საქმე ¹ას-589-896-09 22 იანვარი, 2010 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე)

მოსამართლეები:

ნ. კვანტალიანი (მომხსენებელი), ლ. ლაზარაშვილი

სხდომის მდივანი – ლ.ს-ძე

კასატორი – მ. ტ-მ-იანი (მოსარჩელე)

წარმომადგენელი _ რ.პ-ავა

მოწინააღმდეგე მხარე – ა. ა-ოვი (მოპასუხე)

წარმომადგენელი _ პ.კ-ძე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 26 მარტის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება

დავის საგანი – ანდერძის ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

მ. ტ-მ-იანმა სარჩელი აღძრა სასამართლოში სანოტარო ბიუროს ნოტარიუს ლ. გ-იანის მიმართ, მესამე პირი _ ა. ა-ოვი, 2000 წლის 7 სექტემბრის ანდერძის ბათილად ცნობის შესახებ შემდეგი საფუძვლებით: მ. ტ-მ-იანი ცხოვრობს ქ.თბილისში, ... მე-2 შესახვევში მდებარე 83.98 კვ.მ ¹4 საცხოვრებელ სახლში (69.72 კვ.მ საცხოვრებელი ფართით), საიდანაც 1\15 წილი ეკუთვნის ა. ა-ოვს, 1\15 _ ო. კ-იანს, 1\15 _ ს. შ-იანს, 6\15 _ აწ გარდაცვლილ ა. ტ-მ-ოვს, ხოლო 6\15 _ მოსარჩელეს. 2003 წლის 17 ივლისს მოსარჩელის ბიძა ა. ტ-მ-ოვი გარდაიცვალა. სამკვიდროს გახსნის დროისთვის მოსარჩელე მ. ტ-მ-იანის მამა ცოცხალი აღარ იყო და, შესაბამისად, კანონით განსაზღვრული წილი მოსარჩელეზე უნდა გადასულიყო. მ. ტ-მ-იანმა სამკვიდროს მისაღებად მიმართა სანოტარო ბიუროს, რა დროსაც აღმოჩნდა, რომ მამკვიდრებელმა თავისი ქონება უანდერძა ა. ა-ოვს. მითითებული ანდერძი ყალბია, ა. ტ-მ-ოვი გარდაცვალების დროისთვის იყო 81 წლის, ავადმყოფი და ჭკუასუსტი. მას არ შეეძლო თავისი მოქმედების მნიშვნელობის შეგნება და წარმართვა. მან დაამთავრა სომხურენოვანი სკოლის 3 კლასი და საერთოდ არ იცოდა ქართულად წერა-კითხვა, ანდერძიდან კი ირკვევა, რომ მის შედგენას თარჯიმანი არ დასწრებია. ანდერძზე ხელმომწერი მოწმეები _ რ. დ-იანი და ნ. ჩ-იანი ა. ა-ოვის ახლობლები არიან.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო შემდეგი დასაბუთებით: საფუძველს მოკლებულია მოსარჩელის მითითება ა. ტ-მ-ოვის ჭკუასუსტობისა და ქართულად წერა-კითხვის უცოდინრობის თაობაზე. მამკვიდრებელი გარდაცვალებამდე საღ გონებაზე იმყოფებოდა და შეეძლო ნამდვილი ნების გამოვლენა. მან დაამთავრა ქ.თბილისის ¹79 საშუალო სკოლის 8 კლასი, რაც ქართულ ენაზე წერისა და კითხვის შესწავლისათვის საკმარისი იყო. ამასთან, ანდერძის კონკრეტული მოწმეების მიერ დადასტურებით ანდერძის ნამდვილობის კანონით დადგენილი პირობები არ დარღვეულა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 6 ნოემბრის გადაწყვეტილებით მ. ტ-მ-იანის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ნოტარიუს ლ. გ-იანის მიერ ქ.თბილისში 2000 წლის 7 სექტემბერს დადასტურებული ა. ტ-მ-ოვის მიერ შედგენილი ანდერძი ცნობილ იქნა ბათილად, რაც ა. ა-ოვმა გაასაჩივრა სააპელაციო წესით. სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას მ.ტ-მ-იანმა, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 173-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, იშუამდგომლა განმეორებითი ექსპერტიზის დანიშვნის შესახებ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 19 მარტის განჩინებით მ.ტ-მ-იანის შუამდგომლობა განმეორებითი ექსპერტიზის ჩატარების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა, ამავე სასამართლოს 2009 წლის 26 მარტის გადაწყვეტილებით კი ა. ა-ოვის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და მ. ტ-მ-იანის სარჩელს უარი ეთქვა შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ ქ.თბილისში, ... მე-2 შესახვევის ¹4-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის 6/15 საკუთრების უფლებით ეკუთვნოდა ა. ტ-მ-ოვს, რომელიც გარდაიცვალა 2003 წლის 17 ივლისს, რასაც ადასტურებს საქმეში არსებული გარდაცვალების მოწმობა. მ. ტ-მ-იანი წარმოადგენს გარდაცვლილი ა. ტ-მ-ოვის ძმისშვილს, რასაც ადასტურებს საქმეში წარმოდგენილი კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 17 დეკემბრის გადაწყვეტილება იურიდიული ფაქტის დადგენის თაობაზე. აღნიშნული გადაწყვეტილებით დადგინდა, რომ ა. ტ-მ-იანი წარმოადგენს მ. ტ-მ-იანის ბიძას, ანუ მამის _ აშ. ტ-მ-იანის ძმას. პალატამ მიიჩნია, რომ დაუსაბუთებელია და საქმის მასალებით არ დასტურდება სარჩელის საფუძვლად მითითებული ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ 2000 წლის 7 სექტემბრის ანდერძზე არსებული მოანდერძის ხელმოწერა არ არის განხორციელებული მოანდერძის, ა. ტ-მ-ოვის მიერ,. საქმეში წარმოდგენილი 2008 წლის 29 ოქტომბრის ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, ანდერძზე და შესადარებელ ნიმუშებზე განხორციელებული ხელმოწერები ეკუთვნის ერთსა და იმავე პიროვნებას – ა. ტ-მ-ოვს. სააპელაციო სასამართლომ 2005 წლის 6 მაისის ექსპერტიზის დასკვნა არ ჩათვალა იმ გარემოების დამადასტურებელ მტკიცებულებად, რომ ანდერძზე განხორციელებული ხელმოწერა არ ეკუთვნის ა. ტ-მ-ოვს, რადგან სადავოა და დადგენილი არ არის შესადარებელ ნიმუშზე არსებული ხელმოწერის ა. ტ-მ-ოვისადმი კუთვნილების ფაქტი. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 169-ე მუხლის პირველი ნაწილით მხარეები არ არიან შებოჭილი გამოსაკვლევი ნიმუშების წარდგენაში, ანუ სამოქალაქო პროცესი სრულ შესაძლებლობას ანიჭებს მათ თავისუფლად, საკუთარი შეხედულებით წარმოადგინონ გამოსაკვლევი ობიექტები. მიუხედავად ამისა, სასამართლო ვალდებულია, თვითონ განსაზღვროს აუცილებელი მასალების წრე. ამგვარი დათქმა თავისთავად არ გულისხმობს მხოლოდ იმ მასალებს, რომლებიც მნიშვნელოვანია ფაქტობრივი გარემოების დასადგენად, არამედ იგი უფრო გავრცობილად უნდა განიმარტოს, კერძოდ, იმის დასადგენად, ეკუთვნოდა თუ არა ანდერძზე ხელმოწერა კონკრეტულ პიროვნებას, ჯერ უტყუარად უნდა დადგინდეს, ნამდვილად ამავე პიროვნებამ მოაწერა თუ არა ხელი ექსპერტიზაზე დადგენილ შესადარებელ ნიმუშს. მოცემულ შემთხვევაში აღნიშნული გარემოება საქმეში არსებული ა. ტ-მ-ოვის კუთვნილი ვეტერანის ანკეტის მიმართ დადგენილი არ არის. ამიტომ სასამართლო ვერ დაეყრდნო ექსპერტიზის დასკვნას, რომლითაც დასტურდება, რომ ანდერძზე განხორციელებული ხელმოწერა არ არის ვეტერანთა ანკეტაზე შესრულებული ხელმოწერის იდენტური. რაც შეეხება, სასამართლო ექსპერტიზის 2008 წლის 29 ოქტომბრის დასკვნას, პალატამ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში შესადარებელ ნიმუშად წარმოდგენილ იქნა სადაზღვევო მოწმობა, რომელზე არსებული ა. ტ-მ-ოვის ხელმოწერის ამავე პირისადმი კუთვნილება მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ. შესაბამისად, ექსპერტიზის დასკვნით სადაზღვევო მოწმობაზე არსებული ხელმოწერისა და ანდერძზე არსებული ხელმოწერის იდენტურობის დადგენის საფუძველზე სასამართლომ მიიჩნია, რომ ანდერძზე არსებული ხელმოწერა ეკუთვნის მოანდერძე ა. ტ-მ-ოვს და ანდერძის შედგენისას მან ნამდვილი ნება გამოავლინა. აღნიშნული შეფასების გაკეთებისას სასამართლო ასევე დაეყრდნო ანდერძის მოწმე რ. დ-იანისა და ნოტარიუსის ახსნა-განმარტებას. პალატამ არ გაიზიარა მოსარჩელის არგუმენტი, რომ ა. ტ-მ-ოვმა არ იცოდა ქართული წერა-კითხვა, რის გამოც ის ვერ შეძლებდა ქართულ ენაზე ანდერძზე ხელის მოწერას, ვინაიდან საქმის მასალებით დგინდება, რომ ა. ტ-მ-ოვს მიღებული ჰქონდა რვაწლიანი განათლება, მუშაობდა გაზეთ „კომუნისტში“, ასევე მოანდერძის მიერ ქართული ენის ცოდნის ფაქტი დადასტურებულ იქნა მოწმეთა და ნოტარიუსის ახსნა-განმარტებით. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების შესაბამისად, პალატამ აღნიშნა, რომ სასამართლოს შინაგანი რწმენის ფორმირება ხდება ყველა გარემოების შემეცნების შედეგად. მოცემულ შემთხვევაში საქმეზე დადგენილი გარემოებები არ იძლევა იმის საფუძველს, რომ სასამართლომ 2000 წლის 7 სექტემბრის ანდერძზე არსებული ხელმოწერა ა. ტ-მ-ოვს არ მიაკუთვნოს. სამოქალაქო კოდექსის 1357-ე მუხლზე მითითებით სასამართლომ ჩათვალა, რომ სამოქალაქო სამართალი ანდერძის რამოდენიმე ფორმას ადგენს. მათ შორის, მიუთითებს რეკვიზიტებზე, რომლებიც განსაზღვრავენ სანოტარო ანდერძის ნამდვილობას, კერძოდ, მამკვიდრებლის ხელმოწერას და ნოტარიუსის მიერ ანდერძის დადასტურებას. განსახილველ შემთხვევაში ორივე პირობა დაცულია, ანუ 2000 წლის 7 სექტემბრის ანდერძზე ხელი მოაწერა ა. ტ-მ-ოვმა და დაადასტურა ნოტარიუსმა ლ. გ-იანმა. ამდენად, ანდერძის ბათილად ცნობის წინაპირობა ამ საფუძვლით არ არსებობს. სამოქალაქო კოდექსის ანდერძი თავისი სამართლერივი ბუნებით გარიგებას წარმოადგენს და, უშუალოდ ანდერძისათვის დამახასიათებელი წინაპირობების გარდა, სამოქალაქო კოდექსით დადგენილ გარიგების ნამდვილობის პირობებსაც უნდა აკმაყოფილებდეს. პალატის მითითებით, სამოქალაქო კოდექსის 50-ე მუხლის თანახმად, ანდერძი ცალმხრივი ნების გამოვლენაა, რომელიც არ არის მიღებასავალდებულო, თუმცა მიუხედავად ამისა, გამოვლენილი ნება აღქმადი უნდა იყოს სხვა პირებისათვის და გამოკვეთილად ჩანდეს მამკვიდრებლის ნამდვილი აზრი. სწორედ ამ პირობების არსებობას უკავშირებს სამოქალაქო სამართალი ანდერძის, როგორც გარიგების ნამდვილობას. სასამართლოს მოსაზრებით, სადავო ანდერძი შედგენილია კანონით დადგენილი ფორმის დაცვით, ამასთან, დადგენილია მოანდერძის ნების გამოვლენის ნამდვილობა და არ არსებობს ანდერძის, როგორც გარიგების ბათილობის საფუძვლები.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება და განჩინება ექსპერტიზის დანიშვნის თაობაზე შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ მ. ტ-მ-იანმა გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მათი გაუქმება, საქმის დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად და ზემოხსენებული შუამდგომლობის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით: სასამართლომ არ გაიზიარა ექსპეტიზის 2005 წლის 5 მაისის დასკვნა იმ საფუძვლით, რომ სადავოა და არ არის დადგენილი შესადარებელ ნიმუშზე ხელმოწერის ა.ტ-მ-ოვისადმი კუთვნილება. საქმეში არსებული მასალებით დადგენილია, რომ მოპასუხისათვის კარგად იყო ცნობილი ა.ტ-მ-ოვის ანდერძზე მოანდერძის ხელმოწერის ნამდვილობის სადავოობისა და იმის შესახებ, რომ მოსარჩელის მიერ ა. ტ-მ-იანის ხელმოწერის ნიმუშად წარდგენილი იყო ვეტერანთა სახელმწიფო დეპარტამენტის ვეტერანთა ანკეტაზე დაფიქსირებული ხელმოწერა. მიუხედავად ამისა, ამ ანკეტაზე ა.ტ-მ-იანის ხელმოწერის ნამდვილობა მოპასუხეს და მის წარმომადგენელს სადავოდ არ გაუხდიათ და ამ ხელმოწერასთან მიმართებაში მხარი დაუჭირეს ექსპერტიზის ჩატარებას. ამასთან, გასათვალისწინებელია ის გარემოებაც, რომ აღნიშნული ანკეტა გაცემული იყო საჯარო დაწესებულების მიერ და მასზე ა.ტ-მ-იანის ხელმოწერის გაყალბება მოსარჩელეს არ შეეძლო. საქმეზე წარმოდგენილი ვეტერანთა საქმეების დეპარტამენტის 2008 წლის 4 ივნისის წერილით დასტურდება, რომ ზემოაღნიშნული ანკეტის მონაცემებს საკუთარი ხელმოწერით ადასტურებს ვეტერანი საამისოდ სპეციალურად განკუთვნილ გრაფაში. ამავე წერილის თანახმად ამ ანკეტას არ ახლავს არავითარი დოკუმენტი, რომელიც დაადასტურებდა ა.ტ-მ-იანის ნაცვლად ანკეტაზე სხვა პირის ხელმოწერას. აღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით ექსპერტიზის ამ დასკვნით სასამართლოს სრული საფუძველი ჰქონდა დადგენილად მიეჩნია, რომ ანდერძზე შესრულებული ხელმოწერა მოანდერძეს არ ეკუთვნის და ამ მოტივით ბათილად ეცნო ანდერძი. სასამართლომ არასწორად გაიზიარა ექსპერტიზის 2008 წლის 29 ოქტომბრის დასკვნა და ამ დასკვნის საფუძველზე დადგენილად მიიჩნია, რომ მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ წარმოდგენილ ნიმუშზე ა.ტ-მ-იანის ხელმოწერის ნამდვილობა. აღნიშნული არგუმენტი საფუძველს მოკლებულია, ვინაიდან მოსარჩელე მხარეს არასდროს არ დაუდასტურებია სადაზღვევო მოწმობაზე ა.ტ-მ-იანის ხელმოწერის ნამდვილობა. ასეთ ვითარებაში გაურკვეველია, თუ რა მოსაზრებით მიანიჭა სასამართლომ უპირატესობა ექსპერტიზის დაუსაბუთებელ მეორე 2008 წლის 29 ოქტომბრის დასკვნას. აღნიშნული ექსპერტიზის დასკვნის დაუსაბუთებლობა იმაში გამოიხატება, რომ ექსპერტის მოსაზრებით, გამოსაკვლევ დოკუმენტებში და ხელმოწერის ნიმუშებში შესრულებული ხელმოწერების გამოკვლევითა და ურთიერთშედარებით დადგინდა თანადამთხვევები საერთო ნიშნებში _ გაქანებაში, დახრაში, გადაბმის დონეში, მიმართულებასა და სხვა კერძო ნიშნებში, კერძოდ: სადავო ანდერძსა და რეესტრის წიგნში შესრულებულ ხელმოწერაში ასო “ო” (ე.წ. ორფეხიანი) განსაკუთრებულ ნიშნებს არ შეიცავს და არაფერი აქვს საერთო სადაზღვევო მოწმობაზე არსებულ ხელმოწერაში შესრულებულ ამავე ასოსთან. ასევე უსაფუძვლოა თანადამთხვევის მითითება ე.წ. კუთხოვან “ო-სთან” მიმართებით, ვინაიდან ნიმუშზე იგი შესრულებულია მომრგვალებულად და არ ემთხვევა შესადარებელ კუთხოვან ასოს. დაუსაბუთებელია ექსპერტიზის მსჯელობა ასო “ი-სთან” მიმართებითაც, რადგან შესადარებელ ხელმოწერებში არსებული ასო “ი” რადიკალურად განსხვავდება ერთმანეთისაგან. გაურკვეველია, რა მეთოდოლოგიის გამოყენებით დადგინდა თანხვედრა სასვენი ნიშნის _ ტირეს შედარებით, ვინაიდან პატარა ხაზის გავლებით ექსპერტიზის დასკვნის ერთ-ერთ საფუძვლად მითითებული კერძო ნიშნის დადგენა შეუძლებელია. სადავო დასკვნაში გამოკვლეულია ასოები “უ” და “რ”, რომლებიც შესადარებელ ნიმუშში მითითებული საერთოდ არ არის. ექსპერტიზა კი უთითებს, რომ თანადამთხვევა არსებობს მოძრაობის მიმართულებაში ასო “უ-ს” სტრიქონული ელემენტების შესრულებისას ზევიდან ქვემოთ. გამოკვლეულ დოკუმენტებში არსებული ასო “ვ-ს” ქვედა ნაწილი სხვადასხვა მოხაზულობისაა და ერთმანეთს აშკარად არ ემთხვევა. დასკვნის თანახმად, მოძრაობის რაოდენობა ასო „ს-ს” შესრულებისას გაზრდილია საწყის ნაწილთან დამატებით შტრიხის ხარჯზე, რაც აღნიშნული ასოს შესრულებისას ნამდვილად შეინიშნება, თუმცა ნიმუშზე შესრულებულ ხელმოწერაში არის არსებითი განსხვავებაც _ ასო „ს-ს“ მარცხენა მხარე სწორი ხაზით არის გამოკვეთილი, ნიმუშში კი ამავე ასოს მარცხენა ნაწილი გაღუნულია. თანადამთხვევით კერძო ნიშნად ექსპერტიზა თვლის პირველ ორ ხელმოწერაში ასო „ნ-ს“ საწყისი წერტილის განლაგებას, მაგრამ მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის, ისე როგორც ამ დასკვნისათვის, არსებით მნიშვნელობა ამ ფაქტს არა აქვს, ვინაიდან ნიმუში ასეთ ასოს არ შეიცავს. ამდენად, შესადარებელ ნიმუშთან მიმართებაში ექსპერტიზის დასკვნა მითითებული 9 კერძო ნიშნიდან ეხება მხოლოდ 4 ასოსთან ჩატარებულ კვლევას, სადაც აღინიშნა ზემოხსენებული უზუსტობები. დასახელებული ექსპერტიზის დასკვნა ეწინააღმდეგება მოცემულ საქმეზე ამავე საექსპერტო დაწესებულების მიერ გაცემულ 2005 წლის 5 მაისის კატეგორიულ დასკვნას, რომლის თანახმადაც ანდერძსა და ნიმუშზე, რომელიც ოფიციალური ორგანოსაგან არის მიღებული, ხელმოწერა შესრულებულია სხვადასხვა პირის მიერ. ამ გარემოებების გათვალისწინებით 2009 წლის 19 მარტს კასატორმა იშუამდგომლა სასამართლოს წინაშე და მოითხოვა კომისიური ექსპერტიზის ჩატარება. სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მისი შუამდგომლობა და თავისი გადაწყვეტილება სწორედ ამ დაუსაბუთებელ დასკვნას დააყრდნო. ასევე უსაფუძვლოა სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა იმის შესახებ, რომ ა.ტ-მ-იანმა იცოდა ქართული ენა. ამ გარემოების დამადასტურებელ მტკიცებულებად სასამართლოს არ შეეძლო გამოეყენებინა ნოტარიუსისა და მოწმეთა ახსნა-განმარტებები, ვინაიდან ისინი დაინტერესებული პირები არიან, გარდა ამისა, ნოტარიუსმა თავად დაადასტურა სასამართლო სხდომაზე, რომ თარჯიმანი არ დანიშნა და იგი თვითონ უთარგმნიდა მოანდერძეს ანდერძის შინაარსს. თუ ა.ტ-მ-იანმა ქართული იცოდა, ცხადია მას არ დასჭირდებოდა თარგმნა. ფაქტობრივად, ვეტერანის ანკეტის გარდა, ვერ იქნა მოპოვებული მოანდერძის ქართულ ენაზე შესრულებული ხელმოწერა, სხვა ყველა ოფიციალურ დოკუმენტზე, საპენსიო დოკუმენტაციაზეც კი იგი ხელს მხოლოდ რუსულად აწერდა. ეს გარემოება კიდევ ერთხელ ადასტურებს იმ ფაქტს, რომ მოანდერძემ ქართული ენა არ იცოდა და არ შეეძლო ანდერძზე ქართულად ხელი მოეწერა.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ცნო და მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: ქ.თბილისში, ... მე-2 შესახვევის ¹4-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის 6/15 საკუთრების უფლებით ეკუთვნოდა ა. ტ-მ-ოვს, რომელიც გარდაიცვალა 2003 წლის 17 ივლისს, რასაც ადასტურებს საქმეში არსებული გარდაცვალების მოწმობა. იურიდიული ფაქტის დადგენის თაობაზე ქ.თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 17 დეკემბრის გადაწყვეტილების თანახმად, მ. ტ-მ-იანი წარმოადგენს გარდაცვლილი ა. ტ-მ-ოვის ძმისშვილს. აღნიშნული გადაწყვეტილებით დადგინდა, რომ ა. ტ-მ-იანი წარმოადგენს მ. ტ-მ-იანის ბიძას, ანუ მამის _ აშ. ტ-მ-იანის ძმას.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მ. ტ-მ-იანის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ა” და “ბ” ქვეპუნქტების თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი და სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო პალატამ სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, კერძოდ:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების ერთ-ერთ საფუძვლად კასატორი მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ სადავო ანდერძზე მამკვიდრებლის ხელმოწერის ნამდვილობის დასადგენად საქართველოს ვეტერანთა სახელმწიფო დეპარტამენტის ვეტერანთა ანკეტაზე შესრულებული ა.ტ-მ-ოვის ხელმოწერის გამოყენება ა. ა-ოვს სადავოდ არ გაუხდია. ამასთან, საქართველოს ვეტერანთა საქმეების დეპარტამენტის წერილით დასტურდება, რომ ანკეტის მონაცემებს ვეტერანი საკუთარი ხელმოწერით ადასტურებს. მითითებული მტკიცებულების საფუძველზე სააპელაციო პალატას უნდა გაეზიარებინა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2005 წლის 5 მაისის დასკვნა, რომლის მიხედვით სადავო ანდერძზე არსებული ხელმოწერა ა.ტ-მ-ოვს არ ეკუთვნის.

საკასაციო სასამართლო კასატორის ზემოხსენებულ მოსაზრებას ვერ გაიზიარებს შემდეგი დასაბუთებით:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ საქმის განხილვასთან დაკავშირებულ საკითხზე მოსამართლეს სპეციალური ცოდნა არ გააჩნია, სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით დანიშნოს ექსპერტიზა საქმის განხილვის ნებისმიერ სტადიაზე, მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ აღნიშნული საკითხის განმარტებას არსებითი მნიშვნელობა აქვს საქმის გადაწყვეტისათვის და მის გარეშე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია. ამავე კოდექსის 172-ე მუხლის შესაბამისად, ექსპერტის დასკვნა სასამართლოსათვის სავალდებულო არ არის და მისი შეფასება ხდება 105-ე მუხლით დადგენილი წესით. დასახლებული ნორმებიდან გამომდინარეობს, რომ საქმეზე სწორი გადაწყვეტილების მიღებისათვის მნიშვნელოვანი იმ ფაქტობრივი გარემოების დასადგენად, რომელიც მხოლოდ სპეციალური ცოდნის გამოყენებით შეიძლება დადგინდეს, სასამართლო უფლებამოსილია, დანიშნოს ექსპერტიზა. ექსპერტიზის დასკვნა წარმოადგენს მტკიცებულების ერთ-ერთ სახეს და სასამართლო თავისი მოტივირებული გადაწყვეტილებით ასაბუთებს აღნიშნული მტკიცებულების გაზიარების მართლზომიერებას. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების თანახმად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. ამდენად, სასამართლო სადავო გარემოებათა არსებობა-არარსებობის დადგენისას ინდივიდუალურად და ერთობლიობაში აფასებს საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს, რის შედეგად აყალიბებს თავის შინაგან რწმენას გამოსაკვლევი საკითხის მიმართ.

მოცემულ შემთხვევაში ექსპერტიზის როგორც 2005 წლის 5 მაისის, ისე 2008 წლის 29 ოქტომბრის სასამართლო ექსპერიზების ჩატარების მიზანს წარმოადგენდა 2000 წლის 7 სექტემბრის ანდრეძზე ა. ტ-მ-ოვის ხელმოწერის ნამდვილობის საკითხის გარკვევა, რაც უნდა განხორციელებულიყო სადავო ხელმოწერის ისეთ ნიმუშთან შედარების გზით, რომელზეც მამკვიდრებელის მიერ ხელმოწერის ფაქტი უტყუარადაა დადგენილი.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 169-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ექსპერტიზის ჩატარებისათვის აუცილებელ მასალებს სასამართლოს წარუდგენენ მხარეები. ექსპერტიზის ჩასატარებლად აუცილებელი მასალების წრეს განსაზღვრავს სასამართლო, რომელსაც შეუძლია გაითვალისწინოს როგორც მხარეების, ისე ექსპერტად დანიშნული პირის მოსაზრებები. მითითებული ნორმის შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ მხარეებს უფლება აქვთ, საკუთარი შეხედულებით წარუდგინონ სასამართლოს ექსპერტიზის მიერ გამოსაკვლევ დოკუმენტთა ნიმუშები, თუმცა საკითხს, თუ რომელი მასალების გამოკვლევის შედეგადაა შესაძლებელი სადავო გარემოების სარწმუნოდ დადგენა და, შესაბამისად, რომელი მასალები უნდა გადაეცეს ექსპერტიზას გამოსაკვლევად, წყვეტს სასამართლო.

განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებათა და მხარეთა მიერ მითითებულ გარემოებათა ურთიერთშეჯერების შედეგად იზიარებს სააპელაციო პალატის მოსაზრებას, რომ სადავო ხელმოწერის ნამდვილობის დასადგენად სარწმუნოდ უნდა ჩაითვალოს მისი შედარება ა.ტ-მ-ოვის არა ვეტერანთა ანკეტაზე, არამედ სადაზღვევო მოწმობაზე არსებულ ხელმოწერასთან და გაზიარებულ იქნეს 2008 წლის 29 ოქტომბრის ექსპერტის დასკვნა, რომელიც აღნიშნული მოწმობის გამოკვლევას ეფუძნებოდა. სასამართლოს ეს მოსაზრება ემყარება მითითებული დასკვნის სხვა მტკიცებულებებთან ურთიერშეჯერებას და გამოსაკვლევი მასალის _ სადაზღვევო მოწმობის სარწმუნოობას.

კასატორი მ.ტ-მ-იანი არ ეთანხმება რა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საექსპერტო ბიუროს დასკვნას, მას დაუსაბუთებლად თვლის იმ გარემოებებზე დაყრდნობით, რომ დასკვნით გამოკვლეულ იქნა სასვენი ნიშნები, რომელთა საფუძველზეც ხელმოწერათა თანხვედრის დადგენა შეუძლებელია, ექსპერტიზამ გამოიკვლია ისეთი ასოები, რომლებიც შესადარებელ ნიმუშებში საერთოდ არ იყო, კვლევა ჩატარდა დასკვნაში მითითებული 9 ნიშნიდან მხოლოდ 4-ზე და გარკვეული უზუსტობებით. კასატორის აღნიშნული არგუმენტი საფუძველს მოკლებულია, ვინაიდან მხარის მიერ ექსპერტიზის დასკვნის უარსაყოფად მითითებული გარემოებანი ფაქტობრივად წარმოადგენს სადავო საკითხების კვლევის სპეციფიკურ მეთოდიკას. სადავო ექსპერტის დასკვნა ეფუძნება შესაბამისი სპეციალური ცოდნის გამოყენებას, რომელიც საექსპერტო კვლევის შედეგების მისაღებად უდავოდ საჭიროებს სასვენი ნიშნისა და რიგი ასოების შესრულების მიმართულების, დახრილობისა თუ სხვა მახასიათებლების გამოკვლევის აუცილებლობას. კასატორი ვერ ასაბუთებს, თუ რაში მდგომარეობის ექსპერტიზის მიერ გამოყენებული მეთოდოლოგიისა და მისი სადავო დასკვნის კანონშეუსაბამობა. ამავდროულად, საკასაციო სასამართლო ხაზს უსვამს იმ გარემოებას, რომ სასარჩელო მოთხოვნაზე სასამართლო გადაწყვეტილება მხოლოდ მითითებულ ექსპერტის დასკვნას არ ემყარება.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს მ. ტ-მ-იანის მოსაზრებას, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად არ დააკმაყოფილა 2009 წლის 19 მარტს მის მიერ წარდგენილი შუამდგომლობა კომისიური ექსპერტიზის ჩატარების თაობაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 173-ე მუხლის შესაბამისად, თუ სასამართლო არ ეთანხმება ექსპერტის დასკვნას დაუსაბუთებლობის მოტივით, აგრეთვე თუ რამდენიმე ექსპერტის დასკვნა ეწინააღმდეგება ერთმანეთს, სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით დანიშნოს განმეორებითი ექსპერტიზა და მისი ჩატარება დაავალოს სხვა ექსპერტს ან ექსპერტებს, თუ არსებობს ამ კოდექსის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული პირობები. ამავე კოდექსის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კი, თუ საქმის განხილვასთან დაკავშირებულ საკითხზე მოსამართლეს სპეციალური ცოდნა არ გააჩნია, სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით დანიშნოს ექსპერტიზა საქმის განხილვის ნებისმიერ სტადიაზე, მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ აღნიშნული საკითხის განმარტებას არსებითი მნიშვნელობა აქვს საქმის გადაწყვეტისათვის და მის გარეშე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია.

დასახელებული ნორმების შესაბამისად, სასამართლო უფლებამოსილია, დანიშნოს განმეორებითი ექსპერტიზა იმ შემთხვევაში, როდესაც არსებობს სადავო საკითხის გამოსაკვლევად ჩატარებული ექსპერტიზის ურთიერთსაწინაარმდეგო დასკვნები ან სასამართლო არსებულ ექსპერტიზის დასკვნას დაუსაბუთებლად მიიჩნევს, თუმცა აღნიშნულთან დაკავშირებით კანონმდებელი ითვალისწინებს გარკვეულ დათქმას, კერძოდ, განმეორებითი ექსპერტიზის ჩატარება მიზანშეწონილია მაშინ, თუ მის გარეშე საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებათა დადგენა შეუძლებელია.

განსახილველ შემთხვევაში, მართალია, 2000 წლის 7 სექტემბრის ანდერძზე არსებული ა.ტ-მ-ოვის სადავო ხელმოწერის ნამდვილობის დასადგენად ჩატარებული 2005 წლის 5 მაისისა და 2008 წლის 29 ოქტომბრის სასამართლო ექსპერტიზის დასკვნები ერთმანეთს ეწინააღმდეგება, მაგრამ საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მხოლოდ აღნიშნული გარემოება საკმარისი არ არის განმეორებითი ექსპერტიზის დანიშვნისათვის, რადგან, როგორც ზემოთ აღინიშნა, საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებათა ერთობლიობაში შეფასების შედეგად სასამართლო იზიარებს 2008 წლის 29 ოქტომბრის დასკვნას სადავო ანდერძზე შესრულებული ხელმოწერის მამკვიდრებლისათვის კუთვნილების შესახებ და დასაბუთებულად მიიჩნევს მას. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორის არც ზემოაღნიშნული პრეტენზია არ შეიცავს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების სამართლებრივ დასაბუთებას.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორმა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის დაცვით ვერ დაადასტურა სადავო ანდერძის ბათილად ცნობის საფუძვლად მის მიერ მითითებული გარემოება მამკვიდრებელ ა.ტ-მ-ოვის მიერ ქართული ენის არცოდნის თაობაზე, რისი მტკიცების ტვირთიც მას ეკისრებოდა, კერძოდ:

მოცემული საქმის მასალებში წარმოდგენილია პოლიგრაფიულ კომბინატ “კომუნისტის” დირექტორის მოადგილე კ.ნ-იანისა და კადრების განყოფილების გამგე შ.ბ-შვილის მიერ ხელმოწერილი 1941 წლის 19 მარტის ¹01 ცნობა, რომლის თანახმად აწ გარდაცვლილი ა. ტ-მ-ოვი მუშაობდა დასახელებული კომპინატის საამწყობო ცეხში მოწაფის თანამდებობაზე, ასევე ¹79 სკოლის მიერ გაცემული ცნობა, რომ ა.ტ-მ-ოვმა მიიღო 8 კლასის განათლება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 26 ოქტომბრის სხდომის ოქმში დაფიქსირებულია ნოტარიუს ლ. გ-იანისა და მოწმის _ რ. დ-იანის ახსნა-განმარტებები, რომლებმაც დაადასტურეს, რომ არ. ტ-მ-ოვი ქართულ ენას ფლობდა.

ამდენად, დასახელებულ მტკიცებულებათა საფუძველზე სააპელაციო პალატამ მართებულად დაასკვნა, რომ მამკვიდრებელმა ა. ტ-მ-ოვმა ქართული ენა იცოდა და შესძლებდა სადავო ანდერძზე ქართულად ხელის მოწერას. აღნიშნული დასკვნის საწინააღმდეგო გარემოების დადასტურებად ვერ მიიჩნევა კასატორის მითითება, რომ არსებობს რიგი დოკუმენტები, რომელზეც ა.ტ-მ-ოვის ხელმოწერა შესრულებულია რუსულ ენაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

მ. ტ-მ-იანის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 26 მარტის გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელად.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.