ას-591-555-2010 9 ნოემბერი, 2010 წელი,

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნ. კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ლ. ლაზარაშვილი, ვ. როინიშვილი

სხდომის მდივანი _ ლ.სანიკიძე

კასატორები: 1. სს “სადაზღვევო კომპანია ...” (მოსარჩელე)

წარმომადგენელი _ მ.ს-ძე

2. ნ. ა-ია, რ. მ-ძე (მოპასუხე)

წარმომადგენელი _ დ.შ-ძე, ნ.კ-ია

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 16 დეკემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება

დავის საგანი _ დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სს “სადაზღვევო კომპანიამ ...” სარჩელი აღძრა სასამართლოში რ. მ-ძისა და ნ. ა-იას მიმართ, სადაზღვევო რისკის დადგომის გამო, დამზღვევ რ. ბ-იანის სასარგებლოდ ანაზღაურებული სადაზღვევო თანხის _ 93000 აშშ დოლარის გადახდის დაკისრების შესახებ შემდეგი საფუძვლებით: 2004 წლის 27 იანვარს სს „სადაზღვევო კომპანიასა ...“ და რ. ბ-იანს შორის დაიდო დაზღვევის ხელშეკრულება, რომლის ძალითაც დაზღვეულ იქნა რ. ბ-იანის კუთვნილი ქ.თბილისში, ... ქ.¹20-ში მდებარე სახლი, რომლის მიმდებარედ ... ქუჩის ¹22-24-ში მდებარე მიწის ნაკვეთი ეკუთვნოდათ რ. მ-ძესა და ნ. ა-იას. 2005 წლის გაზაფხულიდან მოპასუხეებმა ზემოაღნიშნულ მიწის ნაკვეთზე დაიწყეს სამშენებლო სამუშაოები, მოახდინეს არსებული შენობის დემონტაჟი და დაიწყეს მის ნაცვლად ახალი ნაგებობის აღმართვა. ამ მიზნით მოპასუხეთა ნაკვეთის მთელ პერიმეტრზე ამოითხარა საძირკველი. საძირკველისათვის საჭირო ქვაბულის ამოღების შემდეგ, რასაც დაერთო წვიმები, დაზიანდა ბ-იანის საკუთრებაში არსებული შენობა და მნიშვნელოვნად დაირღვა მისი სიმყარე, რაც დასტურდება საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზისა და სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრის 2004 წლის 16 აგვისტოს გაცემული სპეციალისტის ცნობითა და საქართველოს მეცნიერებათა .. .. ინსტიტუტის დასკვნით.

ნ.ა-იამ და რ. მ-ძემ სარჩელი არ ცნეს შემდეგი დასაბუთებით: მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი .. .. ინსტიტუტის დასკვნაზე დართული ¹2 დანართი, 2002 წლის მიწისძვრის შემდეგ შენობის ტექნიკური მდგომარეობის შეფასების აქტი გამორიცხავს სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას, რადგან ამ აქტით უტყუარადაა დადგენილი ის ფაქტი, რომ სადავო შენობა დაზიანებულია 2002 წელს და არა 2004 წლის 20-22 ივნისს.

დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის მქონე მესამე პირმა _ რ. ს. ბ-იანმა ასევე მიმართა სასამართლოს სარჩელით და მოითხოვა 3000 აშშ დოლარისა და ადვოკატის ხარჯების ანაზღაურება შემდეგი მოტივებით: რ.ბ-იანმა ქ.თბილისში, ... ქ.¹20-ში მდებარე მიწის ნაკვეთი და მასზე არსებული შენობა-ნაგებობები შეისყიდა 2002 წლის აგვისტოში. ს.ბ-იანმა სახლი ჩაიბარა ნორმალურ მდგომარეობაში, მიუხედავად სიძველისა, შენობა მყარად გამოიყურებოდა, არც ს.ბ-იანს და არც ექსპერტ-არქიტექტორს არ შეუნიშნავთ რაიმე მნიშვნელოვანი ზიანი, მათ შორის ბზარები, კედლების გადახრა და სხვა, რაც მიანიშნებდა, რომ სახლს ზიანი 2002 წლის აპრილში ქ.თბილისში მომხდარმა მიწისძვრამ მიაყენა. 2004 წლის 27 იანვარს სს „სადაზღვევო კომპანია ...“ და ბ-იანს შორის დაიდო ხელშეკრულება ქონების ნებაყოფლობითი დაზღვევის შესახებ და ბ-იანზე გაიცა სადაზღვევო პოლისი, რომლის თანახმად სადაზღვევო თანხა მთლიანად შეადგენს 243307 აშშ დოლარს, საიდანაც შენობის სადაზღვევო თანხა 250 000 აშშ დოლარია, ხოლო შენობაში არსებული შიგთავსის _ 93307 აშშ დოლარი. სხვა სადაზღვევო რისკებს შორის პოლისში მითითებულია ნიადაგის ჩამოშლა და მეწყერი. მიუხედავად იმისა, რომ 2002 წლის აპრილის მიწისძვრას რაიმე ხილული ზიანი რ.ბ-იანის კუთვნილი შენობისათვის არ მიუყენებია, გაითვალისწინა რა შენობის სიძველე, რ.ბ-იანმა 2003 წლის შემოდგომაზე და 2004 წლის გაზაფხულზე გარკვეული საძირკვლის გასამაგრებელი სამუშაოები ჩაატარა. 2004 წლის გაზაფხულზე მის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავე მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეებმა რ.მ-ძემ და ნ.ა-იამ თავიანთ ნაკვეთზე სამშენებლო სამუშაოების წარმოება დაიწყეს. ამ მიზნით მიწის ნაკვეთის მთელ პერიმეტრზე ამოთხრილ იქნა ქვაბული შენობის საძირკვლისთვის. პროექტის თანახმად, უნდა მოწყობილიყო რკინა-ბეტონის ხიმინჯი, მათ შორის, რ.ბ-იანის კუთვნილი სახლის მხარეს უნდა მოწყობილიყო 11 ხიმინჯი, რაც არ განხორციელდა და ქვაბულის კედლები დარჩა გაუმაგრებელი. საკადასტრო დოკუმენტების უხეში დარღვევით საექსკავაციო სამუშაოები რამოდენიმე მეტრით გასცდა მოპასუხეების საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის საზღვრებს და ქვაბულის სამხრეთი მიჯნა უშუალოდ მიუახლოვდა რ.ბ-იანის შენობას. გაფრთხილების მიუხედავად, თანამოპასუხეებს სამუშაოები არ შეუჩერებიათ. 2004 წლის 22 ივლისს ქ.თბილისში მოსული ძლიერ წვიმების შემდეგ ქვაბულში დაგროვდა ბევრი წყალი, რასაც ბ-იანის სახლის წინ მდებარე გაუმაგრებელ ტერიტორიაზე ნიადაგის ჩამოშლა მოჰყვა. ამ ადგილას არსებული ღობე, რომელიც ბ-იანის მიწის ნაკვეთს ჰქონდა შემოვლებული, ქვაბულში ჩავარდა, საძირკვლის მოშიშვლების შედეგად შენობის სამხრეთი ნაწილი სწრაფად დაიწია, გაჩნდა ბზარები, რამაც შენობის ნგრევის რეალური საშიშროება შექმნა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 11 მაისის გადაწყვეტილებით სს “სადაზღვევო კომპანია ...” სარჩელი დაკმაყოფილდა, თანამოპასუხეებს - რ. მ-ძესა და ნ. ა-იას სს “სადაზღვევო კომპანია ...” სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 90000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა, ხოლო მესამე პირის - რ. ს. ბ-იანის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა; გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში რ. მ-ძემ და ნ. ა-იამ გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 16 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ნ. ა-იასა და რ. მ-ძის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და სს “სადაზღვევო კომპანია ... “ სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხე ნ. ა-იასა და რ. მ-ძეს სს “სადაზღვევო კომპანია ... “ სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 45000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ანაზღაურება შემდეგ გარემოებათა გამო: სასამართლომ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: 2002 წლის 2 აგვისტოს რ. ბ-იანმა 100 000 ლარად შეიძინა ქ.თბილისში, ... ქ.¹20-ში მდებარე 123 კვ.მ მიწის ნაკვეთი და მასზე არსებული შენობა-ნაგებობები 201,99 კვ.მ საერთო ფართით. 2004 წლის 27 იანვარს მზღვეველს _ სს “სადაზღვევო კომპანია ...” (ამჟამინდელი სს “სადაზღვევო კომპანია ... ”) და დამზღვევს _ რ. ბ-იანს შორის დაიდო ხელშეკრულება ქონების დაზღვევის შესახებ. რ.ბ-იანის სახელზე გაიცა ქონების დაზღვევის პოლისი, რომლის თანახმად განისაზღვრა დაზღვევის ობიექტი – შენობა და შიგთავსი განაცხადის მიხედვით. დასახელებული დაზღვევის ობიექტები დაზღვეულ იქნა ხანძრის, აფეთქების, მეხის დაცემის, წყალდიდობის, თვითმფრინავის ან სხვა საჰაერო ტრანსპორტის ჩამოვარდნის, უხვთოვლიანობის, მიწისძვრის, შტორმის, ქარიშხლის, წყალგაყვანილობის სისტემის მწყობრიდან უეცარი და მოულოდნელი გამოსვლის, ქურდობის, ძარცვის, ყაჩაღობის, ნიადაგის ჩამოშლის, მეწყერის, მესამე მხარის მიერ განზრახ მიყენებული ზიანის სადაზღვევო რისკებისაგან. დაზღვევის ვადა განისაზღვრა 2004 წლის 27 იანვრიდან 2005 წლის 26 იანვრამდე. სადაზღვევო თანხის ოდენობამ შეადგინა 343,307 აშშ დოლარი, სადაზღვევო გადასახადი კი _ 1235,91 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი. მხარეთა შეთანხმებით გათვალისწინებულ იქნა უპირობო ფრანშიზა 3000 აშშ დოლარი თითოეულ შემთხვევაზე.

ქ.თბილისში, ... ქუჩა ¹22-24-ში მდებარე უძრავი ნივთზე, ანუ რ. ბ-იანის მეზობელ მიწის ნაკვეთზე, სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის პერიოდში რეგისტრირებული იყო რ. მ-ძისა და ნ. ა-იას საერთო საკუთრების უფლება. თანამოპასუხეების სახელზე გაიცა ¹71 ნებართვა, რომელიც მოიცავდა ნ.ა-იასა და რ. მ-ძის კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე მდებარე სახლების რესტავრაცია-რეკონსტრუქციას, სხვენის სართულში მანსარდის მოწყობას. სადაზღვევო შემთხვევა გამოიხატა იმაში, რომ 2004 წლის 22 ივლისს რ. ბ-იანის კუთვნილი უძრავი ქონების მიმდებარედ, კერძოდ, ... ქუჩის ¹22-24-ში მიმდინარე მშენებლობაზე ჩამოიშალა ქვაბულის კედლები (ნიადაგის ჩამოშლა) და შენობის ფუნდამენტის ნაწილის გაშიშვლების შედეგად განვითარებული არათანაბარი ჯდენითი პროცესების შედეგად რ. ბ-იანის კუთვნილი სახლი დაზიანდა. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზისა და სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრის მიერ გაცემული სპეციალისტის ცნობით, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის .. .. ინსტიტუტის დასკვნით, შპს “ს.-ს” საინჟინრო-გეოლოგიური გამოკვლევის შედეგებით, ასევე მოპასუხეთა მიერ წარდგენილი საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2005 წლის 14 მარტის ცნობით სასამართლომ დაადგინა, რომ რ. ბ-იანის სახლი დაზიანებულია, რამაც შექმნა შენობის ნაწილობრივი ნგრევის რეალური საშიშროება. რ.ბ-იანმა განიცადა ქონებრივი ზიანი დაზიანებული შენობის აღდგენისათვის საჭირო ხარჯის სახით. ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ არსებობს ზიანი, რომელიც მზღვეველმა დამზღვევს აუნაზღაურა სადაზღვევო შემთხვევის _ ნიადაგის ჩამოშლის დადგომის გამო.

სასამართლომ უდავოდ დაადგინა, რომ ქ.თბილისში, ... ქ.¹20-ში მდებარე რ. ბ-იანის კუთვნილი სახლის მიმდებარედ ... ქუჩის ¹22-24-ში მდებარე მიწის ნაკვეთზე 2004 წლის გაზაფხულიდან დაიწყო სამშენებლო სამუშაოები, მოხდა ამ მიწის ნაკვეთზე არსებული შენობის დემონტაჟი და დაიწყო ახალი შენობების სამშენებლო სამუშაოები. მოპასუხეთა კუთვნილი ნაკვეთის მთელ პერიმეტრზე ამოღებულ იქნა 6-6,5 მეტრის სიღრმის ქვაბული. ქვაბულის კედლები პროექტის მიხედვით უნდა გამაგრებულიყო 150 მმ დიამეტრის ნაბურღ-ნატენი ხიმინჯებით. პალატის მითითებით, თანამოპასუხეებს არ წარუდგენიათ რაიმე მტკიცებულება, რომ ქვაბულის კედლებზე ასეთი ხიმინჯები მოეწყო. აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება მიუთითებს თანამოპასუხეების მხრიდან გარკვეული ნორმების, ამ შემთხვევაში სამშენებლო უსაფრთხოების უხეშ დარღვევაზე. გარდა აღნიშნულისა, საქალაქო სასამართლომ მართებულად გაამახვილა ყურადღება იმ გარემოებაზე, რომ საქმეში წარმოდგენილი მშენებლობის წარმოების ნებართვით ნ.ა-იასა და რ.მ-ძეს მიენიჭათ უფლებამოსილება, განეხორციელებინათ კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე მდებარე სახლების რესტავრაცია-რეკონსტრუქცია, სხვენის სართულში მანსარდის მოწყობა, ანუ ნებართვით პირდაპირ გათვალისიწინებული არ ყოფილა ახალი სახლის მშენებლობა და მისთვის საჭირო ქვაბულის გათხრა. ამდენად, თანამოპასუხეთა ქმედება მართლსაწინააღმდეგო იყო.

დამდგარ ზიანსა და მოპასუხეთა ქმედებას შორის არსებობს მიზეზობრივი კავშირი, კერძოდ, სპეციალისტის ცნობის თანახმად, “საცხოვრებელი სახლი - დაზიანებულია 2004 წლის 22 ივლისს ... ქუჩა ¹22-24-ში მიმდინარე მშენებლობაზე ქვაბულის კედლების ჩამოშლისა და შენობის ფუნდამენტების ნაწილის გაშიშვლების შედეგად განვითარებული არათანაბარი ჯდენითი პროცესების შედეგად”. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის .. .. ინსტიტუტის დასკვნით, 2004 წლის “ივნისში განსახილველი შენობის მიმდებარედ დაიწყო ახალი შენობის სამშენებლო სამუშაოები, კერძოდ, ამოღებულ იქნა 6-6,5მ სიღრმის ქვაბული, რომლის კედლებიც პროექტის მიხედვით უნდა გამაგრებულიყო 150 მმ დიამეტრის ნაბურღ-ნატენი ხიმინჯებით. 20-22 ივნისს მოსული ძლიერი წვიმების დროს ... ქუჩაზე მდებარე სანიაღვრე ჭიდან გამომავალი წყლის ძლიერი ნაკადის გამო აღნიშნულ ქვაბულში წყლის დიდი მოცულობა დაგროვდა, რამაც მისი ჩამოქცევა გამოიწვია. შედეგად ... ქ.¹20-ში მდებარე შენობის “2-4” ღერძებსა და “ა-ბ” ღერძებს შორის სექტორში დაიწყო დეფორმაციების სწრაფი განვითარება და შეიქმნა შენობის ნაწილობრივი ნგრევის რეალური საშიშროება”. საქართველოს გეოლოგიის სახელმწიფო დეპარტამენტის საინჟინრო-გეოლოგიური კვლევების ცენტრის შპს “ს-ს” გამოკვლევის შედეგების მიხედვით, “შენობის დეფორმაციის მიზეზებია: ა) მის უშუალო სიახლოვეს ამოღებული ქვაბულის ჩამოქცევა; ბ) საძირკვლის ფუძეში რბილპლასტიკური კონსისტენციის გრუნტის არსებობა, რომლის მზიდუნარიანობა - საგრძნობლად დაბალია შენობიდან საძირკვლის ძირზე გადაცემულ ფაქტიურ დატვირთვებზე”.

პალატამ მიიჩნია, რომ რ.ბ-იანის კუთვნილი სახლის უშუალო სიახლოვეს პროექტით გათვალისწინებული ქვაბულის კედლების გამაგრებითი ღონისძიებების განუხორციელებლად 6,5 სიღრმის ქვაბულის ამოღება მეტყველებს თანამოპასუხეების მხრიდან სამოქალაქო ბრუნვისათვის დამახასიათებელი და საჭირო აუცილებელი წინდახედულობის აშკარა უგულებელყოფაზე, რაც ადასტურებს თანამოპასუხეების ბრალეულობას უხეში გაუფრთხილებლობის ფორმით. ამასთან, მშენებლობის ადგილი განთავსებულია ძველი თბილისის უბანში და თანამოპასუხეებს უნდა სცოდნოდათ ამ უბნის განაშენიანების სპეციფიკისა და შენობათა სიძველის თაობაზე.

სასამართლომ დაადგინა, რომ 2004 წლის 8 დეკემბერს დამზღვევი და მზღვეველი წერილობით შეთანხმდნენ, რომ ამავე წლის 22 ივლისს ქ.თბილისში, ... ქ¹20-ში დამზღვევის საკუთრებაში არსებული შენობის დაზიანებასთან დაკავშირებით მზღვეველის მიერ გადასახდელი სადაზღვევო თანხა შეადგენდა 93 000 აშშ დოლარს ფრანშიზის _ 3000 აშშ დოლარის ჩათვლით. მხარეები ასევე შეთანხმდნენ, რომ მესამე პირებისაგან ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნისა და მიღების ყველა მატერიალური და პროცესუალური უფლება გადაეცემოდა მზღვეველს. ასეთი პირობა ასევე განმტკიცებული იყო 2004 წლის 27 იანვრის ხელშეკრულების 5.11 მუხლით. მზღვეველისა და დამზღვევის განმარტებების, 2004 წლის 13 სექტემბრის სადაზღვევო აქტისა და 2004 წლის 8 დეკემბრის შეთანხმების საფუძველზე პალატამ ჩათვალა, რომ საქალაქო სასამართლომ მართებულად დაადგინა დამდგარი ზიანისათვის სადაზღვევო თანხის სახით მზღვეველის მიერ რ.ბ-იანისათვის სადაზღვევო თანხის 90 000 აშშ დოლარის ანაზღაურების ფაქტი.

პალატის დასკვნით, ზიანის დადგომაში მარტივი გაუფრთხილებლობის ფორმით ბრალი მიუძღვის ასევე რ. ბ-იანს, ვინაიდან .. .. ინსტიტუტის დასკვნით, სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2005 წლის 14 მარტის სპეციალისტის ცნობითა და 2002 წლის მიწისძვრის შემდეგ შენობის ტექნიკური მდგომარეობის შეფასების აქტით, ჯერ კიდევ 2002 წლის 30 სექტემბრის (ანუ სადაზღვევო ხელშეკრულების დადებამდე) ქ.თბილისში, ... ქ.¹20-ში მდებარე შენობის მდგომარეობა ფიზიკური და ტექნიკური თვალსაზრისით არადამაკმაყოფილებელ იყო და დაუყოვნებლივ საჭიროებდა აღდგენითი და გამაგრებითი სამუშაოების ჩატარებას, რომლებიც უზრუნველყოფდა შენობის საიმედოობას. სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2005 წლის 14 მარტის სპეციალისტის ცნობის თანახმად, “შენობაზე დროულად რომ გატარებულიყო .. .. ინსტიტუტის მიერ დამუშავებული შენობის გამაგრებითი და აღდგენითი ღონისძიებები, მაშინ შენობის ახლოს ამოთხრილი ქვაბულის პირობებში, ძლიერი წვიმის მოსვლით, რასაც ადგილი ჰქონდა 2004 წლის 20-22 ივნისს, შენობა არ მიიღებდა ამ დამატებით დაზიანებებს, რაც შენობამ განიცადა ამ წვიმის დროს წყლის ნაკადის მოვარდნისას ქვაბულის კედლის ჩამოქცევით”. ამდენად, ზიანის დადგომაში მარტივი გაუფრთხილებლობის ფორმით ბრალი მიუძღვის ასევე დამზღვევს, რომელმაც დროულად არ განახორციელა თავის საკუთრებაში არსებული შენობის სათანადო გამაგრებითი ღონისძიებები, ხოლო ასეთი უმოქმედობა, თავის მხრივ, მართლსაწინააღმდეგო ხასიათისაა, რადგან მესაკუთრე ვალდებულია, ქონება შეინარჩუნოს ექსპლუატაციისათვის უსაფრთხო პირობებში.

პალატამ მიუთითა მიყენებული ზარალის შეფასების შესახებ დასკვნაზე, რომლის თანახმად, შენობის აღდგენის პროექტით განსაზღვრული ცალკეული სარეაბილიტაციო ღონისძიებები კონსტრუქციების გაძლიერების ელემენტებსაც შეიცავენ, რომელთა დაფინანსება არ შედის სადაზღვევო კომპანიის ვალდებულებებში, მაგრამ განპირობებულია დაზიანებული შენობის თავისებურებებითა და საინჟინრო-გეოლოგიური გამოკვლევის შედეგებით. ამდენად, დასკვნით შეფასებულია ასევე შენობის გაძლიერებისათვის საჭირო სახსრები, რომელთა გამოცალკევება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენისათვის შეუძლებელია. აღნიშნულზე დაყრდნობით პალატამ მიიჩნია, რომ, მიუხედავად რ.ბ-იანის, რ.მ-ძისა და ნ. ა-იას ბრალის ფორმებს შორის სხვაობისა, მოპასუხეებს უნდა დაეკისროთ მხოლოდ 45000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის, ანუ ზიანის ნახევრის ანაზღაურება. ზიანის სხვა ოდენობით შეფასების დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება მოპასუხეებს არ წარმოუდგენიათ.

სამოქალაქო კოდექსის 799-ე მუხლის თანახმად, პალატამ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში 2004 წლის 27 იანვარს ხელშეკრულების საფუძველზე მზღვეველმა _ სს “სადაზღვევო კომპანია ...” დამზღვევის _ რ. ბ-იანის წინაშე იკისრა ნიადაგის ჩამოშლის სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. ამდენად, სადაზღვევო კომპანიასა და რ. ბ-იანს შორის ურთიერთობა ატარებდა სახელშეკრულებო ხასიათს. სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 814-ე მუხლის მეოთხე ნაწილით, 832-ე მუხლით, “დაზღვევის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის “კ” პუნქტით და აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე ითხოვს მის მიერ რ. ბ-იანისათვის დაზღვევის ხელშეკრულების საფუძველზე გადახდილი სადაზღვევო თანხის მოპასუხეებისათვის, როგორც ზიანის მიმყენებელი პირებისათვის დაკისრებას. თავად დამზღვევს მესამე პირების მიმართ თავის მოთხოვნაზე უარი არ უთქვამს. მანვე 2004 წლის 8 დეკემბრის შეთანხმებით ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოთხოვნა დაუთმო მზღვეველს, შესაბამისად, სარჩელის საფუძვლიანობის შეფასებისათვის, უპირველეს ყოვლისა, უნდა დადგინდეს _ საფუძვლიანია თუ არა ზიანის ანაზღაურების თაობაზე დამზღვევის მოთხოვნა ზიანის მიმყენებლებისათვის.

რ. ბ-იანის ქონებისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ დავა გამომდინარეობს არა სახელშეკრულებო, არამედ დელიქტური ურთიერთობიდან. მზღვეველი უფლებამოსილია, ყველა ის პრეტენზია და მოთხოვნა წაუყენოს ზიანის მიმყენებელს, რომლის დაყენების უფლებაც გააჩნდა დაზღვეულს, ხოლო რ. მ-ძე და ნ. ა-ია, თავის მხრივ, უფლებამოსილი არიან, ყველა ის შესაგებელი და პრეტენზია, რომელსაც ისინი რ.ბ-იანს წაუყენებდნენ, წარუდგინონ მზღვეველს, როგორც ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის მატარებელს. სამოქალაქო კოდექსის 412-ე და 992-ე მუხლებით, შესაბამისად, იმისათვის, რომ პირს დაეკისროს პასუხისმგებლობა ზიანის მიყენებისათვის, უნდა არსებობდეს პასუხისმგებლობის დაკისრების პირობები, კერძოდ, ზიანი, რომელიც მიყენებული უნდა იყოს მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით, ზიანის მიმყენებელს უნდა მიუძღოდეს ბრალი, მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებასა და ზიანს შორის უნდა იყოს მიზეზობრივი კავშირი. მოცემულ შემთხვევაში არსებობს ყველა მითითებული საფუძველი. სამოქალაქო კოდექსის 415-ე მუხლისა და 829-ე მუხლის საფუძველზე პალატამ მიიჩნია, რომ კანონი უშვებს დამზღვევის მარტივი გაუფრთხილებლობის შემთხვევაში ზიანის ანაზღაურებას, შესაბამისად, სწორედ ამ ფარგლებშია უფლებამოსილი მზღვეველი, წაუყენოს მოთხოვნა ზიანის მიმყენებელს. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლების თანახმად, პალატამ მიიჩნია, რომ აპელანტებმა ვერ დაადასტურეს ისეთი გარემოება, რაც დამდგარი ზიანის ანაზღაურებიდან მათი სრულად განთავისუფლების საფუძველი იქნებოდა.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში სს “სადაზღვევო კომპანია ...” წარმომადგენელმა მ.ს-ძემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა გასაჩივრებულ ნაწილში მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით: დაუსაბუთებელია სასამართლოს დასკვნა, რომ ასანაზღაურებელი ზიანის დადგომას ხელი შეუწყო თავად დაზარალებულ რ.ბ-იანის ბრალეულმა ქმედებამ, რაც გამოიხატა მის საკუთრებაში არსებული შენობის დაუყოვნებლივ აღდგენის ვალდებულის შეუსრულებლობაში. ამგვარი პირდაპირი სამართლებრივი ვალდებულება რ.ბ-იანს არ ეკისრებოდა. სასამართლოს მსჯელობით, ნებისმიერი იმ შენობის მესაკუთრე, რომლის საკუთრებაში არსებული შენობაც იმყოფება არადამაკმაყოფილებელ მდგომარეობაში, არის სამართალდამრღვევი. დაზარალებულის ბრალეულობა განხილულ უნდა იქნას არა განყენებულად და იზოლირებულად სხვა გარემოებებთან მიმართებაში, არამედ ზიანთან და ზიანის უშუალოდ გამომწვევ ქმედებებთან უშუალო და პირდაპირ კავშირში, ვინაიდან, მოქმედი სამოქალაქო კანონმდებლობის მიხედვით, სამოქალაქო პასუხისმგებლობის აუცილებელ წინაპირობას წარმოადგენს მიზეზობრივი კავშირის არსებობა. სასამართლოს მსჯელობით კი, ზიანის მიმყენებლის მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედების ნებისმიერი გამომრიცხავი ან დამაბრკოლებელი შესაძლებლობის არსებობა ამცირებს პასუხისმგებლობის მოცულობას (ან საერთოდ გამორიცხავს მას), რაც არ არის სწორი. სამოქალაქო კოდექსის 415-ე მუხლით განსაზღვრული წესი გულისხმობს არა ყოველგვარ პირობას, რასაც შეეძლო განეპირობებინა ზიანის თავიდან აცილება ან მისი ოდენობის შემცირება, არამედ ისეთს, რომელიც ზიანის დადგომაში უშუალოდ მონაწილე პირის მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედების განმაპირობებელია. ბ-იანს რაიმე მართლსაწინააღმდეგო ქმედება არ ჩაუდენია, ხოლო დაუყოვნებლივ გამაგრებითი სამუშაოების ჩატარების პირდაპირი სამართლებრივი ვალდებულება მესაკუთრეს არ ეკისრებოდა. სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 829-ე მუხლი, რადგან მითითებულ ნორმაში საუბარია დამზღვევის მიერ სადაზღვევო შემთხვევის და არა ზიანის გამოწვევაზე. ამასთან, როგორც ზემოთ აღინიშნა, რ.ბ-იანს ზიანის გამომწვევი ქმედება არ ჩაუდენია.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში ასევე საკასაციო საჩივარი შეიტანეს ნ. ა-იამ და რ. მ-ძემ და მოითხოვეს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი მოტივებით: სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ სადაზღვევო თანხა ანაზღაურებულია, რადგან ბრაიანისათვის თანხის გადახდის ქვითარი წარმოდგენილი არ არის. პალატამ დაადგინა, რომ მოპასუხეებსა და რ. ბ-იანის ბრალის ფორმებს შორის არსებობს სხვაობა, მაგრამ, მიუხედავად ამისა, რ.მ-ძესა და ნ.ა-იას არასწორად დააკისრა 45 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ეროვნული ლარის გადახდა. სარეაბილიტაციო სამუშაოების 62,6% (60962 ლარი 97358 ლარიდან) მოდის სწორედ მითითებულ სამუშაოებზე და ამ თანხის დაკისრება მოპასუხეებისათვის უკანონოა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და გასაჩივრებული განჩინება დარჩეს უცვლელი შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ა” და “ბ” ქვეპუნქტების თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი და სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა. საკასაციო პალატის აზრით, სააპელაციო სასამართლომ სამართლებრივად სწორად შეაფასა დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და საკასაციო საჩივარში მითითებული კანონის დარღვევა არ დგინდება.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). კასატორებს დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენიათ, ხოლო სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

რ. ბ-იანი და თანამესაკუთრეები რ. მ-ძე და ნ. ა-ია არიან ქ.თბილისში, ... ქ.¹20-22-ში მდებარე მომიჯნავე მიწის ნაკვეთების მესაკუთრეები. რ. ბ-იანმა სს “სადაზღვევო კომპანიასთან ... “ დადებული ხელშეკრულებით დააზღვია მის საუთრებაში არსებული საცხოვრებელი სახლი. სადაზღვევო შემთხვევა გამოიხატა იმაში, რომ 2004 წლის 22 ივლისს რ. ბ-იანის კუთვნილი უძრავი ქონების მიმდებარედ, კერძოდ, ... ქუჩის ¹22-24-ში ნ.ა-იასა და რ.მ-ძის მიწის ნაკვეთში მიმდინარე მშენებლობაზე ჩამოიშალა ქვაბულის კედლები (ნიადაგის ჩამოშლა) და შენობის ფუნდამენტის ნაწილის გაშიშვლების შედეგად განვითარებული არათანაბარი ჯდენითი პროცესების შედეგად რ. ბ-იანის კუთვნილი სახლი დაზიანდა. რ.ბ-იანმა განიცადა ქონებრივი ზიანი დაზიანებული შენობის აღდგენისათვის საჭირო ხარჯის სახით, რომელიც მზღვეველმა დამზღვევს აუნაზღაურა სადაზღვევო შემთხვევის _ ნიადაგის ჩამოშლის დადგომის გამო. რ. ბ-იანის კუთვნილი სახლის მიმდებარედ ... ქუჩის ¹22-24-ში მდებარე მიწის ნაკვეთზე მიმდინარე სამშენებლო სამუშაოებისთვის ნაკვეთის მთელ პერიმეტრზე ამოღებულ იქნა 6-6,5 მეტრის სიღრმის ქვაბული. ქვაბულის კედლები პროექტის მიხედვით უნდა გამაგრებულიყო 150 მმ დიამეტრის ნაბურღ-ნატენი ხიმინჯებით, რაც არ განხორციელებულა.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორების ნ.ა-იასა და რ.მ-ძის არგუმენტს, რომ რ. ბ-იანისათვის სადაზღვევო თანხის გადახდა დადგენილი არ არის. სადაზღვევო თანხის მიღების ფაქტი თვით რ. ბ-იანს სადავოდ არ გაუხდია. ამასთან, ეს გარემოება სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას სადავოდ არც კასატორს მიუჩნევია, შესაბამისად, საკასაციო პრეტენზია არ უნდა იქნეს გაზიარებული.

უსაფუძვლოა კასატორების მოსაზრებაც, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად არასწორად დააკისრა 45 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ეროვნული ლარის გადახდა, ვინაიდან სარეაბილიტაციო სამუშაოების 62,6%-ს შენობის კონსტრუქციების გაძლიერებისთვის არის განკუთვნილი და ამ თანხის დაკისრება მოპასუხეებისათვის უკანონოა, რადგან მისი დაფინანსება სადაზღვევო კომპანიის ვალდებულება არ არის.

საკასაციო სასამართლო ეთანხმება საკასაციო საჩივრის ზემოაღნიშნულ პრეტენზიაში დასახელებულ ფაქტს, რომ, ზარალის შეფასების შესახებ დასკვნის თანახმად, შენობის აღდგენის პროექტით განსაზღვრული ცალკეული სარეაბილიტაციო ღონისძიებები კონსტრუქციების გაძლიერების ელემენტებსაც შეიცავენ, რომელთა დაფინანსება არ შედის სადაზღვევო კომპანიის ვალდებულებებში, მაგრამ განპირობებულია დაზიანებული შენობის თავისებურებებითა და საინჟინრო-გეოლოგიური გამოკვლევის შედეგებით. ამასთან, ამავე დასკვნით შეფასებულია ასევე შენობის გაძლიერებისათვის საჭირო სახსრები, რომელთა გამოცალკევება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენისათვის შეუძლებელია. ამ ფაქტის საწინააღმდეგოდ კასატორს თავისი მოსაზრება რაიმე მტკიცებულებით არ დაუდასტურებია და საქმის წარმოების არც ერთ ეტაპზე ზემოაღნიშნული დასკვნის არასაკმარისობაზე უდავია. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კი, თითოეული მხარე ვალდებულია, დაამტკიცოს გარემოებები, რომელზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს.

ასევე დაუსაბუთებელია სს “სადაზღვევო კამპანია ...” საკასაციო საჩივარი, რომ რ.ბ-იანს მართლსაწინააღმდეგო ქმედება არ ჩაუდენია, ხოლო დაუყოვნებლივ გამაგრებითი სამუშაოების ჩატარების პირდაპირი სამართლებრივი ვალდებულება მესაკუთრეს არ ეკისრებოდა. სააპეციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინებით .. .. ინსტიტუტის დასკვნის, სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2005 წლის 14 მარტის სპეციალისტის ცნობისა და 2002 წლის მიწისძვრის შემდეგ შენობის ტექნიკური მდგომარეობის შეფასების აქტის საფუძველზე, დადგენილია ფაქტობრივი გარემოება, რომ სადაზღვევო ხელშეკრულების დადებამდე _ 2002 წლის 30 სექტემბერს რ. ბ-იანის საკუთრებაში ქ.თბილისში, ... ქ.¹20-ში მდებარე შენობის ფიზიკური და ტექნიკური მდგომარეობა არადამაკმაყოფილებელი იყო და დაუყოვნებლივ საჭიროებდა აღდგენითი და გამაგრებითი სამუშაოების ჩატარებას, რომლებიც უზრუნველყოფდა შენობის საიმედოობას. სპეციალისტის ცნობის თანახმად, ასევე დადგენილია, რომ “შენობაზე დროულად რომ გატარებულიყო .. .. ინსტიტუტის მიერ დამუშავებული შენობის გამაგრებითი და აღდგენითი ღონისძიებები, მაშინ შენობის ახლოს ამოთხრილი ქვაბულის პირობებში, ძლიერი წვიმის მოსვლით, რასაც ადგილი ჰქონდა 2004 წლის 20-22 ივნისს, შენობა არ მიიღებდა ამ დამატებით დაზიანებებს, რაც შენობამ განიცადა ამ წვიმის დროს წყლის ნაკადის მოვარდნისას ქვაბულის კედლის ჩამოქცევით”. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ სამართლებრივად სწორად შეაფასა დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მართებულად დაასკვნა, რომ ზიანის დადგომაში მარტივი გაუფრთხილებლობის ფორმით ბრალი მიუძღვის ასევე დამზღვევ რ. ბ-იანს, რომელმაც დროულად არ განახორციელა თავის საკუთრებაში არსებული შენობის სათანადო გამაგრებითი ღონისძიებები. ასეთი უმოქმედობა, თავის მხრივ, მართლსაწინააღმდეგო ხასიათისაა, რადგან მესაკუთრე ვალდებულია, ქონება შეინარჩუნოს ექსპლუატაციისათვის უსაფრთხო პირობებში.

კასატორის არგუმენტაციის საწინააღმდეგოდ, ზემოაღნიშნული გარემოებებით ნათლად იკვეთება დაზარალებულის ბრალეული ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის არსებული უშუალო მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი. დელიქტური ვალდებულებების მომწესრიგებელი ნორმები _ სამოქალაქო კოდექსის 992-1008-ე მუხლები არ ითვალისწინებს შემხვედრი ბრალის საკითხს. ამასთან, სამოქალაქო კოდექსის 326-ე მუხლის თანახმად, წესები სახელშეკრულებო ვალდებულების შესახებ გამოიყენება ასევე სხვა არასახელშეკრულებო ვალდებულებათა მიმართ, თუკი ვალდებულების ხასიათიდან სხვა რამ არ გამომდინარეობს. ამავე კოდექსის 415-ე მუხლის თანახმად, თუ ზიანის წარმოშობას ხელი შეუწყო დაზარალებულის მოქმედებამაც, მაშინ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება და ამ ანაზღაურების მოცულობა დამოკიდებულია იმაზე, თუ უფრო მეტად რომელი მხარის ბრალით არის ზიანი გამოწვეული.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კანონიერია და მისი გაუქმების სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

სს “სადაზღვევო კომპანია ...”, ნ. ა-იასა და რ. მ-ძის საკასაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდეს;

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 16 დეკემბრის გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელად;

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.