ას-587-552-2010 13 სექტემბერი, 2010 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნ. კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვ. როინიშვილი, თ. თოდრია

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ ა. ხ-შვილი

მოწინააღმდეგე მხარე _ მ. კ-ძე

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 12 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი _ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების გაუქმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ა. ხ-შვილმა სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს “... არბიტრაჟის” მიმართ ამავე არბიტრაჟის 2007 წლის 12 ოქტომბრის გადაწყვეტილების გაუქმების შესახებ შემდეგი საფუძვლებით: გასაჩივრებული საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებით მოსარჩელეს პრეტენდენტ მ. კ-ძის სასარგებლოდ დაეკისრა 4041 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარისა და საარბიტრაჟო მოსაკრებლის _ 311 ლარის გადახდა. მითითებული გადაწყვეტილების გამოტანისას არბიტრაჟმა დაარღვია “კერძო არბიტრაჟის შესახებ” კანონის პირველი მუხლი, საკუთარი დებულების პირველი მუხლის მეორე ნაწილი. მხარეთა შორის ფაქტობრივად არსებობდა სასესხო და გირავნობის ხელშეკრულებასთან დაკავშირებული ურთიერთობანი. დავის არბიტრაჟში გადაცემის შესახებ შეთანხმება გათვალისწინებული იყო მხოლოდ გირავნობის ხელშეკრულებით, ხოლო მ. კ-ძის საარბიტრაჟო პრეტენზიიდან კი ირკვევა, რომ მან არბიტრაჟს მიმართა სასესხო ურთიერთობების გადასაწყვეტად, რის შესახებ დათქმა მხარეთა შორის არ ყოფილა.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიიჩნია, რომ სარჩელის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობს.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის პირველი ივლისის განჩინებით საქმეში მესამე პირად მოპასუხის მხარეზე დამოუკიდებელი მოთხოვნით ჩაება მ. კ-ძე.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2009 წლის 18 თებერვლის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ა. ხ-შვილმა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 12 აპრილის განჩინებით ა. ხ-შვილის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2006 წლის 27 ივლისს ა. ხ-შვილსა და მ. კ-ძეს შორის დაიდო ხელშეკრულება, რომლის თანახმად მ. კ-ძემ ა. ხ-შვილს კრედიტის სახით გადასცა 21000 აშშ დოლარი ერთი თვის ვადით 3% სარგებლის დარიცხვით. სეხის, მასზე დარიცხული სარგებლისა და პირგასამტეხლოს უზრუნველყოფის მიზნით, ა. ხ-შვილმა დააგირავა კუთვნილი მოძრავი ქონება. გარიგების თანახმად, ამ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ყველა დავა და უთანხმოება განსახილველად გადაეცემოდა სამოქალაქო დავათა ბათუმის მუდმივმოქმედ არბიტრაჟს. აპელანტმა დაარღვია ხელშეკრულების პირობები და მ. კ-ძემ პრეტენზიით მიმართა არბიტრაჟს. 2006 წლის 20 სექტემბერს მხარეები მორიგდნენ და მიმართეს არბიტრაჟს მორიგების დამტკიცების თაობაზე. მორიგების პირობების მიხედვით, მხარეები შეთანხმდნენ მხოლოდ ვალის ძირითად ნაწილზე, ხოლო რაც შეეხებოდა პროცენტის თანხას, აღნიშნული მორიგების საგანს არ წარმოადგენდა და არბიტრაჟის 2006 წლის 22 სექტემბრის შუალედური გადაწყვეტილებით მათ შორის მორიგება დამტკიცდა.

2007 წლის 15 მარტს მ. კ-ძემ კვლავ მიმართა პრეტენზიით არბიტრაჟს და ამჯერად, მოითხოვა ა. ხ-შვილისათვის მიცემულ სესხზე საპროცენტო სარგებლის გადახდის დაკისრება. არბიტრაჟის 2007 წლის 12 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით საარბიტრაჟო პრეტენზია ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ არბიტრაჟი უფლებამოსილი იყო, განეხილა მოცემული საქმე, რადგან იგი ეხებოდა მხარეთა შორის არსებული კერძო ხასიათის ქონებრივი დავას, რომელზეც არსებობდა საარბიტრაჟო შეთანხმება.

სასამართლომ იხელმძღვანელა „კერძო არბიტრაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 43-ე მუხლით და მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება არ ეწინააღმდეგება ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა და სისხლის სამართლის კანონმდებლობას, არბიტრაჟის წევრს სისხლის სამართლის კოდექსის 189-ე მუხლით გათვალისწინებული ქმედება არ ჩაუდენია. პალატა არ დაეთანხმა აპელანტის მოსაზრებას, რომ მოცემულ შემთხვევაში მხარეთა შორის საარბიტრაჟო შეთანხმება არ არსებობდა. სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლის, 327-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად სასამართლომ ჩათვალა, რომ ხელშეკრულების პირველი პუნქტით მხარეები შეთანხმდნენ სესხის ხელშეკრულების ყველა არსებით პირობაზე – სესხის ოდენობაზე, ვადასა და სარგებელზე. მართალია, 2006 წლის 27 ივლისის ¹15 ხელშეკრულების სათაურად მითითებულია „გირავნობის ხელშეკრულება“, თუმცა, ხელშეკრულების შინაარსიდან გამომდინარე, იგი მოიცავს როგორც გირავნობის, ასევე სესხის ხელშეკრულებებსაც და წარმოადგენს სამოქალაქო კოდექსის 340-ე მუხლით გათვალისწინებულ შერეულ გარიგებას. ხელშეკრულების მე-2 პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ყველა დავა განსახილველად უნდა გადასცემოდა სამოქალაქო დავათა ბათუმის მუდმივმოქმედ არბიტრაჟს. სასამართლომ მიიჩნია, რომ აღნიშნული საარბიტრაჟო შეთანხმება, მოიცავს მთელ ხელშეკრულებას და არა მის გარკვეულ ნაწილს, შესაბამისად, არბიტრაჟს შეეძლო, განეხილა ხელშეკრულების იმ ნაწილიდან გამომდინარე დავა, რომელიც სასესხო ურთიერთობებს შეეხებოდა.

სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ არბიტრაჟში საქმის განხილვისას აპელანტს არბიტრაჟის კომპეტენცია სადავოდ არ გაუხდია. პირიქით, იგი მოურიგდა კიდეც მოწინააღმდეგე მხარეს და მორიგების დამტკიცების მოთხოვნით მიმართა არბიტრაჟს.

სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია, რომ არბიტრაჟი არ იყო უფლებამოსილი, განეხილა სესხის პროცენტებთან დაკავშირებული საქმე, რადგან მხარეთა შორის დავა დასრულებული იყო მორიგებით. საქმეში წარმოდგენილი როგორც მხარეთა მიერ ხელმოწერილი მორიგების აქტით, ისე არბიტრაჟის ე.წ. შუალედური გადაწყვეტილებით მხარეთა შორის მორიგების საგანს სესხზე გადასახდელი სარგებელი არ წარმოადგენდა. აღნიშნული პირდაპირ არის მითითებული როგორც მორიგების აქტში, ასევე შუალედურ გადაწყვეტილებაში. პალატამ აღნიშნა, რომ ამ დავაში მ. კ-ძე პრეტენზიით ითხოვდა მოწინააღმდეგე მხარისათვის სესხის ძირითადი თანხისა და არა მასზე დარიცხული სარგებლის გადახდის დაკისრებას. ამრიგად, თავდაპირველად არბიტრაჟს არ განუხილავს დავა სესხზე სარგებლის დარიცხვის ნაწილში, რაც ასევე წარმოადგენდა ხელშეკრულების საგანს.

„კერძო არბიტრაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 30-ე მუხლის პირველი პუნქტის საფუძველზე სააპელაციო პალატამ არ იმსჯელა საქმის განხილვის დროს არბიტრაჟის მიერ მატერიალური სამართლოს ნორმების გამოყენებისა და დავის გადაწყვეტის მართებულობის თაობაზე.

სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის არგუმენტი, რომ არბიტრაჟის გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი შეიძლება გახდეს არბიტრაჟის მიერ საარბიტრაჟო პრეტენზიის განხილვის ვადის დარღვევა, ვინაიდან არბიტრაჟის გადაწყვეტილება შეიძლება გაუქმდეს არბიტრაჟის მიერ საქმის განხილვის წესის მხოლოდ ისეთი დარღვევის შემთხვევაში, რამაც გავლენა მოახდინა არბიტრაჟის გადაწყვეტილებაზე. არბიტრაჟის მიერ პრეტენზიის განხილვის ვადის დარღვევა კი ვერანაირ გავლენას მიღებულ გადაწყვეტილებაზე ვერ მოახდენდა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ა. ხ-შვილმა გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით: სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ მორიგების აქტით პრეტენდენტმა მ.კ-ძემ ფაქტობრივად მისი მოთხოვნა 21000 აშშ დოლარიდან შეამცირა 15150 აშშ დოლარამდე და ვალდებულება იკისრა, ამ თანხის ნაწილის მიღებისთანავე დაებრუნებინა გირაოს სახით ა. ხ-შვილისაგან მიღებული ოქროს ნივთები. ე.ი. ოქროს ნივთების დაბრუნების ვალდებულების აღებით მ.კ-ძემ ფაქტობრივად უარი თქვა პროცენტის თანხის მოთხოვნაზე და ა.ხ-შვილიც სწორედ ამ პირობით დაეთანხმა მ. კ-ძეს გირავნობის ხელშეკრულების სანაცვლოდ გაფორმებულიყო მათ შორის მორიგების აქტი, წინააღმდეგ შემთხვევაში ა.ხ-შვილის მხრიდან მორიგების პირობებზე თანხმობას აზრი არ ექნებოდა.

როგორც პირველი, ისე სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოებმა გაიზიარეს კასატორის მოსაზრება, რომ არბიტრაჟს მორიგების ნაწილში საქმის წარმოება უნდა შეეწყვიტა, მაგრამ მიიჩნიეს, რომ ეს დარღვევა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი ვერ გახდებოდა. აღნიშნული გარემოება სააპელაციო სასამართლომ იმით დაასაბუთა, რომ თავდაპირველ დავაში მ. კ-ძე პრეტენზიით ითხოვდა მოწინააღმდეგე მხარისათვის სესხის ძირითადი თანხისა და არა მასზე დარიცხული სარგებლის გადახდის დაკისრებას და ამ დავაში არბიტრაჟს არ განუხილავს დავა სესხზე სარგებლის დარიცხვის ნაწილში, რაც სინამდვილეს არ შეესაბამება. პრეტენდენტმა მ. კ-ძემ არბიტრაჟში წარდგენილი პრეტენზიის საფუძვლად თავიდანვე მიუთითა არა გირავნობის, არამედ სესხის ხელშეკრულებაზე. ამრიგად, სამოქალაქო დავათა მუდმივმოქმედმა არბიტრაჟმა განიხილა არაქვემდებარე საქმე. მხარეები არ შეთანხმებულან, რომ მათ შორის სესხის ხელშეკრულებასთან დაკავშირებით წამოჭრილი დავა განეხილა არბიტრაჟს.

სააპელაციო პალატას არ შეუფასებია ის გარემოება, რომ დავის გირავნობის ხელშეკრულების საფუძველზე გადაწყვეტის შემთხვევაში პრეტენდენტ მ.კ-ძის მოთხოვნის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობდა და არბიტრაჟი იძულებული და ვალდებული იქნებოდა, უარი ეთქვა პრეტენზიის დაკმაყოფილებაზე უსაფუძვლობის გამო. მოცემული დავის გადაწყვეტისას არბიტრაჟი გასცდა თავის უფლებამოსილებას და განიხილა არაგანსჯადი დავა, რაც, თავის მხრივ, გადაწყვეტილების გაუქმების დამოუკიდებელი სამართლებრივი საფუძველია. სასამართლომ კი არასწორად შეაფასა ეს ფაქტობრივი გარემოებები და შედეგად უკანონო გადაწყვეტილება მიიღო.

კასატორმა არაერთი წერილობითი შუამდგომლობა აღძრა არბიტრაჟის აცილებასთან დაკავშირებით, რაც უსაფუძვლოდ არ იქნა გაზიარებული. ამასთან, არბიტრაჟის ბოლო სხდომამდე კასატორისათვის ცნობილი იყო, რომ დავას არბიტრაჟი გადაწყვეტდა გირავნობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ნორმებით. ფაქტი საქმის გადაწყვეტისას არბიტრაჟის მიერ გირავნობის ნაცვლად სესხის ხელშეკრულების მომწესრიგებელი ნორმების გამოყენების თაობაზე კასატორმა შეიტყო საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების გაცნობის შემდეგ. ამდენად, უსაფუძვლოა სასამართლოს მითითება, რომ არბიტრაჟის მსვლელობისას მას პრეტენზია არ განუცხადებია და დაეთანხმა სესხის ხელშეკრულებიდან წარმოშობილი დავის არბიტრაჟის მიერ განხილვას.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 12 ივლისის განჩინებით ა. ხ-შვილის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ა. ხ-შვილის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხს უკავშირებს გარკვეულ შეზღუდვებს და ადგენს იმ დავათა კატეგორიებს, რომლებზეც შეტანილი საკასაციო საჩივარი საკასაციო სასამართლოს მიერ დასაშვებად უნდა იქნეს ცნობილი. აღნიშნული დანაწესები მოცემულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლში.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები მითითებული ნორმით გათვალისწინებული არც ერთი საფუძვლით.

მოცემული დავის საგანია საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების გაუქმების მართლზომიერება. აღნიშნულ საკითხზე არსებობს სასამართლოს პრაქტიკა, რომელიც ეფუძნება “კერძო არბიტრაჟის შესახებ” საქართველოს კანონის 43-ე მუხლს. აღნიშნული პრაქტიკა ასახულია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებაში.

კასატორი ვერ ასაბუთებს და საქმის მასალებითაც არ დასტურდება სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვა ისეთი საპროცესო დარღვევით, რაც არსებითად იმოქმედებს საქმის შედეგზე, შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ამ საფუძვლითაც დაუშვებელია.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ ა. ხ-შვილს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით 2010 წლის 5 ივლისს მის მიერ გადახდილი 368 ლარის 70% _ 257,6 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ა. ხ-შვილის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

კასატორ ა. ხ-შვილს დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟი _ 257,6 ლარი.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.