდა: ბათილად იქნა ცნობილი 2007 წლის 3 აგვისტის ახმეტის სანოტარო ბიუროს ნოტარიუსის _ ლ. ღ-ურის მიერ შესრულებული სანოტარო მოქმედება (რეესტრში რეგისტრაციის ¹2-197).

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ნ. ჯ-შვილმა (თ-შვილმა) მისი გაუქმებისა და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის მოთხოვნით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2010 წლის 29 იანვრის გადაწყვეტილებით ნ. თ-შვილის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა ახმეტის რაიონული სასამართლოს 2009 წლის 21 აგვისტოს გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; ე. გ-შვილის სარჩელი დაკმაყოფილდა: ბათილად იქნა ცნობილი მამკვიდრებლის _ დ. ჯ-შვილის დანაშთი სამკვიდრო ქონებიდან დის _ ნ. თ-შვილის (ჯ-შვილის) სასარგებლოდ, ე. გ-შვილის მიერ თავისი წილის მიღებაზე უარის თქმის შესახებ 2007 წლის 03 აგვისტოს სანოტარო წესით დამოწმებული გარიგება (რეესტრში რეგისტრაცის ¹2-197).

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი გარემოებები:

საქმეში წარმოდგენილი (ი.ხ ტ.I ს/ფ 11) 2007 წლის 03 აგვისტოს სანოტარო აქტით (რეესტრში რეგისტრაციის ¹2-197) დადასტურებულია, რომ ე. გ-შვილმა უარი განაცხადა მამკვიდრებლის – დ. ჯ-შვილის კუთვნილი უძრავ მოძრავი ქონებიდან მისი წილის მიღებაზე მისი დის ნ. თ-შვილის (ჯ-შვილის) სასარგებლოდ.

მხარეთაAახსნა განმარტებებით დადგენილია, რომ ე. გ-შვილი და ნ. თ-შვილი წარმოადგენენ გვერდითი ხაზის ნათესავებს – დედმამიშვილებს. ასევე დადგენილია, რომ მხარეები წარმოადგენენ მამკვიდრებლის - დ. ჯ-შვილის მეორე რიგის მემკვიდრეებს - დებს.

მოწმეთა ჩვენებით და თავად ნ. თ-შვილის (ჯ-შვილის) ახსნა-განმარტების საფუძველზე (იხ. ტ.I ს.ფ 167 აბზაცი III, 167, მე-2 გვ. 168- ე 1-ლი მე-2 გვ.) სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ე. გ-შვილმა თავისი ძმის – დ. ჯ-შვილის მოძრავ-უძრავი ქონების მიღებაზე უარის თქმის შესახებ ნება გამოავლინა მხოლოდ მას შემდეგ, რაც მისი ნათესავები – დეიდაშვილები თ. ო-ოვი, გ. და ზ. ბ-ურები მივიდნენ მასთან და გარკვეულ შეთანხმებას მიაღწიეს, კერძოდ ე. გ-შვილის მიერ ფაქტობრივად მხოლოდ იმ პირობით, რომ ფორმალურად უნდა მომხდარიყო დ. ჯ-შვილის დანაშთი სამკვიდროს აღიცხვა მისი დის – ნ. თ-შვილის სახელზე და დასთან ერთად მასაც მიეცემოდა დასახელებული ბინით სარგებლობის უფლება, ნოტარიუსთან გამოავლინა ნება დ. ჯ-შვილის სამკვიდროს მიღებაზე უარის შესახებ.

სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ არ არის დადასტურებული გარემოება იმის შესახებ, მიღებული აქვს თუ არა წინა რიგის მემკვიდრეს (მამკვიდრებლის ცოლ-შვილს) დ. ჯ-შვილის სამკვიდრო. შესაბამისად ზოგადი ხასიათის მტკიცება იმის თაობაზე რომ არსებობს პირველი რიგის მემკვიდრე, კონკრეტულ შემთხვევაში არ ქმნის საფუძველს მოცემული სარჩელის დაკმაყოფილებისადმი ე. გ-შვილის იურიდიული ინტერესის არარსებობის შესახებ.

სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სამკვიდროს მიღებაზე უარის თქმა წარმოადგენს ცალმხრივ გარიგებას, რომლის ნამვდვილობისთვისაც აუცილებელ წინაპირობად მოიაზრება ნების გამომვლენის მიერ ერთმნიშვნელოვნად ყოველგვარი დათქმის და პირობების გარეშე სამკვიდროს მიღებაზე უარის თქმის შესახებ ნების გამოვლენა. სამკვიდროს მიღებაზე უარის შესახებ გარიგების ნამდვილობისათვის ამგვარი წინაპირობის არსებობა ნაკარნახევია იმ გარემოებით, რომ ასეთი ნების დაფიქსირების შემთხვევაში მას ეძლევა შეუქცევადი ხასიათი, თანახმად სამოქალაქო კოდექსის 1446-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დანაწესისა, რომლის მიხედვითაც მემკვიდრის განცხადება სამკვიდროს მიღებაზე უარის თქმის შესახებ შეუქცევადია. ნორმის ანალიზიდან გამომდინარე სამკვიდროს მიღებაზე უარის თქმის შემდგომ ნების გამომვლენს აღარ შეუძლია პოზიციის შეცვლით, შეცვალოს თანმდევი სამართლებრივი შედეგები, რაც მოყვება სამკვიდროს მიღებაზე უარის თქმის შესახებ ნების გამოვლენას.

სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სამკვიდროს მიღებაზე უარის თქმა იმავდროულად გულისხმობს სამკვიდროში შემავალი ნივთების მიმართ ყოველგვარი უფლებრივ უპირატესობაზე უარის თქმას, ანუ ამგვარი ნების გამოვლენით ფაქტობრივად პირი წყვეტს სამართლებრივ კავშირს სამკვიდროზე და მას არანაირი უფლება სამკვიდროში შემავალი ნივთების მიმართ აღარ უნარჩუნდება. იმ პირობებში, როდესაც ცალსახად დადგენილია, რომ ე. გ-შვილმა დ. ჯ-შვილის სამკვიდროზე მისი უფლების (მფლობელობის, სარგებლობის) შენარჩუნების პირობით გამოხატა ნება სამკვიდროს მიღებაზე უარის თქმის შესახებ, ფაქტობრივად სადავო გარიგებაში გმოვლენილი მისი ნება არ შეიძლება შეფასებული იქნეს უარის თქმად სამკვიდროს მიღებაზე, რამდენადაც იგი ერთმნიშვნელოვნად და ცალსახად არ აფიქსირებს სამკვიდროს მიღებაზე უარს.

ამდენად სააპელაციო პალატა თვლის, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში ე. გ-შვილის მიერ არ ყოფილა სამკვიდროს მიღებაზე უარის თქმისათვის კანონით გათვალისწინებული სამართლებრივად ვარგისი ნება გამოვლენილი, რაც წარმოშობს სადავოდ გამხდარი გარიგების ბათილობის სამართლებრივ საფუძველს.

სააპელაციო სასამართლოს 2010 წლის 29 იანვრის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ნ. ჯ-შვილმა (თ-შვილმა) მისი გაუქმებისა და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის მოთხოვნით.

საკასაციო საჩივარში მითითებულია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი, რადგან სამოქალაქო კოდექსის 1435-ე მუხლის თანახმად, თუ მემკვიდრე უარს იტყვის სამკვიდროზე რაიმე პირობით, ითვლება, რომ მან უარი თქვა სამკვიდროზე. კასატორის განმარტებით, სასამართლომ არ გამოიკვლია საქმე სრულად და ობიექტურად და მიღებული გადაწყვეტილება განსხვავდება ადრე არსებული პრაქტიკისაგან.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2010 წლის 10 ივნისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი სსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული, ხოლო 2010 წლის 22 ივლისის განჩინებით ნ. თ-შვილის (ჯ-შვილის) საკასაციო საჩივარი, მიღებული იქნა განსახილველად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ განიხილა საკასაციო საჩივარი, შეისწავლა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთებულობა და მიიჩნია, რომ ნ. ჯ-შვილის (თ-შვილის) საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1435-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად არ დაიშვება სამკვიდროს მიღება ან მასზე უარის თქმა ნაწილობრივ, რაიმე დათქმით ან ვადით, ხოლო ამავე მუხლის მე-2 პუნქტი განმარტავს, რომ თუ მემკვიდრე უარს იტყვის სამკვიდროს ნაწილზე ან დათქვამს რაიმე პირობას, ითვლება, რომ ის უარს ამბობს სამკვიდროზე. აქედან გამომდინარე, მემკვიდრე, რომელიც უარს ამბობს სამკვიდროს ნაწილზე, ან მის მისაღებად დათქვამს რაიმე პირობას ითვლება, რომ იგი ამბობს უარს მთელ სამკვიდროზე.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არასწორია სააპელაციო პალატის განმარტება, რომ ე. გ-შვილის მიერ დ. ჯ-შვილის სამკვიდროს ნაწილზე მისი უფლების (მფლობელობის, სარგებლობის) შენარჩუნების პირობით გამოხატული ნება სამკვიდროს მიღებაზე უარის თქმის შესახებ, არ შეიძლება შეფასებული იქნეს უარის თქმად სამკვიდროს მიღებაზე, რამდენადაც იგი ერთმნიშვნელოვნად და ცალსახად არ აფიქსირებს სამკვიდროს მიღებაზე უარს. სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში ე. გ-შვილის მიერ არ ყოფილა სამკვიდროს მიღებაზე უარის თქმისათვის კანონით გათვალისწინებული სამართლებრივად ვარგისი ნება გამოვლენილი, რაც წარმოშობს სადავოდ გამხდარი გარიგების ბათილობის სამართლებრივ საფუძველს.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1435-ე მუხლი პირდაპირ უთითებს, რომ სამკვიდროს ნაწილზე უარის თქმა, ან მის მისაღებად რაიმე პირობის დათქმა ითვლება მთელ სამკვიდროზე უარის თქმად. შესაბამისად სააპელაციო პალატის მიერ აღნიშნული მუხლის განმარტება არასწორია.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 85-ე მუხლის თანახმად გარიგების დადების მიზნით იმ პირის იძულება (ძალადობა ან მუქარა), რომელმაც დადო ეს გარიგება, ანიჭებს ამ პირს გარიგების ბათილობის მოთხოვნის უფლებას. კოდექსის 86-ე მუხლი განმარტავს, რომ გარიგების ბათილობას იწვევს ისეთი იძულება, რომელსაც თავისი ხასიათით შეუძლია გავლენა მოახდინოს პირზე და აფიქრებინოს, რომ მის პიროვნებას ან ქონებას რეალური საფრთხე ემუქრება. ამავე დროს, იძულების ხასიათის შეფასებისას მხედველობაში მიიღება პირთა ასაკი, სქესი და ცხოვრებისეული გარემოებანი. სამოქალაქო კოდექსის 87-ე მუხლში ცალსახად არის მითითებული, რომ იძულება გარიგების ბათილობის მოთხოვნის საფუძველია მაშინაც, როცა იგი მიმართულია გარიგების ერთ-ერთი მხარის მეუღლის, ოჯახის სხვა წევრების ან ახლო ნათესავების წინააღმდეგ.

მოსარჩელე _ ე. გ-შვილი საქმის პირველ ინსტანციაში განხილვისას უთითებს, რომ მისი დისშვილი _ ზ. თ-შვილი იძულებით ცდილობდა დაერწმუნებინა იგი სამკვიდროზე ეთქვა უარი: ემუქრებოდა მას და მის შვილს მოკვლით, აყენებდა მათ ფიზიკურ შეურაცხყოფას, რის შედეგად მოსარჩელე საავდმყოფოშიც მოხვდა. საქმის სააპელაციო ინსტანციაში განხილვისას ე. გ-შვილის წარმომადგენელმა განმარტა, რომ გამოვლენილი ნება წარმოადგენდა მოსარჩელეზე განხორციელებული იძულებისა და მოტყუების შედეგს. მიუხედავად ამისა, სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაში იძულების, როგორც გარიგების ბათილობის მოთხოვნის საფუძვლის შესახებ არ უმსჯელია.

საკასაციო პალატის მოსაზრებით, სასამართლოს უნდა გამოეკვლია და ემსჯელა, არსებობდა თუ არა იძულების ფაქტი მოსარჩელისა და მისი შვილის მიმართ მოპასუხის შვილის _ ზ. თ-შვილის მხრიდან. სასამართლოს ასევე უნდა გაეთვალისწინებინა იძულების (ასეთის არსებობის დადგენის შემთხვევაში) ხასიათი, მოსარჩელის ასაკი, სქესი და ცხოვრებისეული გარემოებანი. სააპელაციო სასამართლომ კი, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მითითებული საკითხების თაობაზე საერთოდ არ იმსჯელა და ე. გ-შვილის სარჩელი დააკმაყოფილა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1435-ე მუხლის არასწორი განმარტების საფუძველზე.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საქმის ხელახლა განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ უნდა გაითვალისწინოს პირველი ინსტანციისა და სააპელაციო სასამართლოში მოსარჩელის მიერ მითითებული ზემოაღნიშნული გარემოებები, რაზეც სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას ნამსჯელი არ ყოფილა.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები ან საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებით გამოკვლევა.

ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით კი, ამგვარ გადაწყვეტილებას საკასაციო სასამართლომ საფუძვლად უნდა დაუდოს სამართლებრივი შეფასება, რომელიც სავალდებულოა სააპელაციო სასამართლოსათვის.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს მოსარჩელესა და მოპასუხის შვილს შორის იძულების არსებობის ფაქტი, ასევე უნდა გაითვალისწინოს იძულების ხასიათი, მოსარჩელის ასაკი, სქესი, ცხოვრებისეული გარემოებანი და დავა აღნიშნულის შესაბამისად გადაწყვიტოს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ნ. ჯ-შვილის (თ-შვილის) საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 29 იანვრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე პალატას;

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.