ას-592-556-10 11 ნოემბერი, 2010 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. სულხანიშვილი (მომხსენებელი, თავმჯდომარე)

ვ. როინიშვილი, თ. თოდრია

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ნ. გ-ძე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შიდა ქართლისა და მცხეთა-მთიანეთის საოლქო პროკურატურა (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2009 წლის 18 დეკემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ქონების დაუსაბუთებლად და უკანონოდ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

მცხეთა-მთიანეთის საოლქო პროკურატურამ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ნ. გ-ძის, გ. ჩ-ელისა და ს. ბ-ძის მიმართ მოპასუხეთა მფლობელობაში არსებული ქონების უკანონოდ და დაუსაბუთებლად ცნობის, მისი სახელმწიფოსათვის გადაცემის შესახებ შემდეგი საფუძვლებით: მოსარჩელის წარმოებაში იმყოფებოდა სისხლის სამართლის საქმე ნ. ლ-შვილის მიმართ, რომელიც არსებითად განსახილველად გადაეცა სასამართლოს.

1992 წლის 23 თებერვლიდან 1999 წლის თებერვლამდე ნ.ლ-შვილი მუშაობდა სოფელ დიღმის მიწის რეფორმის კომისიის თავმჯდომარედ, 1997 წლის 7 ივლისიდან 2001 წლის 1 ნოემბრამდე _ მცხეთის მიწის მართვის სამმართველოში და ასევე იყო სოფელ დიღმის საკრებულოს წევრი. მას ბრალი დაედო სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მეორე ნაწილის “ბ”, “დ” ქვეპუნქტებით, 332-ე მუხლის პირველი ნაწილით, მესამე ნაწილის “ა” ქვეპუნქტით, 333-ე მუხლის პირველი ნაწილითა და მესამე ნაწილის “ა”, “გ” ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული დანაშაულების ჩადენაში.

საქმის გამოძიების პროცესში გამოიკვეთა გარემოებები, რის საფუძველზეც გაჩნდა ვარაუდი, რომ ნ.ლ-შვილთან დაკავშირებულ პირთა მფლობელობაში შესაძლოა იყოს დაუსაბუთებელი და უკანონო ქონება.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 1 აპრილის გადაწყვეტილებით შიდა ქართლისა და მცხეთა-მთიანეთის საოლქო პროკურატურის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება შიდა ქართლისა და მცხეთა-მთიანეთის საოლქო პროკურატურამ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2009 წლის 18 დეკემბრის გადაწყვეტილებით შიდა ქართლისა და მცხეთა-მთიანეთის საოლქო პროკურატურის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ქ.თბილისის მთავრობის 2000 წლის 19 ოქტომბრის ¹17.10.252 დადგენილებით სოფელ დიღმის მიწის რეფორმის კომისიის მოთხოვნა დაკმაყოფილდა, არქიტექტურისა და პერსპექტიული განვითარების სამსახურსა და სსიპ “თ.-ს” დაევალა ორდონიანი ხიდის მშენებლობის ქვეშ მოყოლილი საკარმიდამო მიწის ნაკვეთების საკომპენსაციო ფართების გამოყოფის შესახებ რვა მოქალაქისათვის მთავრობის დადგენილების პროექტის წარდგენა დიდი დიღმის დაგეგმარების პროექტის მოთხოვნათა გათვალისწინებით. ამავე დადგენილების 2-ე პუნქტის შესაბამისად, არქიტექტურისა და პერსპექტიული განვითარების სამსახურს დაევალა სოფელ დიღმის მიწის რეფორმის კომისიის მიერ წარმოდგენილი 6 მოქალაქისათვის, მათ შორის, გ. ჩ-ელის, ს. ბ-ძისა და ნ. გ-ძისათვის საკომპენსაციოდ გადაცემული საკარმიდამო მიწის ნაკვეთების წითელი ხაზების გეგმებისა და სამშენებლო პასპორტების დამუშავება, ხოლო მიწის მართვის დეპარტამენტს დაევალა მათთვის მიწათსარგებლობის დოკუმენტაციის გაფორმება და სამართლებრივ რეგისტრაციაში გატარება.

1992 წლის 6 ოქტომბრის მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების ¹8ბ აქტით დადგენილია, რომ სოფელ დიღმის მიწის რეფორმის კომისიამ მოპასუხე ს. ბ-ძეს გადასცა 0.168 ჰა მიწის ნაკვეთი.

1992 წლის 6 ოქტომბრის მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების ¹5ჩ აქტის შესაბამისად, მოპასუხე გ. ჩ-ელს სოფელ დიღმის მიწის რეფორმის კომისიის მიერ გადაეცა 0.168 ჰა მიწის ნაკვეთი.

საქმის მასალებში წარმოდგენილი საჯარო რეესტრის ამონაწერით, მოპასუხე გ. ჩ-ელისა და ს. ბ-ძის საკუთრებად თითოეულზე აღრიცხულია ქ.თბილისში, დიდი დიღმის საცხოვრებელ რაიონში, ... ¹11/9 ქუჩაზე მდებარე 1622 კვ.მ მიწის ნაკვეთები. უფლების დამადასტურებელ იურიდიულ დოკუმენტაციად მითითებულია საქართველოს კანონი “ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ”, ქ.თბილისის მთავრობის 2000 წლის 19 ოქტომბრის დადგენილება, ქ.თბილისის არქიტექტურისა და ქალაქის პერსპექტიული განვითარების საქმეთა დეპარტამენტის მიერ 2000 წლის 13 მარტს გაცემული მიწის ნაკვეთის გეგმა.

საჯარო რეესტრიის ამონაწერით სააპელაციო სასამართლომ ასევე დაადგინა, რომ მოპასუხე ნ. გ-ძის საკუთრებად აღრიცხულია ქ.თბილისში, დიდი დიღმის საცხოვრებელ რაიონში, ... ¹11/12 ქუჩაზე მდებარე 1663 კვ.მ მიწის ნაკვეთი უფლების დამადასტურებელი შემდეგი იურიდიული დოკუმენტებით: საქართველოს კანონი “ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ”, ქ.თბილისის მთავრობის 2000 წლის 19 ოქტომბრის დადგენილება; ქ.თბილისის არქიტექტურისა და ქალაქის პერსპექტიული განვითარების საქმეთა დეპარტამენტის მიერ 2000 წლის 13 მარტს გაცემული მიწის ნაკვეთის გეგმა.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა მცხეთის რაიონული სასამართლოს 2005 წლის 7 სექტემბრის განაჩენზე, რომლის შესაბამისად, საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის ¹48 დადგენილების საფუძველზე, საქართველოში მიწის რეფორმის განხორციელების მიზნით, 1992 წლის 23 თებერვალს სოფელ დიღმის საერთო კრებამ აირჩია კომისია 12 კაცის შემადგენლობით, სოფელ დიღმის საკრებულოს წევრის _ ნ. ლ-შვილის თავმჯდომარეობით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2007 წლის 22 იანვრის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით სისხლის სამართლის საქმეზე ¹1/ბ-2307-06 დადგენილია, რომ 1992-1999 წლებში, ნ. ლ-შვილმა თავისი სამსახურებრივი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენებით, არაერთგზის საზოგადოებისა და სახელმწიფო ინტერესების საზიანოდ, მიწის რეფორმა განახორციელა მოქმედი კანონმდებლობის სრული იგნორირებით, უგულებელყო სოფელ დიღმის საკრებულოსა და მიწის რეფორმის კომისიის მიერ შედგენილი სარეფორმო სია, რაც გამოიყენა სათავისოდ და თავის ოჯახის წევრებს, ახლო ნათესავებს, მასთან დაკავშირებულ პირებს, რომლებიც არ ცხოვრობდნენ სოფელ დიღომში, მიწის ნაკვეთები გამოუყო ყველაზე პრესტიჟულ ადგილას და დადგენილი ნორმის ზემოთ.

სასამართლომ დაადგინა ნ. ლ-შვილის, როგორც მოხელის და მასთან გათანაბრებული პირის მიერ მიწის რეფორმის კანონმდებლობის დარღვევით მიწის ფართობების გაცემის ფაქტები, ხოლო მოპასუხეებს _ ს. ბ-ძეს, გ. ჩ-ელსა და ნ. გ-ძეს 2001-2002 წლებში საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით აღრიცხული სადავო მიწის ნაკვეთები გადაეცათ თბილისის მთავრობის 2000 წლის 19 ოქტომბრის ¹17.10.252 დადგენილების დიღმის მიწის რეფორმის კომისიის მიერ 1992 წელს მათთვის გამოყოფილი მიწის ნაკვეთების საკომპენსაციოდ.

მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ აპელანტის მიერ მითითებული გარემოებები ასაბუთებენ საფუძვლიან ეჭვს, რომ ნ. გ-ძე, გ. ჩ-ელი და ს. ბ-ძე წარმოადგენენ თანამდებობის პირთან _ ნ. ლ-შვილთან დაკავშირებულ პირებს.

პალატამ ჩათვალა, რომ სადავო ქონების ჩამორთმევით არ ირღვევა 1950 წლის 4 ნოემბერს მიღებული ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა ევროპული კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლი, რომლის მიხედვით, ყოველ ფიზიკურ ან იურიდიულ პირს აქვს უფლება მშვიდობიანად ისარგებლოს თავისი საკუთრებით. არ შეიძლება ვინმეს ჩამოერთვას თავისი საკუთრება, გარდა საჯარო ინტერესისათვის და კანონით და საერთაშორისო სამართლის პრინციპებით გათვალისწინებული პირობებით, თუმცა ზემოხსენებული დებულებები არ ზღუდავს სახელმწიფოს უფლებას, განახორციელოს ისეთი კანონები, რომელთაც იგი საჭიროდ თვლის, რათა გააკონტროლოს საკუთრების გამოყენება საერთო ინტერესების შესაბამისად ან უზრუნველყოს გადასახადების, შენატანების ან ჯარიმის გადახდის მოკრება.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ნ. გ-ძემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო პალატამ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება, რომ ნ. გ-ძეს სადავო მიწის ნაკვეთი გადაეცა თბილისის მთავრობის 2000 წლის 19 ოქტომბრის ¹17.10.252 დადგენილებით დიღმის მიწის რეფორმის კომისიის მიერ 1992 წელს მისთვის გამოყოფილი მიწის ნაკვეთის საკომპენსაციოდ, რაც არ შეესაბამება რეალობას. ფაქტობრივად, ნ.გ-ძემ სადავო უძრავ ნივთზე საკუთრება მოიპოვა 1998 წლის 18 აგვისტოს ნ. ხ-იასთან დადებული ნასყიდობის ხელშკერულების საფუძველზე, ხოლო შემდეგ ქ.თბილისის მთავრობის 2000 წლის 19 ოქტომბრის ¹17.10.252 დადგენილების საფუძველზე კასატორის ქონების ორდონიანი ხიდის მშენებლობის ქვეშ მოჰყვა მიწის რეფორმის შედეგად გამოყოფილი 3.0 ჰა მიწის ფართობი, მათ შორის, ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთი და თბილისის მთავრობამ სანაცვლოდ გამოუყო მას საკომპენსაციო ფართი.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ ყოველგვარი მტკიცებულების გამოკვლევის გარეშე კასატორი მიჩნეულ იქნა თანამდებობის პირთან დაახლოებულ პირად, რადგან სადავო მიწის რეფორმა ჩატარდა 1992 წელს, ნ.გ-ძის მიერ მიწის ნაკვეთის შეძენამდე.

ამასთან აღსანიშნავია, რომ თავად ნ. ლ-შვილი არ წარმოადგენდა თანამდებობის პირს, ვინაიდან 1997 წლის 7 ივნისამდე ე.ი. მანამდე, სანამ დაინიშნებოდა მცხეთის რაიონის მიწის მართვის სამმართველოს მთავარ სპეციალისტად, საჯარო მოხელე და თანამდებობის პირი არ იყო. სოფელ დიღმის მაცხოვრებელთა საერთო კრებაზე არჩეული მიწის რეფორმის კომისიის თავმჯდომარე თანამდებობის პირად ვერ ჩაითვლება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ნ. გ-ძის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილება მის მიმართ გაუქმდეს და საქმე დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ა” ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა.

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ეფუძნება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 356³ მუხლის მესამე, მეოთხე, მეხუთე ნაწილებს, 356¹ მუხლის “ლ” ქვეპუნქტსა და იმ გარემოებას, რომ ნ. გ-ძემ სადავო უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლება მოიპოვა უკანონოდ, როგორც თანამდებობის პირთან _ ნ. ლ-შვილთან დაახლოებულმა პირმა.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებანი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად არ გამოიკვლია, კერძოდ:

სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით ნ. გ-ძის სახელზე ირიცხება ქ.თბილისში, დიდი დიღმის საცხოვრებელ რაიონში, ... ¹11/12 ქუჩაზე მდებარე 1663 კვ.მ მიწის ნაკვეთი უფლების დამადასტურებელი შემდეგი იურიდიული დოკუმენტებით: საქართველოს კანონი “ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ”, ქ.თბილისის მთავრობის 2000 წლის 19 ოქტომბრის დადგენილება; ქ.თბილისის არქიტექტურისა და ქალაქის პერსპექტიული განვითარების საქმეთა დეპარტამენტის მიერ 2000 წლის 13 მარტს გაცემული მიწის ნაკვეთის გეგმა.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის არგუმენტს, რომ სააპელაციო პალატას არ შეუფასებია საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულება _ 1998 წლის 18 აგვისტოს ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც ნ. გ-ძემ მცხეთის რაიონის სოფელ დიღომში, ტოპონიმურ დასახლება “დიდ დიღომში” მდებარე 1680 კვ.მ მიწის ნაკვეთი იყიდა ნ. ხ-იასაგან 1600 ლარად, რომელიც გამყიდველს ეკუთვნოდა დიღმის საკრებულოს და მიწის რეფორმების კომისიის 1992 წლის სექტემბრის ¹1 დადგენილების ¹1 ოქმის საფუძველზე გაცემული მიწის მიღება-ჩაბარების აქტით.

მითითებული მტკიცებულების შინაარსიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ ნ.გ-ძის მიერ სადავო მიწის ნაკვეთის მოპოვების საფუძველი სათანადოდ არ გამოიკვლია და სამართლებრივად სწორად არ შეაფასა, რის გამოც გასაჩივრებული გადაწყვეტილება აღნიშნულ ნაწილში უნდა გაუქმდეს და საქმე დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ზემოხსენებული გარემოებების სრულყოფილად გამოსაკვლევად.

ამასთან, საქმის ხელახლა განხილვისას სააპელაციო პალატამ უნდა იმსჯელოს ნ. გ-ძის, როგორც სადავო უძრავი ნივთის შემძენის კეთილსინდისიერების საკითხზე სამოქალაქო კოდექსის 185-ე, 187-ე მუხლებთან მიმართებით.

დასახელებულ ნორმათა შესაბამისად, შემძენის ინტერესებიდან გამომდინარე, გამსხვისებელი ითვლება მესაკუთრედ, თუ იგი ასეთად არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა შემძენმა იცოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე. შემძენი ხდება ნივთის მესაკუთრე მაშინაც, როცა გამსხვისებელი არ იყო ნივთის მესაკუთრე, მაგრამ შემძენი ამ ფაქტის მიმართ კეთილსინდისიერია. კეთილსინდისიერად არ ჩაითვლება შემძენი, თუ მან იცოდა ან უნდა სცოდნოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე. კეთილსინდისიერების ფაქტი უნდა არსებობდეს ნივთის გადაცემამდე.

კანონის ზემოხსენებული დანაწესის შესაბამისად, ნივთის შემძენი ნასყიდობის საგანზე საკუთრების უფლებას მოიპოვებს იმ შემთხვევაშიც, თუ ნივთის გამსხვისებელი მისი მესაკუთრე და გასხვისების უფლებამოსილების მქონე პირი არ აღმოჩნდება, რის თაობაზეც შემძენისათვის გარიგების დადებისას ობიექტურად არ იყო და ვერც იქნებოდა ცნობილი.

განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ თბილისის მთავრობის 2000 წლის 19 ოქტომბრის ¹17.10.252 დადგენილებით ნ. გ-ძეს საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით აღრიცხული სადავო მიწის ნაკვეთი გადაეცა 1992 წელს დიღმის მიწის რეფორმის კომისიის თავმჯდომარე ნ. ლ-შვილის მიერ მოპასუხისათვის სამსახურებრივი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენებით გამოყოფილი მიწის ნაკვეთების საკომპენსაციოდ, საქმეში წარმოდგენილი ნ.გ-ძესა და ნ.ხ-იას შორის ნასყიდობის ხელშეკრულება კი დათარიღებულია 1998 წლის 18 აგვისტოთი.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მოცემული დავის სწორად გადასაწყვეტად უნდა გამოარკვიოს, 1992 წელს ნ.ლ-შვილის მიერ სადავო მიწის ნაკვეთის არამართლზომიერად გაცემა რა სამართლებრივ გავლენას მოახდენდა 1998 წელს ნ.გ-ძის მიერ აღნიშნული უძრავი ნივთის შეძენის კეთილსინდისიერებაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ნ. გ-ძის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2009 წლის 18 დეკემბრის გადაწყვეტილება ნ. გ-ძის მიმართ და ამ ნაწილში საქმე დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.